5. рухакавагго
[191] 1. рухакаджа̄такаван̣н̣ана̄
апи рухака чхинна̄пӣти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто пура̄н̣адутийика̄палобханам̣ а̄раббха катхеси. ваттху ат̣т̣хаканипа̄те индрийаджа̄таке (джа̄. 1.8.60 а̄дайо) а̄вибхависсати. саттха̄ пана там̣ бхиккхум̣ ‘‘айам̣ те бхиккху иттхӣ анаттхака̄рика̄, пуббепи те еса̄ сара̄джика̄йа париса̄йа маджджхе ладжджа̄петва̄ геха̄ никкхамана̄ка̄рам̣ ка̄ресӣ’’ти ватва̄ тена йа̄чито атӣтам̣ а̄хари.
атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто тасса аггамахесийа̄ куччхимхи ниббаттитва̄ вайаппатто питу аччайена радждже патит̣т̣ха̄йа дхаммена раджджам̣ ка̄реси. тасса рухако на̄ма пурохито ахоси, тасса пура̄н̣ӣ на̄ма бра̄хман̣ӣ бхарийа̄. ра̄джа̄ бра̄хман̣асса ассабхан̣д̣акена алан̇каритва̄ ассам̣ ада̄си. со там̣ ассам̣ а̄руйха ран̃н̃о упат̣т̣ха̄нам̣ гаччхати. атха нам̣ алан̇катаассасса пит̣т̣хе нисӣдитва̄ гаччхантам̣ а̄гаччхантан̃ча дисва̄ тахим̣ тахим̣ т̣хита̄ манусса̄ ‘‘ахо ассасса рӯпам̣, ахо ассо собхатӣ’’ти ассамева пасам̣санти. со гехам̣ а̄гантва̄ па̄са̄дам̣ абхируйха бхарийам̣ а̄мантеси – ‘‘бхадде, амха̄кам̣ ассо ативийа собхати, убхосу пассесу т̣хита̄ манусса̄ амха̄кам̣ ассамева ван̣н̣ентӣ’’ти. са̄ пана бра̄хман̣ӣ тхокам̣ чхинника̄ дхуттикадха̄тука̄, тена нам̣ евама̄ха – ‘‘аййа, твам̣ ассасса собханака̄ран̣ам̣ на джа̄на̄си, айам̣ ассо аттано алан̇катам̣ ассабхан̣д̣акам̣ нисса̄йа собхати, саче твампи ассо вийа собхитука̄мо ассабхан̣д̣акам̣ пил̣андхитва̄ антаравӣтхим̣ оруйха ассо вийа па̄де кот̣т̣айама̄но гантва̄ ра̄джа̄нам̣ пасса, ра̄джа̄пи там̣ ван̣н̣айиссати, манусса̄пи тан̃н̃ева ван̣н̣айиссантӣ’’ти.
со умматтакаджа̄тико бра̄хман̣о тасса̄ вачанам̣ сутва̄ ‘‘имина̄ на̄ма ка̄ран̣ена са̄ мам̣ вадатӣ’’ти аджа̄нитва̄ татха̄сан̃н̃ӣ хутва̄ татха̄ ака̄си. йе йе пассанти, те те париха̄сам̣ каронта̄ ‘‘собхати а̄чарийо’’ти вадим̣су. ра̄джа̄ пана нам̣ ‘‘ким̣, а̄чарийа, питтам̣ те купитам̣, умматтакоси джа̄то’’тиа̄дӣни ватва̄ ладжджа̄песи. тасмим̣ ка̄ле бра̄хман̣о ‘‘айуттам̣ майа̄ ката’’нти ладжджито бра̄хман̣ийа̄ куджджхитва̄ ‘‘та̄йамхи сара̄джика̄йа париса̄йа антаре ладжджа̄пито, потхетва̄ там̣ никкад̣д̣хисса̄мӣ’’ти гехам̣ агама̄си. дхуттикабра̄хман̣ӣ тасса куджджхитва̄ а̄гаманабха̄вам̣ н̃атва̄ пуретаран̃н̃ева чӯл̣адва̄рена никкхамитва̄ ра̄джанивесанам̣ гантва̄ чатӯхапан̃ча̄хам̣ таттхева ахоси. ра̄джа̄ там̣ ка̄ран̣ам̣ н̃атва̄ пурохитам̣ паккоса̄петва̄ ‘‘а̄чарийа, ма̄туга̄масса на̄ма досо хотийева, бра̄хман̣ийа̄ кхамитум̣ ват̣т̣атӣ’’ти кхама̄панаттха̄йа пат̣хамам̣ га̄тхама̄ха –
81. ‘‘апи рухака чхинна̄пи, джийа̄ сандхӣйате пуна;
сандхӣйассу пура̄н̣ийа̄, ма̄ кодхасса васам̣ гамӣ’’ти.
татра̄йам̣ сан̇кхепаттхо – бхо рухака, нану чхинна̄пи дхануджийа̄ пуна сандхӣйати гхат̣ӣйати, евамева твампи пура̄н̣ийа̄ саддхим̣ сандхӣйассу, кодхасса васам̣ ма̄ гамӣти.
там̣ сутва̄ рухако дутийам̣ га̄тхама̄ха –
82. ‘‘виджджама̄несу ва̄кесу, виджджама̄несу ка̄рису;
ан̃н̃ам̣ джийам̣ карисса̄ми, алан̃н̃ева пура̄н̣ийа̄’’ти.
тассаттхо – маха̄ра̄джа, дханука̄рамудува̄кесу ча джийака̄ракесу ча мануссесу виджджама̄несу ан̃н̃ам̣ джийам̣ карисса̄ми, има̄йа чхинна̄йа пура̄н̣ийа̄ джийа̄йа алам̣, наттхи ме кочи аттхоти. еван̃ча пана ватва̄ там̣ нӣхаритва̄ ан̃н̃ам̣ бра̄хман̣им̣ а̄неси.
саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ сачча̄ни пака̄сетва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – саччапарийоса̄не уккан̣т̣хитабхиккху сота̄паттипхале патит̣т̣хахи. ‘‘тада̄, бра̄хман̣ӣ, пура̄н̣адутийика̄ ахоси, рухако уккан̣т̣хитабхиккху, ба̄ра̄н̣асира̄джа̄ пана ахамева ахоси’’нти.
рухакаджа̄такаван̣н̣ана̄ пат̣хама̄.
[192] 2. сирика̄л̣акан̣н̣иджа̄такаван̣н̣ана̄
иттхӣ сийа̄ рӯпаватӣти идам̣ сирика̄л̣акан̣н̣иджа̄такам̣ маха̄уман̇гаджа̄таке а̄вибхависсати.
сирика̄л̣акан̣н̣иджа̄такаван̣н̣ана̄ дутийа̄.
[193] 3. чӯл̣ападумаджа̄такаван̣н̣ана̄
айамева са̄ ахамапи со анан̃н̃оти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто уккан̣т̣хитабхиккхум̣ а̄раббха катхеси. ваттху умма̄дантӣджа̄таке (джа̄. 2.20.57 а̄дайо) а̄вибхависсати. со пана бхиккху саттха̄ра̄ ‘‘саччам̣ кира твам̣, бхиккху, уккан̣т̣хито’’ти вутте ‘‘саччам̣, бхагава̄’’ти ватва̄ ‘‘кена пана твам̣ уккан̣т̣ха̄пито’’ти вутте ‘‘ахам̣, бханте, екам̣ алан̇катапат̣ийаттам̣ ма̄туга̄мам̣ дисва̄ килеса̄нуваттако хутва̄ уккан̣т̣хитомхӣ’’ти а̄ха. атха нам̣ саттха̄ ‘‘бхиккху, ма̄туга̄мо на̄ма акатан̃н̃ӯ миттадуббхӣ бахума̄йа̄, пора̄н̣акапан̣д̣ита̄пи аттано даккхин̣аджа̄н̣улохитам̣ па̄йетва̄ йа̄ваджӣвитада̄нампи датва̄ ма̄туга̄масса читтам̣ на лабхим̣сӯ’’ти ватва̄ атӣтам̣ а̄хари.
атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто тасса аггамахесийа̄ куччхимхи ниббатти, на̄маггахан̣адивасе часса ‘‘падумакума̄ро’’ти на̄мам̣ акам̣су. тасса апарена чха канит̣т̣хабха̄тика̄ ахесум̣. те саттапи джана̄ анупуббена вуд̣д̣хиппатта̄ гхара̄ва̄сам̣ гахетва̄ ран̃н̃о саха̄йа̄ вийа вичаранти. атхекадивасам̣ ра̄джа̄ ра̄джан̇ган̣ам̣ олокенто т̣хито те маха̄парива̄рена ра̄джупат̣т̣ха̄нам̣ а̄гаччханте дисва̄ ‘‘име мам̣ вадхитва̄ раджджампи ган̣хеййу’’нти а̄сан̇кам̣ уппа̄детва̄ те паккоса̄петва̄ – ‘‘та̄та̄, тумхе имасмим̣ нагаре васитум̣ на лабхатха, ан̃н̃аттха гантва̄ мама аччайена а̄гантва̄ куласантакам̣ раджджам̣ ган̣хатха̄’’ти а̄ха. те питу вачанам̣ сампат̣иччхитва̄ родитва̄ кандитва̄ аттано аттано гхара̄ни гантва̄ паджа̄патийо а̄да̄йа ‘‘йаттха ва̄ таттха ва̄ гантва̄ джӣвисса̄ма̄’’ти нагара̄ никкхамитва̄ маггам̣ гаччханта̄ екам̣ канта̄рам̣ патва̄ аннапа̄нам̣ алабхама̄на̄ кхудам̣ адхива̄сетум̣ асакконта̄ ‘‘майам̣ джӣвама̄на̄ иттхийо лабхисса̄ма̄’’ти канит̣т̣хасса бхарийам̣ ма̄ретва̄ тераса кот̣т̣ха̄се катва̄ мам̣сам̣ кха̄дим̣су. бодхисатто аттано ча бхарийа̄йа ча ладдхакот̣т̣ха̄сесу екам̣ т̣хапетва̄ екам̣ двепи кха̄дим̣су. евам̣ чха дивасе чха иттхийо ма̄ретва̄ мам̣сам̣ кха̄дим̣су.
