1. бра̄хман̣адхаммайа̄гасуттаван̣н̣ана̄

100. чатукканипа̄тасса пат̣хаме аханти аттаниддесо. йо хи паро на хоти, со нийакаджджхаттасан̇кха̄то атта̄ ‘‘аха’’нти вуччати. асмӣти пат̣иджа̄нана̄. йо параматтхабра̄хман̣абха̄во ‘‘аха’’нти вуччама̄но, тасса аттани аттхибха̄вам̣ пат̣иджа̄нанто хи саттха̄ ‘‘асмӣ’’ти авоча. ‘‘ахамасмӣ’’ти ча йатха̄ ‘‘ахамасми брахма̄ маха̄брахма̄, сеййохамасмӣ’’ти ча аппахӣнадит̣т̣хима̄на̄нусайа̄ путхуджджана̄ аттано дит̣т̣хима̄наман̃н̃ана̄бхинивесавасена абхиваданти, на евам̣ вуттам̣. саббасо пана пахӣнадит̣т̣хима̄на̄нусайо бхагава̄ саман̃н̃ам̣ анатидха̄ванто локасаман̃н̃а̄нуродхена венеййасанта̄несу дхаммам̣ патит̣т̣хапенто кевалам̣ та̄дисасса гун̣асса аттани виджджама̄натам̣ пат̣иджа̄нанто ‘‘ахамасмӣ’’ти а̄ха. бра̄хман̣оти ба̄хитапа̄патта̄ брахмасса ча ан̣анато бра̄хман̣о. айан̃хеттха аттхо – бхиккхаве, ахам̣ параматтхато бра̄хман̣осмӣти. бхагава̄ сабба̄ка̄рапарипун̣н̣асса да̄насам̣йама̄диватасама̄да̄насса ниравасеса̄йа тапачарийа̄йа па̄рам̣ гато саммадева вуситабрахмачарийава̄со сакалаведантагӯ сувисуддхавиджджа̄чаран̣о саббатха̄ нинха̄тапа̄памало ануттарасса арийамаггасан̇кха̄тасса бра̄хман̣асса ватта̄ паватта̄, супарисуддхасса ча са̄санабрахмачарийасса паведета̄, тасма̄ саббасо ба̄хитапа̄патта̄ брахмасса ча ан̣анато катханато параматтхена бра̄хман̣оти вуччати.

ити бхагава̄ садеваке локе аттано ануттарам̣ бра̄хман̣абха̄вам̣ паведетва̄ йа̄ни та̄ни бра̄хман̣ада̄на̄дӣни чха камма̄ни бра̄хман̣асса пан̃н̃а̄пенти, тесампи супарисуддха̄нам̣ уккам̣сато аттани сам̣виджджама̄натам̣ дассетум̣ ‘‘йа̄чайого’’тиа̄дима̄ха.

