3. калйа̄н̣авагго
[171] 1. калйа̄н̣адхаммаджа̄такаван̣н̣ана̄
калйа̄н̣адхаммоти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто екам̣ бадхирасассум̣ а̄раббха катхеси. са̄ваттхийан̃хи еко кут̣умбико саддхо пасанно тисаран̣агато пан̃часӣлена саманна̄гато. со екадивасам̣ бахӯни саппиа̄дӣни бхесаджджа̄ни чева пуппхагандхаваттха̄дӣни ча гахетва̄ ‘‘джетаване саттху сантике дхаммам̣ сосса̄мӣ’’ти агама̄си. тасса таттха гатака̄ле сассу кха̄данӣйабходжанӣйам̣ гахетва̄ дхӣтарам̣ дат̣т̣хука̄ма̄ там̣ гехам̣ агама̄си, са̄ ча тхокам̣ бадхирадха̄тука̄ хоти. са̄ дхӣтара̄ саддхим̣ бхуттабходжана̄ бхаттасаммадам̣ винодайама̄на̄ дхӣтарам̣ пуччхи – ‘‘ким̣, амма, бхатта̄ те саммодама̄но авивадама̄но пийасам̣ва̄сам̣ васатӣ’’ти. ‘‘ким̣, амма, катхетха йа̄дисо тумха̄кам̣ джа̄ма̄та̄ сӣлена чева а̄ча̄расампада̄йа ча, та̄дисо паббаджитопи дуллабхо’’ти. упа̄сика̄ дхӣту вачанам̣ са̄дхукам̣ асаллаккхетва̄ ‘‘паббаджито’’ти падамева гахетва̄ ‘‘амма, касма̄ те бхатта̄ паббаджито’’ти маха̄саддам̣ ака̄си. там̣ сутва̄ сакалагехава̄сино ‘‘амха̄кам̣ кира кут̣умбико паббаджито’’ти виравим̣су. тесам̣ саддам̣ сутва̄ два̄рена сан̃чаранта̄ ‘‘ким̣ на̄ма кирета’’нти пуччхим̣су. ‘‘имасмим̣ кира гехе кут̣умбико паббаджито’’ти. сопи кхо кут̣умбико дасабаласса дхаммам̣ сутва̄ виха̄ра̄ никкхамма нагарам̣ па̄виси.
атха нам̣ антара̄маггейева еко пурисо дисва̄ ‘‘самма, твам̣ кира паббаджитоти тава гехе путтада̄рапариджано паридеватӣ’’ти а̄ха. атхасса етадахоси – ‘‘айам̣ апаббаджитамева кира мам̣ ‘паббаджито’ти вадати, уппанно кхо пана ме калйа̄н̣асаддо на антарадха̄петаббо, аджджева майа̄ паббаджитум̣ ват̣т̣атӣ’’ти татова ниваттитва̄ саттху сантикам̣ гантва̄ ‘‘ким̣ ну кхо, упа̄сака, ида̄нева буддхупат̣т̣ха̄нам̣ катва̄ гантва̄ ида̄нева пачча̄гатосӣ’’ти вутте таматтхам̣ а̄рочетва̄ ‘‘бханте, калйа̄н̣асаддо на̄ма уппанно на антарадха̄петум̣ ват̣т̣ати, тасма̄ паббаджитука̄мо хутва̄ а̄гатомхӣ’’ти а̄ха. со паббаджджан̃ча упасампадан̃ча лабхитва̄ самма̄ пат̣ипанно начирассева арахаттам̣ па̄пун̣и. идам̣ кира ка̄ран̣ам̣ бхиккхусан̇гхе па̄кат̣ам̣ джа̄там̣. атхекадивасам̣ дхаммасабха̄йам̣ бхиккхӯ катхам̣ самут̣т̣ха̄песум̣ – ‘‘а̄вусо, асуко на̄ма кут̣умбико ‘уппанно калйа̄н̣асаддо на антарадха̄петаббо’ти паббаджитва̄ ида̄ни арахаттам̣ патто’’ти. саттха̄ а̄гантва̄ ‘‘ка̄йа нуттха, бхиккхаве, етарахи катха̄йа саннисинна̄’’ти пуччхитва̄ ‘‘има̄йа на̄ма̄’’ти вутте ‘‘бхиккхаве, пора̄н̣акапан̣д̣ита̄пи ‘уппанно калйа̄н̣асаддо вира̄дхетум̣ на ват̣т̣атӣ’ти паббаджим̣суйева̄’’ти ватва̄ атӣтам̣ а̄хари.
атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто сет̣т̣хикуле ниббаттитва̄ вайаппатто питу аччайена сет̣т̣хит̣т̣ха̄нам̣ па̄пун̣и. со екадивасам̣ нивесана̄ никкхамитва̄ ра̄джупат̣т̣ха̄нам̣ агама̄си. атхасса сассу ‘‘дхӣтарам̣ пассисса̄мӣ’’ти там̣ гехам̣ агама̄си, са̄ тхокам̣ бадхирадха̄тука̄ти саббам̣ паччуппаннаваттхусадисамева. там̣ пана ра̄джупат̣т̣ха̄нам̣ гантва̄ аттано гхарам̣ а̄гаччхантам̣ дисва̄ еко пурисо ‘‘тумхе кира паббаджита̄ти тумха̄кам̣ гехе маха̄паридево паваттатӣ’’ти а̄ха. бодхисатто ‘‘уппанно калйа̄н̣асаддо на̄ма на антарадха̄петум̣ ват̣т̣атӣ’’ти татова ниваттитва̄ ран̃н̃о сантикам̣ гантва̄ ‘‘ким̣, маха̄сет̣т̣хи, ида̄нева гантва̄ пуна а̄гатосӣ’’ти вутте ‘‘дева, гехаджано кира мам̣ апаббаджитамева ‘паббаджито’ти ватва̄ паридевати, уппанно кхо пана калйа̄н̣асаддо на антарадха̄петаббо, паббаджисса̄махам̣, паббаджджам̣ ме ануджа̄на̄хӣ’’ти етаматтхам̣ пака̄сетум̣ има̄ га̄тха̄ а̄ха –
41. ‘‘калйа̄н̣адхаммоти йада̄ джанинда, локе саман̃н̃ам̣ анупа̄пун̣а̄ти;
тасма̄ на хиййетха наро сапан̃н̃о, хирийа̄пи санто гхурама̄дийанти.
42. ‘‘са̄йам̣ саман̃н̃а̄ идха маджджа патта̄, калйа̄н̣адхаммоти джанинда локе;
та̄хам̣ самеккхам̣ идха паббаджиссам̣, на хи маттхи чхандо идха ка̄мабхоге’’ти.
таттха калйа̄н̣адхаммоти сундарадхаммо. саман̃н̃ам̣ анупа̄пун̣а̄тӣти йада̄ сӣлава̄ калйа̄н̣адхаммо паббаджитоти идам̣ пан̃н̃аттивоха̄рам̣ па̄пун̣а̄ти. тасма̄ на хиййетха̄ти тато са̄ман̃н̃ато на париха̄йетха. хирийа̄пи санто дхурама̄дийантӣти, маха̄ра̄джа, саппуриса̄ на̄ма аджджхаттасамут̣т̣хита̄йа хирийа̄ бахиддхасамут̣т̣хитена оттаппенапи етам̣ паббаджитадхурам̣ ган̣ханти. идха маджджа патта̄ти идха майа̄ аджджа патта̄. та̄хам̣ самеккханти там̣ ахам̣ гун̣авасена ладдхасаман̃н̃ам̣ самеккханто пассанто. на хи маттхи чхандоти на хи ме аттхи чхандо. идха ка̄мабхогети имасмим̣ локе килесака̄маваттхука̄мапарибхогехи.
бодхисатто евам̣ ватва̄ ра̄джа̄нам̣ паббаджджам̣ ануджа̄на̄петва̄ химавантападесам̣ гантва̄ исипаббаджджам̣ паббаджитва̄ абхин̃н̃а̄ ча сама̄паттийо ча ниббаттетва̄ брахмалокапара̄йан̣о ахоси.
саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ ра̄джа̄ а̄нандо ахоси, ба̄ра̄н̣асисет̣т̣хи пана ахамева ахоси’’нти.
калйа̄н̣адхаммаджа̄такаван̣н̣ана̄ пат̣хама̄.