бодхисатто пана дивасе дивасе екекам̣ т̣хапетва̄ чха кот̣т̣ха̄се т̣хапеси. саттаме дивасе ‘‘бодхисаттасса бхарийам̣ ма̄ресса̄ма̄’’ти вутте бодхисатто те чха кот̣т̣ха̄се тесам̣ датва̄ ‘‘аджджа та̄ва име чха кот̣т̣ха̄се кха̄датха, све джа̄нисса̄ма̄’’ти ватва̄ тесам̣ мам̣сам̣ кха̄дитва̄ нидда̄йанака̄ле бхарийам̣ гахетва̄ пала̄йи. са̄ тхокам̣ гантва̄ ‘‘гантум̣ на саккоми, са̄мӣ’’ти а̄ха. атха нам̣ бодхисатто кхандхена̄да̄йа арун̣уггаманавела̄йа канта̄ра̄ никкхами. са̄ сӯрийе уггате ‘‘пипа̄сита̄мхи, са̄мӣ’’ти а̄ха. бодхисатто ‘‘удакам̣ наттхи, бхадде’’ти ватва̄ пунаппунам̣ катхите кхаггена даккхин̣аджа̄н̣укам̣ пахаритва̄ – ‘‘бхадде, па̄нӣйам̣ наттхи, идам̣ пана ме даккхин̣аджа̄н̣улохитам̣ пивама̄на̄ нисӣда̄хӣ’’ти а̄ха. са̄ татха̄ ака̄си. те анупуббена маха̄ган̇гам̣ патва̄ пивитва̄ ча нхатва̄ ча пхала̄пхалам̣ кха̄дитва̄ пха̄сукат̣т̣ха̄не виссамитва̄ екасмим̣ ган̇га̄ниваттане ассамападам̣ ма̄петва̄ ва̄сам̣ каппесум̣.
атхекадивасам̣ упариган̇га̄йа ра̄джа̄пара̄дхикам̣ чорам̣ хаттхапа̄де ча кан̣н̣ана̄сан̃ча чхиндитва̄ екасмим̣ амбан̣аке нипаджджа̄петва̄ маха̄ган̇га̄йа пава̄хесум̣. со махантам̣ ат̣т̣ассарам̣ каронто там̣ т̣ха̄нам̣ па̄пун̣и. бодхисатто тасса карун̣ам̣ паридевитасаддам̣ сутва̄ ‘‘дуккхаппатто сатто майи т̣хите ма̄ нассӣ’’ти ган̇га̄тӣрам̣ гантва̄ там̣ утта̄ретва̄ ассамападам̣ а̄нетва̄ ка̄са̄вадхованалепана̄дӣхи ван̣апат̣икаммам̣ ака̄си. бхарийа̄ панасса ‘‘еварӯпам̣ на̄ма дуссӣлам̣ кун̣т̣хам̣ ган̇га̄йа а̄ва̄хетва̄ пат̣иджагганто вичаратӣ’’ти ватва̄ там̣ кун̣т̣хам̣ джигуччхама̄на̄ нит̣т̣хубхантӣ вичарати. бодхисатто тасса ван̣есу сам̣вирул̣хесу бхарийа̄йа саддхим̣ там̣ ассамападейева т̣хапетва̄ ат̣авито пхала̄пхала̄ни а̄харитва̄ тан̃ча бхарийан̃ча посеси. тесу евам̣ васантесу са̄ иттхӣ етасмим̣ кун̣т̣хе пат̣ибаддхачитта̄ хутва̄ тена саддхим̣ ана̄ча̄рам̣ чаритва̄ екенупа̄йена бодхисаттам̣ ма̄ретука̄ма̄ хутва̄ евама̄ха – ‘‘са̄ми, ахам̣ тумха̄кам̣ ам̣се нисӣдитва̄ канта̄ра̄ никкхамама̄на̄ екам̣ паббатам̣ олокетва̄ аййе паббатамхи ниббаттадевате ‘саче ахам̣ са̄микена саддхим̣ арога̄ джӣвитам̣ лабхисса̄ми, баликаммам̣ те карисса̄мӣ’ти а̄йа̄чим̣, са̄ мам̣ ида̄ни утта̄сети, каромасса̄ баликамма’’нти. бодхисатто там̣ ма̄йам̣ аджа̄нанто ‘‘са̄дхӯ’’ти сампат̣иччхитва̄ баликаммам̣ саджджетва̄ та̄йа балибха̄джанам̣ га̄ха̄петва̄ паббатаматтхакам̣ абхирухи. атха нам̣ са̄ евама̄ха – ‘‘са̄ми, девата̄йапи тван̃н̃ева уттамадевата̄, пат̣хамам̣ та̄ва там̣ ванапуппхехи пӯджетва̄ падаккхин̣ам̣ катва̄ вандитва̄ паччха̄ девата̄йа баликаммам̣ карисса̄мӣ’’ти. са̄ бодхисаттам̣ папа̄та̄бхимукхам̣ т̣хапетва̄ ванапуппхехи пӯджетва̄ падаккхин̣ам̣ катва̄ вандитука̄ма̄ вийа хутва̄ пит̣т̣хипассе т̣хатва̄ пит̣т̣хийам̣ пахаритва̄ папа̄те па̄тетва̄ ‘‘дит̣т̣ха̄ ме пачча̄миттасса пит̣т̣хӣ’’ти тут̣т̣хама̄наса̄ паббата̄ орохитва̄ кун̣т̣хасса сантикам̣ агама̄си.
бодхисаттопи папа̄та̄нуса̄рена паббата̄ патанто удумбараруккхаматтхаке екасмим̣ акан̣т̣аке паттасан̃чханне гумбе лагги, хет̣т̣ха̄паббатам̣ пана орохитум̣ на сакка̄. со удумбарапхала̄ни кха̄дитва̄ са̄кхантаре нисӣди. атхеко маха̄сарӣро годхара̄джа̄ хет̣т̣ха̄паббатапа̄дато абхирухитва̄ тасмим̣ удумбарапхала̄ни кха̄дати. со там̣ дивасам̣ бодхисаттам̣ дисва̄ пала̄йи, пунадивасе а̄гантва̄ екасмим̣ пассе пхала̄ни кха̄дитва̄ пакка̄ми. со евам̣ пунаппунам̣ а̄гаччханто бодхисаттена саддхим̣ висса̄сам̣ а̄паджджитва̄ ‘‘твам̣ имам̣ т̣ха̄нам̣ кена ка̄ран̣ена а̄гатосӣ’’ти пуччхитва̄ ‘‘имина̄ на̄ма ка̄ран̣ена̄’’ти вутте ‘‘тена хи ма̄ бха̄йӣ’’ти ватва̄ бодхисаттам̣ аттано пит̣т̣хийам̣ нипаджджа̄петва̄ ота̄ретва̄ аран̃н̃ато никкхамитва̄ маха̄магге т̣хапетва̄ ‘‘твам̣ имина̄ маггена гаччха̄хӣ’’ти уййоджетва̄ аран̃н̃амева па̄виси. бодхисатто екам̣ га̄макам̣ гантва̄ таттхева васанто питу ка̄лакатабха̄вам̣ сутва̄ ба̄ра̄н̣асим̣ гантва̄ куласантаке радждже патит̣т̣ха̄йа падумара̄джа̄ на̄ма хутва̄ даса ра̄джадхамме акопетва̄ дхаммена раджджам̣ ка̄ренто чатӯсу нагарадва̄ресу нагарамаджджхе нивесанадва̄рети чха да̄наса̄ла̄йо ка̄ретва̄ девасикам̣ чха сатасахасса̄ни виссаджджетва̄ да̄нам̣ ада̄си.
са̄пи кхо иттхӣ там̣ кун̣т̣хам̣ кхандхе нисӣда̄петва̄ аран̃н̃а̄ никкхамитва̄ мануссапатхе бхиккхам̣ чарама̄на̄ йа̄губхаттам̣ сам̣харитва̄ там̣ кун̣т̣хам̣ посеси. манусса̄ ‘‘айам̣ те ким̣ хотӣ’’ти пуччхийама̄на̄ ‘‘ахам̣ етасса ма̄туладхӣта̄, питуччха̄путто ме есо, етассева мам̣ адам̣су, са̄хам̣ ваджджхаппаттампи аттано са̄микам̣ уккхипитва̄ парихарантӣ бхиккхам̣ чаритва̄ посемӣ’’ти. манусса̄ ‘‘айам̣ патиббата̄’’ти тато пат̣т̣ха̄йа бахутарам̣ йа̄губхаттам̣ адам̣су. апаре пана джана̄ евама̄хам̣су – ‘‘твам̣ ма̄ евам̣ вичари, падумара̄джа̄ ба̄ра̄н̣асийам̣ раджджам̣ ка̄рети, сакаладжамбудӣпам̣ сан̇кхобхетва̄ да̄нам̣ дети, со там̣ дисва̄ туссиссати, тут̣т̣хо те бахум̣ дханам̣ дассати, тава са̄микам̣ идхева нисӣда̄петва̄ гаччха̄’’ти тхирам̣ катва̄ веттапаччхим̣ адам̣су. са̄ ана̄ча̄ра̄ там̣ кун̣т̣хам̣ веттапаччхийам̣ нисӣда̄петва̄ паччхим̣ уккхипитва̄ ба̄ра̄н̣асим̣ гантва̄ да̄наса̄ла̄су бхун̃джама̄на̄ вичарати. бодхисатто алан̇катахаттхиккхандхаварагато да̄наггам̣ гантва̄ ат̣т̣ханнам̣ ва̄ дасаннам̣ ва̄ сахаттха̄ да̄нам̣ датва̄ пуна гехам̣ гаччхати. са̄ ана̄ча̄ра̄ там̣ кун̣т̣хам̣ паччхийам̣ нисӣда̄петва̄ паччхим̣ уккхипитва̄ тасса гаманамагге ат̣т̣ха̄си.
