2. дутийавагго
1-3. мохапарин̃н̃а̄дисуттаван̣н̣ана̄
11-13. дутийаваггепи пат̣хама̄дӣни тӣн̣и сутта̄ни вуттанайа̄нева, татха̄ десана̄ка̄ран̣ампи вуттамева.
4. авиджджа̄нӣваран̣асуттаван̣н̣ана̄
14. чатуттхе – ‘‘на̄хам̣, бхиккхаве’’тиа̄дӣсу на-ка̄ро пат̣иседхаттхо. аханти бхагава̄ атта̄нам̣ ниддисати. ан̃н̃анти ида̄ни ваттаббаавиджджа̄нӣваран̣ато ан̃н̃ам̣. еканӣваран̣ампӣти еканӣваран̣адхаммампи. саманупасса̄мӣти две саманупассана̄ – дит̣т̣хисаманупассана̄ ча н̃а̄н̣асаманупассана̄ ча. таттха ‘‘рӯпам̣ аттато саманупассатӣ’’тиа̄дина̄ (а. ни. 4.200; пат̣и. ма. 1.130) а̄гата̄ айам̣ дит̣т̣хисаманупассана̄ на̄ма. ‘‘аниччато саманупассати, но ниччато’’тиа̄дина̄ (пат̣и. ма. 3.35) пана а̄гата̄ айам̣ н̃а̄н̣асаманупассана̄ на̄ма. идха̄пи н̃а̄н̣асаманупассана̄ва адхиппета̄. ‘‘саманупасса̄мӣ’’ти ча падасса на-ка̄рена самбандхо. идам̣ вуттам̣ хоти – ‘‘ахам̣, бхиккхаве, саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣асан̇кха̄тена самантачаккхуна̄ саббадхамме хаттха̄малакам̣ вийа олокентопи ан̃н̃ам̣ еканӣваран̣ампи на саманупасса̄мӣ’’ти.
йена нӣваран̣ена нивута̄ паджа̄ дӣгхараттам̣ сандха̄ванти сам̣сарантӣти йена нӣваран̣акасабха̄ватта̄ нӣваран̣ена дхаммасабха̄вам̣ джа̄нитум̣ пасситум̣ пат̣ивиджджхитум̣ адатва̄ чха̄детва̄ парийонандхитва̄ т̣ха̄нена андхака̄рена нивута̄ сатта̄ ана̄диматасам̣са̄ре апарима̄н̣е каппе махантесу чева кхуддакесу ча бхава̄дӣсу апара̄паруппаттивасена саббато дха̄ванти чева сам̣саранти, ча. а̄рамман̣антарасан̇каманавасена ва̄ сандха̄ванам̣, бхавантарасан̇каманавасена сам̣саран̣ам̣. килеса̄нам̣ балавабха̄вена ва̄ сандха̄ванам̣, дуббалабха̄вена сам̣саран̣ам̣. кхан̣икамаран̣авасена ва̄ екаджа̄тийам̣ сандха̄ванам̣, воха̄рамаран̣авасена анека̄су джа̄тӣсу сам̣саран̣ам̣. читтавасена ва̄ сандха̄ванам̣, ‘‘читтамасса видха̄ватӣ’’ти хи вуттам̣, каммавасена сам̣саран̣ам̣. евам̣ сандха̄ванасам̣саран̣а̄нам̣ висесо ведитаббо.