таттха йа̄чайоготи йа̄чехи йутто. йа̄чантӣти йа̄ча̄, йа̄чака̄, те панеттха венеййа̄ ведитабба̄. те хи ‘‘десету, бханте бхагава̄, дхаммам̣; десету, сугато, дхамма’’нти бхагавантам̣ упасан̇камитва̄ дхаммадесанам̣ йа̄чанти. бхагава̄ ча тесам̣ иччха̄вигха̄там̣ акаронто йатха̄ручи дхаммам̣ десенто дхаммада̄нам̣ детӣти йа̄чайого, сада̄ саббака̄лам̣ техи авирахито. атха ва̄ йа̄чайоготи йа̄чанайогго, адхиппа̄йапӯран̣ато йа̄читум̣ йуттоти аттхо ‘‘йа̄джайого’’типи па̄т̣хо. таттха йа̄джо вуччати маха̄да̄нам̣, йит̣т̣ханти аттхо. идха пана дхаммада̄нам̣ ведитаббам̣, йа̄дже нийуттоти йа̄джайога̄. сада̄ти саббада̄, анаваратаппаваттасаддхаммамаха̄да̄ноти аттхо. атха ва̄ йа̄джена йоджетӣтипи йа̄джайого. тивидхада̄насан̇кха̄тена йа̄джена сатте йатха̄рахам̣ йоджети, таттха да̄не нийоджетӣти аттхо. ‘‘йа̄джайого сатата’’нтипи пат̣ханти. пайатапа̄н̣ӣти парисуддхахаттхо. йо хи да̄на̄дхимутто а̄мисада̄нам̣ денто саккаччам̣ сахаттхена деййадхаммам̣ да̄тум̣ сада̄ дхотахаттхойева хоти, со ‘‘пайатапа̄н̣ӣ’’ти вуччати. бхагава̄пи дхаммада̄на̄дхимутто саккаччам̣ саббака̄лам̣ дхаммада̄не йуттаппайуттоти катва̄ вуттам̣ ‘‘пайатапа̄н̣ӣ’’ти. ‘‘сада̄’’ти ча падам̣ имина̄пи саддхим̣ йоджетаббам̣ ‘‘сада̄ пайатапа̄н̣ӣ’’ти. авибха̄гена хи саттха̄ венеййалокасса саддхаммада̄нам̣ сада̄ саббака̄лам̣ паваттенто таттха йуттаппайутто хутва̄ вихарати.

апаро найо – його вуччати бха̄вана̄. йатха̄ха ‘‘йога̄ ве джа̄йате бхӯрӣ’’ти (дха. па. 282). тасма̄ йа̄джайоготи йа̄джабха̄ванам̣, паричча̄габха̄ванам̣ ануйуттоти аттхо. бхагава̄ хи абхисамбодхито пуббе бодхисаттабхӯтопи карун̣а̄самусса̄хито анавасесато да̄нам̣ парибрӯхенто таттха уккам̣сапа̄рамиппатто хутва̄ абхисамбодхим̣ па̄пун̣и, буддхо хутва̄пи тивидхам̣ да̄нам̣ парибрӯхеси висесато дхаммада̄нам̣, парепи таттха нийоджеси. татха̄ хи со венеййайа̄чака̄нам̣ кассачи саран̣а̄ни ада̄си, кассачи пан̃ча сӣла̄ни, кассачи даса сӣла̄ни, кассачи чатупа̄рисуддхисӣлам̣, кассачи дхутадхамме, кассачи чатта̄ри джха̄на̄ни, кассачи ат̣т̣ха сама̄паттийо, кассачи пан̃ча̄бхин̃н̃а̄йо, чатта̄ро магге, чатта̄ри са̄ман̃н̃апхала̄ни, тиссо виджджа̄, чатассо пат̣исамбхида̄ти евама̄дилокийалокуттарабхедам̣ гун̣адханам̣ дхаммада̄навасена йатха̄дхиппа̄йам̣ денто паре ча ‘‘детха̄’’ти нийодженто паричча̄габха̄ванам̣ парибрӯхеси. тена вуттам̣ ‘‘паричча̄габха̄ванам̣ ануйутто’’ти.