ра̄джа̄ дисва̄ ‘‘ким̣ ета’’нти пуччхи. ‘‘ека̄, дева, патиббата̄’’ти. атха нам̣ паккоса̄петва̄ сан̃джа̄нитва̄ кун̣т̣хам̣ паччхийа̄ нӣхара̄петва̄ ‘‘айам̣ те ким̣ хотӣ’’ти пуччхи. са̄ ‘‘питуччха̄путто ме, дева, куладаттико са̄мико’’ти а̄ха. манусса̄ там̣ антарам̣ аджа̄нанта̄ ‘‘ахо патиббата̄’’тиа̄дӣни ватва̄ там̣ ана̄ча̄риттхим̣ ван̣н̣айим̣су. пуна ра̄джа̄ ‘‘айам̣ те кун̣т̣хо куладаттико са̄мико’’ти пуччхи. са̄ ра̄джа̄нам̣ асан̃джа̄нантӣ ‘‘а̄ма, дева̄’’ти сӯра̄ хутва̄ катхеси. атха нам̣ ра̄джа̄ ‘‘ким̣ еса ба̄ра̄н̣асиран̃н̃о путто, нану твам̣ падумакума̄расса бхарийа̄ асукаран̃н̃о дхӣта̄, асука̄ на̄ма мама джа̄н̣улохитам̣ пивитва̄ имасмим̣ кун̣т̣хе пат̣ибаддхачитта̄ мам̣ папа̄те па̄теси. са̄ ида̄ни твам̣ нала̄т̣ена маччум̣ гахетва̄ мам̣ ‘мато’ти ман̃н̃ама̄на̄ имам̣ т̣ха̄нам̣ а̄гата̄, нану ахам̣ джӣва̄мӣ’’ти ватва̄ амачче а̄мантетва̄ ‘‘бхо, амачча̄ нану ча̄хам̣ тумхехи пут̣т̣хо евам̣ катхесим̣ ‘мама канит̣т̣хабха̄тика̄ чха иттхийо ма̄ретва̄ мам̣сам̣ кха̄дим̣су, ахам̣ пана майхам̣ бхарийам̣ арогам̣ катва̄ ган̇га̄тӣрам̣ нетва̄ ассамападе васанто екам̣ ваджджхаппаттам̣ кун̣т̣хам̣ утта̄ретва̄ пат̣иджаггим̣. са̄ иттхӣ етасмим̣ пат̣ибаддхачитта̄ мам̣ паббатапа̄де па̄теси. ахам̣ аттано меттачиттата̄йа джӣвитам̣ лабхи’нти. йа̄йа ахам̣ паббата̄ па̄тито, на са̄ ан̃н̃а̄, еса̄ дуссӣла̄, сопи ваджджхаппатто кун̣т̣хо на ан̃н̃о, айамева̄’’ти ватва̄ има̄ га̄тха̄ авоча –
85. ‘‘айамева са̄ ахамапи со анан̃н̃о, айамева со хаттхаччхинно анан̃н̃о;
йама̄ха ‘кома̄рапатӣ мама’нти, ваджджхиттхийо наттхи иттхӣсу саччам̣.
86. ‘‘иман̃ча джаммам̣ мусалена хантва̄, луддам̣ чхавам̣ парада̄рӯпасевим̣;
имисса̄ ча нам̣ па̄папатиббата̄йа, джӣвантийа̄ чхиндатха кан̣н̣ана̄са’’нти.
таттха йама̄ха кома̄рапатӣ маманти йам̣ еса̄ ‘‘айам̣ ме, кома̄рапати, куладаттико са̄мико’’ти а̄ха, айамева со, на ан̃н̃о. ‘‘йама̄ху, кома̄рапатӣ’’типи па̄т̣хо. айамева хи поттхакесу ликхито, тасса̄пи айамеваттхо, вачанавипалла̄со панеттха ведитаббо. йан̃хи ран̃н̃а̄ вуттам̣, тадева идха а̄гатам̣. ваджджхиттхийоти иттхийо на̄ма ваджджха̄ вадхитабба̄ ева. наттхи иттхӣсу саччанти ета̄су сабха̄во на̄меко наттхи. ‘‘иман̃ча джамма’’нтиа̄ди двиннампи тесам̣ дан̣д̣а̄н̣а̄панавасена вуттам̣. таттха джамманти ла̄макам̣. мусалена хантва̄ти мусалена ханитва̄ потхетва̄ ат̣т̣хӣни бхан̃джитва̄ чун̣н̣авичун̣н̣ам̣ катва̄. лудданти да̄рун̣ам̣. чхаванти гун̣а̄бха̄вена ниджджӣвам̣ матасадисам̣. имисса̄ ча нанти еттха нанти нипа̄таматтам̣, имисса̄ ча па̄папатиббата̄йа ана̄ча̄ра̄йа дуссӣла̄йа джӣвантийа̄ва кан̣н̣ана̄сам̣ чхиндатха̄ти аттхо.
бодхисатто кодхам̣ адхива̄сетум̣ асакконто евам̣ тесам̣ дан̣д̣ам̣ а̄н̣а̄петва̄пи на татха̄ ка̄реси. копам̣ пана мандам̣ катва̄ йатха̄ са̄ паччхим̣ сӣсато оропетум̣ на саккоти, евам̣ га̄л̣хатарам̣ бандха̄петва̄ кун̣т̣хам̣ таттха паккхипа̄петва̄ аттано виджита̄ нӣхара̄песи.
саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ сачча̄ни пака̄сетва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – саччапарийоса̄не уккан̣т̣хитабхиккху сота̄паттипхале патит̣т̣хахи. ‘‘тада̄ чха бха̄таро ан̃н̃атара̄ тхера̄ ахесум̣, бхарийа̄ чин̃чама̄н̣авика̄, кун̣т̣хо девадатто, годхара̄джа̄ а̄нандо, падумара̄джа̄ пана ахамева ахоси’’нти.
чӯл̣ападумаджа̄такаван̣н̣ана̄ татийа̄.
[194] 4. ман̣ичораджа̄такаван̣н̣ана̄
на санти дева̄ павасанти нӯна̄ти идам̣ саттха̄ вел̣уване вихаранто вадха̄йа парисаккантам̣ девадаттам̣ а̄раббха катхеси. тада̄ пана саттха̄ ‘‘девадатто вадха̄йа парисаккатӣ’’ти сутва̄ ‘‘на, бхиккхаве, ида̄нева, пуббепи девадатто майхам̣ вадха̄йа парисаккатийева, парисаккантопи пана мам̣ вадхитум̣ на̄саккхӣ’’ти ватва̄ атӣтам̣ а̄хари.
атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто ба̄ра̄н̣асито авидӯре га̄маке гахапатикуле ниббатти. атхасса вайаппаттасса ба̄ра̄н̣асито куладхӣтарам̣ а̄несум̣, са̄ суван̣н̣аван̣н̣а̄ ахоси абхирӯпа̄ дассанӣйа̄ деваччхара̄ вийа пуппхалата̄ вийа лал̣ама̄на̄ маттакиннарӣ вийа ча суджа̄та̄ти на̄мена патиббата̄ сӣла̄ча̄расампанна̄ ваттасампанна̄. ниччака̄ламписса̄ пативаттам̣ сассуваттам̣ сасураваттан̃ча катамева хоти, са̄ бодхисаттасса пийа̄ ахоси мана̄па̄. ити убхопи те саммодама̄на̄ екачитта̄ самаггава̄сам̣ васим̣су.
атхекадивасам̣ суджа̄та̄ ‘‘ма̄та̄питаро дат̣т̣хука̄ма̄мхӣ’’ти бодхисаттасса а̄рочеси. ‘‘са̄дху, бхадде, маггапа̄тхеййам̣ пахонакам̣ пат̣ийа̄дехӣ’’ти кхаджджавикатим̣ пача̄петва̄ кхаджджака̄дӣни йа̄наке т̣хапетва̄ йа̄накам̣ па̄дженто йа̄накасса пурато ахоси, итара̄ паччхато. те нагарасамӣпам̣ гантва̄ йа̄накам̣ мочетва̄ нхатва̄ бхун̃джим̣су. пуна бодхисатто йа̄накам̣ йоджетва̄ пурато нисӣди, суджа̄та̄ ваттха̄ни париваттетва̄ алан̇каритва̄ паччхато нисӣди. йа̄накасса антонагарам̣ павит̣т̣хака̄ле ба̄ра̄н̣асира̄джа̄ хаттхиккхандхаварагато нагарам̣ падаккхин̣ам̣ каронто там̣ падесам̣ агама̄си. суджа̄та̄ отаритва̄ йа̄накасса паччхато падаса̄ па̄йа̄си. ра̄джа̄ там̣ дисва̄ тасса̄ рӯпасампаттийа̄ а̄кад̣д̣хийама̄налочано пат̣ибаддхачитто хутва̄ екам̣ амаччам̣ а̄н̣а̄песи – ‘‘гаччха твам̣ етисса̄ сасса̄микабха̄вам̣ ва̄ асса̄микабха̄вам̣ ва̄ джа̄на̄хӣ’’ти. со гантва̄ тасса̄ сасса̄микабха̄вам̣ н̃атва̄ ‘‘сасса̄мика̄ кира, дева, йа̄наке нисинно пурисо етисса̄ са̄мико’’ти а̄ха.
ра̄джа̄ пат̣ибаддхачиттам̣ винодетум̣ асакконто килеса̄туро хутва̄ ‘‘екена нам̣ упа̄йена ма̄ра̄петва̄ иттхим̣ ган̣хисса̄мӣ’’ти чинтетва̄ екам̣ пурисам̣ а̄мантетва̄ ‘‘гаччха, бхо, имам̣ чӯл̣а̄ман̣им̣ вӣтхим̣ гаччханто вийа хутва̄ етасса пурисасса йа̄наке паккхипитва̄ ехӣ’’ти чӯл̣а̄ман̣им̣ датва̄ уййоджеси. со ‘‘са̄дхӯ’’ти там̣ гахетва̄ гантва̄ йа̄наке т̣хапетва̄ ‘‘т̣хапито ме, дева̄’’ти а̄гантва̄ а̄рочеси. ра̄джа̄ ‘‘чӯл̣а̄ман̣и ме нат̣т̣хо’’ти а̄ха, манусса̄ екакола̄халам̣ акам̣су. ра̄джа̄ ‘‘саббадва̄ра̄ни пидахитва̄ сан̃ча̄рам̣ чхиндитва̄ чорам̣ парийесатха̄’’ти а̄ха, ра̄джапуриса̄ татха̄ акам̣су, нагарам̣ екасан̇кхобхам̣ ахоси. итаро пурисо мануссе гахетва̄ бодхисаттасса сантикам̣ гантва̄ ‘‘бхо, йа̄накам̣ т̣хапехи, ран̃н̃о чӯл̣а̄ман̣и нат̣т̣хо, йа̄накам̣ содхесса̄мӣ’’ти йа̄накам̣ содхенто аттана̄ т̣хапитаман̣им̣ гахетва̄ бодхисаттам̣ гахетва̄ ‘‘ман̣ичоро’’ти хаттхехи ча па̄дехи ча потхетва̄ паччха̄ба̄хам̣ бандхитва̄ нетва̄ ‘‘айам̣ ман̣ичоро’’ти ран̃н̃о дассеси. ра̄джа̄пи ‘‘сӣсамасса чхиндатха̄’’ти а̄н̣а̄песи.
