2. сантхававагго

[161] 1. индасама̄наготтаджа̄такаван̣н̣ана̄

на сантхавам̣ ка̄пурисена кайира̄ти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто екам̣ дуббачаджа̄тикам̣ а̄раббха катхеси. тасса ваттху наваканипа̄те гиджджхаджа̄таке (джа̄. 1.9.1 а̄дайо) а̄вибхависсати. саттха̄ пана там̣ бхиккхум̣ ‘‘пуббепи твам̣, бхиккху, дуббачата̄йа пан̣д̣ита̄нам̣ вачанам̣ акатва̄ маттахаттхипа̄дехи сан̃чун̣н̣ито’’ти ватва̄ атӣтам̣ а̄хари.

атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто бра̄хман̣акуле ниббаттитва̄ вуд̣д̣хиппатто гхара̄ва̄сам̣ паха̄йа исипаббаджджам̣ паббаджитва̄ пан̃чаннам̣ исисата̄нам̣ ган̣асаттха̄ хутва̄ химавантападесе ва̄сам̣ каппеси. тада̄ тесу та̄пасесу индасама̄наготто на̄меко та̄пасо ахоси дуббачо анова̄дако. со екам̣ хаттхипотакам̣ посеси. бодхисатто сутва̄ там̣ паккоситва̄ ‘‘саччам̣ кира твам̣ хаттхипотакам̣ посесӣ’’ти пуччхи. ‘‘саччам̣, а̄чарийа, матама̄тикам̣ екам̣ хаттхипотакам̣ посемӣ’’ти. ‘‘хаттхино на̄ма вуд̣д̣хиппатта̄ посакейева ма̄ренти, ма̄ там̣ посехӣ’’ти. ‘‘тена вина̄ ваттитум̣ на саккоми а̄чарийа̄’’ти. ‘‘тена хи пан̃н̃а̄йиссасӣ’’ти. со тена посийама̄но апарабха̄ге маха̄сарӣро ахоси.

атхекасмим̣ ка̄ле те исайо ванамӯлапхала̄пхалаттха̄йа дӯрам̣ гантва̄ таттхева катипа̄хам̣ васим̣су. хаттхӣпи аггадаккхин̣ава̄те пабхиннамадо хутва̄ тасса пан̣н̣аса̄лам̣ виддхам̣сетва̄ па̄нӣйагхат̣ам̣ бхиндитва̄ па̄са̄н̣апхалакам̣ кхипитва̄ а̄ламбанапхалакам̣ лун̃читва̄ ‘‘там̣ та̄пасам̣ ма̄ретва̄ва гамисса̄мӣ’’ти екам̣ гаханат̣т̣ха̄нам̣ пависитва̄ тасса а̄гаманамаггам̣ олокенто ат̣т̣ха̄си. индасама̄наготто тасса гочарам̣ гахетва̄ саббесам̣ пуратова а̄гаччханто там̣ дисва̄ пакатисан̃н̃а̄йевасса сантикам̣ агама̄си. атха нам̣ со хаттхӣ гаханат̣т̣ха̄на̄ никкхамитва̄ сон̣д̣а̄йа пара̄маситва̄ бхӯмийам̣ па̄тетва̄ сӣсам̣ па̄дена аккамитва̄ джӣвитаккхайам̣ па̄петва̄ маддитва̄ кон̃чана̄дам̣ катва̄ аран̃н̃ам̣ па̄виси. сесата̄паса̄ там̣ паваттим̣ бодхисаттасса а̄рочесум̣. бодхисатто ‘‘ка̄пурисехи на̄ма саддхим̣ сам̣сагго на ка̄таббо’’ти ватва̄ има̄ га̄тха̄ а̄ха –

21. ‘‘на сантхавам̣ ка̄пурисена кайира̄, арийо анарийена паджа̄наматтхам̣;

чира̄нувуттхопи кароти па̄пам̣, гаджо йатха̄ индасама̄наготтам̣.

22. ‘‘йам̣ твева джан̃н̃а̄ садисо маманти, сӣлена пан̃н̃а̄йа сутена ча̄пи;

тенева меттим̣ кайира̄тха саддхим̣, сукхо хаве саппурисена сан̇гамо’’ти.

таттха на сантхавам̣ ка̄пурисена кайира̄ти куччхитена кодхапурисена саддхим̣ тан̣ха̄сантхавам̣ ва̄ миттасантхавам̣ ва̄ на кайира̄тха. арийо анарийена паджа̄наматтханти арийоти чатта̄ро арийа̄ а̄ча̄раарийо лин̇гаарийо дассанаарийо пат̣иведхаарийоти. тесу а̄ча̄раарийо идха адхиппето. со паджа̄наматтхам̣ аттхам̣ паджа̄нанто аттха̄наттхакусало а̄ча̄ре т̣хито арийапуггало анарийена нилладжджена дуссӣлена саддхим̣ сантхавам̣ на кареййа̄ти аттхо. ким̣ ка̄ран̣а̄? чира̄нувуттхопи кароти па̄панти, йасма̄ анарийо чирам̣ екато анувуттхопи там̣ екато нива̄сам̣ аган̣етва̄ кароти па̄пам̣ ла̄макакаммам̣ каротийева. йатха̄ ким̣? гаджо йатха̄ индасама̄наготтанти, йатха̄ со гаджо индасама̄наготтам̣ ма̄ренто па̄пам̣ ака̄сӣти аттхо. йам̣ твева джан̃н̃а̄ садисо мамантиа̄дӣсу йам̣ твева пуггалам̣ ‘‘айам̣ мама сӣла̄дӣхи садисо’’ти джа̄неййа, тенева саддхим̣ меттим̣ кайира̄тха, саппурисена саддхим̣ сама̄гамо сукха̄вахоти.

евам̣ бодхисатто ‘‘анова̄дакена на̄ма на бхавитаббам̣, сусиккхитена бхавитум̣ ват̣т̣атӣ’’ти исиган̣ам̣ овадитва̄ индасама̄наготтасса сарӣракиччам̣ ка̄ретва̄ брахмавиха̄ре бха̄ветва̄ брахмалокӯпаго ахоси.

саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ индасама̄наготто айам̣ дуббачо ахоси, ган̣асаттха̄ пана ахамева ахоси’’нти.

индасама̄наготтаджа̄такаван̣н̣ана̄ пат̣хама̄.

[162] 2. сантхаваджа̄такаван̣н̣ана̄

на сантхавасма̄ параматтхи па̄пийоти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто аггиджуханам̣ а̄раббха катхеси. ваттху хет̣т̣ха̄ нан̇гут̣т̣хаджа̄таке (джа̄. 1.1.144 а̄дайо) катхитасадисамева. бхиккхӯ те аггим̣ джуханте дисва̄ ‘‘бханте, джат̣ила̄ на̄наппака̄рам̣ миччха̄тапам̣ каронти, аттхи ну кхо еттха вуд̣д̣хӣ’’ти бхагавантам̣ пуччхим̣су. ‘‘на, бхиккхаве, еттхака̄чи вуд̣д̣хи на̄ма аттхи, пора̄н̣акапан̣д̣ита̄пи аггиджухане вуд̣д̣хи аттхӣти сан̃н̃а̄йа чирам̣ аггим̣ джухитва̄ тасмим̣ камме авуд̣д̣химева дисва̄ аггим̣ удакена нибба̄петва̄ са̄кха̄дӣхи потхетва̄ пуна ниваттитва̄пи на олокесу’’нти ватва̄ атӣтам̣ а̄хари.

атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто бра̄хман̣акуле ниббатти. ма̄та̄питаро тасса джа̄таггим̣ гахетва̄ там̣ сол̣асавассуддесе т̣хитам̣ а̄хам̣су – ‘‘ким̣, та̄та, джа̄таггим̣ гахетва̄ аран̃н̃е аггим̣ паричариссаси, уда̄ху тайо веде угган̣хитва̄ кут̣умбам̣ сан̣т̣хапетва̄ гхара̄ва̄сам̣ васиссасӣ’’ти. со ‘‘на ме гхара̄ва̄сена аттхо, аран̃н̃е аггим̣ паричаритва̄ брахмалокапара̄йан̣о бхависса̄мӣ’’ти джа̄таггим̣ гахетва̄ ма̄та̄питаро вандитва̄ аран̃н̃ам̣ пависитва̄ пан̣н̣аса̄ла̄йа ва̄сам̣ каппетва̄ аггим̣ паричари. со екадивасам̣ нимантитат̣т̣ха̄нам̣ гантва̄ саппина̄ па̄йа̄сам̣ лабхитва̄ ‘‘имам̣ па̄йа̄сам̣ маха̄брахмуно йаджисса̄мӣ’’ти там̣ па̄йа̄сам̣ а̄харитва̄ аггим̣ джа̄летва̄ ‘‘аггим̣ та̄ва бхавантам̣ саппийуттам̣ па̄йа̄сам̣ па̄йемӣ’’ти па̄йа̄сам̣ аггимхи паккхипи. бахусинехе па̄йа̄се аггимхи паккхиттаматтейева агги джалитва̄ паччуггата̄хи аччӣхи пан̣н̣аса̄лам̣ джха̄песи. бра̄хман̣о бхӣтатасито пала̄йитва̄ бахи т̣хатва̄ ‘‘ка̄пурисехи на̄ма сантхаво на ка̄таббо, ида̄ни ме имина̄ аггина̄ киччхена ката̄ пан̣н̣аса̄ла̄ джха̄пита̄’’ти ватва̄ пат̣хамам̣ га̄тхама̄ха –

23. ‘‘на сантхавасма̄ параматтхи па̄пийо, йо сантхаво ка̄пурисена хоти;

сантаппито саппина̄ па̄йасена, киччха̄катам̣ пан̣н̣акут̣им̣ адайхӣ’’ти.