[172] 2. даддараджа̄такаван̣н̣ана̄
ко ну саддена махата̄ти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто кока̄ликам̣ а̄раббха катхеси. тасмин̃хи ка̄ле бахӯ бахуссута̄ бхиккхӯ маносила̄тале надама̄на̄ тарун̣асӣха̄ вийа а̄ка̄саган̇гам̣ ота̄рента̄ вийа сан̇гхамаджджхе сарабха̄н̣ам̣ бхан̣анти. кока̄лико тесу сарабха̄н̣ам̣ бхан̣антесу аттано туччхабха̄вам̣ аджа̄нитва̄ва ‘‘ахампи сарабха̄н̣ам̣ бхан̣исса̄мӣ’’ти бхиккхӯнам̣ антарам̣ пависитва̄ ‘‘амха̄кам̣ сарабха̄н̣ам̣ на па̄пенти. саче амха̄кампи па̄пеййум̣, майампи бхан̣еййа̄ма̄’’ти бхиккхусан̇гхасса на̄мам̣ аггахетва̄ва таттха таттха катхенто а̄хин̣д̣ати. тасса са̄ катха̄ бхиккхусан̇гхе па̄кат̣а̄ джа̄та̄. бхиккхӯ ‘‘вӣмам̣сисса̄ма та̄ва на’’нти сан̃н̃а̄йа евама̄хам̣су – ‘‘а̄вусо кока̄лика, аджджа сан̇гхасса сарабха̄н̣ам̣ бхан̣а̄хӣ’’ти. со аттано балам̣ аджа̄нитва̄ва ‘‘са̄дхӯ’’ти сампат̣иччхитва̄ ‘‘аджджа сарабха̄н̣ам̣ бхан̣исса̄мӣ’’ти аттано саппа̄йам̣ йа̄гум̣ пиви, кхаджджакам̣ кха̄ди, саппа̄йенева сӯпена бхун̃джи.
сӯрийе аттхан̇гате дхаммассаванака̄ле гхосите бхиккхусан̇гхо саннипати. со кан̣т̣акуран̣д̣акаван̣н̣ам̣ ка̄са̄вам̣ нива̄сетва̄ кан̣ика̄рапуппхаван̣н̣ам̣ чӣварам̣ па̄рупитва̄ сан̇гхамаджджхам̣ пависитва̄ тхере вандитва̄ алан̇катаратанаман̣д̣апе пан̃н̃аттаварадхамма̄санам̣ абхирухитва̄ читрабӣджаним̣ гахетва̄ ‘‘сарабха̄н̣ам̣ бхан̣исса̄мӣ’’ти нисӣди, та̄вадевасса сарӣра̄ седа̄ муччим̣су, са̄раджджам̣ окками, пуббага̄тха̄йа пат̣хамам̣ падам̣ уда̄харитва̄ анантарам̣ на пасси. со кампама̄но а̄сана̄ оруйха ладжджито сан̇гхамаджджхато апаккамма аттано паривен̣ам̣ агама̄си. ан̃н̃о бахуссуто бхиккху сарабха̄н̣ам̣ бхан̣и. тато пат̣т̣ха̄йа бхиккхӯ тасса туччхабха̄вам̣ джа̄ним̣су. атхекадивасам̣ дхаммасабха̄йам̣ бхиккхӯ катхам̣ самут̣т̣ха̄песум̣ – ‘‘а̄вусо, пат̣хамам̣ кока̄ликасса туччхабха̄во дуджджа̄но, ида̄ни панеса сайам̣ надитва̄ па̄кат̣о джа̄то’’ти. саттха̄ а̄гантва̄ ‘‘ка̄йа нуттха, бхиккхаве, етарахи катха̄йа саннисинна̄’’ти пуччхитва̄ ‘‘има̄йа на̄ма̄’’ти вутте ‘‘на, бхиккхаве, кока̄лико ида̄нева надитва̄ па̄кат̣о джа̄то, пуббепи надитва̄ па̄кат̣о ахосӣ’’ти ватва̄ атӣтам̣ а̄хари.
атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто химавантападесе сӣхайонийам̣ ниббаттитва̄ бахӯнам̣ сӣха̄нам̣ ра̄джа̄ ахоси. со анекасӣхапарива̄ро раджатагуха̄йам̣ ва̄сам̣ каппеси. тасса авидӯре екисса̄йа гуха̄йа еко син̇га̄лопи васати. атхекадивасам̣ деве васситва̄ вигате саббе сӣха̄ сӣхара̄джассева гухадва̄ре саннипатитва̄ сӣхана̄дам̣ наданта̄ сӣхакӣл̣ам̣ кӣл̣им̣су. тесам̣ евам̣ надитва̄ кӣл̣анака̄ле сопи син̇га̄ло надати. сӣха̄ тасса саддам̣ сутва̄ ‘‘айам̣ син̇га̄ло амхехи саддхим̣ надатӣ’’ти ладжджита̄ тун̣хӣ ахесум̣. тесам̣ тун̣хӣбхӯтака̄ле бодхисаттасса путто сӣхапотако ‘‘та̄та, име сӣха̄ надитва̄ сӣхакӣл̣ам̣ кӣл̣анта̄ етасса саддам̣ сутва̄ ладжджа̄йа тун̣хӣ джа̄та̄, ко на̄меса аттано саддена атта̄нам̣ джа̄на̄петӣ’’ти питарам̣ пуччханто пат̣хамам̣ га̄тхама̄ха –
43. ‘‘ко ну саддена махата̄, абхина̄дети даддарам̣;
там̣ сӣха̄ наппат̣инаданти, ко на̄месо мига̄дхибхӯ’’ти.
таттха абхина̄дети даддаранти даддарам̣ раджатапаббатам̣ екана̄дам̣ кароти. мига̄дхибхӯти питарам̣ а̄лапати. айан̃хеттха аттхо – мига̄дхибхӯ мигаджет̣т̣хака сӣхара̄джа пуччха̄ми там̣ ‘‘ко на̄месо’’ти.
атхасса вачанам̣ сутва̄ пита̄ дутийам̣ га̄тхама̄ха –
44. ‘‘адхамо мигаджа̄та̄нам̣, син̇га̄ло та̄та вассати;
джа̄тимасса джигуччханта̄, тун̣хӣ сӣха̄ самаччаре’’ти.
таттха самаччарети санти упасаггаматтам̣, аччантӣти аттхо, тун̣хӣ хутва̄ нисӣдантӣти вуттам̣ хоти. поттхакесу пана ‘‘самаччхаре’’ти ликханти.
саттха̄ ‘‘на, бхиккхаве, кока̄лико ида̄нева аттано на̄дена атта̄нам̣ па̄кат̣ам̣ кароти, пуббепи ака̄сийева̄’’ти ватва̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ син̇га̄ло кока̄лико ахоси, сӣхапотако ра̄хуло, сӣхара̄джа̄ пана ахамева ахоси’’нти.
даддараджа̄такаван̣н̣ана̄ дутийа̄.
[173] 3. маккат̣аджа̄такаван̣н̣ана̄
та̄тама̄н̣авако есоти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто екам̣ кухакабхиккхум̣ а̄раббха катхеси. ваттху пакин̣н̣аканипа̄те удда̄лакаджа̄таке (джа̄. 1.14.62 а̄дайо) а̄вибхависсати. тада̄ пана саттха̄ ‘‘бхиккхаве, на̄йам̣ бхиккху ида̄нева кухако, пуббепи маккат̣о хутва̄ аггисса ка̄ран̣а̄ кохан̃н̃ам̣ ака̄сийева̄’’ти ватва̄ атӣтам̣ а̄хари.
атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто екасмим̣ ка̄сига̄маке бра̄хман̣акуле ниббаттитва̄ вайаппатто таккасила̄йам̣ сиппам̣ угган̣хитва̄ гхара̄ва̄сам̣ сан̣т̣хапеси. атхасса бра̄хман̣ӣ екам̣ путтам̣ виджа̄йитва̄ путтасса а̄дха̄витва̄ паридха̄витва̄ вичаран̣ака̄ле ка̄ламака̄си. бодхисатто тасса̄ петакиччам̣ катва̄ ‘‘ким̣ ме да̄ни гхара̄ва̄сена, путтам̣ гахетва̄ паббаджисса̄мӣ’’ти ассумукхам̣ н̃а̄тимиттаваггам̣ паха̄йа путтам̣ а̄да̄йа химавантам̣ пависитва̄ исипаббаджджам̣ паббаджитва̄ таттха ванамӯлапхала̄ха̄ро ва̄сам̣ каппеси. со екадивасам̣ васса̄нака̄ле деве вассанте са̄рада̄рӯни аггим̣ джа̄летва̄ висиббанто пхалакаттхаре нипаджджи, путтописса та̄пасакума̄рако питу па̄де самба̄хантова нисӣди.
атхеко ванамаккат̣о сӣтена пӣл̣ийама̄но тасса пан̣н̣аса̄ла̄йа там̣ аггим̣ дисва̄ ‘‘сача̄хам̣ еттха пависисса̄ми, ‘маккат̣о маккат̣о’ти мам̣ потхетва̄ нӣхариссанти, аггим̣ висиббетум̣ на лабхисса̄ми, аттхи да̄ни ме упа̄йо, та̄пасавесам̣ гахетва̄ кохан̃н̃ам̣ катва̄ пависисса̄мӣ’’ти чинтетва̄ екасса матата̄пасасса ваккала̄ни нива̄сетва̄ паччхин̃ча ан̇кусайат̣т̣хин̃ча гахетва̄ пан̣н̣аса̄ладва̄ре екам̣ та̄ларуккхам̣ нисса̄йа сам̣кут̣ито ат̣т̣ха̄си. та̄пасакума̄рако там̣ дисва̄ маккат̣абха̄вам̣ аджа̄нанто ‘‘еко махаллаката̄пасо сӣтена пӣл̣ито аггим̣ висиббетум̣ а̄гато бхависсатӣ’’ти питу та̄пасасса катхетва̄ ‘‘етам̣ пан̣н̣аса̄лам̣ павесетва̄ висибба̄песса̄мӣ’’ти чинтетва̄ питарам̣ а̄лапанто пат̣хамам̣ га̄тхама̄ха –
45. ‘‘та̄та ма̄н̣авако есо, та̄ламӯлам̣ апассито;
ага̄ракан̃чидам̣ аттхи, ханда демассага̄рака’’нти.