пайатапа̄н̣ӣти ва̄ а̄йатапа̄н̣ӣ, хаттхагатам̣ кин̃чи да̄тум̣ ‘‘ехи ган̣ха̄’’ти паса̄ритахаттхо вийа а̄чарийамут̣т̣хим̣ акатва̄ саддхаммада̄не йуттаппайуттоти аттхо. пайатапа̄н̣ӣти ва̄ усса̄хитахаттхо, а̄мисада̄нам̣ да̄тум̣ усса̄хитахаттхо вийа дхаммада̄не катусса̄хоти аттхо. антимадехадхароти брахмачарийавасена бра̄хман̣акаран̣а̄нам̣ дхамма̄нам̣ па̄рипӯрийа̄ паччхиматтабха̄вадха̄рӣ. авуситавато хи васалакаран̣а̄нам̣ дхамма̄нам̣ аппаха̄нена васала̄дисаман̃н̃а̄ гати а̄йатим̣ габбхасеййа̄ сийа̄. тена бхагава̄ аттано аччантавуситабра̄хман̣абха̄вам̣ дассети. ануттаро бхисакко саллакаттоти дуттикиччхасса ват̣т̣адуккхарогасса тикиччханато уттамо бхисакко, ан̃н̃ехи ануддхаран̣ӣйа̄нам̣ ра̄га̄дисалла̄нам̣ кантанато самуччхедавасена самуддхаран̣ато уттамо саллакантанаведжджо. имина̄ ниппарийа̄йато бра̄хман̣акаран̣а̄нам̣ дхамма̄нам̣ аттани патит̣т̣хита̄нам̣ парасантатийам̣ патит̣т̣ха̄панена паресампи бра̄хман̣акаран̣ама̄ха.

тасса ме тумхе путта̄ти тасса еварӯпасса мама тумхе, бхиккхаве, путта̄ атраджа̄ хотха. ораса̄ти ураси самбандха̄. йатха̄ хи сатта̄нам̣ орасапутта̄ атраджа̄ висесена питусантакасса да̄йаджджасса бха̄гино хонти, еваметепи арийапуггала̄ самма̄самбуддхасса дхаммассавананте арийа̄йа джа̄тийа̄ джа̄та̄. тасса сантакасса вимуттисукхасса арийадхаммаратанасса ча екам̣сабха̄гийата̄йа ораса̄. атха ва̄ бхагавато дхаммадесана̄нубха̄вена арийабхӯмим̣ оккамама̄на̄ окканта̄ ча арийаса̄вака̄ саттху уре ва̄йа̄маджанита̄бхиджа̄тита̄йа ниппарийа̄йена ‘‘орасапутта̄’’ти ваттаббатам̣ араханти. татха̄ хи те бхагавата̄ а̄сайа̄нусайачарийа̄дхимуттиа̄диволоканена ваджджа̄нучинтанена ча хадайе катва̄ ваджджато нива̄ретва̄ анавадждже патит̣т̣хапентена сӣла̄дидхаммасарӣрапосанена сам̣вад̣д̣хита̄. мукхато джа̄та̄ти мукхато джа̄та̄йа дхаммадесана̄йа арийа̄йа джа̄тийа̄ джа̄татта̄ мукхато джа̄та̄. атха ва̄ анан̃н̃аса̄дха̄ран̣ато саббасса кусаладхаммасса мукхато па̄тимоккхато вут̣т̣ха̄нага̄минивипассана̄сан̇кха̄тато вимоккхамукхато ва̄ арийамаггаджа̄тийа̄ джа̄та̄типи мукхато джа̄та̄. сиккхаттайасан̇гахе са̄санадхамме арийамаггадхамме ва̄ джа̄та̄ти дхаммаджа̄. тенева дхаммена ниммита̄ ма̄пита̄ти дхамманиммита̄. сатидхаммавичайа̄ди дхаммада̄йа̄да̄, на ла̄бхасакка̄ра̄ди а̄мисада̄йа̄да̄, дхаммада̄йа̄да̄ но а̄мисада̄йа̄да̄ хотха̄ти аттхо.