таттха на сантхавасма̄ти тан̣ха̄сантхава̄пи ча миттасантхава̄пи ча̄ти дувидха̄пи етасма̄ сантхава̄ парам̣ уттари ан̃н̃ам̣ па̄патарам̣ наттхи, ла̄макатарам̣ на̄ма наттхӣти аттхо. йо сантхаво ка̄пурисена̄ти йо па̄пакена ка̄пурисена саддхим̣ дувидхопи сантхаво, тато па̄патарам̣ ан̃н̃ам̣ наттхи. касма̄? сантаппито …пе…адайхӣти, йасма̄ саппина̄ ча па̄йа̄сена ча сантаппитопи айам̣ агги майа̄ киччхена катам̣ пан̣н̣аса̄лам̣ джха̄песӣти аттхо.

со евам̣ ватва̄ ‘‘на ме тайа̄ миттадуббхина̄ аттхо’’ти там̣ аггим̣ удакена нибба̄петва̄ са̄кха̄хи потхетва̄ антохимавантам̣ пависитва̄ екам̣ са̄мамигим̣ сӣхасса ча бйаггхасса ча дӣпино ча мукхам̣ лехантим̣ дисва̄ ‘‘саппурисехи саддхим̣ сантхава̄ парам̣ сеййо на̄ма наттхӣ’’ти чинтетва̄ дутийам̣ га̄тхама̄ха –

24. ‘‘на сантхавасма̄ параматтхи сеййо, йо сантхаво саппурисена хоти;

сӣхасса бйаггхасса ча дӣпино ча, са̄ма̄ мукхам̣ лехати сантхавена̄’’ти.

таттха са̄ма̄ мукхам̣ лехати сантхавена̄ти са̄ма̄ на̄ма мигӣ имесам̣ тин̣н̣ам̣ джана̄нам̣ сантхавена синехена мукхам̣ лехатӣти.

евам̣ ватва̄ бодхисатто антохимавантам̣ пависитва̄ исипаббаджджам̣ паббаджитва̄ абхин̃н̃а̄ ча сама̄паттийо ча ниббаттетва̄ джӣвитапарийоса̄не брахмалокӯпаго ахоси.

саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тена самайена та̄пасо ахамева ахоси’’нти.

сантхаваджа̄такаван̣н̣ана̄ дутийа̄.

[163] 3. сусӣмаджа̄такаван̣н̣ана̄

ка̄л̣а̄ мига̄ сетаданта̄ тавӣмети идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто чхандакада̄нам̣ а̄раббха катхеси. са̄ваттхийан̃хи када̄чи екамева кулам̣ буддхаппамукхасса бхиккхусан̇гхасса да̄нам̣ дети, када̄чи ан̃н̃атиттхийа̄нам̣ дети, када̄чи ган̣абандханена бахӯ екато хутва̄ денти, када̄чи вӣтхисабха̄гена, када̄чи сакаланагарава̄сино чхандакам̣ сам̣харитва̄ да̄нам̣ денти. имасмим̣ пана ка̄ле сакаланагарава̄сино чхандакам̣ сам̣харитва̄ саббапариккха̄рада̄нам̣ саджджетва̄ две кот̣т̣ха̄са̄ хутва̄ екачче ‘‘имам̣ саббапариккха̄рада̄нам̣ ан̃н̃атиттхийа̄нам̣ дасса̄ма̄’’ти а̄хам̣су, екачче ‘‘буддхаппамукхасса бхиккхусан̇гхасса̄’’ти. евам̣ пунаппунам̣ катха̄йа ваттама̄на̄йа ан̃н̃атиттхийаса̄вакехи ан̃н̃атиттхийа̄нан̃н̃ева, буддхаса̄вакехи ‘‘‘буддхаппамукхасса бхиккхусан̇гхассева̄’ти вутте самбахулам̣ кариса̄ма̄’’ти самбахула̄йа катха̄йа ‘‘буддхаппамукхасса бхиккхусан̇гхасса дасса̄ма̄’’ти ваданта̄йева бахука̄ джа̄та̄, тесан̃н̃ева катха̄ патит̣т̣ха̄си. ан̃н̃атиттхийаса̄вака̄ буддха̄нам̣ да̄таббада̄насса антара̄йам̣ ка̄тум̣ на̄саккхим̣су. на̄гара̄ буддхаппамукхам̣ бхиккхусан̇гхам̣ нимантетва̄ сатта̄хам̣ маха̄да̄нам̣ паваттетва̄ саттаме дивасе саббапариккха̄ре адам̣су. саттха̄ анумоданам̣ катва̄ маха̄джанам̣ маггапхалехи пабодхетва̄ джетаванавиха̄рамева гантва̄ бхиккхусан̇гхена ватте дассите гандхакут̣иппамукхе т̣хатва̄ сугатова̄дам̣ датва̄ гандхакут̣им̣ па̄виси.

са̄йанхасамайе бхиккхӯ дхаммасабха̄йам̣ саннипатитва̄ катхам̣ самут̣т̣ха̄песум̣ – ‘‘а̄вусо, ан̃н̃атиттхийаса̄вака̄ буддха̄нам̣ да̄таббада̄насса антара̄йакаран̣аттха̄йа ва̄йаманта̄пи антара̄йам̣ ка̄тум̣ на̄саккхим̣су, там̣ саббапариккха̄рада̄нам̣ буддха̄нам̣йева па̄дамӯлам̣ а̄гатам̣, ахо буддхабалам̣ на̄ма маханта’’нти. саттха̄ а̄гантва̄ ‘‘ка̄йа нуттха, бхиккхаве, етарахи катха̄йа саннисинна̄’’ти пуччхитва̄ ‘‘има̄йа на̄ма̄’’ти вутте ‘‘на, бхиккхаве, ете ан̃н̃атиттхийаса̄вака̄ ида̄нева майхам̣ да̄таббада̄насса антара̄йакаран̣аттха̄йа ва̄йаманти, пуббепи ва̄йамим̣су, со пана париккха̄ро саббака̄лепи мамева па̄дамӯлам̣ а̄гаччхатӣ’’ти ватва̄ атӣтам̣ а̄хари.

атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ сусӣмо на̄ма ра̄джа̄ ахоси. тада̄ бодхисатто тасса пурохитасса бра̄хман̣ийа̄ куччхимхи пат̣исандхим̣ ган̣хи, тасса сол̣асавассикака̄ле пита̄ ка̄ламака̄си. со пана дхарама̄нака̄ле ран̃н̃о хаттхиман̇галака̄рако ахоси. хаттхӣнам̣ ман̇галакаран̣ат̣т̣ха̄не а̄бхатаупакаран̣абхан̣д̣ан̃ча хаттха̄лан̇ка̄ран̃ча саббам̣ сойева алаттха. евамасса екекасмим̣ ман̇гале кот̣иматтам̣ дханам̣ уппаджджати. атха тасмим̣ ка̄ле хаттхиман̇галачхан̣о сампа̄пун̣и. сеса̄ бра̄хман̣а̄ ра̄джа̄нам̣ упасан̇камитва̄ ‘‘маха̄ра̄джа, хаттхиман̇галачхан̣о сампатто, ман̇галам̣ ка̄тум̣ ват̣т̣ати. пурохитабра̄хман̣асса пана путто атидахаро, нева тайо веде джа̄на̄ти, на хаттхисуттам̣, майам̣ хаттхиман̇галам̣ карисса̄ма̄’’ти а̄хам̣су. ра̄джа̄ ‘‘са̄дхӯ’’ти сампат̣иччхи. бра̄хман̣а̄ пурохитапуттасса хаттхиман̇галам̣ ка̄тум̣ адатва̄ ‘‘хаттхиман̇галам̣ катва̄ майам̣ дханам̣ ган̣хисса̄ма̄’’ти хат̣т̣хатут̣т̣ха̄ вичаранти. атха ‘‘чатуттхе дивасе хаттхиман̇галам̣ бхависсатӣ’’ти бодхисаттасса ма̄та̄ там̣ паваттим̣ сутва̄ ‘‘хаттхиман̇галакаран̣ам̣ на̄ма йа̄ва саттама̄ кулапариват̣т̣а̄ амха̄кам̣ вам̣со, вам̣со ча но осаккиссати, дхана̄ ча париха̄йисса̄ма̄’’ти анусочама̄на̄ пароди.