атха нам̣ ра̄джапуриса̄ чатукке чатукке каса̄хи та̄л̣ента̄ даккхин̣адва̄рена нагара̄ никкхама̄песум̣. суджа̄та̄пи йа̄накам̣ паха̄йа ба̄ха̄ паггайха паридевама̄на̄ ‘‘са̄ми, мам̣ нисса̄йа имам̣ дуккхам̣ паттосӣ’’ти паридевама̄на̄ паччхато паччхато агама̄си. ра̄джапуриса̄ ‘‘сӣсамасса чхиндисса̄ма̄’’ти бодхисаттам̣ утта̄нам̣ нипаджджа̄песум̣. там̣ дисва̄ суджа̄та̄ аттано сӣлагун̣ам̣ а̄ваджджетва̄ ‘‘наттхи вата ман̃н̃е имасмим̣ локе сӣлаванта̄нам̣ вихет̣хаке па̄паса̄хасикамануссе ниседхетум̣ саматтха̄ девата̄ на̄ма̄’’тиа̄дӣни ватва̄ пат̣хамам̣ га̄тхама̄ха –
87. ‘‘на санти дева̄ павасанти нӯна, на хи нӯна санти идха локапа̄ла̄;
сахаса̄ каронта̄намасан̃н̃ата̄нам̣, на хи нӯна санти пат̣иседхита̄ро’’ти.
таттха на санти, дева̄ти имасмим̣ локе сӣлаванта̄нам̣ олоканака̄ па̄па̄нан̃ча ниседхака̄ на санти нӯна дева̄. павасанти нӯна̄ти еварӯпесу ва̄ киччесу уппаннесу нӯна павасанти пава̄сам̣ гаччханти. идха, локапа̄ла̄ти имасмим̣ локе локапа̄ласаммата̄ саман̣абра̄хман̣а̄пи сӣлаванта̄нам̣ анугга̄хака̄ на хи нӯна санти. сахаса̄ каронта̄намасан̃н̃ата̄нанти сахаса̄ авӣмам̣ситва̄ са̄хасикам̣ да̄рун̣ам̣ каммам̣ каронта̄нам̣ дуссӣла̄нам̣. пат̣иседхита̄роти еварӯпам̣ каммам̣ ма̄ кариттха, на лаббха̄ етам̣ ка̄тунти пат̣иседхента̄ наттхӣти аттхо.
евам̣ та̄йа сӣласампанна̄йа паридевама̄на̄йа саккасса деваран̃н̃о нисинна̄санам̣ ун̣ха̄ка̄рам̣ дассеси, сакко ‘‘ко ну кхо мам̣ саккаттато ча̄ветука̄мо’’ти а̄вадждженто имам̣ ка̄ран̣ам̣ н̃атва̄ ‘‘ба̄ра̄н̣асира̄джа̄ атипхарусакаммам̣ кароти, сӣласампаннам̣ суджа̄там̣ киламети, гантум̣ да̄ни ме ват̣т̣атӣ’’ти девалока̄ оруйха аттано а̄нубха̄вена хаттхипит̣т̣хе нисиннам̣ там̣ па̄пара̄джа̄нам̣ хаттхиккхандхато ота̄ретва̄ дхаммаган̣д̣ика̄йа утта̄нам̣ нипаджджа̄петва̄ бодхисаттам̣ уккхипитва̄ сабба̄лан̇ка̄рехи алан̇каритва̄ ра̄джавесам̣ га̄ха̄петва̄ хаттхиккхандхе нисӣда̄песи. ра̄джапуриса̄ пхарасум̣ уккхипитва̄ сӣсам̣ чхинданта̄ ран̃н̃о сӣсам̣ чхиндим̣су, чхиннака̄лейева часса ран̃н̃о сӣсабха̄вам̣ джа̄ним̣су. сакко девара̄джа̄ диссама̄накасарӣренева бодхисаттасса сантикам̣ гантва̄ бодхисаттасса ра̄джа̄бхисекам̣ катва̄ суджа̄та̄йа ча аггамахесит̣т̣ха̄нам̣ да̄песи. амачча̄ чева бра̄хман̣агахапатика̄дайо ча саккам̣ девара̄джа̄нам̣ дисва̄ ‘‘адхаммикара̄джа̄ ма̄рито, ида̄ни амхехи саккадаттико дхаммикара̄джа̄ ладдхо’’ти соманассаппатта̄ ахесум̣.
саккопи а̄ка̄се т̣хатва̄ ‘‘айам̣ во саккадаттико ра̄джа̄, ито пат̣т̣ха̄йа дхаммена раджджам̣ ка̄рессати. саче хи ра̄джа̄ адхаммико хоти, дево ака̄ле вассати, ка̄ле на вассати, чха̄табхайам̣ рогабхайам̣ саттхабхайанти има̄ни тӣн̣и бхайа̄ни упагата̄нева хонтӣ’’ти оваданто дутийам̣ га̄тхама̄ха –
88. ‘‘ака̄ле вассатӣ тасса, ка̄ле тасса на вассати;
сагга̄ ча чавати т̣ха̄на̄, нану со та̄вата̄ хато’’ти.
таттха ака̄лети адхаммикаран̃н̃о радждже айуттака̄ле сасса̄нам̣ паккака̄ле ва̄ ла̄йанамаддана̄дика̄ле ва̄ дево вассати. ка̄лети йуттапайуттака̄ле вапанака̄ле тарун̣асассака̄ле габбхаггахан̣ака̄ле ча на вассати. сагга̄ ча чавати т̣ха̄на̄ти саггасан̇кха̄та̄ т̣ха̄на̄ девалока̄ чаватӣти аттхо. адхаммикара̄джа̄ хи аппат̣ила̄бхавасена девалока̄ чавати на̄ма, саггепи ва̄ раджджам̣ ка̄ренто адхаммикара̄джа̄ тато чаватӣтипи аттхо. нану со та̄вата̄ хатоти нану со адхаммико ра̄джа̄ еттакена хато хоти. атха ва̄ екам̣сава̄чӣ еттха ну-ка̄ро, несо екам̣сена етта̄вата̄ хато, ат̣т̣хасу пана маха̄нирайесу сол̣асасу ча уссаданирайесу дӣгхараттам̣ со хан̃н̃иссатӣти айаметтха аттхо.
евам̣ сакко маха̄джанасса ова̄дам̣ датва̄ аттано деват̣т̣ха̄намева агама̄си. бодхисаттопи дхаммена раджджам̣ ка̄ретва̄ саггапурам̣ пӯреси.
саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ сачча̄ни пака̄сетва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ адхаммикара̄джа̄ девадатто ахоси, сакко ануруддхо, суджа̄та̄ ра̄хулама̄та̄, саккадаттийара̄джа̄ пана ахамева ахоси’’нти.
ман̣ичораджа̄такаван̣н̣ана̄ чатуттха̄.
[195] 5. паббатӯпаттхараджа̄такаван̣н̣ана̄
паббатӯпаттхаре раммети идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто косалара̄джа̄нам̣ а̄раббха катхеси. косаларан̃н̃о кира еко амаччо антепуре падусси. ра̄джа̄пи паривӣмам̣сама̄но там̣ татхато н̃атва̄ ‘‘саттху а̄рочесса̄мӣ’’ти джетаванам̣ гантва̄ саттха̄рам̣ вандитва̄ ‘‘бханте, амха̄кам̣ антепуре еко амаччо падусси, тасса ким̣ ка̄тум̣ ват̣т̣атӣ’’ти пуччхи. атха нам̣ саттха̄ ‘‘упака̄рако те, маха̄ра̄джа, со ча амаччо са̄ ча иттхӣ пийа̄’’ти пуччхитва̄ ‘‘а̄ма, бханте, ативийа упака̄рако сакалам̣ ра̄джакулам̣ сандха̄рети, са̄пи ме иттхӣ пийа̄’’ти вутте ‘‘маха̄ра̄джа, ‘аттано упака̄ракесу севакесу пийа̄су ча иттхӣсу дуббхитум̣ на сакка̄’ти пуббепи ра̄джа̄но пан̣д̣ита̄нам̣ катхам̣ сутва̄ маджджхатта̄ва ахесу’’нти ватва̄ тена йа̄чито атӣтам̣ а̄хари.
атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто амаччакуле ниббаттитва̄ вайаппатто тасса аттхадхамма̄нуса̄сако ахоси. атхасса ран̃н̃о еко амаччо антепуре падусси. ра̄джа̄ нам̣ татхато н̃атва̄ ‘‘амаччопи ме бахӯпака̄ро, айам̣ иттхӣпи ме пийа̄, двепи име на̄сетум̣ на сакка̄, пан̣д̣ита̄маччам̣ пан̃хам̣ пуччхитва̄ саче сахитаббам̣ бхависсати, сахисса̄ми, но че, на сахисса̄мӣ’’ти бодхисаттам̣ паккоса̄петва̄ а̄санам̣ датва̄ ‘‘пан̣д̣ита, пан̃хам̣ пуччхисса̄мӣ’’ти ватва̄ ‘‘пуччхатха, маха̄ра̄джа, виссаджджесса̄мӣ’’ти вутте пан̃хам̣ пуччханто пат̣хамам̣ га̄тхама̄ха –
89. ‘‘паббатӯпаттхаре рамме, джа̄та̄ поккхаран̣ӣ сива̄;
там̣ син̇га̄ло апа̄па̄йи, джа̄нам̣ сӣхена раккхита’’нти.
