6. пат̣хамасекхасуттаван̣н̣ана̄

16. чхат̣т̣хе секхасса̄ти еттха кенат̣т̣хена секхо? секкхадхаммапат̣ила̄бхато секхо. вуттан̃хетам̣ –

‘‘китта̄вата̄ ну кхо, бханте, секхо хотӣти? идха, бхиккху, секха̄йа самма̄дит̣т̣хийа̄ саманна̄гато хоти…пе… секхена самма̄сама̄дхина̄ саманна̄гато хоти. етта̄вата̄ кхо, бхиккху, секхо хотӣ’’ти (сам̣. ни. 5.13).

апича сиккхатӣти секхо. вуттампи четам̣ –

‘‘сиккхатӣти кхо, бхиккху, тасма̄ секхоти вуччати. кин̃ча сиккхати? адхисӣлампи сиккхати, адхичиттампи сиккхати, адхипан̃н̃ампи сиккхати. сиккхатӣти кхо, бхиккху, тасма̄ секхоти вуччатӣ’’ти (а. ни. 3.86).

йопи калйа̄н̣апутхуджджано ануломаппат̣ипада̄йа парипӯрака̄рӣ сӣласампанно индрийесу гуттадва̄ро бходжане маттан̃н̃ӯ джа̄гарийа̄нуйогамануйутто пуббаратта̄парараттам̣ бодхипаккхийа̄нам̣ дхамма̄нам̣ бха̄вана̄нуйогамануйутто вихарати – ‘‘аджджа ва̄ све ва̄ ан̃н̃атарам̣ са̄ман̃н̃апхалам̣ адхигамисса̄мӣ’’ти, сопи вуччати сиккхатӣти секхоти. имасмим̣ аттхе на пат̣ивиджджхантова секхо адхиппето, атха кхо калйа̄н̣апутхуджджанопи. аппаттам̣ ма̄насам̣ етена̄ти аппаттама̄насо. ма̄насанти ‘‘анталиккхачаро па̄со, йва̄йам̣ чарати ма̄насо’’ти (сам̣. ни. 1.151; маха̄ва. 33) еттха ра̄го ма̄насанти вутто. ‘‘читтам̣ мано ма̄наса’’нти (дха. са. 63, 65) еттха читтам̣. ‘‘аппаттама̄насо секхо, ка̄лам̣ кайира̄ джане сута̄’’ти (сам̣. ни. 1.159) еттха арахаттам̣. идха̄пи арахаттамева адхиппетам̣. тена аппаттаарахаттасса̄ти вуттам̣ хоти.

ануттаранти сет̣т̣хам̣, асадисанти аттхо. чатӯхи йогехи кхемам̣ анупаддутанти йогаккхемам̣, арахаттамева адхиппетам̣. паттхайама̄насса̄ти две паттхана̄ тан̣ха̄паттхана̄, кусалаччхандапаттхана̄ ча. ‘‘паттхайама̄насса хи джаппита̄ни, паведхитам̣ ва̄пи пакаппитесӯ’’ти (су. ни. 908; маха̄ни. 137) еттха тан̣ха̄паттхана̄.

‘‘чхиннам̣ па̄пимато сотам̣, виддхастам̣ винал̣ӣкатам̣;

па̄моджджабахула̄ хотха, кхемам̣ паттхетха бхиккхаво’’ти. (ма. ни. 1.352);