бодхисатто ‘‘касма̄, амма, родасӣ’’ти ватва̄ там̣ ка̄ран̣ам̣ сутва̄ ‘‘нану, амма, ахам̣ ман̇галам̣ карисса̄мӣ’’ти а̄ха. ‘‘та̄та, твам̣ нева тайо веде джа̄на̄си, на хаттхисуттам̣, катхам̣ ман̇галам̣ кариссасӣ’’ти. ‘‘амма, када̄ пана хаттхиман̇галам̣ кариссатӣ’’ти? ‘‘ито чатуттхе дивасе, та̄та̄’’ти. ‘‘амма, тайо пана веде пагун̣е катва̄ хаттхисуттам̣ джа̄нанакаа̄чарийо кахам̣ васатӣ’’ти? ‘‘та̄та, еварӯпо диса̄па̄моккхо а̄чарийо ито вӣсайоджанасатаматтхаке гандха̄рарат̣т̣хе таккасила̄йам̣ васатӣ’’ти. ‘‘амма, амха̄кам̣ вам̣сам̣ на на̄сесса̄ми, ахам̣ све екадивасенева таккасилам̣ гантва̄ екараттенева тайо веде ча хаттхисуттан̃ча угган̣хитва̄ пунадивасе а̄гантва̄ чатуттхе дивасе хаттхиман̇галам̣ карисса̄ми, ма̄ родӣ’’ти ма̄тарам̣ самасса̄сетва̄ пунадивасе бодхисатто па̄това бхун̃джитва̄ екакова никкхамитва̄ екадивасенева таккасилам̣ гантва̄ а̄чарийам̣ вандитва̄ екамантам̣ нисӣди.

атха нам̣ а̄чарийо ‘‘куто а̄гатоси, та̄та̄’’ти пуччхи. ‘‘ба̄ра̄н̣асито, а̄чарийа̄’’ти. ‘‘кенаттхена̄’’ти? ‘‘тумха̄кам̣ сантике тайо веде ча хаттхисуттан̃ча угган̣ханаттха̄йа̄’’ти. ‘‘са̄дху, та̄та, угган̣ха̄’’ти. бодхисатто ‘‘а̄чарийа, майхам̣ каммам̣ ачча̄йика’’нти саббам̣ паваттим̣ а̄рочетва̄ ‘‘ахам̣ екадивасенева вӣсайоджанасатам̣ а̄гато, аджджевекараттим̣ майхамева ока̄сам̣ каротха, ито татийадивасе хаттхиман̇галам̣ бхависсати, ахам̣ екенева уддесамаггена саббам̣ угган̣хисса̄мӣ’’ти ватва̄ а̄чарийам̣ ока̄сам̣ ка̄ретва̄ а̄чарийасса бхуттака̄ле сайам̣ бхун̃джитва̄ а̄чарийасса па̄де дховитва̄ сахассаттхавикам̣ пурато т̣хапетва̄ вандитва̄ екамантам̣ нисинно парийаттим̣ пат̣т̣хапетва̄ арун̣е уггаччханте тайо веде ча хаттхисуттан̃ча нит̣т̣хапетва̄ ‘‘ан̃н̃опи аттхи, а̄чарийа̄’’ти пуччхитва̄ ‘‘наттхи та̄та, саббам̣ нит̣т̣хита’’нти вутте ‘‘а̄чарийа, имасмим̣ гантхе еттакам̣ падапачча̄бхат̣т̣хам̣, еттакам̣ саджджха̄йасаммохат̣т̣ха̄нам̣, ито пат̣т̣ха̄йа тумхе антева̄сике евам̣ ва̄чеййа̄тха̄’’ти а̄чарийасса сиппам̣ содхетва̄ па̄това бхун̃джитва̄ а̄чарийам̣ вандитва̄ екадивасенева ба̄ра̄н̣асим̣ пачча̄гантва̄ ма̄тарам̣ вандитва̄ ‘‘уггахитам̣ те, та̄та, сиппа’’нти вутте ‘‘а̄ма, амма̄’’ти ватва̄ ма̄тарам̣ паритосеси.

пунадивасе хаттхиман̇галачхан̣о пат̣ийа̄дийиттха. сатаматте хаттхисон̣д̣а̄лан̇ка̄ре ча суван̣н̣аддхадже хемаджа̄ласан̃чханне катва̄ т̣хапесум̣, ра̄джан̇ган̣ам̣ алан̇карим̣су. бра̄хман̣а̄ ‘‘майам̣ хаттхиман̇галам̣ карисса̄ма, майам̣ карисса̄ма̄’’ти ман̣д̣итапаса̄дхита̄ ат̣т̣хам̣су. сусӣмопи ра̄джа̄ сабба̄лан̇ка̄рапат̣иман̣д̣ито упакаран̣абхан̣д̣ам̣ га̄ха̄петва̄ ман̇галат̣т̣ха̄нам̣ агама̄си. бодхисаттопи кума̄рапариха̄рена алан̇като аттано париса̄йа пураккхатапарива̄рито ран̃н̃о сантикам̣ гантва̄ ‘‘саччам̣ кира, маха̄ра̄джа, тумхе амха̄кам̣ вам̣сан̃ча аттано вам̣сан̃ча на̄сетва̄ ‘ан̃н̃ехи бра̄хман̣ехи хаттхиман̇галам̣ ка̄ретва̄ хаттха̄лан̇ка̄ран̃ча упакаран̣а̄ни ча тесам̣ дасса̄ма̄’ти авачуттха̄’’ти ватва̄ пат̣хамам̣ га̄тхама̄ха –

25. ‘‘ка̄л̣а̄ мига̄ сетаданта̄ тавӣме, паросатам̣ хемаджа̄ла̄бхичханна̄;

те те дада̄мӣти сусӣма брӯси, ануссарам̣ петтипита̄маха̄на’’нти.

таттха те те дада̄мӣти сусӣма брӯсӣти те ете тава сантаке ‘‘ка̄л̣а̄ мига̄ сетаданта̄’’ти евам̣ гате паросатам̣ сабба̄лан̇ка̄рапат̣иман̣д̣ите хаттхӣ ан̃н̃есам̣ бра̄хман̣а̄нам̣ дада̄мӣти саччам̣ кира, бхо сусӣма, евам̣ брӯсӣти аттхо. ануссарам̣ петтипита̄маха̄нанти амха̄кан̃ча аттано ча вам̣се питупита̄маха̄нам̣ а̄чин̣н̣ам̣ сарантойева. идам̣ вуттам̣ хоти – маха̄ра̄джа, йа̄ва саттамакулапариват̣т̣а̄ тумха̄кам̣ петтипита̄маха̄нам̣ амха̄кам̣ петтипита̄маха̄ ча хаттхиман̇галам̣ каронти, со твам̣ евам̣ ануссарантопи амха̄кан̃ча аттано ча вам̣сам̣ на̄сетва̄ саччам̣ кира евам̣ брӯсӣти.

сусӣмо ра̄джа̄ бодхисаттасса вачанам̣ сутва̄ дутийам̣ га̄тхама̄ха –

26. ‘‘ка̄л̣а̄ мига̄ сетаданта̄ мамӣме, паросатам̣ хемаджа̄ла̄бхичханна̄;

те те дада̄мӣти вада̄ми ма̄н̣ава, ануссарам̣ петтипита̄маха̄на’’нти.

таттха те те дада̄мӣти те ете хаттхӣ ан̃н̃есам̣ бра̄хман̣а̄нам̣ дада̄мӣти саччамева ма̄н̣ава вада̄ми, нева хаттхӣ бра̄хман̣а̄нам̣ дада̄мӣти аттхо. ануссаранти петтипита̄маха̄нам̣ кирийам̣ ануссара̄мийева, но на̄нуссара̄ми, амха̄кам̣ петтипита̄маха̄нам̣ хаттхиман̇галам̣ тумха̄кам̣ петтипита̄маха̄ каронтӣти пана ануссарантопи евам̣ вада̄мийева̄ти адхиппа̄йеневама̄ха.