таттха ма̄н̣авакоти сатта̄дхивачанам̣. тена ‘‘та̄та, есо еко ма̄н̣авако сатто еко та̄пасо’’ти дӣпети. та̄ламӯлам̣ апасситоти та̄лаккхандхам̣ нисса̄йа т̣хито. ага̄ракан̃чидам̣ аттхӣти идан̃ча амха̄кам̣ паббаджита̄га̄рам̣ аттхи, пан̣н̣аса̄лам̣ сандха̄йа вадати. ханда̄ти вавассаггаттхе нипа̄то. демассага̄раканти етасса екаманте васанаттха̄йа ага̄ракам̣ дема.
бодхисатто путтасса вачанам̣ сутва̄ ут̣т̣ха̄йа пан̣н̣аса̄ладва̄ре т̣хатва̄ олокенто тасса маккат̣абха̄вам̣ н̃атва̄ ‘‘та̄та, манусса̄нам̣ на̄ма на еварӯпам̣ мукхам̣ хоти, маккат̣о еса, найидха паккоситаббо’’ти ватва̄ дутийам̣ га̄тхама̄ха –
46. ‘‘ма̄ кхо твам̣ та̄та паккоси, дӯсеййа но ага̄ракам̣;
нета̄дисам̣ мукхам̣ хоти, бра̄хман̣асса сусӣлино’’ти.
таттха дӯсеййа но ага̄раканти айан̃хи идха павит̣т̣хо сама̄но имам̣ киччхена катам̣ пан̣н̣аса̄лам̣ аггина̄ ва̄ джха̄пенто учча̄ра̄дӣни ва̄ каронто дӯсеййа. нета̄дисанти ‘‘ета̄дисам̣ бра̄хман̣асса сусӣлино мукхам̣ на хоти, маккат̣о есо’’ти ватва̄ бодхисатто екам̣ уммукам̣ гахетва̄ ‘‘ким̣ еттха тит̣т̣хасӣ’’ти кхипитва̄ там̣ пала̄песи. маккат̣о ваккала̄ни чхад̣д̣етва̄ руккхам̣ абхирухитва̄ ванасан̣д̣ам̣ па̄виси. бодхисатто чатта̄ро брахмавиха̄ре бха̄ветва̄ брахмалокӯпаго ахоси.
саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ маккат̣о айам̣ кухакабхиккху ахоси, та̄пасакума̄ро ра̄хуло, та̄пасо пана ахамева ахоси’’нти.
маккат̣аджа̄такаван̣н̣ана̄ татийа̄.
[174] 4. дуббхийамаккат̣аджа̄такан̣н̣ана̄
адамха те ва̄ри пахӯтарӯпанти идам̣ саттха̄ вел̣уване вихаранто девадаттам̣ а̄раббха катхеси. екадивасан̃хи дхаммасабха̄йам̣ бхиккхӯ девадаттасса акатан̃н̃умиттадуббхибха̄вам̣ катхента̄ нисӣдим̣су. саттха̄ а̄гантва̄ ‘‘на, бхиккхаве, девадатто ида̄нева акатан̃н̃ӯ миттадуббхӣ, пуббепи еварӯпо ахосӣ’’ти ватва̄ атӣтам̣ а̄хари.
атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто екасмим̣ ка̄сига̄маке бра̄хман̣акуле ниббаттитва̄ вайаппатто гхара̄ва̄сам̣ сан̣т̣хапеси. тасмим̣ пана самайе ка̄сират̣т̣хе ваттанимаха̄магге еко гамбхӣро удапа̄но хоти анотаран̣ӣйо тираччха̄на̄нам̣, маггаппат̣ипанна̄ пун̃н̃аттхика̄ манусса̄ дӣгхараджджукена ва̄ракена удакам̣ уссин̃читва̄ екисса̄ дон̣ийа̄ пӯретва̄ тираччха̄на̄нам̣ па̄нӣйам̣ денти. тасса са̄мантато махантам̣ аран̃н̃ам̣, таттха бахӯ маккат̣а̄ васанти. атха тасмим̣ магге две тӣн̣и диваса̄ни мануссасан̃ча̄ро паччхиджджи, тираччха̄на̄ па̄нӣйам̣ на лабхим̣су. еко маккат̣о пипа̄са̄туро хутва̄ па̄нӣйам̣ парийесанто удапа̄насса сантике вичарати. бодхисатто кеначидева каран̣ӣйена там̣ маггам̣ пат̣ипаджджитва̄ таттха гаччханто па̄нӣйам̣ утта̄ретва̄ пивитва̄ хаттхапа̄де дховитва̄ т̣хито там̣ маккат̣ам̣ аддаса. атхасса пипа̄ситабха̄вам̣ н̃атва̄ па̄нӣйам̣ уссин̃читва̄ дон̣ийам̣ а̄киритва̄ ада̄си, датва̄ ча пана ‘‘виссамисса̄мӣ’’ти екасмим̣ руккхамӯле нипаджджи. маккат̣о па̄нӣйам̣ пивитва̄ авидӯре нисӣдитва̄ мукхамаккат̣икам̣ каронто бодхисаттам̣ бхим̣са̄песи. бодхисатто тасса там̣ кирийам̣ дисва̄ ‘‘аре дут̣т̣хамаккат̣а, ахам̣ тава пипа̄ситасса килантасса бахум̣ па̄нӣйам̣ ада̄сим̣, ида̄ни твам̣ майхам̣ мукхамаккат̣икам̣ кароси, ахо па̄паджанасса на̄ма като упака̄ро нираттхако’’ти ватва̄ пат̣хамам̣ га̄тхама̄ха –
47. ‘‘адамха те ва̄ри пахӯтарӯпам̣, гхамма̄бхитаттасса пипа̄ситасса;
со да̄ни питва̄на кирин̇кароси, асан̇гамо па̄паджанена сеййо’’ти.
таттха со да̄ни питва̄на кирин̇каросӣти со ида̄ни твам̣ майа̄ диннапа̄нӣйам̣ пивитва̄ мукхамаккат̣икам̣ каронто ‘‘кири кирӣ’’ти саддам̣ кароси. асан̇гамо па̄паджанена сеййоти па̄паджанена саддхим̣ сан̇гамо на сеййо, асан̇гамова сеййоти.
там̣ сутва̄ со миттадуббхӣ маккат̣о ‘‘твам̣ ‘еттакенаветам̣ нит̣т̣хита’нти сан̃н̃ам̣ кароси, ида̄ни те сӣсе ваччам̣ па̄тетва̄ гамисса̄мӣ’’ти ватва̄ дутийам̣ га̄тхама̄ха –
48. ‘‘ко те суто ва̄ дит̣т̣хо ва̄, сӣлава̄ на̄ма маккат̣о;
ида̄ни кхо там̣ охаччхам̣, еса̄ асма̄ка дхаммата̄’’ти.
татра̄йам̣ сан̇кхепаттхо – бхо бра̄хман̣а, ‘‘маккат̣о катагун̣аджа̄нанако а̄ча̄расампанно сӣлава̄ на̄ма аттхӣ’’ти кахам̣ тайа̄ суто ва̄ дит̣т̣хо ва̄, ида̄ни кхо ахам̣ там̣ охаччхам̣ ваччам̣ те сӣсе катва̄ паккамисса̄ми, асма̄кан̃хи маккат̣а̄нам̣ на̄ма еса̄ дхаммата̄ айам̣ джа̄тисабха̄во, йадидам̣ упака̄ракасса сӣсе ваччам̣ ка̄таббанти.
там̣ сутва̄ бодхисатто ут̣т̣ха̄йа гантум̣ а̄рабхи. маккат̣о тан̇кхан̣ан̃н̃ева уппатитва̄ са̄кха̄йам̣ нисӣдитва̄ оламбакам̣ отаранто вийа тасса сӣсе ваччам̣ па̄тетва̄ вираванто ванасан̣д̣ам̣ па̄виси. бодхисатто нхатва̄ агама̄си.
саттха̄ ‘‘на, бхиккхаве, ида̄нева девадатто, пуббепи майа̄ катагун̣ам̣ на джа̄на̄сийева̄’’ти ватва̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ маккат̣о девадатто ахоси, бра̄хман̣о пана ахамева ахоси’’нти.
дуббхийамаккат̣аджа̄такаван̣н̣ана̄ чатуттха̄.
[175] 5. а̄диччупат̣т̣ха̄наджа̄такаван̣н̣ана̄
саббесу кира бхӯтесӯти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто екам̣ кухакабхиккхум̣ а̄раббха катхеси. ваттху хет̣т̣ха̄ катхитасадисамева.
атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто ка̄сират̣т̣хе бра̄хман̣акуле ниббаттитва̄ вайаппатто таккасила̄йам̣ саббасиппа̄ни угган̣хитва̄ исипаббаджджам̣ паббаджитва̄ абхин̃н̃а̄ ча сама̄паттийо ча ниббаттетва̄ маха̄парива̄ро ган̣асаттха̄ хутва̄ химаванте ва̄сам̣ каппеси. со таттха чирам̣ васитва̄ лон̣амбиласеванаттха̄йа паббата̄ оруйха паччанте екам̣ га̄мам̣ нисса̄йа пан̣н̣аса̄ла̄йам̣ ва̄сам̣ упаган̃чхи. атхеко лоламаккат̣о исиган̣е бхиккха̄ча̄рам̣ гате ассамападам̣ а̄гантва̄ пан̣н̣аса̄ла̄ уттин̣н̣а̄ кароти, па̄нӣйагхат̣есу удакам̣ чхад̣д̣ети, кун̣д̣икам̣ бхиндати, аггиса̄ла̄йам̣ ваччам̣ кароти. та̄паса̄ вассам̣ васитва̄ ‘‘ида̄ни химаванто пуппхапхаласамиддхо раман̣ӣйо, таттхева гамисса̄ма̄’’ти паччантага̄мава̄сике а̄пуччхим̣су. манусса̄ ‘‘све, бханте, майам̣ бхиккхам̣ гахетва̄ ассамападам̣ а̄гамисса̄ма, там̣ парибхун̃джитва̄ва гамиссатха̄’’ти ватва̄ дутийадивасе пахӯтам̣ кха̄данӣйабходжанӣйам̣ гахетва̄ таттха агамам̣су. там̣ дисва̄ со маккат̣о чинтеси – ‘‘кохан̃н̃ам̣ катва̄ мануссе а̄ра̄дхетва̄ майхампи кха̄данӣйабходжанӣйам̣ а̄хара̄песса̄мӣ’’ти. со та̄пасачаран̣ам̣ чаранто вийа сӣлава̄ вийа ча хутва̄ та̄паса̄нам̣ авидӯре сӯрийам̣ намассама̄но ат̣т̣ха̄си. манусса̄ там̣ дисва̄ ‘‘сӣлаванта̄нам̣ сантике васанта̄ сӣлаванта̄ хонтӣ’’ти ватва̄ пат̣хамам̣ га̄тхама̄ха –
49. ‘‘саббесу кира бхӯтесу, санти сӣласама̄хита̄;
пасса са̄кхамигам̣ джаммам̣, а̄диччамупатит̣т̣хатӣ’’ти.
таттха санти сӣласама̄хита̄ти сӣлена саманна̄гата̄ сам̣виджджанти, сӣлаванта̄ ча сама̄хита̄ ча екаггачитта̄ сам̣виджджантӣтипи аттхо. джамманти ла̄макам̣. а̄диччамупатит̣т̣хатӣти сӯрийам̣ намассама̄но тит̣т̣хати.
евам̣ те мануссе тасса гун̣ам̣ катхенте дисва̄ бодхисатто ‘‘тумхе имасса лоламаккат̣асса сӣла̄ча̄рам̣ аджа̄нитва̄ аваттхусмим̣йева пасанна̄’’ти ватва̄ дутийам̣ га̄тхама̄ха –
50. ‘‘на̄сса сӣлам̣ виджа̄на̄тха, анан̃н̃а̄йа пасам̣сатха;
аггихуттан̃ча уханнам̣, две ча бхинна̄ каман̣д̣алӯ’’ти.
таттха анан̃н̃а̄йа̄ти аджа̄нитва̄. уханнанти имина̄ па̄памаккат̣ена ӯхадам̣. каман̣д̣алӯти кун̣д̣ика̄. ‘‘две ча кун̣д̣ика̄ тена бхинна̄’’ти евамасса агун̣ам̣ катхеси.
манусса̄ маккат̣асса кухакабха̄вам̣ н̃атва̄ лед̣д̣ун̃ча йат̣т̣хин̃ча гахетва̄ потхетва̄ пала̄петва̄ исиган̣асса бхиккхам̣ адам̣су. исайопи химавантамева гантва̄ апарихӣнаджджха̄на̄ брахмалокапара̄йан̣а̄ ахесум̣.
саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ маккат̣о айам̣ кухако бхиккху ахоси, исиган̣о буддхапариса̄, ган̣асаттха̄ пана ахамева ахоси’’нти.
а̄диччупат̣т̣ха̄наджа̄такаван̣н̣ана̄ пан̃чама̄.
[176] 6. кал̣а̄йамут̣т̣хиджа̄такаван̣н̣ана̄
ба̄ло вата̄йам̣ думаса̄кхагочароти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто косалара̄джа̄нам̣ а̄раббха катхеси. екасмин̃хи самайе вассака̄ле косаларан̃н̃о паччанто купи. таттха т̣хита̄ йодха̄ две тӣн̣и йуддха̄ни катва̄ паччаттхике абхибхавитум̣ асакконта̄ ран̃н̃о са̄санам̣ песесум̣. ра̄джа̄ ака̄ле васса̄нейева никкхамитва̄ джетаванасамӣпе кхандха̄ва̄рам̣ бандхитва̄ чинтеси – ‘‘ахам̣ ака̄ле никкханто, кандарападара̄дайо удакапӯра̄, дуггамо магго, саттха̄рам̣ упасан̇камисса̄ми, со мам̣ ‘кахам̣ гаччхаси, маха̄ра̄джа̄’ти пуччхиссати, атха̄хам̣ етаматтхам̣ а̄рочесса̄ми, на кхо пана мам̣ саттха̄ сампара̄йикеневаттхена анугган̣ха̄ти, дит̣т̣хадхаммикена̄пи анугган̣ха̄тийева, тасмим̣ саче ме гаманена авуд̣д̣хи бхависсати, ‘ака̄ло, маха̄ра̄джа̄’ти ваккхати. саче пана вуд̣д̣и бхависсати, тун̣хӣ бхависсатӣ’’ти. со джетаванам̣ пависитва̄ саттха̄рам̣ вандитва̄ екамантам̣ нисӣди. саттха̄ ‘‘ханда куто ну твам̣, маха̄ра̄джа, а̄гаччхаси дива̄ дивасса̄’’ти пуччхи. ‘‘бханте, ахам̣ паччантам̣ вӯпасаметум̣ никкханто ‘тумхе вандитва̄ гамисса̄мӣ’ти а̄гатомхӣ’’ти. саттха̄ ‘‘пуббепи, маха̄ра̄джа, ра̄джа̄но сена̄йа аббхуггаччхама̄на̄йа пан̣д̣ита̄нам̣ катхам̣ сутва̄ ака̄ле аббхуггаманам̣ на̄ма на гамим̣сӯ’’ти ватва̄ тена йа̄чито атӣтам̣ а̄хари.
атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто тасса аттхадхамма̄нуса̄сако саббаттхакаамаччо ахоси. атха ран̃н̃о паччанте купите паччантайодха̄ пан̣н̣ам̣ песесум̣. ра̄джа̄ вассака̄ле никкхамитва̄ уййа̄не кхандха̄ва̄рам̣ бандхи, бодхисатто ран̃н̃о сантике ат̣т̣ха̄си. тасмим̣ кхан̣е асса̄нам̣ кал̣а̄йе седетва̄ а̄харитва̄ дон̣ийам̣ паккхипим̣су. уййа̄не маккат̣есу еко маккат̣о руккха̄ отаритва̄ тато кал̣а̄йе гахетва̄ мукхам̣ пӯретва̄ хаттхехипи гахетва̄ уппатитва̄ руккхе нисӣдитва̄ кха̄дитум̣ а̄рабхи, атхасса кха̄дама̄насса хаттхако еко кал̣а̄йо бхӯмийам̣ пати. со мукхена ча хаттхехи ча гахите саббе кал̣а̄йе чхад̣д̣етва̄ руккха̄ оруйха тамева кал̣а̄йам̣ олокенто там̣ кал̣а̄йам̣ адисва̄ва пуна руккхам̣ абхирухитва̄ ад̣д̣е сахассапара̄джито вийа сочама̄но думмукхо руккхаса̄кха̄йам̣ нисӣди. ра̄джа̄ маккат̣асса кирийам̣ дисва̄ бодхисаттам̣ а̄мантетва̄ ‘‘пассатха, ким̣ на̄метам̣ маккат̣ена ката’’нти пуччхи. бодхисатто ‘‘маха̄ра̄джа, бахум̣ анавалокетва̄ аппам̣ олокетва̄ дуббуддхино ба̄ла̄ еварӯпам̣ каронтийева̄’’ти ватва̄ пат̣хамам̣ га̄тхама̄ха –
51. ‘‘ба̄ло вата̄йам̣ думаса̄кхагочаро, пан̃н̃а̄ джанинда найимасса виджджати;
кал̣а̄йамут̣т̣хим̣ авакирийа кевалам̣, екам̣ кал̣а̄йам̣ патитам̣ гавесатӣ’’ти.