таттха паббатӯпаттхаре раммети химавантапаббатапа̄де паттхаритва̄ т̣хите ан̇ган̣ат̣т̣ха̄нети аттхо. джа̄та̄ поккхаран̣ӣ сива̄ти сива̄ сӣтала̄ мадхуродака̄ поккхаран̣ӣ ниббатта̄, апича кхо поккхарасан̃чханна̄ надӣпи поккхаран̣ӣйева. апа̄па̄йӣти апа-ити упасагго, апа̄йӣти аттхо. джа̄нам̣ сӣхена раккхитанти са̄ поккхаран̣ӣ сӣхапарибхога̄ сӣхена раккхита̄, сопи нам̣ син̇га̄ло ‘‘сӣхена раккхита̄ айа’’нти джа̄нантова апа̄йи. там̣ ким̣ ман̃н̃ати, ба̄ло син̇га̄ло сӣхасса абха̄йитва̄ пивеййа еварӯпам̣ поккхаран̣инти айаметтха̄дхиппа̄йо.
бодхисатто ‘‘аддха̄ етасса антепуре еко амаччо падут̣т̣хо бхависсатӣ’’ти н̃атва̄ дутийам̣ га̄тхама̄ха –
90. ‘‘пиванти че маха̄ра̄джа, са̄пада̄ни маха̄надим̣;
на тена анадӣ хоти, кхамассу йади те пийа̄’’ти.
таттха са̄пада̄нӣти на кевалам̣ син̇га̄лова, авасеса̄ни сунакхапасадабил̣а̄рамига̄дӣни саббаса̄пада̄ни там̣ поккхарасан̃чханнатта̄ ‘‘поккхаран̣ӣ’’ти ладдхана̄мам̣ надим̣ пиванти че. на тена анадӣ хотӣти надийан̃хи двипадачатуппада̄пи ахимаччха̄пи саббе пипа̄сита̄ па̄нӣйам̣ пиванти, на са̄ тена ка̄ран̣ена анадӣ на̄ма хоти, на̄пи уччхит̣т̣ханадӣ. касма̄? саббесам̣ са̄дха̄ран̣атта̄. йатха̄ надӣ йена кеначи пӣта̄ на дуссати, евам̣ иттхӣпи килесавасена са̄микам̣ атиккамитва̄ ан̃н̃ена саддхим̣ сам̣ва̄сам̣ гата̄ нева аниттхӣ хоти. касма̄? саббесам̣ са̄дха̄ран̣абха̄вена. на̄пи уччхит̣т̣хиттхӣ. касма̄? одакантиката̄йа суддхабха̄вена. кхамассу йади те пийа̄ти йади пана те са̄ иттхӣ пийа̄, со ча амаччо бахӯпака̄ро, тесам̣ убхиннампи кхамассу маджджхаттабха̄вена тит̣т̣ха̄хӣти.
евам̣ маха̄сатто ран̃н̃о ова̄дам̣ ада̄си. ра̄джа̄ тасса ова̄де т̣хатва̄ ‘‘пуна еварӯпам̣ па̄пакаммам̣ ма̄ кариттха̄’’ти ватва̄ убхиннампи кхами. тато пат̣т̣ха̄йа те орамим̣су. ра̄джа̄пи да̄на̄дӣни пун̃н̃а̄ни катва̄ джӣвитапарийоса̄не саггапурам̣ пӯреси. косалара̄джа̄пи имам̣ дхаммадесанам̣ сутва̄ тесам̣ убхиннампи кхамитва̄ маджджхатто ахоси.
саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ ра̄джа̄ а̄нандо ахоси, пан̣д̣ита̄маччо пана ахамева ахоси’’нти.
паббатӯпаттхараджа̄такаван̣н̣ана̄ пан̃чама̄.
[196] 6. вала̄хакассаджа̄такаван̣н̣ана̄
йе на ка̄ханти ова̄данти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто екам̣ уккан̣т̣хитабхиккхум̣ а̄раббха катхеси. со хи бхиккху саттха̄ра̄ ‘‘саччам̣ кира твам̣, бхиккху, уккан̣т̣хитосӣ’’ти пут̣т̣хо ‘‘сачча’’нти ватва̄ ‘‘ким̣ ка̄ран̣а̄’’ти вутте ‘‘екам̣ алан̇катам̣ ма̄туга̄мам̣ дисва̄ килесавасена̄’’ти а̄ха. атха нам̣ саттха̄ ‘‘иттхийо на̄мета̄ бхиккху аттано рӯпасаддагандхарасапхот̣т̣хаббехи чева иттхикуттавила̄сехи ча пурисе палобхетва̄ аттано васе катва̄ васам̣ упагатабха̄вам̣ н̃атва̄ сӣлавина̄сан̃чева дханавина̄сан̃ча па̄панат̣т̣хена ‘йаккхинийо’ти вуччанти. пуббепи хи йаккхинийо иттхикуттена екам̣ пурисасаттхам̣ упасан̇камитва̄ ва̄н̣идже палобхетва̄ аттано васе катва̄ пуна ан̃н̃е пурисе дисва̄ те саббепи джӣвитаккхайам̣ па̄петва̄ убхохи ханукапассехи лохитена паггхарантена мукхам̣ пӯра̄петва̄ кха̄дим̣сӯ’’ти ватва̄ атӣтам̣ а̄хари.
атӣте тамбапан̣н̣идӣпе сирӣсаваттху на̄ма йаккханагарам̣ ахоси, таттха йаккхинийо васим̣су. та̄ бхиннана̄ва̄нам̣ ва̄н̣иджа̄нам̣ а̄гатака̄ле алан̇катапат̣ийатта̄ кха̄данӣйабходжанӣйам̣ га̄ха̄петва̄ да̄сиган̣апаривута̄ да̄раке ан̇кена̄да̄йа ва̄н̣идже упасан̇каманти. тесам̣ ‘‘манусса̄ва̄сам̣ а̄гатамха̄’’ти сан̃джа̄нанаттхам̣ таттха таттха касигораккха̄дӣни каронте мануссе гоган̣е сунакхети евама̄дӣни дассенти, ва̄н̣иджа̄нам̣ сантикам̣ гантва̄ ‘‘имам̣ йа̄гум̣ пиватха, бхаттам̣ бхун̃джатха, кха̄данӣйам̣ кха̄датха̄’’ти ваданти. ва̄н̣иджа̄ аджа̄нанта̄ та̄хи диннам̣ парибхун̃джанти. атха тесам̣ кха̄дитва̄ бхун̃джитва̄ пивитва̄ виссамитака̄ле пат̣исантха̄рам̣ каронти, ‘‘тумхе каттха ва̄сика̄, куто а̄гата̄, кахам̣ гаччхиссатха, кена каммена идха̄гататтха̄’’ти пуччханти. ‘‘бхиннана̄ва̄ хутва̄ идха̄гатамха̄’’ти вутте ‘‘са̄дху, аййа̄, амха̄кампи са̄мика̄нам̣ на̄вам̣ абхирухитва̄ гата̄нам̣ тӣн̣и сам̣ваччхара̄ни атикканта̄ни, те мата̄ бхависсанти; тумхепи ва̄н̣иджа̄йева, майам̣ тумха̄кам̣ па̄дапарича̄рика̄ бхависса̄ма̄’’ти ватва̄ те ва̄н̣идже иттхикуттаха̄вабха̄вавила̄сехи палобхетва̄ йаккханагарам̣ нетва̄ саче пат̣хамагахита̄ манусса̄ аттхи, те девасан̇кхалика̄йа бандхитва̄ ка̄ран̣агхаре паккхипанти, аттано васанат̣т̣ха̄не бхиннана̄ве мануссе алабхантийо пана парато калйа̄н̣им̣ орато на̄гадӣпанти евам̣ самуддатӣрам̣ анусан̃чаранти. айам̣ та̄сам̣ дхаммата̄.
атхекадивасам̣ пан̃часата̄ бхиннана̄ва̄ ва̄н̣иджа̄ та̄сам̣ нагарасамӣпе уттарим̣су. та̄ тесам̣ сантикам̣ гантва̄ палобхетва̄ йаккханагарам̣ нетва̄ пат̣хамам̣ гахите мануссе девасан̇кхалика̄йа бандхитва̄ ка̄ран̣агхаре паккхипитва̄ джет̣т̣хайаккхинӣ джет̣т̣хакава̄н̣иджам̣, сеса̄ сесети та̄ пан̃часата̄ йаккхинийо те пан̃часате ва̄н̣идже аттано са̄мике акам̣су. атха са̄ джет̣т̣хайаккхинӣ раттибха̄ге ва̄н̣идже ниддам̣ упагате ут̣т̣ха̄йа гантва̄ ка̄ран̣агхаре мануссе ма̄ретва̄ мам̣сам̣ кха̄дитва̄ а̄гаччхати, сеса̄пи татхева каронти. джет̣т̣хайаккхинийа̄ мануссамам̣сам̣ кха̄дитва̄ а̄гатака̄ле сарӣрам̣ сӣталам̣ хоти. джет̣т̣хава̄н̣иджо паригган̣ханто тасса̄ йаккхинибха̄вам̣ н̃атва̄ ‘‘има̄ пан̃часата̄ йаккхинийо бхависсанти, амхехи пала̄йитум̣ ват̣т̣атӣ’’ти пунадивасе па̄това мукхадхованаттха̄йа гантва̄ сесава̄н̣иджа̄нам̣ а̄рочеси – ‘‘има̄ йаккхинийо, на манусситтхийо, ан̃н̃есам̣ бхиннана̄ва̄нам̣ а̄гатака̄ле те са̄мике катва̄ амхепи кха̄диссанти, етха ито пала̄йисса̄ма̄’’ти тесу пан̃часатесу ад̣д̣хатеййасата̄ ‘‘на майам̣ ета̄ виджахитум̣ саккхисса̄ма, тумхе гаччхатха, майам̣ на пала̄йисса̄ма̄’’ти а̄хам̣су. джет̣т̣хава̄н̣иджо аттано вачанака̄ре ад̣д̣хатеййасате гахетва̄ та̄сам̣ бхӣто пала̄йи.