атха нам̣ бодхисатто етадавоча – ‘‘маха̄ра̄джа, амха̄кан̃ча аттано ча вам̣сам̣ ануссарантойева касма̄ мам̣ т̣хапетва̄ ан̃н̃ехи хаттхиман̇галам̣ ка̄ра̄петха̄’’ти. ‘‘твам̣ кира, та̄та, тайо веде хаттхисуттан̃ча на джа̄на̄сӣ’’ти майхам̣ а̄рочесум̣, тена̄хам̣ ан̃н̃ехи бра̄хман̣ехи ка̄ра̄пемӣти. ‘‘тена хи, маха̄ра̄джа, еттакесу бра̄хман̣есу екабра̄хман̣опи тӣсу ведесу ва̄ хаттхисуттесу ва̄ екадесампи йади майа̄ саддхим̣ катхетум̣ саматто аттхи, ут̣т̣хахату, тайопи веде хаттхисуттан̃ча саддхим̣ хаттхиман̇галакаран̣ена мам̣ т̣хапетва̄ ан̃н̃о сакаладжамбудӣпепи джа̄нанто на̄ма наттхӣ’’ти сӣхана̄дам̣ нади. екабра̄хман̣опи тасса пат̣исатту хутва̄ ут̣т̣ха̄тум̣ на̄саккхи. бодхисатто аттано кулавам̣сам̣ патит̣т̣ха̄петва̄ ман̇галам̣ катва̄ бахум̣ дханам̣ а̄да̄йа аттано нивесанам̣ агама̄си.

саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ сачча̄ни пака̄сетва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси, саччапарийоса̄не кечи сота̄панна̄ ахесум̣, кечи сакада̄га̄мино, кечи ана̄га̄мино, кечи арахаттам̣ па̄пун̣им̣су. ‘‘тада̄ ма̄та̄ маха̄ма̄йа̄ ахоси, пита̄ суддходанамаха̄ра̄джа̄, сусӣмо ра̄джа̄ а̄нандо, диса̄па̄моккхо а̄чарийо са̄рипутто, ма̄н̣аво пана ахамева ахоси’’нти.

сусӣмаджа̄такаван̣н̣ана̄ татийа̄.

[164] 4. гиджджхаджа̄такаван̣н̣ана̄

йам̣ ну гиджджхо йоджанасатанти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто екам̣ ма̄тупосакабхиккхум̣ а̄раббха катхеси. ваттху са̄маджа̄таке (джа̄. 2.22.296 а̄дайо) а̄вибхависсати. саттха̄ пана там̣ бхиккхум̣ ‘‘саччам̣ кира твам̣, бхиккху, гихӣ посесӣ’’ти пуччхитва̄ ‘‘сачча’’нти вутте ‘‘ким̣ пана те хонтӣ’’ти пуччхитва̄ ‘‘ма̄та̄питаро ме, бханте’’ти вутте ‘‘са̄дху са̄дхӯ’’ти тасса са̄дхука̄рам̣ датва̄ ‘‘ма̄, бхиккхаве, имам̣ бхиккхум̣ уджджха̄йиттха, пора̄н̣акапан̣д̣ита̄пи гун̣авасена ан̃н̃а̄така̄нампи упака̄рам̣ акам̣су, имасса пана ма̄та̄питӯнам̣ упака̄ракаран̣ам̣ бха̄ройева̄’’ти ватва̄ атӣтам̣ а̄хари.

атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто гиджджхакӯт̣апаббате гиджджхайонийам̣ ниббаттитва̄ ма̄та̄питаро посети. атхекасмим̣ ка̄ле махатӣ ва̄тавут̣т̣хи ахоси. гиджджха̄ ва̄тавут̣т̣хим̣ сахитум̣ асакконта̄ сӣтабхайена ба̄ра̄н̣асим̣ гантва̄ па̄ка̄расамӣпе ча парикха̄самӣпе ча сӣтена кампама̄на̄ нисӣдим̣су. тада̄ ба̄ра̄н̣асисет̣т̣хи нагара̄ никкхамитва̄ нха̄йитум̣ гаччханто те гиджджхе киламанте дисва̄ екасмим̣ ановассакат̣т̣ха̄не саннипа̄тетва̄ аггим̣ ка̄ра̄петва̄ госуса̄нам̣ песетва̄ гомам̣сам̣ а̄хара̄петва̄ тесам̣ да̄петва̄ а̄раккхам̣ т̣хапеси. гиджджха̄ вӯпасанта̄йа ва̄тавут̣т̣хийа̄ калласарӣра̄ хутва̄ паббатамева агамам̣су. те таттхева саннипатитва̄ евам̣ мантайим̣су – ‘‘ба̄ра̄н̣асисет̣т̣хина̄ амха̄кам̣ упака̄ро като, катӯпака̄расса ча на̄ма паччупака̄рам̣ ка̄тум̣ ват̣т̣ати, тасма̄ ито пат̣т̣ха̄йа тумхесу йо йам̣ ваттхам̣ ва̄ а̄бхаран̣ам̣ ва̄ лабхати, тена там̣ ба̄ра̄н̣асисет̣т̣хисса гехе а̄ка̄сан̇ган̣е па̄тетабба’’нти.

тато пат̣т̣ха̄йа гиджджха̄ манусса̄нам̣ ваттха̄бхаран̣а̄ни а̄тапе суккха̄пента̄нам̣ пама̄дам̣ олокетва̄ сена̄ вийа мам̣сапесим̣ сахаса̄ гахетва̄ ба̄ра̄н̣асисет̣т̣хисса гехе а̄ка̄сан̇ган̣е па̄тенти. со гиджджха̄нам̣ а̄харан̣абха̄вам̣ н̃атва̄ сабба̄ни та̄ни висум̣йева т̣хапеси. ‘‘гиджджха̄ нагарам̣ вилумпантӣ’’ти ран̃н̃о а̄рочесум̣. ра̄джа̄ ‘‘екам̣ гиджджхампи та̄ва ган̣хатха, саббам̣ а̄хара̄песса̄мӣ’’ти таттха таттха па̄се чева джа̄ла̄ни ча од̣д̣а̄песи. ма̄тупосакагиджджхо па̄се баджджхи, там̣ гахетва̄ ‘‘ран̃н̃о дассесса̄ма̄’’ти ненти. ба̄ра̄н̣асисет̣т̣хи ра̄джупат̣т̣ха̄нам̣ гаччханто те мануссе гиджджхам̣ гахетва̄ гаччханте дисва̄ ‘‘ма̄ имам̣ гиджджхам̣ ба̄дхайим̣сӯ’’ти саддхин̃н̃ева агама̄си. гиджджхам̣ ран̃н̃о дассесум̣. атха нам̣ ра̄джа̄ пуччхи – ‘‘тумхе нагарам̣ вилумпитва̄ ваттха̄дӣни ган̣хатха̄’’ти. ‘‘а̄ма, маха̄ра̄джа̄’’ти. ‘‘касса та̄ни динна̄нӣ’’ти? ‘‘ба̄ра̄н̣асисет̣т̣хисса̄’’ти. ‘‘ким̣ка̄ран̣а̄’’ти? ‘‘амха̄кам̣ тена джӣвитам̣ двиннам̣, упака̄расса на̄ма паччупака̄рам̣ ка̄тум̣ ват̣т̣ати, тасма̄ адамха̄’’ти. атха нам̣ ра̄джа̄ ‘‘гиджджха̄ кира йоджанасатаматтхаке т̣хатва̄ кун̣апам̣ пассанти, касма̄ твам̣ аттано од̣д̣итам̣ па̄сам̣ на пассасӣ’’ти ватва̄ пат̣хамам̣ га̄тхама̄ха –

27. ‘‘йам̣ ну гиджджхо йоджанасатам̣, кун̣апа̄ни авеккхати;

касма̄ джа̄лан̃ча па̄сан̃ча, а̄саджджа̄пи на буджджхасӣ’’ти.

таттха йанти нипа̄таматтам̣, нӯти на̄маттхе нипа̄то. гиджджхо на̄ма йоджанасатам̣ атиккамитва̄ т̣хита̄ни кун̣апа̄ни авеккхати, пассатӣти аттхо. а̄саджджа̄пӣти а̄са̄детва̄пи, сампа̄пун̣итва̄пӣти аттхо. ‘‘твам̣ аттано аттха̄йа од̣д̣итам̣ джа̄лан̃ча па̄сан̃ча патва̄пи касма̄ на буджджхасӣ’’ти пуччхи.