йатхайиданти йатха̄ идам̣. йа-ка̄ро падасандхикаро, сандхивасена рассаттам̣. авиджджа̄нӣваран̣анти еттха пӯретум̣ айуттат̣т̣хена ка̄йадуччарита̄ди авиндийам̣ на̄ма, аладдхаббанти аттхо. там̣ авиндийам̣ виндатӣти авиджджа̄. випарӣтато ка̄йасучарита̄ди виндийам̣ на̄ма, там̣ виндийам̣ на виндатӣти авиджджа̄. кхандха̄нам̣ ра̄сат̣т̣хам̣, а̄йатана̄нам̣ а̄йатанат̣т̣хам̣, дха̄тӯнам̣ сун̃н̃ат̣т̣хам̣, индрийа̄нам̣ а̄дхипатеййат̣т̣хам̣, сачча̄нам̣ татхат̣т̣хам̣ дуккха̄дӣнам̣ пӣл̣ана̄дивасена вуттам̣ чатуббидхам̣ аттхам̣ авидитам̣ каротӣтипи авиджджа̄. антавирахите сам̣са̄ре сатте джава̄петӣти ва̄ авиджджа̄, параматтхато ва̄ авиджджама̄несу иттхипуриса̄дӣсу джавати паваттати, виджджама̄несу кхандха̄дӣсу на джавати, на паваттатӣти авиджджа̄. апича чаккхувин̃н̃а̄н̣а̄дӣнам̣ ваттха̄рамман̣а̄нам̣ пат̣иччасамуппа̄дапат̣иччасамуппанна̄нан̃ча дхамма̄нам̣ чха̄данатопи авиджджа̄. авиджджа̄ва нӣваран̣анти авиджджа̄нӣваран̣ам̣.
авиджджа̄нӣваран̣ена хи, бхиккхаве, нивута̄ паджа̄ дӣгхараттам̣ сандха̄ванти сам̣сарантӣти идам̣ пуримассева дал̣хӣкаран̣аттхам̣ вуттам̣. пуримам̣ ва̄ – ‘‘йатхайидам̣, бхиккхаве, авиджджа̄нӣваран̣а’’нти евам̣ опаммадассанавасена вуттам̣, идам̣ нӣваран̣а̄нубха̄вадассанавасена. касма̄ панеттха авиджджа̄ва евам̣ вутта̄, на ан̃н̃е дхамма̄ти? а̄дӣнавапат̣иччха̄данена ка̄маччханда̄дӣнам̣ висесаппаччайабха̄вато. татха̄ хи та̄йа пат̣иччха̄дита̄дӣнаве висайе ка̄маччханда̄дайо паваттанти.
наттхан̃н̃оти а̄дика̄ га̄тха̄ вуттасса авуттасса ча аттхасса сан̇ган̣ханавасена бха̄сита̄. таттха нивута̄ти нива̄рита̄ палигун̣т̣хита̄, пат̣иччха̄дита̄ти аттхо. ахораттанти дива̄ чева раттин̃ча, саббака̄ланти вуттам̣ хоти. йатха̄ мохена а̄вута̄ти йена пака̄рена авиджджа̄нӣваран̣асан̇кха̄тена мохена а̄вута̄ пат̣иччха̄дита̄ сувин̃н̃еййампи аджа̄нантийо паджа̄ сам̣са̄ре сам̣саранти, татха̄рӯпо ан̃н̃о екадхаммопи еканӣваран̣ампи наттхӣти йоджетаббам̣. йе ча мохам̣ пахантва̄на, тамокхандхам̣ пада̄лайунти йе пана арийаса̄вака̄ пуббабха̄ге тадан̇га̄диппаха̄навасена, хет̣т̣химамаггехи ва̄ там̣там̣маггаваджджхам̣ мохам̣ паджахитва̄ аггамаггена ваджирӯпаман̃а̄н̣ена мохасан̇кха̄тамева тамора̄сим̣ пада̄лайим̣су, анавасесато самуччхиндим̣су. на те пуна сам̣сарантӣти те араханто –
‘‘кхандха̄нан̃ча пат̣ипа̄т̣и, дха̄туа̄йатана̄на ча;
аббоччхиннам̣ ваттама̄на̄, сам̣са̄роти павуччатӣ’’ти. –
евам̣ вутте имасмим̣ сам̣са̄ре на сам̣саранти на париббхаманти. ким̣ ка̄ран̣а̄? хету тесам̣ на виджджати, йасма̄ сам̣са̄расса хету мӯлака̄ран̣ам̣ авиджджа̄, са̄ тесам̣ на виджджати, саббасо наттхи самуччхиннатта̄ти.
чатуттхасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
5. тан̣ха̄сам̣йоджанасуттаван̣н̣ана̄
15. пан̃чаме йасса виджджати, там̣ пуггалам̣ дуккхехи, каммам̣ ва̄ випа̄кехи, бхавайонигативин̃н̃а̄н̣ат̣т̣хитисатта̄ва̄се ва̄ бхавантара̄дӣхи сам̣йоджетӣти сам̣йоджанам̣. тан̣ха̄йанат̣т̣хена тан̣ха̄, тасати сайам̣ паритасати, тасанти ва̄ ета̄йа̄ти тан̣ха̄. сан̃н̃утта̄ти чаккха̄дӣсу абхинивесаваттхӯсу баддха̄. сесам̣ вуттанайамева. ка̄ман̃четтха авиджджа̄йапи сам̣йоджанабха̄во тан̣ха̄йа ча нӣваран̣абха̄во аттхийева, татха̄пи авиджджа̄йа пат̣иччха̄дита̄дӣнавехи бхавехи тан̣ха̄ сатте сам̣йоджетӣти имасса висесасса дассанаттхам̣ пуримасутте авиджджа̄ нӣваран̣абха̄вена, идха ча тан̣ха̄ сам̣йоджанабха̄венева вутта̄. кин̃ча нӣваран̣асам̣йоджанаппадха̄насса дассанаттхам̣. йатха̄ хи нӣваран̣абха̄вена авиджджа̄ сам̣килесадхамма̄нам̣ падха̄набхӯта̄ пуббан̇гама̄ ча, евам̣ сам̣йоджанабха̄вена несам̣ тан̣ха̄ти тададхӣнаппадха̄набха̄вам̣ дассетум̣ суттадвайе евамете дхамма̄ вутта̄. апича висесена авиджджа̄ нибба̄насукхам̣ нива̄ретӣти ‘‘нӣваран̣а’’нти вутта̄, тан̣ха̄ сам̣са̄радуккхена сатте сам̣йоджетӣти ‘‘сам̣йоджана’’нти.
дассанагаманантара̄йакаран̣ато ва̄ виджджа̄чаран̣авипаккхато двайам̣ двидха̄ вуттам̣. виджджа̄йа хи уджувипаччанӣкабхӯта̄ авиджджа̄ нибба̄надассанасса авипарӣтадассанасса ча висесато антара̄йакара̄, чаран̣адхамма̄нам̣ уджувипаччанӣкабхӯта̄ тан̣ха̄ гаманасса самма̄пат̣ипаттийа̄ антара̄йакара̄ти; евамайам̣ авиджджа̄йа нивуто андхӣкато тан̣ха̄йа сам̣вуто баддхо ассутава̄ путхуджджано андхо вийа баддхо маха̄канта̄рам̣, сам̣са̄раканта̄рам̣ на̄тиваттати. анаттхуппаттихетудвайадассанаттхампи двайам̣ двидха̄ вуттам̣. авиджджа̄гато хи пуггало ба̄лабха̄вена аттхам̣ париха̄пети, анаттхан̃ча аттано кароти, акусало вийа а̄туро асаппа̄йакирийа̄йа. джа̄нантопи ба̄ло ба̄лабха̄вена аттхам̣ париха̄пети, анаттхан̃ча кароти джа̄нанто вийа рогӣ асаппа̄йасевӣ. маккат̣а̄лепопамасуттам̣ четасса аттхасса са̄дхакам̣.