таттха думаса̄кхагочароти маккат̣о. со хи думаса̄кха̄су гочарам̣ ган̣ха̄ти, са̄ва асса гочаро сан̃чаран̣абхӯмибхӯта̄, тасма̄ ‘‘думаса̄кхагочаро’’ти вуччати. джанинда̄ти ра̄джа̄нам̣ а̄лапати. ра̄джа̄ хи парамиссарабха̄вена джанасса индоти джаниндо. кал̣а̄йамут̣т̣хинти чан̣акамут̣т̣хим̣. ‘‘ка̄л̣ара̄джама̄самут̣т̣хи’’нтипи вадантийева. авакирийа̄ти авакиритва̄. кеваланти саббам̣. гавесатӣти бхӯмийам̣ патитам̣ екамева парийесати.
евам̣ ватва̄ пуна бодхисатто там̣ упасан̇камитва̄ ра̄джа̄нам̣ а̄мантетва̄ дутийам̣ га̄тхама̄ха –
52. ‘‘евамева майам̣ ра̄джа, йе чан̃н̃е атилобхино;
аппена бахум̣ джиййа̄ма, кал̣а̄йенева ва̄наро’’ти.
татра̄йам̣ сан̇кхепаттхо – маха̄ра̄джа, евамева майан̃ча йе чан̃н̃е лобха̄бхибхӯта̄ джана̄ саббепи аппена бахум̣ джиййа̄ма. майан̃хи етарахи ака̄ле васса̄насамайе маггам̣ гаччханта̄ аппакасса аттхасса ка̄ран̣а̄ бахука̄ аттха̄ париха̄йа̄ма. кал̣а̄йенева ва̄нароти йатха̄ айам̣ ва̄наро екам̣ кал̣а̄йам̣ парийесама̄но тенекена кал̣а̄йена саббакал̣а̄йехи парихӣно, евам̣ майампи ака̄лена кандарападара̄дӣсу пӯресу гаччхама̄на̄ аппаматтакам̣ аттхам̣ парийесама̄на̄ бахӯхи хаттхива̄ханаассава̄хана̄дӣхи чева балака̄йена ча париха̄йисса̄ма. тасма̄ ака̄ле гантум̣ на ват̣т̣атӣти ран̃н̃о ова̄дам̣ ада̄си.
ра̄джа̄ тасса катхам̣ сутва̄ тато ниваттитва̄ ба̄ра̄н̣асимева па̄виси. чора̄пи ‘‘ра̄джа̄ кира чорамадданам̣ карисса̄мӣти нагара̄ никкханто’’ти сутва̄ паччантато пала̄йим̣су. паччуппаннепи чора̄ ‘‘косалара̄джа̄ кира никкханто’’ти сутва̄ пала̄йим̣су. ра̄джа̄ саттху дхаммадесанам̣ сутва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ вандитва̄ падаккхин̣ам̣ катва̄ са̄ваттхимева па̄виси.
саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ ра̄джа̄ а̄нандо ахоси, пан̣д̣ита̄маччо пана ахамева ахоси’’нти.
кал̣а̄йамут̣т̣хиджа̄такаван̣н̣ана̄ чхат̣т̣ха̄.
[177] 7. тиндукаджа̄такаван̣н̣ана̄
дханухаттхакала̄пехӣти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто пан̃н̃а̄па̄рамим̣ а̄раббха катхеси. саттха̄ хи маха̄бодхиджа̄таке (джа̄. 2.18.124 а̄дайо) вийа уман̇гаджа̄таке (джа̄. 2.22.590 а̄дайо) вийа ча аттано пан̃н̃а̄йа ван̣н̣ам̣ ван̣н̣итам̣ сутва̄ ‘‘на, бхиккхаве, ида̄нева татха̄гато пан̃н̃ава̄, пуббепи пан̃н̃ава̄ упа̄йакусалойева̄’’ти ватва̄ атӣтам̣ а̄хари.
атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто ва̄нарайонийам̣ ниббаттитва̄ асӣтисахассава̄нараган̣апарива̄ро химавантападесе ва̄сам̣ каппеси. тасса̄санне еко паччантага̄мако када̄чи васати, када̄чи уббасати. тасса пана га̄масса маджджхе са̄кха̄вит̣апасампанно мадхурапхало еко тиндукаруккхо аттхи, ва̄нараган̣о уббаситака̄ле а̄гантва̄ тасса пхала̄ни кха̄дати. атха̄парасмим̣ пхалава̄ре со га̄мо пуна а̄ва̄со ахоси дал̣хапариккхитто два̄райутто, сопи руккхо пхалабха̄ранамитаса̄кхо ат̣т̣ха̄си. ва̄нараган̣о чинтеси – ‘‘майам̣ пуббе асукага̄ме тиндукапхала̄ни кха̄да̄ма, пхалито ну кхо со етарахи руккхо, уда̄ху но, а̄васито со га̄мо, уда̄ху но’’ти. еван̃ча пана чинтетва̄ ‘‘гаччха имам̣ паваттим̣ джа̄на̄хӣ’’ти екам̣ ва̄нарам̣ песеси. со гантва̄ руккхасса ча пхалитабха̄вам̣ га̄масса ча га̄л̣хава̄сабха̄вам̣ н̃атва̄ а̄гантва̄ ва̄нара̄нам̣ а̄рочеси.
ва̄нара̄ тасса пхалитабха̄вам̣ сутва̄ ‘‘мадхура̄ни тиндукапхала̄ни кха̄дисса̄ма̄’’ти усса̄хаджа̄та̄ ва̄нариндасса таматтхам̣ а̄рочесум̣. ва̄нариндо ‘‘га̄мо а̄ва̄со ана̄ва̄со’’ти пуччхи. ‘‘а̄ва̄со, дева̄’’ти. ‘‘тена хи на гантаббам̣. манусса̄ хи бахума̄йа̄ хонтӣ’’ти. ‘‘дева, манусса̄нам̣ пат̣исалла̄навела̄йа ад̣д̣хараттасамайе кха̄дисса̄ма̄’’ти бахӯ гантва̄ ва̄нариндам̣ сампат̣иччха̄петва̄ химаванта̄ отаритва̄ тасса га̄масса авидӯре манусса̄нам̣ пат̣исалла̄нака̄лам̣ а̄гамайама̄на̄ маха̄па̄са̄н̣апит̣т̣хе сайитва̄ маджджхимайа̄ме мануссесу ниддам̣ оккамантесу руккхам̣ а̄руйха пхала̄ни кха̄дим̣су. атхеко пурисо сарӣракиччена геха̄ никкхамитва̄ га̄мамаджджхагато ва̄наре дисва̄ манусса̄нам̣ а̄чиккхи. бахӯ манусса̄ дханукала̄пам̣ саннайхитва̄ на̄на̄вудхахаттха̄ лед̣д̣удан̣д̣а̄дӣни а̄да̄йа ‘‘пабха̄та̄йа раттийа̄ ва̄наре ган̣хисса̄ма̄’’ти руккхам̣ парива̄ретва̄ ат̣т̣хам̣су. асӣтисахассава̄нара̄ мануссе дисва̄ маран̣абхайатаджджита̄ ‘‘наттхи но ан̃н̃ам̣ пат̣иссаран̣ам̣ ан̃н̃атра ва̄нариндена̄’’ти тасса сантикам̣ гантва̄ пат̣хамам̣ га̄тхама̄хам̣су –
53. ‘‘дханухаттхакала̄пехи, неттим̣саварадха̄рибхи;
саманта̄ парикин̣н̣амха, катхам̣ моккхо бхависсатӣ’’ти.
таттха дханухаттхакала̄пехӣти дханукала̄пахаттхехи, дханӯни чева саракала̄пе ча гахетва̄ т̣хитехӣти аттхо. неттим̣саварадха̄рибхӣти неттим̣са̄ вуччанти кхагга̄, уттамакхаггадха̄рӣхӣти аттхо. парикин̣н̣амха̄ти парива̄ритамха. катханти кена ну кхо упа̄йена амха̄кам̣ моккхо бхависсатӣти.
тесам̣ катхам̣ сутва̄ ва̄нариндо ‘‘ма̄ бха̄йиттха, манусса̄ на̄ма бахукичча̄, аджджапи маджджхимайа̄мо ваттати, апи на̄ма тесам̣ ‘амхе ма̄ресса̄ма̄’ти парива̄рита̄нам̣ имасса киччасса антара̄йакарам̣ ан̃н̃ам̣ киччам̣ уппаджджеййа̄’’ти ва̄наре самасса̄сетва̄ дутийам̣ га̄тхама̄ха –
54. ‘‘аппева бахукичча̄нам̣, аттхо джа̄йетха кочи нам̣;
аттхи руккхасса аччхиннам̣, кхаджджатхан̃н̃ева тиндука’’нти.