еттха каттукамйата̄кусалаччхандапаттхана̄, айамева идха̄дхиппета̄. тена паттхайама̄насса̄ти там̣ йогаккхемам̣ гантука̄масса танниннасса таппон̣асса таппаббха̄расса̄ти аттхо. вихаратоти екам̣ ирийа̄патхадуккхам̣ ан̃н̃ена ирийа̄патхена виччхиндитва̄ апарипатантам̣ аттабха̄вам̣ харато. атха ва̄ ‘‘саббе сан̇кха̄ра̄ аничча̄ти адхимуччанто саддха̄йа вихаратӣ’’тиа̄дина̄ ниддесанайена четтха аттхо дат̣т̣хаббо. аджджхаттиканти нийакаджджхаттасан̇кха̄те аджджхатте бхавам̣ аджджхаттикам̣. ан̇ганти ка̄ран̣ам̣. ити каритва̄ти евам̣ катва̄. на ан̃н̃ам̣ екан̇гампи саманупасса̄мӣти еттха айам̣ сан̇кхепаттхо – бхиккхаве, аджджхаттам̣ аттано санта̄не самут̣т̣хитам̣ ка̄ран̣анти катва̄ ан̃н̃ам̣ екака̄ран̣ампи на саманупасса̄ми йам̣ евам̣ бахӯпака̄рам̣, йатхайидам̣ йонисо манасика̄роти упа̄йаманасика̄ро, патхаманасика̄ро, аничча̄дӣсу аничча̄динайенева манасика̄ро, аничча̄нуломикена ва̄ читтасса а̄ват̣т̣ана̄ анва̄ват̣т̣ана̄ а̄бхого саманна̄ха̄ро манасика̄ро. айам̣ йонисо манасика̄ро.

ида̄ни йонисо манасика̄расса а̄нубха̄вам̣ дассетум̣ ‘‘йонисо, бхиккхаве, бхиккху манаси каронто акусалам̣ паджахати, кусалам̣ бха̄ветӣ’’ти вуттам̣. таттха йонисо манаси каронтоти ‘‘идам̣ дуккхам̣ арийасаччам̣, айам̣ дуккхасамудайо арийасаччам̣, айам̣ дуккханиродхо арийасаччам̣, айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄ арийасачча’’нти чатӯсу арийасаччесу йонисо манасика̄рам̣ паваттенто.

татра̄йам̣ аттхавибха̄вана̄ – йадипи идам̣ суттам̣ ависесена секкхапуггалавасена а̄гатам̣, чатумаггаса̄дха̄ран̣авасена пана сан̇кхепенева каммат̣т̣ха̄нам̣ катхайисса̄ма. йо чатусаччакаммат̣т̣ха̄нико йога̄вачаро ‘‘тан̣ха̄ваджджа̄ тебхӯмака̄ кхандха̄ дуккхам̣, тан̣ха̄ самудайо, убхиннам̣ аппаватти ниродхо, ниродхасампа̄пако магго’’ти евам̣ пуббе ева а̄чарийасантике уггахитачатусаччакаммат̣т̣ха̄но. со апарена самайена випассана̄маггам̣ сама̄рул̣хо сама̄но тебхӯмаке кхандхе ‘‘идам̣ дуккха’’нти йонисо манаси кароти, упа̄йена патхена саманна̄харати чева випассати ча. випассана̄ хи идха манасика̄расӣсена вутта̄. йа̄ пана̄йам̣ тасса дуккхасса самут̣т̣ха̄пика̄ пуримабхавика̄ тан̣ха̄, айам̣ дуккхасамудайоти йонисо манаси кароти. йасма̄ пана идам̣ дуккхам̣, айан̃ча самудайо идам̣ т̣ха̄нам̣ патва̄ нируджджханти на паваттанти, тасма̄ йадидам̣ нибба̄нам̣ на̄ма, айам̣ дуккханиродхоти йонисо манаси кароти. ниродхасампа̄пакам̣ ат̣т̣хан̇гикам̣ маггам̣, ‘‘айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄’’ти йонисо манаси кароти, упа̄йена патхена саманна̄харати чева випассати ча.

татра̄йам̣ упа̄йо – абхинивесо на̄ма кхандхе хоти, на виват̣т̣е, тасма̄ айаматтхо – ‘‘имасмим̣ ка̄йе патхавӣдха̄ту, а̄подха̄тӯ’’тиа̄дина̄ (дӣ. ни. 2.378) найена чатта̄ри маха̄бхӯта̄ни тадануса̄рена упа̄да̄рӯпа̄ни ча париггахетва̄ ‘‘айам̣ рӯпаккхандхо’’ти ваваттхапети. там̣ ваваттха̄пайато уппанне тада̄рамман̣е читтачетасикадхамме ‘‘име чатта̄ро арӯпаккхандха̄’’ти ваваттхапети. тато ‘‘име пан̃чаккхандха̄ дуккха’’нти ваваттхапети. те пана сан̇кхепато на̄ман̃ча рӯпан̃ча̄ти две бха̄га̄ хонти. идан̃ча на̄марӯпам̣ сахету саппаччайам̣ уппаджджати, тасса айам̣ авиджджа̄бхаватан̣ха̄дико хету, айам̣ а̄ха̄ра̄дико паччайоти хетуппаччайе ваваттхапети. со тесам̣ паччайа̄нан̃ча паччайуппанна̄нан̃ча йа̄тха̄васарасалаккхан̣ам̣ ваваттхапетва̄ ‘‘име дхамма̄ ахутва̄ бхаванти, хутва̄ нируджджханти, тасма̄ аничча̄’’ти аниччалаккхан̣ам̣ а̄ропети, ‘‘удайаббайапат̣ипӣл̣итатта̄ дуккха̄’’ти дуккхалаккхан̣ам̣ а̄ропети, ‘‘авасаваттанато анатта̄’’ти анатталаккхан̣ам̣ а̄ропети.