тасмим̣ пана ка̄ле бодхисатто вала̄хакассайонийам̣ ниббатти, саббасето ка̄л̣асӣсо мун̃джакесо иддхима̄ веха̄сан̇гамо ахоси. со химавантато а̄ка̄се уппатитва̄ тамбапан̣н̣идӣпам̣ гантва̄ таттха тамбапан̣н̣исаре паллале сайам̣джа̄таса̄лим̣ кха̄дитва̄ гаччхати. евам̣ гаччханто ча ‘‘джанападам̣ гантука̄ма̄ аттхӣ’’ти тиккхаттум̣ карун̣а̄парибха̄витам̣ ма̄нусим̣ ва̄чам̣ бха̄сати. те бодхисаттасса вачанам̣ сутва̄ упасан̇камитва̄ ан̃джалим̣ паггайха ‘‘са̄ми, майам̣ джанападам̣ гамисса̄ма̄’’ти а̄хам̣су. тена хи майхам̣ пит̣т̣хим̣ абхирухатха̄ти. аппекачче абхирухим̣су, тесу екачче ва̄ладхим̣ ган̣хим̣су, екачче ан̃джалим̣ паггахетва̄ ат̣т̣хам̣суйева. бодхисатто антамасо ан̃джалим̣ паггахетва̄ т̣хите саббепи те ад̣д̣хатеййасате ва̄н̣идже аттано а̄нубха̄вена джанападам̣ нетва̄ сакасакат̣т̣ха̄несу патит̣т̣хапетва̄ аттано васанат̣т̣ха̄нам̣ а̄гама̄си. та̄пи кхо йаккхинийо ан̃н̃есам̣ а̄гатака̄ле таттха охӣнаке ад̣д̣хатеййасате мануссе вадхитва̄ кха̄дим̣су.
саттха̄ бхиккхӯ а̄мантетва̄ ‘‘бхиккхаве, йатха̄ те йаккхинӣнам̣ васам̣ гата̄ ва̄н̣иджа̄ джӣвитаккхайам̣ патта̄, вала̄хакассара̄джасса вачанакара̄ ва̄н̣иджа̄ сакасакат̣т̣ха̄несу патит̣т̣хита̄, евамева буддха̄нам̣ ова̄дам̣ акаронта̄ бхиккхӯпи бхиккхунийопи упа̄сака̄пи упа̄сика̄йопи чатӯсу апа̄йесу пан̃чавидхабандханакаммакаран̣ат̣т̣ха̄на̄дӣсу маха̄дуккхам̣ па̄пун̣анти. ова̄дакара̄ пана тиссо куласампаттийо ча чха ка̄масагге вӣсати брахмалокети има̄ни ча т̣ха̄на̄ни патва̄ аматамаха̄нибба̄нам̣ саччхикатва̄ махантам̣ сукхам̣ анубхавантӣ’’ти ватва̄ абхисамбуддхо хутва̄ има̄ га̄тха̄ авоча –
91. ‘‘йе на ка̄ханти ова̄дам̣, нара̄ буддхена деситам̣;
бйасанам̣ те гамиссанти, раккхасӣхива ва̄н̣иджа̄.
92. ‘‘йе ча ка̄ханти ова̄дам̣, нара̄ буддхена деситам̣;
соттхим̣ па̄рам̣ гамиссанти, вала̄хенева ва̄н̣иджа̄’’ти.
таттха йе на ка̄хантӣти йе на кариссанти. бйасанам̣ те гамиссантӣти те маха̄вина̄сам̣ па̄пун̣иссанти. раккхасӣхива ва̄н̣иджа̄ти раккхасӣхи палобхитава̄н̣иджа̄ вийа. соттхим̣ па̄рам̣ гамиссантӣти анантара̄йена нибба̄нам̣ па̄пун̣иссанти. вала̄хенева ва̄н̣иджа̄ти вала̄хенева ‘‘а̄гаччхатха̄’’ти вутта̄ тасса вачанакара̄ ва̄н̣иджа̄ вийа. йатха̄ хи те самуддапа̄рам̣ гантва̄ сакасакат̣т̣ха̄нам̣ агамам̣су, евам̣ буддха̄нам̣ ова̄дакара̄ сам̣са̄рапа̄рам̣ нибба̄нам̣ гаччхантӣти аматамаха̄нибба̄нена дхаммадесана̄йа кӯт̣ам̣ ган̣хи.
саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ сачча̄ни пака̄сетва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – саччапарийоса̄не уккан̣т̣хитабхиккху сота̄паттипхале патит̣т̣хахи, ан̃н̃епи бахӯ сота̄паттипхаласакада̄га̄мипхалаана̄га̄мипхалаарахаттапхала̄ни па̄пун̣им̣су. ‘‘тада̄ вала̄хакассара̄джасса вачанакара̄ ад̣д̣хатеййасата̄ ва̄н̣иджа̄ буддхапариса̄ ахесум̣, вала̄хакассара̄джа̄ пана ахамева ахоси’’нти.
вала̄хакассаджа̄такаван̣н̣ана̄ чхат̣т̣ха̄.
[197] 7. митта̄миттаджа̄такаван̣н̣ана̄
на нам̣ умхайате дисва̄ти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто ан̃н̃атарам̣ бхиккхум̣ а̄раббха катхеси. ан̃н̃атаро бхиккху ‘‘майа̄ гахите майхам̣ упаджджха̄йо на куджджхиссатӣ’’ти упаджджха̄йена т̣хапитам̣ висса̄сена екам̣ ваттхакхан̣д̣ам̣ гахетва̄ упа̄ханаттхавикам̣ катва̄ паччха̄ упаджджха̄йам̣ а̄пуччхи. атха там̣ упаджджха̄йо ‘‘ким̣ка̄ран̣а̄ ган̣хӣ’’ти ватва̄ ‘‘майа̄ гахите на куджджхиссатӣти тумха̄кам̣ висса̄сена̄’’ти вутте ‘‘ко майа̄ саддхим̣ туйхам̣ висса̄со на̄ма̄’’ти ватва̄ куддхо ут̣т̣хахитва̄ пахари. тасса са̄ кирийа̄ бхиккхӯсу па̄кат̣а̄ джа̄та̄. атхекадивасам̣ бхиккхӯ дхаммасабха̄йам̣ катхам̣ самут̣т̣ха̄песум̣ – ‘‘а̄вусо, асуко кира дахаро упаджджха̄йасса висса̄сена ваттхакхан̣д̣ам̣ гахетва̄ упа̄ханаттхавикам̣ ака̄си. атха нам̣ упаджджха̄йо ‘ко майа̄ саддхим̣ туйхам̣ висса̄со на̄ма̄’ти ватва̄ куддхо ут̣т̣хахитва̄ пахарӣ’’ти. саттха̄ а̄гантва̄ ‘‘ка̄йа нуттха, бхиккхаве, етарахи катха̄йа саннисинна̄’’ти пуччхитва̄ ‘‘има̄йа на̄ма̄’’ти вутте ‘‘на, бхиккхаве, ида̄невеса бхиккху аттано саддхивиха̄рикена саддхим̣ ависса̄сико, пуббепи ависса̄сикойева̄’’ти ватва̄ атӣтам̣ а̄хари.
атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто ка̄сират̣т̣хе бра̄хман̣акуле ниббаттитва̄ вайаппатто исипаббаджджам̣ паббаджитва̄ абхин̃н̃а̄ ча сама̄паттийо ча ниббаттетва̄ ган̣асаттха̄ хутва̄ химавантападесе ва̄сам̣ каппеси. тасмим̣ исиган̣е еко та̄пасо бодхисаттасса вачанам̣ акатва̄ екам̣ матама̄тикам̣ хаттхипотакам̣ пат̣иджагги. атха нам̣ со вуддхиппатто ма̄ретва̄ аран̃н̃ам̣ па̄виси. тасса сарӣракиччам̣ катва̄ исиган̣о бодхисаттам̣ парива̄ретва̄ – ‘‘бханте, кена ну ко ка̄ран̣ена миттабха̄во ва̄ амиттабха̄во ва̄ сакка̄ джа̄ниту’’нти пуччхи. бодхисатто ‘‘имина̄ ча имина̄ ча ка̄ран̣ена̄’’ти а̄чиккханто има̄ га̄тха̄ авоча –
93. ‘‘на нам̣ умхайате дисва̄, на ча нам̣ пат̣инандати;
чаккхӯни часса на дада̄ти, пат̣иломан̃ча ваттати.
94. ‘‘ете бхаванти а̄ка̄ра̄, амиттасмим̣ патит̣т̣хита̄;
йехи амиттам̣ джа̄неййа, дисва̄ сутва̄ ча пан̣д̣ито’’ти.
таттха на нам̣ умхайате дисва̄ти йо хи йасса амитто хоти, со там̣ пуггалам̣ дисва̄ на умхайате, хаситам̣ на кароти, пахат̣т̣ха̄ка̄рам̣ на дассети. на ча нам̣ пат̣инандатӣти тасса вачанам̣ сутва̄пи там̣ пуггалам̣ на пат̣инандати, са̄дху субха̄ситанти на ча̄нумодати. чаккхӯни часса на дада̄тӣти чаккхуна̄ чаккхум̣ а̄хачча пат̣имукхо хутва̄ на олокети, ан̃н̃ато чаккхӯни харати. пат̣иломан̃ча ваттатӣти тасса ка̄йакаммампи вачӣкаммампи на рочети, пат̣иломага̄хам̣ ган̣ха̄ти паччанӣкага̄хам̣. а̄ка̄ра̄ти ка̄ран̣а̄ни. йехи амиттанти йехи ка̄ран̣ехи та̄ни ка̄ран̣а̄ни дисва̄ сутва̄ ча пан̣д̣ито пуггало ‘‘айам̣ ме амитто’’ти джа̄неййа, тато випарӣтехи пана миттабха̄во джа̄нитабботи.
евам̣ бодхисатто митта̄миттабха̄вака̄ран̣а̄ни а̄чиккхитва̄ брахмавиха̄ре бха̄ветва̄ брахмалокӯпаго ахоси.
саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ хаттхипосаката̄пасо саддхивиха̄рико ахоси, хаттхӣ упаджджха̄йо, исиган̣о буддхапариса̄, ган̣асаттха̄ пана ахамева ахоси’’нти.