таттха нанти нипа̄таматтам̣, аппева бахукичча̄нам̣ манусса̄нам̣ ан̃н̃о кочи аттхо уппаджджеййа̄ти айамеветтха аттхо. аттхи руккхасса аччхиннанти имасса руккхасса пхала̄нам̣ а̄кад̣д̣ханапарикад̣д̣ханавасена аччхиннам̣ баху т̣ха̄нам̣ аттхи. кхаджджатхан̃н̃ева тиндуканти тиндукапхалам̣ кхаджджатхан̃н̃ева. тумхе хи йа̄ватакена во аттхо аттхи, таттакам̣ кха̄датха, амха̄кам̣ пахаран̣ака̄лам̣ джа̄нисса̄ма̄ти.
евам̣ маха̄сатто капиган̣ам̣ самасса̄сеси. еттакан̃хи асса̄сам̣ алабхама̄на̄ саббепи те пхалитена хадайена джӣвитаккхайам̣ па̄пун̣еййум̣. маха̄сатто пана евам̣ ва̄нараган̣ам̣ асса̄сетва̄ ‘‘саббе ва̄наре сама̄нетха̄’’ти а̄ха. сама̄нента̄ тасса бха̄гинеййам̣ сенакам̣ на̄ма ва̄нарам̣ адисва̄ ‘‘сенако на̄гато’’ти а̄рочесум̣. ‘‘саче сенако на̄гато, тумхе ма̄ бха̄йиттха, ида̄ни во со соттхим̣ кариссатӣ’’ти. сенакопи кхо ва̄нараган̣асса гаманака̄ле нидда̄йитва̄ паччха̄ пабуддхо кан̃чи адисва̄ пада̄нупадико хутва̄ а̄гаччханто мануссе дисва̄ ‘‘ва̄нараган̣асса бхайам̣ уппанна’’нти н̃атва̄ екасмим̣ парийанте гехе аггим̣ джа̄летва̄ суттам̣ кантантийа̄ махаллакиттхийа̄ сантикам̣ гантва̄ кхеттам̣ гаччханто га̄мада̄рако вийа екам̣ уммукам̣ гахетва̄ упарива̄те т̣хатва̄ га̄мам̣ падӣпеси. манусса̄ маккат̣е чхад̣д̣етва̄ аггим̣ нибба̄петум̣ агамам̣су. ва̄нара̄ пала̄йанта̄ сенакассаттха̄йа екекам̣ пхалам̣ гахетва̄ пала̄йим̣су.
саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ бха̄гинеййо сенако маха̄на̄мо сакко ахоси, ва̄нараган̣о буддхапариса̄, ва̄нариндо пана ахамева ахоси’’нти.
тиндукаджа̄такаван̣н̣ана̄ саттама̄.
[178] 8. каччхападжа̄такаван̣н̣ана̄
джаниттам̣ ме бхавиттам̣ мети идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто екам̣ ахива̄такарогамуттам̣ а̄раббха катхеси. са̄ваттхийам̣ кира екасмим̣ куле ахива̄такарого уппаджджи. ма̄та̄питаро путтам̣ а̄хам̣су – ‘‘та̄та, ма̄ имасмим̣ гехе васа, бхиттим̣ бхиндитва̄ пала̄йитва̄ йаттха каттхачи гантва̄ джӣвитам̣ раккха, паччха̄ а̄гантва̄ имасмим̣ на̄ма т̣ха̄не маха̄нидха̄нам̣ аттхи, там̣ уддхаритва̄ кут̣умбам̣ сан̣т̣хапетва̄ сукхена джӣвеййа̄сӣ’’ти. путто тесам̣ вачанам̣ сампат̣иччхитва̄ бхиттим̣ бхиндитва̄ пала̄йитва̄ аттано роге вӯпасанте а̄гантва̄ маха̄нидха̄нам̣ уддхаритва̄ кут̣умбам̣ сан̣т̣хапетва̄ гхара̄ва̄сам̣ васи. со екадивасам̣ саппитела̄дӣни чева ваттхаччха̄дана̄дӣни ча га̄ха̄петва̄ джетаванам̣ гантва̄ саттха̄рам̣ вандитва̄ нисӣди. саттха̄ тена саддхим̣ пат̣исантха̄рам̣ катва̄ ‘‘тумха̄кам̣ гехе ахива̄такарого уппанноти ассумха, кинти катва̄ муттосӣ’’ти пуччхи, со там̣ паваттим̣ а̄чиккхи. саттха̄ ‘‘пуббепи кхо, упа̄сака, бхайе уппанне аттано васанат̣т̣ха̄не а̄лайам̣ катва̄ ан̃н̃аттха агата̄ джӣвитаккхайам̣ па̄пун̣им̣су, ана̄лайам̣ пана катва̄ ан̃н̃аттха гата̄ джӣвитам̣ лабхим̣сӯ’’ти ватва̄ тена йа̄чито атӣтам̣ а̄хари.
атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто ка̄сига̄маке кумбхака̄ракуле ниббаттитва̄ кумбхака̄ракаммам̣ катва̄ путтада̄рам̣ посеси. тада̄ пана ба̄ра̄н̣асийам̣ маха̄надийа̄ саддхим̣ ека̄баддхо маха̄джа̄тассаро ахоси. со бахуудакака̄ле надийа̄ саддхим̣ екодако хоти, удаке мандӣбхӯте висум̣ хоти. маччхакаччхапа̄ пана ‘‘имасмим̣ сам̣ваччхаре сувут̣т̣хика̄ бхависсати, имасмим̣ сам̣ваччхаре дуббут̣т̣хика̄’’ти джа̄нанти. атха тасмим̣ саре ниббаттамаччхакаччхапа̄ ‘‘имасмим̣ сам̣ваччхаре дуббут̣т̣хика̄ бхависсатӣ’’ти н̃атва̄ удакасса ека̄баддхака̄лейева тамха̄ сара̄ никкхамитва̄ надим̣ агамим̣су. еко пана каччхапо ‘‘идам̣ ме джа̄тат̣т̣ха̄нам̣ вад̣д̣хитат̣т̣ха̄нам̣, ма̄та̄питӯхи васитат̣т̣ха̄нам̣, на саккоми имам̣ джахиту’’нти надим̣ на агама̄си. атха нида̄гхасамайе таттха удакам̣ чхиджджи, со каччхапо бодхисаттасса маттикагахан̣ат̣т̣ха̄не бхӯмим̣ кхан̣итва̄ па̄виси. бодхисатто ‘‘маттикам̣ гахесса̄мӣ’’ти таттха гантва̄ маха̄кудда̄лена бхӯмим̣ кхан̣анто каччхапасса пит̣т̣хим̣ бхиндитва̄ маттикапин̣д̣ам̣ вийа кудда̄ленева нам̣ уддхаритва̄ тхале па̄теси. со ведана̄ппатто хутва̄ ‘‘васанат̣т̣ха̄не а̄лайам̣ джахитум̣ асакконто евам̣ вина̄сам̣ па̄пун̣и’’нти ватва̄ паридевама̄но има̄ га̄тха̄ авоча –
55. ‘‘джаниттам̣ ме бхавиттам̣ ме, ити пан̇ке авассайим̣;
там̣ мам̣ пан̇ко аджджхабхави, йатха̄ дуббалакам̣ татха̄;
там̣ там̣ вада̄ми бхаггава, сун̣охи вачанам̣ мама.
56. ‘‘га̄ме ва̄ йади ва̄ран̃н̃е, сукхам̣ йатра̄дхигаччхати;
там̣ джаниттам̣ бхавиттан̃ча, пурисасса паджа̄нато;
йамхи джӣве тамхи гаччхе, на никетахато сийа̄’’ти.
таттха джаниттам̣ ме бхавиттам̣ мети идам̣ мама джа̄тат̣т̣ха̄нам̣, идам̣ мама вад̣д̣хитат̣т̣ха̄нам̣. ити пан̇ке авассайинти имина̄ ка̄ран̣ена̄хам̣ имасмим̣ каддаме авассайим̣ нипаджджим̣, ва̄сам̣ каппесинти аттхо. аджджхабхавӣти адхиабхави вина̄сам̣ па̄песи. бхаггава̄ти кумбхака̄рам̣ а̄лапати. кумбхака̄ра̄нан̃хи на̄маготтапан̃н̃атти еса̄, йадидам̣ бхаггава̄ти. сукханти ка̄йикачетасикасса̄дам̣. там̣ джаниттам̣ бхавиттан̃ча̄ти там̣ джа̄тат̣т̣ха̄нан̃ча вад̣д̣хитат̣т̣ха̄нан̃ча. ‘‘джа̄ниттам̣ бха̄витта’’нти дӣгхавасенапи па̄т̣хо, сойеваттхо. паджа̄натоти аттха̄наттхам̣ ка̄ран̣а̄ка̄ран̣ам̣ джа̄нантасса. на никетахато сийа̄ти никете а̄лайам̣ катва̄ ан̃н̃аттха агантва̄ никетена хато, еварӯпам̣ маран̣адуккхам̣ па̄пито на бхавеййа̄ти.