гиджджхо тасса вачанам̣ сутва̄ дутийам̣ га̄тхама̄ха –

28. ‘‘йада̄ пара̄бхаво хоти, посо джӣвитасан̇кхайе;

атха джа̄лан̃ча па̄сан̃ча, а̄саджджа̄пи на буджджхатӣ’’ти.

таттха пара̄бхавоти вина̄со. посоти сатто.

гиджджхасса вачанам̣ сутва̄ ра̄джа̄ сет̣т̣хим̣ пуччхи – ‘‘саччам̣ кира, маха̄сет̣т̣хи, гиджджхехи тумха̄кам̣ гехе ваттха̄дӣни а̄бхата̄нӣ’’ти. ‘‘саччам̣, дева̄’’ти. ‘‘кахам̣ та̄нӣ’’ти? ‘‘дева, майа̄ та̄ни сабба̄ни висум̣ т̣хапита̄ни, йам̣ йесам̣ сантакам̣, там̣ тесам̣ дасса̄ми, имам̣ гиджджхам̣ виссаджджетха̄’’ти гиджджхам̣ виссаджджа̄петва̄ маха̄сет̣т̣хим̣ саббесам̣ сантака̄ни да̄песи.

саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ сачча̄ни пака̄сетва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси, саччапарийоса̄не ма̄тупосакабхиккху сота̄паттипхале патит̣т̣хахи. ‘‘тада̄ ра̄джа̄ а̄нандо ахоси, ба̄ра̄н̣асисет̣т̣хи са̄рипутто, ма̄тупосакагиджджхо пана ахамева ахоси’’нти.

гиджджхаджа̄такаван̣н̣ана̄ чатуттха̄.

[165] 5. накуладжа̄такаван̣н̣ана̄

саддхим̣ катва̄ амиттена̄ти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто сен̣ибхан̣д̣анам̣ а̄раббха катхеси. ваттху хет̣т̣ха̄ урагаджа̄таке (джа̄. 1.2.7-8) катхитасадисамева. идха̄пи саттха̄ ‘‘на, бхиккхаве, име две маха̄матта̄ ида̄нева майа̄ самагга̄ ката̄, пуббепа̄хам̣ име самагге ака̄сим̣йева̄’’ти ватва̄ атӣтам̣ а̄хари.

атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто екасмим̣ га̄маке бра̄хман̣акуле ниббаттитва̄ вайаппатто таккасила̄йам̣ саббасиппа̄ни уггахетва̄ гхара̄ва̄сам̣ паха̄йа исипаббаджджам̣ паббаджитва̄ абхин̃н̃а̄ ча сама̄паттийо ча ниббаттетва̄ ун̃чха̄чарийа̄йа ванамӯлапхала̄ха̄ро химавантападесе ва̄сам̣ каппеси. тасса чан̇каманакот̣ийам̣ екасмим̣ ваммике накуло, тассева сантике екасмим̣ руккхабиле саппо ча ва̄сам̣ каппеси. те убхопи ахинакула̄ ниччака̄лам̣ калахам̣ каронти. бодхисатто тесам̣ калахе а̄дӣнаван̃ча метта̄бха̄вана̄йа ча а̄нисам̣сам̣ катхетва̄ ‘‘калахам̣ на̄ма акатва̄ самаггава̄сам̣ васитум̣ ват̣т̣атӣ’’ти овадитва̄ убхопи те самагге ака̄си. атха саппасса бахиниккхантака̄ле накуло чан̇каманакот̣ийам̣ ваммикасса биладва̄ре сӣсам̣ нӣхаритва̄ мукхам̣ виваритва̄ нипанно ассасанто пассасанто ниддам̣ упаган̃чхи. бодхисатто там̣ татха̄ нидда̄йама̄нам̣ дисва̄ ‘‘ким̣ ну кхо те нисса̄йа бхайам̣ уппанна’’нти пуччханто пат̣хамам̣ га̄тхама̄ха –

29. ‘‘сандхим̣ катва̄ амиттена, ан̣д̣аджена джала̄буджа;

виварийа да̄т̣хам̣ сеси, куто те бхайама̄гата’’нти.

таттха сандхим̣ катва̄ти миттабха̄вам̣ каритва̄. ан̣д̣аджена̄ти ан̣д̣акосе ниббаттена на̄гена. джала̄буджа̄ти накулам̣ а̄лапати. со хи джала̄бумхи джа̄татта̄ ‘‘джала̄буджо’’ти вуччати. виварийа̄ти виваритва̄.

евам̣ бодхисаттена вутто накуло ‘‘аййа, пачча̄митто на̄ма на аваджа̄нитаббо а̄сан̇китаббойева̄’’ти ватва̄ дутийам̣ га̄тхама̄ха –

30. ‘‘сан̇кетхева амиттасмим̣, миттасмимпи на виссасе;

абхайа̄ бхайамуппаннам̣, апи мӯла̄ни кантатӣ’’ти.

таттха абхайа̄ бхайамуппаннанти на ито те бхайамуппаннанти абхайо, ко со? митто. йан̃хи миттасмимпи висса̄се сати тато бхайам̣ уппаджджати, там̣ мӯла̄нипи кантати, миттасса саббарандха̄нам̣ видитатта̄ мӯлагхачча̄йа сам̣ваттатӣти аттхо.

атха нам̣ бодхисатто ‘‘ма̄ бха̄йи, йатха̄ саппо тайи на дуббхати, евамахам̣ карисса̄ми, твам̣ ито пат̣т̣ха̄йа тасмим̣ а̄сан̇кам̣ ма̄ карӣ’’ти овадитва̄ чатта̄ро брахмавиха̄ре бха̄ветва̄ брахмалокапара̄йан̣о ахоси. тепи йатха̄каммам̣ гата̄.

саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ саппо ча накуло ча име две маха̄матта̄ ахесум̣, та̄пасо пана ахамева ахоси’’нти.

накуладжа̄такаван̣н̣ана̄ пан̃чама̄.

[166] 6. упаса̄л̣акаджа̄такаван̣н̣ана̄

упаса̄л̣акана̄ма̄нӣти идам̣ саттха̄ вел̣уване вихаранто екам̣ упаса̄л̣акам̣ на̄ма суса̄насуддхикам̣ бра̄хман̣ам̣ а̄раббха катхеси. со кира ад̣д̣хо ахоси махаддхано, дит̣т̣хигатикатта̄ пана дхуравиха̄ре васанта̄нампи буддха̄нам̣ сан̇гахам̣ на̄ма на ака̄си. путто панасса пан̣д̣ито ахоси н̃а̄н̣асампанно. со махаллакака̄ле путтам̣ а̄ха – ‘‘ма̄ кхо мам̣, та̄та, ан̃н̃асса васаласса джха̄питасуса̄не джха̄пехи, екасмим̣ пана ануччхит̣т̣хасуса̄нейева мам̣ джха̄пеййа̄сӣ’’ти. ‘‘та̄та, ахам̣ тумха̄кам̣ джха̄петаббайуттакам̣ т̣ха̄нам̣ на джа̄на̄ми, са̄дху вата мам̣ а̄да̄йа гантва̄ ‘имасмим̣ т̣ха̄не мам̣ джха̄пеййа̄сӣ’ти тумхева а̄чиккхатха̄’’ти. бра̄хман̣о ‘‘са̄дху, та̄та̄’’ти там̣ а̄да̄йа нагара̄ никкхамитва̄ гиджджхакӯт̣аматтхакам̣ абхирухитва̄ ‘‘та̄та, идам̣ ан̃н̃асса васаласса аджха̄питат̣т̣ха̄нам̣, еттха мам̣ джха̄пеййа̄сӣ’’ти ватва̄ путтена саддхим̣ паббата̄ отаритум̣ а̄рабхи.

саттха̄ пана там̣ дивасам̣ паччӯсака̄ле бодханеййабандхаве олокенто тесам̣ пита̄путта̄нам̣ сота̄паттимаггасса упаниссайам̣ аддаса. тасма̄ маггам̣ гахетва̄ т̣хиталуддако вийа паббатапа̄дам̣ гантва̄ тесам̣ паббатаматтхака̄ отаранта̄нам̣ а̄гамайама̄но нисӣди, те отаранта̄ саттха̄рам̣ аддасам̣су. саттха̄ пат̣исантха̄рам̣ каронто ‘‘кахам̣ гамиссатха бра̄хман̣а̄’’ти пуччхи. ма̄н̣аво таматтхам̣ а̄рочеси. саттха̄ ‘‘тена хи ехи, тава питара̄ а̄чиккхитат̣т̣ха̄нам̣ гаччха̄ма̄’’ти убхо пита̄путте гахетва̄ паббатаматтхакам̣ а̄руйха ‘‘катарам̣ т̣ха̄на’’нти пуччхи. ма̄н̣аво ‘‘имесам̣ тин̣н̣ам̣ паббата̄нам̣ антарам̣ а̄чиккхи, бханте’’ти а̄ха. саттха̄ ‘‘на кхо, ма̄н̣ава, тава пита̄ ида̄нева суса̄насуддхико, пуббепи суса̄насуддхикова, на чеса ида̄нева ‘имасмим̣ т̣ха̄не мам̣ джха̄пеййа̄сӣ’ти тава а̄чиккхати, пуббепи имасмим̣йева т̣ха̄не аттано джха̄питабха̄вам̣ а̄чиккхӣ’’ти ватва̄ тена йа̄чито атӣтам̣ а̄хари.