пат̣иччасамуппа̄дасса мӯлака̄ран̣адассанаттхампеттха двайам̣ двидха̄ вуттам̣. висесена хи саммохасса балавабха̄вато авиджджа̄кхеттам̣ атӣто аддха̄, паттхана̄йа балавабха̄вато тан̣ха̄кхеттам̣ ана̄гато аддха̄. татха̄ хи ба̄ладжано саммохабахуло атӣтаманусочати, тасса авиджджа̄паччайа̄ сан̇кха̄ра̄ти саббам̣ нетаббам̣. паттхана̄бахуло ана̄гатам̣ паджаппати, тасса тан̣ха̄паччайа̄ упа̄да̄нантиа̄ди саббам̣ нетаббам̣. тенева та̄сам̣ пуббанта̄харан̣ена апарантапат̣исандха̄нена часса йатха̄ккамам̣ мӯлака̄ран̣ата̄ дассита̄ти ведитаббанти.
га̄тха̄су тан̣ха̄дутийоти тан̣ха̄саха̄йо. тан̣ха̄ хи нирудакаканта̄ре марӣчика̄йа удакасан̃н̃а̄ вийа пипа̄са̄бхибхӯтам̣ аппат̣ика̄радуккха̄бхибхӯтампи саттам̣ асса̄дасандассанавасена саха̄йакиччам̣ каронтӣ бхава̄дӣсу аниббиндам̣ катва̄ париббхама̄пети, тасма̄ тан̣ха̄ пурисасса ‘‘дутийа̄’’ти вутта̄. нану ча ан̃н̃епи килеса̄дайо бхава̄бхиниббаттийа̄ паччайа̄ва? саччаметам̣, на пана татха̄ висесаппаччайо йатха̄ тан̣ха̄. татха̄ хи са̄ кусалехи вина̄ акусалехи, ка̄ма̄вачара̄дикусалехи ча вина̄ рӯпа̄вачара̄дикусалехи бхаваниббаттийа̄ висесаппаччайо, йато самудайасаччанти вуччатӣти. иттхабха̄ван̃н̃атха̄бха̄ванти иттхабха̄во ча ан̃н̃атха̄бха̄во ча иттхабха̄ван̃н̃атха̄бха̄во. со етасса аттхӣти иттхабха̄ван̃н̃атха̄бха̄во сам̣са̄ро, там̣ таттха иттхабха̄во мануссаттам̣, ан̃н̃атха̄бха̄во тато авасит̣т̣хасатта̄ва̄са̄. иттхабха̄во ва̄ тесам̣ тесам̣ сатта̄нам̣ паччуппанно аттабха̄во, ан̃н̃атха̄бха̄во ана̄гататтабха̄во. еварӯпо ва̄ ан̃н̃опи аттабха̄во иттхабха̄во, на еварӯпо ан̃н̃атха̄бха̄во. там̣ иттхабха̄ван̃н̃атха̄бха̄вам̣ сам̣са̄рам̣ кхандхадха̄туа̄йатанапат̣ипа̄т̣им̣ на̄тиваттати, на атиккамати.
етама̄дӣнавам̣ н̃атва̄, тан̣хам̣ дуккхасса самбхаванти етам̣ сакалават̣т̣адуккхасса самбхавам̣ самудайам̣ тан̣хам̣ а̄дӣнавам̣ а̄дӣнавато н̃атва̄ти аттхо. атха ва̄ етама̄дӣнавам̣ н̃атва̄ти етам̣ йатха̄вуттам̣ сам̣са̄рана̄тиваттанам̣ а̄дӣнавам̣ досам̣ н̃атва̄. тан̣хам̣ дуккхасса самбхаванти тан̣хан̃ча вуттанайена ват̣т̣адуккхасса падха̄нака̄ран̣анти н̃атва̄. вӣтатан̣хо ана̄да̄но, сато бхиккху, париббаджети евам̣ тӣхи парин̃н̃а̄хи париджа̄нанто випассанам̣ вад̣д̣хетва̄ маггапат̣ипа̄т̣ийа̄ тан̣хам̣ вигаменто аггамаггена саббасо вӣтатан̣хо вигататан̣хо, тато ева чатӯсу упа̄да̄несу кассачипи абха̄вена а̄йатим̣ пат̣исандхисан̇кха̄тасса ва̄ а̄да̄насса абха̄вена ана̄да̄но, сативепуллаппаттийа̄ саббаттха сатока̄рита̄йа сато бхиннакилесо бхиккху париббадже чареййа, кхандхапаринибба̄нена ва̄ сан̇кха̄раппаваттито апагаччхеййа̄ти аттхо.