евам̣ тилаккхан̣а̄ни а̄ропетва̄ випассанто удайаббайан̃а̄н̣уппаттийа̄ уппанне обха̄са̄дике випассанупаккилесе ‘амагго’ти удайаббайан̃а̄н̣амева ‘‘арийамаггасса упа̄йабхӯто пуббабха̄гамагго’’ти магга̄маггам̣ ваваттхапетва̄ пуна удайаббайан̃а̄н̣ам̣ пат̣ипа̄т̣ийа̄ бхан̇ган̃а̄н̣а̄дӣни ча уппа̄денто сота̄паттимагга̄дайо па̄пун̣а̄ти. тасмим̣ кхан̣е чатта̄ри сачча̄ни екаппат̣иведхенева пат̣ивиджджхати, ека̄бхисамайена абхисамети. таттха дуккхам̣ парин̃н̃а̄пат̣иведхена пат̣ивиджджханто, самудайам̣ паха̄наппат̣иведхена пат̣ивиджджханто саббам̣ акусалам̣ паджахати, ниродхам̣ саччхикирийа̄пат̣иведхена пат̣ивиджджханто маггам̣ бха̄вана̄пат̣иведхена пат̣ивиджджханто саббам̣ кусалам̣ бха̄вети. арийамагго хи ниппарийа̄йато куччхитасалана̄диаттхена кусало, тасмин̃ча бха̄вите саббепи кусала̄ анаваджджабодхипаккхийадхамма̄ бха̄вана̄па̄рипӯрим̣ гаччхантӣти. евам̣ йонисо манаси каронто акусалам̣ паджахати, кусалам̣ бха̄вети. татха̄ хи вуттам̣ – ‘‘идам̣ дуккханти йонисо манаси кароти, айам̣ дуккхасамудайоти йонисо манаси каротӣ’’тиа̄ди (ма. ни. 1.21). апарампи вуттам̣ ‘‘йонисо манасика̄расампаннассетам̣, бхиккхаве, бхиккхуно па̄т̣икан̇кхам̣ – арийам̣ ат̣т̣хан̇гикам̣ маггам̣ бха̄вессати, арийам̣ ат̣т̣хан̇гикам̣ маггам̣ бахулӣкариссатӣ’’ти (сам̣. ни. 5.55).

йонисо манасика̄роти га̄тха̄йа айам̣ сан̇кхепаттхо – сиккхати, сиккха̄пада̄ни тасса аттхи, сиккханасӣлоти ва̄ секхо. сам̣са̄ре бхайам̣ иккхатӣти бхиккху. тасса секхасса бхиккхуно уттаматтхасса арахаттасса паттийа̄ адхигама̄йа йатха̄ йонисо манасика̄ро, евам̣ бахука̄ро бахӯпака̄ро ан̃н̃о кочи дхаммо наттхи. касма̄? йасма̄ йонисо упа̄йена манасика̄рам̣ пураккхатва̄ падахам̣ чатуббидхасаммаппадха̄навасена падаханто, кхайам̣ дуккхасса па̄пун̣е сам̣килесават̣т̣адуккхасса париккхайам̣ парийоса̄нам̣ нибба̄нам̣ па̄пун̣е адхигаччхеййа, тасма̄ йонисо манасика̄ро бахука̄роти.

чхат̣т̣хасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.