атӣте имасмин̃н̃ева ра̄джагахе айамева упаса̄л̣ако бра̄хман̣о айамевасса путто ахоси. тада̄ бодхисатто магадхарат̣т̣хе бра̄хман̣акуле ниббаттитва̄ парипун̣н̣асиппо исипаббаджджам̣ паббаджитва̄ абхин̃н̃а̄ ча сама̄паттийо ча ниббаттетва̄ джха̄накӣл̣ам̣ кӣл̣анто химавантападесе чирам̣ васитва̄ лон̣амбиласеванаттха̄йа гиджджхакӯт̣е пан̣н̣аса̄ла̄йам̣ виха̄си. тада̄ со бра̄хман̣о имина̄ва нийа̄мена путтам̣ ватва̄ путтена ‘‘тумхейева ме татха̄рӯпам̣ т̣ха̄нам̣ а̄чиккхатха̄’’ти вутте ‘‘идамева т̣ха̄на’’нти а̄чиккхитва̄ путтена саддхим̣ отаранто бодхисаттам̣ дисва̄ тасса сантикам̣ упасан̇ками. бодхисатто имина̄ва нийа̄мена пуччхитва̄ ма̄н̣авасса вачанам̣ сутва̄ ‘‘ехи, тава питара̄ а̄чиккхитат̣т̣ха̄насса уччхит̣т̣хабха̄вам̣ ва̄ ануччхит̣т̣хабха̄вам̣ ва̄ джа̄нисса̄ма̄’’ти техи саддхим̣ паббатаматтхакам̣ а̄руйха ‘‘идам̣ тин̣н̣ам̣ паббата̄нам̣ антарам̣ ануччхит̣т̣хат̣т̣ха̄на’’нти ма̄н̣авена вутте ‘‘ма̄н̣ава, имасмим̣йева т̣ха̄не джха̄питака̄нам̣ пама̄н̣ам̣ наттхи, тавева пита̄ имасмим̣йева ра̄джагахе бра̄хман̣акулейева ниббаттитва̄ упаса̄л̣акойева на̄ма хутва̄ имасмим̣йева паббатантаре чуддаса джа̄тисахасса̄ни джха̄пито. патхавийан̃хи аджха̄питат̣т̣ха̄нам̣ ва̄ асуса̄нат̣т̣ха̄нам̣ ва̄ сӣса̄нам̣ анивеситат̣т̣ха̄нам̣ ва̄ ладдхум̣ на сакка̄’’ти пуббенива̄сан̃а̄н̣ена париччхиндитва̄ имам̣ га̄тха̄двайама̄ха –

31. ‘‘упаса̄л̣акана̄ма̄ни, сахасса̄ни чатуддаса;

асмим̣ падесе дад̣д̣ха̄ни, наттхи локе ана̄матам̣.

32. ‘‘йамхи саччан̃ча дхаммо ча, ахим̣са̄ сам̣йамо дамо;

етам̣ арийа̄ севанти, етам̣ локе ана̄мата’’нти.

таттха ана̄матанти матат̣т̣ха̄нам̣. тан̃хи упача̄равасена ‘‘амата’’нти вуччати, там̣ пат̣иседхенто ‘‘ана̄мата’’нти а̄ха. ‘‘анамата’’нтипи па̄т̣хо, локасмин̃хи анаматат̣т̣ха̄нам̣ асуса̄нам̣ на̄ма наттхӣти аттхо. йамхи саччан̃ча дхаммо ча̄ти йасмим̣ пуггале чатусаччаваттхукам̣ пуббабха̄гасаччан̃а̄н̣ан̃ча локуттарадхаммо ча аттхи. ахим̣са̄ти паресам̣ авихеса̄ авихет̣хана̄. сам̣йамоти сӣласам̣йамо. дамоти индрийадаманам̣. идан̃ча гун̣аджа̄там̣ йамхи пуггале аттхи, етам̣ арийа̄ севантӣти, арийа̄ буддха̄ ча паччекабуддха̄ ча буддхаса̄вака̄ ча етам̣ т̣ха̄нам̣ севанти, еварӯпам̣ пуггалам̣ упасан̇каманти бхаджантӣти аттхо. етам̣ локе ана̄матанти етам̣ гун̣аджа̄там̣ локе аматабха̄васа̄дханато ана̄матам̣ на̄ма.

евам̣ бодхисатто пита̄путта̄нам̣ дхаммам̣ десетва̄ чатта̄ро брахмавиха̄ре бха̄ветва̄ брахмалокапара̄йан̣о ахоси.

саттха̄ имам̣ дхаммам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ сачча̄ни пака̄сетва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси, саччапарийоса̄не убхо пита̄путта̄ сота̄паттипхале патит̣т̣хахим̣су. ‘‘тада̄ пита̄путта̄ва етарахи пита̄путта̄ ахесум̣, та̄пасо пана ахамева ахоси’’нти.

упаса̄л̣акаджа̄такаван̣н̣ана̄ чхат̣т̣ха̄.

[167] 7. самиддхиджа̄такаван̣н̣ана̄

абхутва̄ бхиккхаси бхиккхӯти идам̣ саттха̄ ра̄джагахам̣ упанисса̄йа тапода̄ра̄ме вихаранто самиддхитхерам̣ а̄раббха катхеси. екадивасан̃хи а̄йасма̄ самиддхи саббараттим̣ падха̄нам̣ падахитва̄ арун̣уггаманавела̄йа нхатва̄ суван̣н̣аван̣н̣ам̣ аттабха̄вам̣ суккха̄пайама̄но антарава̄сакам̣ нива̄сетва̄ уттара̄сан̇гам̣ хаттхена гахетва̄ ат̣т̣ха̄си супарикаммаката̄ вийа суван̣н̣апат̣има̄. аттабха̄васамиддхийа̄йева хисса ‘‘самиддхӣ’’ти на̄мам̣ ахоси. атхасса сарӣрасобхаггам̣ дисва̄ ека̄ девадхӣта̄ пат̣ибаддхачитта̄ тхерам̣ евама̄ха – ‘‘твам̣ кхоси, бхиккху, дахаро йува̄ сусу ка̄л̣акесо бхадрена йоббанена саманна̄гато абхирӯпо дассанӣйо па̄са̄дико, еварӯпасса тава ка̄ме апарибхун̃джитва̄ ко аттхо паббаджджа̄йа, ка̄ме та̄ва парибхун̃джассу, паччха̄ паббаджитва̄ саман̣адхаммам̣ кариссасӣ’’ти. атха нам̣ тхеро а̄ха – ‘‘девадхӣте, ‘асукасмим̣ на̄ма вайе т̣хито марисса̄мӣ’ти мама маран̣ака̄лам̣ на джа̄на̄ми, еса ме ка̄ло пат̣иччханно, тасма̄ тарун̣ака̄лейева саман̣адхаммам̣ катва̄ дуккхассантам̣ карисса̄мӣ’’ти. са̄ тхерасса сантика̄ пат̣исантха̄рам̣ алабхитва̄ таттхева антарадха̄йи. тхеро саттха̄рам̣ упасан̇камитва̄ етаматтхам̣ а̄рочеси. саттха̄ ‘‘на кхо, самиддхи, тван̃н̃ева етарахи девадхӣта̄йа палобхито, пуббепи девадхӣтаро паббаджите палобхим̣суйева̄’’ти ватва̄ тена йа̄чито атӣтам̣ а̄хари.

атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто екасмим̣ ка̄сига̄маке бра̄хман̣акуле ниббаттитва̄ вайаппатто саббасиппесу ниппхаттим̣ патва̄ исипаббаджджам̣ паббаджитва̄ абхин̃н̃а̄ ча сама̄паттийо ча ниббаттетва̄ химавантападесе екам̣ джа̄тассарам̣ нисса̄йа ва̄сам̣ каппеси. со саббараттим̣ падха̄нам̣ падахитва̄ арун̣уггаманавела̄йа нхатва̄ екам̣ ваккалам̣ нива̄сетва̄ екам̣ хаттхена гахетва̄ сарӣрам̣ водакам̣ каронто ат̣т̣ха̄си. атхасса рӯпасобхаггаппаттам̣ аттабха̄вам̣ олокетва̄ пат̣ибаддхачитта̄ ека̄ девадхӣта̄ бодхисаттам̣ палобхайама̄на̄ пат̣хамам̣ га̄тхама̄ха –

33. ‘‘абхутва̄ бхиккхаси бхиккху, на хи бхутва̄на бхиккхаси;

бхутва̄на бхиккху бхиккхассу, ма̄ там̣ ка̄ло упаччага̄’’ти.

таттха абхутва̄ бхиккхаси бхиккхӯти бхиккху твам̣ дахарака̄ле килесака̄мавасена ваттхука̄ме абхутва̄ва бхиккха̄йа чараси. на хи бхутва̄на бхиккхасӣти нану на̄ма пан̃ча ка̄магун̣е бхутва̄ бхиккха̄йа чаритаббам̣, ка̄ме абхутва̄ва бхиккха̄чарийам̣ упагатоси. бхутва̄на бхиккху бхиккхассӯти бхиккху дахарака̄ле та̄ва ка̄ме бхун̃джитва̄ паччха̄ махаллакака̄ле бхиккхассу. ма̄ там̣ ка̄ло упаччага̄ти айам̣ ка̄ме бхун̃джанака̄ло дахарака̄ло, там̣ ма̄ атиккаматӯти.

бодхисатто девата̄йа вачанам̣ сутва̄ аттано аджджха̄сайам̣ пака̄сенто дутийам̣ га̄тхама̄ха –

34. ‘‘ка̄лам̣ вохам̣ на джа̄на̄ми, чханно ка̄ло на диссати;

тасма̄ абхутва̄ бхиккха̄ми, ма̄ мам̣ ка̄ло упаччага̄’’ти.

таттха ка̄лам̣ вохам̣ на джа̄на̄мӣти воти нипа̄таматтам̣. ахам̣ пана ‘‘пат̣хамавайе ва̄ майа̄ маритаббам̣ маджджхимавайе ва̄ паччхимавайе ва̄’’ти евам̣ аттано маран̣ака̄лам̣ на джа̄на̄ми. пан̣д̣итена хи пуггалена –

‘‘джӣвитам̣ бйа̄дхи ка̄ло ча, деханиккхепанам̣ гати;

пан̃чете джӣвалокасмим̣, анимитта̄ на на̄йаре’’ти.

чханно ка̄ло на диссатӣти йасма̄ ‘‘асукасмим̣ на̄ма вайака̄ле хеманта̄диутука̄ле ва̄ майа̄ маритабба’’нти майхампеса чханно хутва̄ ка̄ло на диссати, суппат̣иччханно хутва̄ т̣хито на пан̃н̃а̄йати. тасма̄ абхутва̄ бхиккха̄мӣти тена ка̄ран̣ена пан̃ча ка̄магун̣е абхутва̄ бхиккха̄ми. ма̄ мам̣ ка̄ло упаччага̄ти мам̣ саман̣адхаммакаран̣ака̄ло ма̄ атиккаматӯти аттхо. имина̄ ка̄ран̣ена дахарова сама̄но паббаджитва̄ саман̣адхаммам̣ каромӣти. девадхӣта̄ бодхисаттасса вачанам̣ сутва̄ таттхева антарадха̄йи.

саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ девадхӣта̄ айам̣ девадхӣта̄ ахоси, ахамева тена самайена та̄пасо ахоси’’нти.

самиддхиджа̄такаван̣н̣ана̄ саттама̄.

[168] 8. сакун̣аггхиджа̄такаван̣н̣ана̄

сено баласа̄ патама̄ноти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто аттаджджха̄сайам̣ сакун̣ова̄дасуттам̣ (сам̣. ни. 5.372) а̄раббха катхеси. екадивасан̃хи саттха̄ бхиккхӯ а̄мантетва̄ ‘‘гочаре, бхиккхаве, чаратха саке петтике висайе’’ти (сам̣. ни. 5.372) имам̣ сам̣йуттамаха̄вагге суттантам̣ катхенто ‘‘тумхе та̄ва тит̣т̣хатха, пуббе тираччха̄нагата̄пи сакам̣ петтикависайам̣ паха̄йа агочаре чаранта̄ пачча̄митта̄нам̣ хаттхапатхам̣ гантва̄пи аттано пан̃н̃а̄сампаттийа̄ упа̄йакосаллена пачча̄митта̄нам̣ хаттха̄ муччим̣сӯ’’ти ватва̄ атӣтам̣ а̄хари.

атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто ла̄пасакун̣айонийам̣ ниббаттитва̄ нан̇галакат̣т̣хакаран̣е лед̣д̣ут̣т̣ха̄не ва̄сам̣ каппеси. со екадивасам̣ ‘‘сакависайе гочарагахан̣ам̣ паха̄йа парависайе гочарам̣ ган̣хисса̄мӣ’’ти ат̣авипарийантам̣ агама̄си. атха нам̣ таттха гочарам̣ ган̣хантам̣ дисва̄ сакун̣аггхи сахаса̄ аджджхаппатта̄ аггахеси. со сакун̣аггхийа̄ харийама̄но евам̣ паридеваси – ‘‘майамевамха алаккхика̄, майам̣ аппапун̃н̃а̄, йе майам̣ агочаре чаримха парависайе, сачеджджа майам̣ гочаре чареййа̄ма саке петтике висайе, на мйа̄йам̣ сакун̣аггхи алам̣ абхависса йадидам̣ йуддха̄йа̄’’ти. ‘‘ко пана, те ла̄па, гочаро сако петтико висайо’’ти? ‘‘йадидам̣ нан̇галакат̣т̣хакаран̣ам̣ лед̣д̣ут̣т̣ха̄на’’нти. атха нам̣ сакун̣аггхи саке бале апаттхаддха̄ амун̃чи – ‘‘гаччха кхо, твам̣ ла̄па, татрапи ме гантва̄ на моккхасӣ’’ти. со таттха гантва̄ махантам̣ лед̣д̣ум̣ абхирухитва̄ ‘‘ехи кхо да̄ни сакун̣аггхӣ’’ти сенам̣ авхайанто ат̣т̣ха̄си. сакун̣аггхи саке бале апаттхаддха̄ убхо паккхе саннайха ла̄пасакун̣ам̣ сахаса̄ аджджхаппатта̄. йада̄ пана там̣ ла̄по ‘‘бахуа̄гата̄ кхо мйа̄йам̣ сакун̣аггхӣ’’ти ан̃н̃а̄си, атха париваттитва̄ тассева лед̣д̣усса антарам̣ пачча̄па̄ди. сакун̣аггхи вегам̣ сандха̄ретум̣ асакконтӣ таттхева урам̣ паччата̄л̣еси. евам̣ са̄ бхиннена хадайена никкхантехи аккхӣхи джӣвитаккхайам̣ па̄пун̣и.

саттха̄ имам̣ атӣтам̣ дассетва̄ ‘‘евам̣, бхиккхаве, тираччха̄нагата̄пи агочаре чаранта̄ сапаттахаттхам̣ гаччханти, гочаре пана саке петтике висайе чаранта̄ сапатте нигган̣ханти, тасма̄ тумхепи ма̄ агочаре чаратха парависайе. агочаре, бхиккхаве, чаратам̣ парависайе лаччхати ма̄ро ота̄рам̣, лаччхати ма̄ро а̄рамман̣ам̣. ко ча, бхиккхаве, бхиккхуно агочаро парависайо? йадидам̣ пан̃ча ка̄магун̣а̄. катаме пан̃ча? чаккхувин̃н̃еййа̄ рӯпа̄…пе… айам̣, бхиккхаве, бхиккхуно агочаро парависайо’’ти ватва̄ абхисамбуддхо хутва̄ пат̣хамам̣ га̄тхама̄ха –

35. ‘‘сено баласа̄ патама̄но, ла̄пам̣ гочарат̣ха̄йинам̣;

сахаса̄ аджджхаппаттова, маран̣ам̣ тенупа̄гамӣ’’ти.

таттха баласа̄ патама̄ноти ‘‘ла̄пам̣ ган̣хисса̄мӣ’’ти балена тха̄мена патама̄но. гочарат̣ха̄йинанти сакависайа̄ никкхамитва̄ гочараттха̄йа ат̣авипарийанте т̣хитам̣. аджджхаппаттоти сампатто. маран̣ам̣ тенупа̄гамӣти тена ка̄ран̣ена маран̣ам̣ патто.