евам̣ со бодхисаттена саддхим̣ катхенто ка̄ламака̄си. бодхисатто там̣ гахетва̄ сакалага̄мава̄сино саннипа̄та̄петва̄ те мануссе оваданто евама̄ха – ‘‘пассатха имам̣ каччхапам̣, айам̣ ан̃н̃есам̣ маччхакаччхапа̄нам̣ маха̄надим̣ гаманака̄ле аттано васанат̣т̣ха̄не а̄лайам̣ чхиндитум̣ асакконто техи саддхим̣ агантва̄ мама маттикагахан̣ат̣т̣ха̄нам̣ пависитва̄ нипаджджи. атхасса̄хам̣ маттикам̣ ган̣ханто маха̄кудда̄лена пит̣т̣хим̣ бхиндитва̄ маттикапин̣д̣ам̣ вийа нам̣ тхале па̄тесим̣, айам̣ аттана̄ катакаммам̣ саритва̄ двӣхи га̄тха̄хи паридевитва̄ ка̄ламака̄си. евамеса аттано васанат̣т̣ха̄не а̄лайам̣ катва̄ маран̣ам̣ патто, тумхепи ма̄ имина̄ каччхапена садиса̄ ахуваттха, ито пат̣т̣ха̄йа ‘майхам̣ рӯпам̣ майхам̣ саддо майхам̣ гандхо майхам̣ расо майхам̣ пхот̣т̣хаббо майхам̣ путто майхам̣ дхӣта̄ майхам̣ да̄сада̄сипариччхедо майхам̣ хиран̃н̃асуван̣н̣а’нти тан̣ха̄васена упабхогавасена ма̄ ган̣хиттха, екаковеса сатто тӣсу бхавесу париваттатӣ’’ти. евам̣ буддхалӣла̄йа маха̄джанасса ова̄дамада̄си, со ова̄до сакаладжамбудӣпам̣ паттхаритва̄ сат̣т̣химатта̄ни вассасахасса̄ни ат̣т̣ха̄си. маха̄джано бодхисаттасса ова̄де т̣хатва̄ да̄на̄дӣни пун̃н̃а̄ни катва̄ а̄йупарийоса̄не саггапурам̣ пӯреси, бодхисаттопи татхева пун̃н̃а̄ни катва̄ саггапурам̣ пӯреси.
саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ сачча̄ни пака̄сетва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси, саччапарийоса̄не со кулапутто сота̄паттипхале патит̣т̣ха̄си. ‘‘тада̄ каччхапо а̄нандо ахоси, кумбхака̄ро пана ахамева ахоси’’нти.
каччхападжа̄такаван̣н̣ана̄ ат̣т̣хама̄.
[179] 9. сатадхаммаджа̄такаван̣н̣ана̄
тан̃ча аппанти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто екавӣсативидхам̣ анесанам̣ а̄раббха катхеси. екасмин̃хи ка̄ле бахӯ бхиккхӯ веджджакаммена дӯтакаммена пахин̣акаммена джан̇гхапесаникена пин̣д̣апат̣ипин̣д̣ена̄ти еварӯпа̄йа екавӣсативидха̄йа анесана̄йа джӣвикам̣ каппесум̣. са̄ са̄кетаджа̄таке (джа̄. 1.2.173-174) а̄вибхависсати. саттха̄ тесам̣ татха̄ джӣвикакаппанабха̄вам̣ н̃атва̄ ‘‘етарахи кхо бахӯ бхиккхӯ анесана̄йа джӣвикам̣ каппенти, те пана евам̣ джӣвикам̣ каппетва̄ йаккхаттабха̄ва̄ петаттабха̄ва̄ на муччиссанти, дхурагон̣а̄ хутва̄ва ниббаттиссанти, нирайе пат̣исандхим̣ ган̣хиссанти, етесам̣ хитаттха̄йа сукхаттха̄йа аттаджджха̄сайам̣ сакапат̣ибха̄нам̣ екам̣ дхаммадесанам̣ катхетум̣ ват̣т̣атӣ’’ти бхиккхусан̇гхам̣ саннипа̄та̄петва̄ ‘‘на, бхиккхаве, екавӣсативидха̄йа анесана̄йа паччайа̄ уппа̄детабба̄. анесана̄йа хи уппанно пин̣д̣апа̄то а̄дитталохагул̣асадисо хала̄халависӯпамо. анесана̄ хи на̄меса̄ буддхапаччекабуддхаса̄вакехи гарахитабба̄ пат̣икут̣т̣ха̄. анесана̄йа уппаннам̣ пин̣д̣апа̄там̣ бхун̃джантасса хи ха̄со ва̄ соманассам̣ ва̄ наттхи. евам̣ уппанно хи пин̣д̣апа̄то мама са̄сане чан̣д̣а̄ласса уччхит̣т̣хабходжанасадисо, тасса парибхого сатадхаммама̄н̣авасса чан̣д̣а̄луччхит̣т̣хабхаттапарибхого вийа хотӣ’’ти ватва̄ атӣтам̣ а̄хари.
атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто чан̣д̣а̄лайонийам̣ ниббаттитва̄ вайаппатто кеначидева каран̣ӣйена па̄тхеййатан̣д̣уле ча бхаттапут̣ан̃ча гахетва̄ маггам̣ пат̣ипаджджи. тасмин̃хи ка̄ле ба̄ра̄н̣асийам̣ еко ма̄н̣аво аттхи сатадхаммо на̄ма удиччабра̄хман̣амаха̄са̄лакуле ниббатто. сопи кеначидева каран̣ӣйена тан̣д̣уле ча бхаттапут̣ан̃ча агахетва̄ва маггам̣ пат̣ипаджджи, те убхопи маха̄магге сама̄гаччхим̣су. ма̄н̣аво бодхисаттам̣ ‘‘ким̣джа̄тикосӣ’’ти пуччхи. со ‘‘ахам̣ чан̣д̣а̄ло’’ти ватва̄ ‘‘твам̣ ким̣джа̄тикосӣ’’ти ма̄н̣авам̣ пуччхи. ‘‘удиччабра̄хман̣о аха’’нти. ‘‘са̄дху гаччха̄ма̄’’ти те убхопи маггам̣ агамам̣су. бодхисатто па̄тара̄савела̄йа удакапха̄сукат̣т̣ха̄не нисӣдитва̄ хаттхе дховитва̄ бхаттапут̣ам̣ мочетва̄ ‘‘ма̄н̣ава, бхаттам̣ бхун̃джа̄хӣ’’ти а̄ха. ‘‘наттхи, аре чан̣д̣а̄ла, мама бхаттена аттхо’’ти. бодхисатто ‘‘са̄дхӯ’’ти пут̣акабхаттам̣ уччхит̣т̣хам̣ акатва̄ва аттано йа̄панаматтам̣ ан̃н̃асмим̣ пан̣н̣е паккхипитва̄ пут̣акабхаттам̣ бандхитва̄ екаманте т̣хапетва̄ бхун̃джитва̄ па̄нӣйам̣ пивитва̄ дхотахаттхапа̄до тан̣д̣уле ча сесабхаттан̃ча а̄да̄йа ‘‘гаччха̄ма, ма̄н̣ава̄’’ти маггам̣ пат̣ипаджджи.
те сакаладивасам̣ гантва̄ са̄йам̣ убхопи екасмим̣ удакапха̄сукат̣т̣ха̄не нхатва̄ паччуттарим̣су. бодхисатто пха̄сукат̣т̣ха̄не нисӣдитва̄ бхаттапут̣ам̣ мочетва̄ ма̄н̣авам̣ ана̄пуччхитва̄ бхун̃джитум̣ а̄рабхи. ма̄н̣аво сакаладивасам̣ маггагаманена киланто чха̄таджджхатто ‘‘саче ме бхаттам̣ дассати, бхун̃джисса̄мӣ’’ти олокенто ат̣т̣ха̄си. итаро кин̃чи аватва̄ бхун̃джатева. ма̄н̣аво чинтеси – ‘‘айам̣ чан̣д̣а̄ло майхам̣ аватва̄ва саббам̣ бхун̃джати ниппӣл̣етва̄пи там̣ гахетва̄ упари уччхит̣т̣хабхаттам̣ чхад̣д̣етва̄ сесам̣ бхун̃джитум̣ ват̣т̣атӣ’’ти. со татха̄ катва̄ уччхит̣т̣хабхаттам̣ бхун̃джи. атхасса бхуттаматтассева ‘‘майа̄ аттано джа̄тиготтакулападеса̄нам̣ анануччхавикам̣ катам̣, чан̣д̣а̄ласса на̄ма ме уччхит̣т̣хабхаттам̣ бхутта’’нти балававиппат̣иса̄ро уппаджджи, та̄вадевасса салохитам̣ бхаттам̣ мукхато уггаччхи. со ‘‘аппаматтакасса вата ме ка̄ран̣а̄ анануччхавикам̣ каммам̣ ката’’нти уппаннабалавасоката̄йа паридевама̄но пат̣хамам̣ га̄тхама̄ха –
57. ‘‘тан̃ча аппан̃ча уччхит̣т̣хам̣, тан̃ча киччхена но ада̄;
сохам̣ бра̄хман̣аджа̄тико, йам̣ бхуттам̣ тампи уггата’’нти.