митта̄миттаджа̄такаван̣н̣ана̄ саттама̄.
[198] 8. ра̄дхаджа̄такаван̣н̣ана̄
пава̄са̄ а̄гато та̄та̄ти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто екам̣ уккан̣т̣хитабхиккхум̣ а̄раббха катхеси. со кира саттха̄ра̄ ‘‘саччам̣ кира, твам̣ бхиккху, уккан̣т̣хито’’ти пут̣т̣хо ‘‘саччам̣, бханте’’ти ватва̄ ‘‘ким̣ка̄ран̣а̄’’ти вутте ‘‘екам̣ алан̇катаиттхим̣ дисва̄ килесавасена̄’’ти а̄ха. атха нам̣ саттха̄ ‘‘ма̄туга̄мо на̄ма бхиккху на сакка̄ раккхитум̣, пуббепи дова̄рике т̣хапетва̄ раккханта̄пи раккхитум̣ на саккхим̣су, ким̣ те иттхийа̄, ладдха̄пи са̄ раккхитум̣ на сакка̄’’ти ватва̄ атӣтам̣ а̄хари.
атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто сувайонийам̣ ниббатти, ‘‘ра̄дхо’’тисса на̄мам̣, канит̣т̣хабха̄та̄ панасса пот̣т̣хапа̄до на̄ма. те убхопи тарун̣ака̄лейева еко луддако гахетва̄ ба̄ра̄н̣асийам̣ ан̃н̃атарасса бра̄хман̣асса ада̄си, бра̄хман̣о те путтат̣т̣ха̄не т̣хапетва̄ пат̣иджагги. бра̄хман̣асса пана бра̄хман̣ӣ араккхита̄ дуссӣла̄. со воха̄ракаран̣аттха̄йа гаччханто те сувапотаке а̄мантетва̄ ‘‘та̄та̄, ахам̣ воха̄ракаран̣аттха̄йа гаччха̄ми, ка̄ле ва̄ вика̄ле ва̄ тумха̄кам̣ ма̄ту каран̣акаммам̣ олокеййа̄тха, ан̃н̃асса пурисасса гаманабха̄вам̣ ва̄ агаманабха̄вам̣ ва̄ джа̄неййа̄тха̄’’ти бра̄хман̣им̣ сувапотака̄нам̣ пат̣иччха̄петва̄ агама̄си. са̄ тасса никкхантака̄лато пат̣т̣ха̄йа ана̄ча̄рам̣ чари, раттимпи дива̄пи а̄гаччханта̄нан̃ча гаччханта̄нан̃ча пама̄н̣ам̣ наттхи.
там̣ дисва̄ пот̣т̣хапа̄до ра̄дхам̣ пуччхи – ‘‘бра̄хман̣о имам̣ бра̄хман̣им̣ амха̄кам̣ ниййа̄детва̄ гато, айан̃ча па̄пакаммам̣ кароти, вада̄ми на’’нти. ра̄дхо ‘‘ма̄ вада̄хӣ’’ти а̄ха. со тасса вачанам̣ аггахетва̄ ‘‘амма, ким̣ка̄ран̣а̄ па̄пакаммам̣ каросӣ’’ти а̄ха. са̄ там̣ ма̄ретука̄ма̄ хутва̄ ‘‘та̄та, твам̣ на̄ма майхам̣ путто, ито пат̣т̣ха̄йа на карисса̄ми, ехи, та̄та, та̄ва̄’’ти пийа̄йама̄на̄ вийа паккоситва̄ а̄гатам̣ гахетва̄ ‘‘твам̣ мам̣ овадаси, аттано пама̄н̣ам̣ на джа̄на̄сӣ’’ти гӣвам̣ париваттетва̄ ма̄ретва̄ уддханантаресу паккхипи. бра̄хман̣о а̄гантва̄ виссамитва̄ бодхисаттам̣ ‘‘ким̣, та̄та ра̄дха, ма̄та̄ те ана̄ча̄рам̣ кароти, на каротӣ’’ти пуччханто пат̣хамам̣ га̄тхама̄ха –
95. ‘‘пава̄са̄ а̄гато та̄та, ида̄ни начира̄гато;
каччинну та̄та те ма̄та̄, на ан̃н̃амупасеватӣ’’ти.
тассаттхо – ахам̣, та̄та ра̄дха, пава̄са̄ а̄гато, со чамхи ида̄нева а̄гато начира̄гато, тена паваттим̣ аджа̄нанто там̣ пуччха̄ми – ‘‘каччи ну те, та̄та, ма̄та̄ ан̃н̃ам̣ пурисам̣ на упасеватӣ’’ти.
ра̄дхо ‘‘та̄та, пан̣д̣ита̄ на̄ма бхӯтам̣ ва̄ абхӯтам̣ ва̄ аниййа̄никам̣ на̄ма на катхесу’’нти н̃а̄пенто дутийам̣ га̄тхама̄ха –
96. ‘‘на кхо панетам̣ субхан̣ам̣, гирам̣ саччупасам̣хитам̣;
сайетха пот̣т̣хапа̄дова, муммуре упакӯтхито’’ти.
таттха гиранти вачанам̣. тан̃хи йатха̄ ида̄ни гира̄, евам̣ тада̄ ‘‘гира’’нти вуччати, со сувапотако лин̇гам̣ ана̄дийитва̄ евама̄ха. айам̣ панеттха аттхо – та̄та, пан̣д̣итена на̄ма саччупасам̣хитам̣ йатха̄бхӯтам̣ аттхайуттам̣ сабха̄вавачанампи аниййа̄никам̣ на субхан̣ам̣. аниййа̄никан̃ча саччам̣ бхан̣анто сайетха пот̣т̣хапа̄дова, муммуре упакӯтхито, йатха̄ пот̣т̣хапа̄до куккул̣е джха̄мо сайати, евам̣ сайеййа̄ти. ‘‘упакӯдхито’’типи па̄т̣хо, айамеваттхо.
евам̣ бодхисатто бра̄хман̣асса дхаммам̣ десетва̄ ‘‘майа̄пи имасмим̣ т̣ха̄не васитум̣ на сакка̄’’ти бра̄хман̣ам̣ а̄пуччхитва̄ аран̃н̃амева па̄виси.
саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ сачча̄ни пака̄сетва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси, саччапарийоса̄не уккан̣т̣хитабхиккху сота̄паттипхале патит̣т̣хахи. ‘‘тада̄ пот̣т̣хапа̄до а̄нандо ахоси, ра̄дхо пана ахамева ахоси’’нти.
ра̄дхаджа̄такаван̣н̣ана̄ ат̣т̣хама̄.
[199] 9. гахапатиджа̄такаван̣н̣ана̄
убхайам̣ ме на кхаматӣти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто уккан̣т̣хитамева бхиккхум̣ а̄раббха катхеси. катхенто ча ‘‘ма̄туга̄мо на̄ма араккхито, па̄пакаммам̣ катва̄ йена кеначи упа̄йена са̄микам̣ ван̃четийева̄’’ти ватва̄ атӣтам̣ а̄хари.
атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто ка̄сират̣т̣хе гахапатикуле ниббаттитва̄ вайаппатто гхара̄ва̄сам̣ ган̣хи. тасса бхарийа̄ дуссӣла̄ га̄мабходжакена саддхим̣ ана̄ча̄рам̣ чарати. бодхисатто там̣ н̃атва̄ паригган̣ханто чарати. тада̄ пана антовассе бӣджесу нӣхат̣есу чха̄такам̣ ахоси, сасса̄нам̣ габбхагахан̣ака̄ло джа̄то. сакалага̄мава̄сино ‘‘ито ма̄садвайена сасса̄ни уддхаритва̄ вӣхим̣ дасса̄ма̄’’ти екато хутва̄ га̄мабходжакасса хаттхато екам̣ джарагон̣ам̣ гахетва̄ мам̣сам̣ кха̄дим̣су.
атхекадивасам̣ га̄мабха̄джако кхан̣ам̣ олокетва̄ бодхисаттасса бахигатавела̄йам̣ гехам̣ па̄виси. тесам̣ сукханипаннаккхан̣ейева бодхисатто га̄мадва̄рена пависитва̄ геха̄бхимукхо па̄йа̄си. са̄ иттхӣ га̄мадва̄ра̄бхимукхӣ там̣ дисва̄ ‘‘ко ну кхо есо’’ти умма̄ре т̣хатва̄ олокентӣ ‘‘сойева̄’’ти н̃атва̄ га̄мабходжакасса а̄чиккхи, га̄мабходжако бхӣто пакампи. атха нам̣ са̄ ‘‘ма̄ бха̄йи, аттхеко упа̄йо, амхехи тава хаттхато гон̣амам̣сам̣ кха̄дитам̣, твам̣ мам̣самӯлам̣ содхенто вийа хохи, ахам̣ кот̣т̣хам̣ а̄руйха кот̣т̣хадва̄ре т̣хатва̄ ‘вӣхи наттхӣ’ти ваккха̄ми. твам̣ гехамаджджхе т̣хатва̄ ‘амха̄кам̣ гхаре да̄рака̄ чха̄та̄, мам̣самӯлам̣ ме дехӣ’ти пунаппунам̣ чодеййа̄сӣ’’ти ватва̄ кот̣т̣хам̣ а̄руйха кот̣т̣хадва̄ре нисӣди. итаро гехамаджджхе т̣хатва̄ ‘‘мам̣самӯлам̣ дехӣ’’ти вадати. са̄ кот̣т̣хадва̄ре нисинна̄ ‘‘кот̣т̣хе вӣхи наттхи, сассе уддхаранте дасса̄ми гаччха̄хӣ’’ти а̄ха.