тасмим̣ пана маран̣ам̣ патте ла̄по никкхамитва̄ ‘‘дит̣т̣ха̄ вата ме пачча̄миттасса пит̣т̣хӣ’’ти тасса хадайе т̣хатва̄ уда̄нам̣ уда̄ненто дутийам̣ га̄тхама̄ха –

36. ‘‘сохам̣ найена сампанно, петтике гочаре рато;

апетасатту мода̄ми, сампассам̣ аттхаматтано’’ти.

таттха найена̄ти упа̄йена. аттхаматтаноти аттано арогабха̄васан̇кха̄там̣ вуд̣д̣хим̣.

саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ сачча̄ни пака̄сетва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси, саччапарийоса̄не бахӯ бхиккхӯ сота̄паттипхала̄дӣни па̄пун̣им̣су. ‘‘тада̄ сено девадатто ахоси, ла̄по пана ахамева ахоси’’нти.

сакун̣аггхиджа̄такаван̣н̣ана̄ ат̣т̣хама̄.

[169] 9. аракаджа̄такаван̣н̣ана̄

йо ве меттена читтена̄ти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто меттасуттам̣ а̄раббха катхеси. екасмин̃хи самайе саттха̄ бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘метта̄йа, бхиккхаве, четовимуттийа̄ а̄севита̄йа бха̄вита̄йа бахулӣката̄йа йа̄нӣката̄йа ваттхуката̄йа анут̣т̣хита̄йа паричита̄йа сусама̄раддха̄йа ека̄даса̄нисам̣са̄ па̄т̣икан̇кха̄. катаме ека̄даса? сукхам̣ супати, сукхам̣ пат̣ибуджджхати, на па̄пакам̣ супинам̣ пассати, манусса̄нам̣ пийо хоти, аманусса̄нам̣ пийо хоти, девата̄ раккханти, на̄сса агги ва̄ висам̣ ва̄ саттхам̣ ва̄ камати, туват̣ам̣ читтам̣ сама̄дхийати, мукхаван̣н̣о виппасӣдати, асаммӯл̣хо ка̄лам̣ кароти, уттари аппат̣ивиджджханто брахмалокӯпаго хоти. метта̄йа, бхиккхаве, четовимуттийа̄ а̄севита̄йа…пе… сусама̄раддха̄йа име ека̄даса̄нисам̣са̄ па̄т̣икан̇кха̄’’ти (а. ни. 11.15). име ека̄даса̄нисам̣се гахетва̄ т̣хитам̣ метта̄бха̄ванам̣ ван̣н̣етва̄ ‘‘бхиккхаве, бхиккхуна̄ на̄ма саббасаттесу одиссака̄нодиссакавасена метта̄ бха̄ветабба̄, хитопи хитена пхаритаббо, ахитопи хитена пхаритаббо, маджджхаттопи хитена пхаритаббо. евам̣ саббасаттесу одиссака̄нодиссакавасена метта̄ бха̄ветабба̄, карун̣а̄ мудита̄ упеккха̄ бха̄ветабба̄, чатӯсу брахмавиха̄ресу каммам̣ ка̄таббамева. евам̣ каронто хи маггам̣ ва̄ пхалам̣ ва̄ алабхантопи брахмалокапара̄йан̣о ахоси, пора̄н̣акапан̣д̣ита̄пи сатта васса̄ни меттам̣ бха̄ветва̄ сатта сам̣ват̣т̣авиват̣т̣акаппе брахмалокасмим̣йева васим̣сӯ’’ти ватва̄ атӣтам̣ а̄хари.

атӣте екасмим̣ каппе бодхисатто бра̄хман̣акуле ниббаттитва̄ вайаппатто ка̄ме паха̄йа исипаббаджджам̣ паббаджитва̄ чатуннам̣ брахмавиха̄ра̄нам̣ ла̄бхӣ арако на̄ма саттха̄ хутва̄ химавантападесе ва̄сам̣ каппеси, тасса маха̄ парива̄ро ахоси. со исиган̣ам̣ оваданто ‘‘паббаджитена на̄ма метта̄ бха̄ветабба̄, карун̣а̄ мудита̄ упеккха̄ бха̄ветабба̄. меттачиттан̃хи на̄метам̣ аппана̄ппаттам̣ брахмалокапара̄йан̣атам̣ са̄дхетӣ’’ти метта̄йа а̄нисам̣сам̣ пака̄сенто има̄ га̄тха̄ а̄ха –

37. ‘‘йо ве меттена читтена, саббалока̄нукампати;

уддхам̣ адхо ча тирийам̣, аппама̄н̣ена саббасо.

38. ‘‘аппама̄н̣ам̣ хитам̣ читтам̣, парипун̣н̣ам̣ субха̄витам̣;

йам̣ пама̄н̣акатам̣ каммам̣, на там̣ татра̄васиссатӣ’’ти.

таттха йо ве меттена читтена, саббалока̄нукампатӣти кхаттийа̄дӣсу ва̄ саман̣абра̄хман̣есу ва̄ йо кочи аппама̄н̣ена меттена читтена сакалам̣ сатталокам̣ анукампати. уддханти патхавито йа̄ва невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанабрахмалока̄. адхоти патхавийа̄ хет̣т̣ха̄ уссаде маха̄нирайе. тирийанти мануссалоке, йаттака̄ни чаккава̄л̣а̄ни ча тесу саббесу еттаке т̣ха̄не ниббатта̄ саббе сатта̄ авера̄ хонту, абйа̄паджджха̄ анӣгха̄, сукхӣ атта̄нам̣ парихарантӯти евам̣ бха̄витена меттена читтена̄ти аттхо. аппама̄н̣ена̄ти аппама̄н̣асатта̄нам̣ аппама̄н̣а̄рамман̣атта̄ аппама̄н̣ена. саббасоти сабба̄ка̄рена, уддхам̣ адхо тирийанти евам̣ саббасугатидуггативасена̄ти аттхо.

аппама̄н̣ам̣ хитам̣ читтанти аппама̄н̣ам̣ катва̄ бха̄витам̣ саббасаттесу хитачиттам̣. парипун̣н̣анти авикалам̣. субха̄витанти сувад̣д̣хитам̣, аппана̄читтассетам̣ на̄мам̣. йам̣ пама̄н̣акатам̣ камманти йам̣ ‘‘аппама̄н̣ам̣ аппама̄н̣а̄рамман̣а’’нти евам̣ а̄рамман̣аттикавасена ча васӣбха̄ваппаттивасена ча авад̣д̣хитва̄ катам̣ париттам̣ ка̄ма̄вачаракаммам̣. на там̣ татра̄васиссатӣти там̣ париттам̣ каммам̣ йам̣ там̣ ‘‘аппама̄н̣ам̣ хитам̣ читта’’нти сан̇кхагатам̣ рӯпа̄вачаракаммам̣, татра на авасиссати. йатха̄ на̄ма махогхена аджджхоттхат̣ам̣ париттодакам̣ огхасса аббхантаре тена асам̣хӣрама̄нам̣ на̄васиссати на тит̣т̣хати, атха кхо махогхова там̣ аджджхоттхаритва̄ тит̣т̣хати, евамева там̣ париттакаммам̣ тасса махаггатакаммасса аббхантаре тена махаггатакаммена аччхиндитва̄ аггахитавипа̄кока̄сам̣ хутва̄ на авасиссати на тит̣т̣хати, на саккоти аттано випа̄кам̣ да̄тум̣, атха кхо махаггатакаммамева там̣ аджджхоттхаритва̄ тит̣т̣хати випа̄кам̣ детӣти.

евам̣ бодхисатто антева̄сика̄нам̣ метта̄бха̄вана̄йа а̄нисам̣сам̣ катхетва̄ апарихӣнаджджха̄но брахмалоке ниббаттитва̄ сатта сам̣ват̣т̣авиват̣т̣акаппе на имам̣ локам̣ пуна агама̄си.

саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ исиган̣о буддхапариса̄ ахоси, арако пана саттха̄ ахамева ахоси’’нти.

аракаджа̄такаван̣н̣ана̄ навама̄.

[170] 10. какан̣т̣акаджа̄такаван̣н̣ана̄

на̄йам̣ пуре ун̣н̣аматӣти идам̣ какан̣т̣акаджа̄такам̣ маха̄уман̇гаджа̄таке (джа̄. 2.22.590 а̄дайо) а̄вибхависсати.

какан̣т̣акаджа̄такаван̣н̣ана̄ дасама̄.

сантхававагго дутийо.

тассудда̄нам̣ –

индасама̄наготтан̃ча, сантхавам̣ сусӣмам̣ гиджджхам̣;

накулам̣ упаса̄л̣акам̣, самиддхи ча сакун̣аггхи;

аракан̃ча какан̣т̣акам̣.