татра̄йам̣ сан̇кхепаттхо – йам̣ майа̄ бхуттам̣, там̣ аппан̃ча уччхит̣т̣хан̃ча, тан̃ча со чан̣д̣а̄ло на аттано ручийа̄ мам̣ ада̄си, атха кхо ниппӣл̣ийама̄но киччхена касирена ада̄си, сохам̣ парисуддхабра̄хман̣аджа̄тико, тенева ме йам̣ бхуттам̣, тампи саддхим̣ лохитена уггатанти.
евам̣ ма̄н̣аво паридевитва̄ ‘‘ким̣ да̄ни ме еварӯпам̣ анануччхавикам̣ каммам̣ катва̄ джӣвитена̄’’ти аран̃н̃ам̣ пависитва̄ кассачи атта̄нам̣ адассетва̄ва ана̄тхамаран̣ам̣ патто.
саттха̄ имам̣ атӣтам̣ дассетва̄ ‘‘сеййатха̄пи, бхиккхаве, сатадхаммама̄н̣авасса там̣ чан̣д̣а̄луччхит̣т̣хакам̣ бхун̃джитва̄ аттано айуттабходжанасса бхуттатта̄ нева ха̄со, на соманассам̣ уппаджджи, евамева йо имасмим̣ са̄сане паббаджито анесана̄йа джӣвикам̣ каппенто татха̄ладдхапаччайам̣ парибхун̃джати, тасса буддхапат̣икут̣т̣хагарахитаджӣвитабха̄вато нева ха̄со, на соманассам̣ уппаджджатӣ’’ти ватва̄ абхисамбуддхо хутва̄ дутийам̣ га̄тхама̄ха –
58. ‘‘евам̣ дхаммам̣ нирам̣катва̄, йо адхаммена джӣвати;
сатадхаммова ла̄бхена, ладдхенапи на нандатӣ’’ти.
таттха дхамманти а̄джӣвапа̄рисуддхисӣладхаммам̣. нирам̣катва̄ти нӣхаритва̄ чхад̣д̣етва̄. адхаммена̄ти екавӣсатийа̄ анесанасан̇кха̄тена миччха̄джӣвена. сатадхаммоти тасса на̄мам̣, ‘‘сантадхаммо’’типи па̄т̣хо. на нандатӣти йатха̄ сатадхаммо ма̄н̣аво ‘‘чан̣д̣а̄луччхит̣т̣хакам̣ ме ладдха’’нти тена ла̄бхена на нандати, евам̣ имасмимпи са̄сане паббаджито кулапутто анесана̄йа ладдхала̄бхам̣ парибхун̃джанто на нандати на туссати, ‘‘буддхагарахитаджӣвика̄йа джӣва̄мӣ’’ти доманассаппатто хоти. тасма̄ анесана̄йа джӣвикам̣ каппентасса сатадхаммама̄н̣авассева аран̃н̃ам̣ пависитва̄ ана̄тхамаран̣ам̣ маритум̣ варанти.
евам̣ саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ десетва̄ сачча̄ни пака̄сетва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси, саччапарийоса̄не бахӯ бхиккхӯ сота̄паттипхала̄дӣни па̄пун̣им̣су. ‘‘тада̄ ма̄н̣аво а̄нандо ахоси, ахамева чан̣д̣а̄лапутто ахоси’’нти.
сатадхаммаджа̄такаван̣н̣ана̄ навама̄.
[180] 10. дуддададжа̄такаван̣н̣ана̄
дуддадам̣ дадама̄на̄нанти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто ган̣ада̄нам̣ а̄раббха катхеси. са̄ваттхийам̣ кира две саха̄йака̄ кут̣умбийапутта̄ чхандакам̣ сам̣харитва̄ саббапариккха̄рада̄нам̣ саджджетва̄ буддхаппамукхам̣ бхиккхусан̇гхам̣ нимантетва̄ сатта̄хам̣ маха̄да̄нам̣ паваттетва̄ саттаме дивасе саббапариккха̄ре адам̣су. тесу ган̣аджет̣т̣хако саттха̄рам̣ вандитва̄ екамантам̣ нисӣдитва̄ ‘‘бханте, имасмим̣ да̄не бахуда̄йака̄пи аттхи аппада̄йака̄пи, тесам̣ саббесампи ‘идам̣ да̄нам̣ махаппхалам̣ хотӯ’’’ти да̄нам̣ ниййа̄деси. саттха̄ ‘‘тумхехи кхо упа̄сака̄ буддхаппамукхасса бхиккхусан̇гхасса да̄нам̣ датва̄ евам̣ ниййа̄дентехи маха̄каммам̣ катам̣, пора̄н̣акапан̣д̣ита̄пи да̄нам̣ датва̄ евамева ниййа̄дим̣сӯ’’ти ватва̄ тена йа̄чито атӣтам̣ а̄хари.
атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто ка̄сират̣т̣хе бра̄хман̣акуле ниббаттитва̄ вайаппатто таккасила̄йам̣ саббасиппа̄ни угган̣хитва̄ гхара̄ва̄сам̣ паха̄йа исипаббаджджам̣ паббаджитва̄ ган̣асаттха̄ хутва̄ химавантападесе чирам̣ васитва̄ лон̣амбиласеванаттха̄йа джанападача̄рикам̣ чарама̄но ба̄ра̄н̣асим̣ патва̄ ра̄джуййа̄не васитва̄ пунадивасе два̄рага̄ме сапарива̄ро бхиккха̄йа чари. манусса̄ бхиккхам̣ адам̣су. пунадивасе ба̄ра̄н̣асийам̣ чари, манусса̄ сампийа̄йама̄на̄ бхиккхам̣ датва̄ ган̣абандханена чхандакам̣ сам̣харитва̄ да̄нам̣ саджджетва̄ исиган̣асса маха̄да̄нам̣ паваттайим̣су. да̄напарийоса̄не ган̣аджет̣т̣хако евамева ватва̄ имина̄ва нийа̄мена да̄нам̣ ниййа̄деси. бодхисатто ‘‘а̄вусо, читтаппаса̄де сати аппакам̣ на̄ма да̄нам̣ наттхӣ’’ти ватва̄ анумоданам̣ каронто има̄ га̄тха̄ авоча –
59. ‘‘дуддадам̣ дадама̄на̄нам̣, дуккарам̣ камма куббатам̣;
асанто на̄нукуббанти, сатам̣ дхаммо дураннайо.
60. ‘‘тасма̄ сатан̃ча асатам̣, на̄на̄ хоти ито гати;
асанто нирайам̣ йанти, санто саггапара̄йан̣а̄’’ти.
таттха дуддаданти да̄нам̣ на̄ма лобхадосавасикехи апан̣д̣итехи да̄тум̣ на сакка̄, тасма̄ ‘‘дуддада’’нти вуччати. там̣ дадама̄на̄нам̣. дуккарам̣ камма куббатанти тадева да̄накаммам̣ саббехи ка̄тум̣ на сакка̄ти дуккарам̣. там̣ курума̄на̄нам̣. асантоти апан̣д̣ита̄ ба̄ла̄. на̄нукуббантӣти там̣ каммам̣ на̄нукаронти. сатам̣ дхаммоти пан̣д̣ита̄нам̣ сабха̄во. да̄нам̣ сандха̄йетам̣ вуттам̣. дураннайоти пхаласамбандхавасена дуджджа̄но, еварӯпасса да̄насса еварӯпо пхалавипа̄ко хотӣти дуранубодхо. апича дураннайоти дурадхигамо, апан̣д̣итехи да̄нам̣ датва̄ да̄напхалам̣ на̄ма ладдхум̣ на сакка̄типи аттхо. на̄на̄ хоти ито гатӣти ито чавитва̄ паралокам̣ гаччханта̄нам̣ пат̣исандхиггахан̣ам̣ на̄на̄ хоти. асанто нирайам̣ йантӣти апан̣д̣ита̄ дуссӣла̄ да̄нам̣ адатва̄ сӣлам̣ араккхитва̄ нирайам̣ гаччханти. санто саггапара̄йан̣а̄ти пан̣д̣ита̄ пана да̄нам̣ датва̄ сӣлам̣ раккхитва̄ упосатхакаммам̣ каритва̄ тӣн̣и сучарита̄ни пӯретва̄ саггапара̄йан̣а̄ хонти, махантам̣ саггасукхасампаттим̣ анубхавантӣти.
евам̣ бодхисатто анумоданам̣ катва̄ чатта̄ро вассике ма̄се таттхева васитва̄ васса̄тиккаме химавантам̣ гантва̄ джха̄нам̣ ниббаттетва̄ апарихӣнаджджха̄но брахмалокӯпаго ахоси.
саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ исиган̣о буддхапариса̄ ахоси, ган̣асаттха̄ пана ахамева ахоси’’нти.
дуддададжа̄такаван̣н̣ана̄ дасама̄.
калйа̄н̣авагго татийо.
тассудда̄нам̣ –
калйа̄н̣адхаммам̣ даддарам̣, маккат̣и дуббхимаккат̣ам̣;
а̄диччупат̣т̣ха̄нан̃чева, кал̣а̄йамут̣т̣хи тиндукам̣;
каччхапам̣ сатадхамман̃ча, дуддаданти ча те даса.