таттха дхаммо дувидхо – ниппарийа̄йадхаммо, парийа̄йадхаммоти. а̄мисампи дувидхам̣ – ниппарийа̄йа̄мисам̣, парийа̄йа̄мисанти. катхам̣? маггапхаланибба̄наппабхедо хи нававидхо локуттарадхаммо ниппарийа̄йадхаммо, ниббаттитадхаммойева, на кеначи парийа̄йена ка̄ран̣ена ва̄ лесена ва̄ дхаммо. йам̣ панидам̣ виват̣т̣ӯпанисситам̣ кусалам̣, сеййатхидам̣ – идхекаччо виват̣т̣ам̣ паттхенто да̄нам̣ дети, сӣлам̣ сама̄дийати, упосатхакаммам̣ кароти, гандхама̄ла̄дӣхи ваттхупӯджам̣ кароти, дхаммам̣ сун̣а̄ти, десети, джха̄насама̄паттийо ниббаттети, евам̣ каронто анупуббена ниппарийа̄йам̣ аматам̣ нибба̄нам̣ пат̣илабхати, айам̣ парийа̄йадхаммо. татха̄ чӣвара̄дайо чатта̄ро паччайа̄ ниппарийа̄йа̄мисамева, на ан̃н̃ена парийа̄йена ва̄ ка̄ран̣ена ва̄ лесена ва̄ а̄мисам̣. йам̣ панидам̣ ват̣т̣ага̄микусалам̣, сеййатхидам̣ – идхекаччо ват̣т̣ам̣ паттхенто сампаттибхавам̣ иччхама̄но да̄нам̣ дети…пе… сама̄паттийо ниббаттети, евам̣ каронто анупуббена девамануссасампаттийо пат̣илабхати, идам̣ парийа̄йа̄мисам̣ на̄ма.

таттха ниппарийа̄йадхаммопи бхагаватойева сантако. бхагавата̄ хи катхитатта̄ бхиккхӯ маггапхаланибба̄на̄ни адхигаччханти. вуттан̃хетам̣ –

‘‘со, хи, бра̄хман̣а, бхагава̄ ануппаннасса маггасса уппа̄дета̄, асан̃джа̄тасса маггасса сан̃джанета̄…пе… магга̄нуга̄ ча панетарахи са̄вака̄ вихаранти паччха̄ саманна̄гата̄’’ти (ма. ни. 3.79; чӯлани. могхара̄джама̄н̣авапуччха̄ниддеса 85).

‘‘со, ха̄вусо, бхагава̄ джа̄нам̣ джа̄на̄ти, пассам̣ пассати, чаккхубхӯто н̃а̄н̣абхӯто дхаммабхӯто брахмабхӯто, ватта̄ паватта̄, аттхасса ниннета̄, аматасса да̄та̄, дхаммасса̄мӣ татха̄гато’’ти (ма. ни. 1.203; 3.281) ча.

парийа̄йадхаммопи бхагаватойева сантако. бхагавата̄ хи катхитатта̄ ева джа̄нанти ‘‘виват̣т̣ам̣ паттхетва̄ да̄нам̣ денто…пе… сама̄паттийо ниббаттенто ануккамена аматам̣ нибба̄нам̣ пат̣илабхатӣ’’ти. ниппарийа̄йа̄мисампи бхагаватойева сантакам̣. бхагавата̄ хи анун̃н̃а̄татта̄йева бхиккхӯхи джӣвакаваттхум̣ а̄дим̣ катва̄ пан̣ӣтачӣварам̣ ладдхам̣. йатха̄ха –

‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, гахапатичӣварам̣. йо иччхати, пам̣сукӯлико хоту. йо иччхати, гахапатичӣварам̣ са̄дийату. итарӣтаренапа̄хам̣, бхиккхаве, сантут̣т̣хим̣йева ван̣н̣емӣ’’ти (маха̄ва. 337).

евам̣ итарепи паччайа̄ бхагавата̄ анун̃н̃а̄татта̄ ева бхиккхӯхи парибхун̃джитум̣ ладдха̄. парийа̄йа̄мисампи бхагаватойева сантакам̣. бхагавата̄ хи катхитатта̄ ева джа̄нанти ‘‘сампаттибхавам̣ паттхенто да̄нам̣ датва̄ сӣлам̣…пе… сама̄паттийо ниббаттетва̄ ануккамена парийа̄йа̄мисам̣ диббасампаттим̣ мануссасампаттин̃ча пат̣илабхатӣ’’ти. йадева йасма̄ ниппарийа̄йадхаммопи парийа̄йадхаммопи ниппарийа̄йа̄мисампи парийа̄йа̄мисампи бхагаватойева сантакам̣, тасма̄ таттха аттано са̄мибха̄вам̣ дассенто таттха ча йам̣ сет̣т̣хатарам̣ аччантахитасукха̄вахам̣ таттхева не нийодженто евама̄ха ‘‘тасса ме тумхе путта̄ ораса̄…пе… но а̄мисада̄йа̄да̄’’ти.