бодхисатто гехам̣ пависитва̄ тесам̣ кирийам̣ дисва̄ ‘‘има̄йа па̄па̄йа катаупа̄йо еса бхависсатӣ’’ти н̃атва̄ га̄мабходжакам̣ а̄мантетва̄ ‘‘со га̄мабходжака амхе тава джарагон̣асса мам̣сам̣ кха̄данта̄ ‘ито ма̄садвайена вӣхим̣ дасса̄ма̄’ти кха̄димха, твам̣ ад̣д̣хама̄сампи анатиккамитва̄ ида̄нева касма̄ а̄хара̄песи, на твам̣ имина̄ ка̄ран̣ена а̄гато, ан̃н̃ена ка̄ран̣ена а̄гато бхависсаси, майхам̣ тава кирийа̄ на руччати, айампи ана̄ча̄ра̄ па̄падхамма̄ кот̣т̣хе вӣхӣнам̣ абха̄вам̣ джа̄на̄ти, са̄ да̄ни кот̣т̣хам̣ а̄руйха ‘вӣхи наттхӣ’ти вадати, твампи ‘дехӣ’ти вадати, убхиннампи во каран̣ам̣ майхам̣ на руччатӣ’’ти етаматтхам̣ пака̄сенто има̄ га̄тха̄ авоча –
97. ‘‘убхайам̣ ме на кхамати, убхайам̣ ме на руччати;
йа̄ча̄йам̣ кот̣т̣хамотин̣н̣а̄, надассам̣ ити бха̄сати.
98. ‘‘там̣ там̣ га̄мапати брӯми, кадаре аппасми джӣвите;
две ма̄се сан̇гарам̣ катва̄, мам̣сам̣ джараггавам̣ кисам̣;
аппаттака̄ле чодеси, тампи майхам̣ на руччатӣ’’ти.
таттха там̣ там̣ га̄мапати брӯмӣти, амбхо га̄маджет̣т̣хака, тена ка̄ран̣ена там̣ вада̄ми. кадаре аппасми джӣвитети амха̄кам̣ джӣвитам̣ на̄ма кадаран̃чева тхаддхам̣ лӯкхам̣ касирам̣ аппан̃ча мандам̣ париттам̣, тасмим̣ но еварӯпе джӣвите ваттама̄не. две ма̄се сан̇гарам̣ катва̄, мам̣сам̣ джараггавам̣ кисанти амха̄кам̣ мам̣сам̣ ган̣ханта̄нам̣ джараггавам̣ кисам̣ дуббалам̣ джарагон̣ам̣ дадама̄но твам̣ ‘‘двӣхи ма̄сехи мӯлам̣ да̄табба’’нти евам̣ две ма̄се сан̇гарам̣ париччхедам̣ катва̄. аппаттака̄ле чодесӣти тасмим̣ ка̄ле асампатте антара̄ва чодеси. тампи майхам̣ на руччатӣти йа̄ ча̄йам̣ па̄падхамма̄ дуссӣла̄ антокот̣т̣хе вӣхӣнам̣ наттхибха̄вам̣ джа̄нама̄на̄ва аджа̄нантӣ вийа хутва̄ кот̣т̣хамотин̣н̣а̄ кот̣т̣хадва̄ре т̣хатва̄ на дассам̣ ити бха̄сати, йан̃ча твам̣ ака̄ле чодеси, тампӣти идам̣ убхайампи мама нева кхамати на руччатӣти.
евам̣ со катхентова га̄мабходжакам̣ чӯл̣а̄йа гахетва̄ кад̣д̣хитва̄ гехамаджджхе па̄тетва̄ ‘‘га̄мабходжакомхӣти парасса раккхитагопитабхан̣д̣е апараджджхасӣ’’тиа̄дӣхи парибха̄ситва̄ потхетва̄ дуббалам̣ катва̄ гӣва̄йа гахетва̄ геха̄ никкад̣д̣хитва̄ тампи дут̣т̣хаиттхим̣ кесесу гахетва̄ кот̣т̣ха̄ ота̄ретва̄ ниппотхетва̄ ‘‘саче пуна еварӯпам̣ кароси, джа̄ниссасӣ’’ти сантаджджеси. тато пат̣т̣ха̄йа га̄мабходжако там̣ гехам̣ олокетумпи на висахи, са̄пи па̄па̄ пуна манаса̄пи атичаритум̣ на̄саккхи.
саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ сачча̄ни пака̄сетва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси, саччапарийоса̄не уккан̣т̣хитабхиккху сота̄паттипхале патит̣т̣хахи. ‘‘тада̄ га̄мабходжако девадатто, ниггахака̄рако гахапати пана ахамева ахоси’’нти.
гахапатиджа̄такаван̣н̣ана̄ навама̄.
[200] 10. са̄дхусӣладжа̄такаван̣н̣ана̄
сарӣрадабйанти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто ан̃н̃атарам̣ бра̄хман̣ам̣ а̄раббха катхеси. тасса кира чатассо дхӣтаро ахесум̣. та̄ чатта̄ро джана̄ паттхенти, тесу еко абхирӯпо сарӣрасампанно, еко вайаппатто махаллако, еко джа̄тисампанно, еко сӣлава̄. бра̄хман̣о чинтеси – ‘‘дхӣтаро нивесентена патит̣т̣ха̄пентена касса ну кхо да̄табба̄, ким̣ рӯпасампаннасса, уда̄ху вайаппаттасса, джа̄тисампаннасӣлаванта̄нам̣ ан̃н̃атарасса̄’’ти. со чинтентопи аджа̄нитва̄ ‘‘имам̣ ка̄ран̣ам̣ самма̄самбуддхо джа̄ниссати, там̣ пуччхитва̄ етесам̣ антаре ануччхавикасса дасса̄мӣ’’ти гандхама̄ла̄дӣни га̄ха̄петва̄ виха̄рам̣ гантва̄ саттха̄рам̣ вандитва̄ екамантам̣ нисинно а̄дито пат̣т̣ха̄йа таматтхам̣ а̄рочетва̄ ‘‘бханте, имесу чатӯсу джанесу касса да̄тум̣ ват̣т̣атӣ’’ти пуччхи. саттха̄ ‘‘пуббепи пан̣д̣ита̄ етам̣ пан̃хам̣ катхайим̣су, бхавасан̇кхепагататта̄ пана саллаккхетум̣ на саккосӣ’’ти ватва̄ тена йа̄чито атӣтам̣ а̄хари.
атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто бра̄хман̣акуле ниббаттитва̄ вайаппатто таккасила̄йам̣ сиппам̣ угган̣хитва̄ а̄гантва̄ ба̄ра̄н̣асийам̣ диса̄па̄моккхо а̄чарийо ахоси. атхекасса бра̄хман̣асса чатассо дхӣтаро ахесум̣, та̄ евамева чатта̄ро джана̄ паттхайим̣су. бра̄хман̣о ‘‘касса ну кхо да̄табба̄’’ти аджа̄нанто ‘‘а̄чарийам̣ пуччхитва̄ да̄таббайуттакасса дасса̄мӣ’’ти тасса сантикам̣ гантва̄ таматтхам̣ пуччханто пат̣хамам̣ га̄тхама̄ха –
99. ‘‘сарӣрадабйам̣ вуд̣д̣хабйам̣, соджаччам̣ са̄дхусӣлийам̣;
бра̄хман̣ам̣ тева пуччха̄ма, канну тесам̣ ванимхасе’’ти.
таттха ‘‘сарӣрадабйа’’нтиа̄дӣхи тесам̣ чатуннам̣ виджджама̄не гун̣е пака̄сети. айан̃хеттха адхиппа̄йо – дхӣтаро ме чатта̄ро джана̄ паттхенти, тесу екасса сарӣрадабйаматтхи, сарӣрасампада̄ абхирӯпабха̄во сам̣виджджати. екасса вуд̣д̣хабйам̣ вуд̣д̣хибха̄во махаллаката̄ аттхи. екасса соджаччам̣ суджа̄тита̄ джа̄тисампада̄ аттхи. ‘‘суджачча’’нтипи па̄т̣хо. екасса са̄дхусӣлийам̣ сундарасӣлабха̄во сӣласампада̄ аттхи. бра̄хман̣ам̣ тева пуччха̄ма̄ти тесу асукасса на̄мета̄ да̄табба̄ти аджа̄нанта̄ майам̣ бхавантам̣ бра̄хман̣ан̃н̃ева пуччха̄ма. канну тесам̣ ванимхасети тесам̣ чатуннам̣ джана̄нам̣ кам̣ ванимхасе, кам̣ иччха̄ма, касса та̄ кума̄рика̄ дада̄ма̄ти пуччхати.
там̣ сутва̄ а̄чарийо ‘‘рӯпасампада̄дӣсу виджджама̄на̄супи випаннасӣло га̄райхо, тасма̄ там̣ наппама̄н̣ам̣, амха̄кам̣ сӣлавантабха̄во руччатӣ’’ти имаматтхам̣ пака̄сенто дутийам̣ га̄тхама̄ха –
100. ‘‘аттхо аттхи сарӣрасмим̣, вуд̣д̣хабйасса намо каре;
аттхо аттхи суджа̄тасмим̣, сӣлам̣ асма̄ка руччатӣ’’ти.
таттха аттхо аттхи сарӣрасминти рӯпасампанне сарӣрепи аттхо висесо вуддхи аттхийева, ‘‘наттхӣ’’ти на вада̄ми. вуд̣д̣хабйасса намо карети вуд̣д̣хабха̄васса пана намакка̄рамева кароми. вуд̣д̣хабха̄во хи ванданама̄нанам̣ лабхати. аттхо аттхи суджа̄тасминти суджа̄тепи пурисе вуд̣д̣хи аттхи, джа̄тисампаттипи иччхитабба̄йева. сӣлам̣ асма̄ка руччатӣти амха̄кам̣ пана сӣламева руччати. сӣлава̄ хи а̄ча̄расампанно сарӣрадабйавирахитопи пуджджо па̄сам̣соти. бра̄хман̣о тасса вачанам̣ сутва̄ сӣлавантассева дхӣтаро ада̄си.
саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ сачча̄ни пака̄сетва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – саччапарийоса̄не бра̄хман̣о сота̄паттипхале патит̣т̣хахи. ‘‘тада̄ бра̄хман̣о айамева бра̄хман̣о ахоси, диса̄па̄моккхо а̄чарийо пана ахамева ахоси’’нти.
са̄дхусӣладжа̄такаван̣н̣ана̄ дасама̄.
рухакавагго пан̃чамо.
тассудда̄нам̣ –
рухакам̣ сирика̄л̣акам̣, падумам̣ ман̣ичоракам̣;
паббатӯпаттхаравала̄хам̣, митта̄миттан̃ча ра̄дхан̃ча;
гахапати са̄дхусӣлам̣.