ити бхагава̄ парипун̣н̣аватасама̄да̄нам̣ тапачарийам̣ саммадева вуситабрахмачарийам̣ сувисуддхавиджджа̄чаран̣асампаннам̣ анавасесаведантапа̄рагум̣ ба̄хитасаббапа̄пам̣ сататам̣ йа̄чайогам̣ садеваке локе ануттарадаккхин̣еййабха̄ваппаттам̣ аттано параматтхабра̄хман̣абха̄вам̣ арийаса̄вака̄нан̃ча аттано орасапутта̄дибха̄вам̣ паведеси. бхагава̄ хи ‘‘сӣхоти кхо, бхиккхаве, татха̄гатассетам̣ адхивачанам̣ арахато самма̄самбуддхасса̄’’ти (а. ни. 5.99) еттха сӣхасадисам̣, ‘‘пурисо маггакусалоти кхо, тисса, татха̄гатассетам̣ адхивачана’’нти (сам̣. ни. 3.84) еттха маггадесакапурисасадисам̣, ‘‘ра̄джа̄хамасми села̄’’ти (ма. ни. 2.399; су. ни. 559) еттха ра̄джасадисам̣, ‘‘бхисакко саллакаттоти кхо, сунаккхатта, татха̄гатассетам̣ адхивачана’’нти (ма. ни. 3.65) еттха веджджасадисам̣, ‘‘бра̄хман̣оти кхо, бхиккхаве, татха̄гатассетам̣ адхивачана’’нти (а. ни. 8.85) еттха бра̄хман̣асадисам̣ атта̄нам̣ катхеси. идха̄пи бра̄хман̣а садисам̣ катва̄ катхеси.

ида̄ни йехи да̄на̄дӣхи йуттасса ито ба̄хиракабра̄хман̣асса бра̄хман̣акиччам̣ парипун̣н̣ам̣ ман̃н̃анти, техи аттано да̄на̄дӣнам̣ аггасет̣т̣хабха̄вам̣ пака̄сетум̣ ‘‘двема̄ни, бхиккхаве, да̄на̄нӣ’’тиа̄ди а̄раддхам̣. таттха йа̄га̄ти маха̄йан̃н̃а̄, маха̄да̄на̄нӣти аттхо, йа̄ни ‘‘йит̣т̣ха̄нӣ’’типи вуччанти. таттха вела̄мада̄навессантарада̄намаха̄виджитайан̃н̃асадиса̄ а̄мисайа̄га̄ ведитабба̄, маха̄самайасуттаман̇галасуттачӯл̣ара̄хулова̄дасуттасамачиттасуттадесана̄дайо дхаммайа̄га̄. сесам̣ хет̣т̣ха̄ вуттанайамева.

га̄тха̄йам̣ айаджӣти ада̄си. амаччхарӣти саббамаччхарийа̄нам̣ бодхимӯлейева суппахӣнатта̄ маччхерарахито. саббабхӯта̄нукампӣти маха̄карун̣а̄йа саббасатте пийапуттам̣ вийа анугган̣ханасӣло. вуттан̃хетам̣ –

‘‘вадхаке девадатте ча, чоре ан̇гулима̄лаке;

дханапа̄ле ра̄хуле чева, самачитто маха̄мунӣ’’ти. (ми. па. 6.6.5) –

сесам̣ сувин̃н̃еййамева.

пат̣хамасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.