пан̃чамасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
6. пат̣хамасекхасуттаван̣н̣ана̄
16. чхат̣т̣хе секхасса̄ти еттха кенат̣т̣хена секхо? секкхадхаммапат̣ила̄бхато секхо. вуттан̃хетам̣ –
‘‘китта̄вата̄ ну кхо, бханте, секхо хотӣти? идха, бхиккху, секха̄йа самма̄дит̣т̣хийа̄ саманна̄гато хоти…пе… секхена самма̄сама̄дхина̄ саманна̄гато хоти. етта̄вата̄ кхо, бхиккху, секхо хотӣ’’ти (сам̣. ни. 5.13).
апича сиккхатӣти секхо. вуттампи четам̣ –
‘‘сиккхатӣти кхо, бхиккху, тасма̄ секхоти вуччати. кин̃ча сиккхати? адхисӣлампи сиккхати, адхичиттампи сиккхати, адхипан̃н̃ампи сиккхати. сиккхатӣти кхо, бхиккху, тасма̄ секхоти вуччатӣ’’ти (а. ни. 3.86).
йопи калйа̄н̣апутхуджджано ануломаппат̣ипада̄йа парипӯрака̄рӣ сӣласампанно индрийесу гуттадва̄ро бходжане маттан̃н̃ӯ джа̄гарийа̄нуйогамануйутто пуббаратта̄парараттам̣ бодхипаккхийа̄нам̣ дхамма̄нам̣ бха̄вана̄нуйогамануйутто вихарати – ‘‘аджджа ва̄ све ва̄ ан̃н̃атарам̣ са̄ман̃н̃апхалам̣ адхигамисса̄мӣ’’ти, сопи вуччати сиккхатӣти секхоти. имасмим̣ аттхе на пат̣ивиджджхантова секхо адхиппето, атха кхо калйа̄н̣апутхуджджанопи. аппаттам̣ ма̄насам̣ етена̄ти аппаттама̄насо. ма̄насанти ‘‘анталиккхачаро па̄со, йва̄йам̣ чарати ма̄насо’’ти (сам̣. ни. 1.151; маха̄ва. 33) еттха ра̄го ма̄насанти вутто. ‘‘читтам̣ мано ма̄наса’’нти (дха. са. 63, 65) еттха читтам̣. ‘‘аппаттама̄насо секхо, ка̄лам̣ кайира̄ джане сута̄’’ти (сам̣. ни. 1.159) еттха арахаттам̣. идха̄пи арахаттамева адхиппетам̣. тена аппаттаарахаттасса̄ти вуттам̣ хоти.
ануттаранти сет̣т̣хам̣, асадисанти аттхо. чатӯхи йогехи кхемам̣ анупаддутанти йогаккхемам̣, арахаттамева адхиппетам̣. паттхайама̄насса̄ти две паттхана̄ тан̣ха̄паттхана̄, кусалаччхандапаттхана̄ ча. ‘‘паттхайама̄насса хи джаппита̄ни, паведхитам̣ ва̄пи пакаппитесӯ’’ти (су. ни. 908; маха̄ни. 137) еттха тан̣ха̄паттхана̄.
‘‘чхиннам̣ па̄пимато сотам̣, виддхастам̣ винал̣ӣкатам̣;
па̄моджджабахула̄ хотха, кхемам̣ паттхетха бхиккхаво’’ти. (ма. ни. 1.352);
еттха каттукамйата̄кусалаччхандапаттхана̄, айамева идха̄дхиппета̄. тена паттхайама̄насса̄ти там̣ йогаккхемам̣ гантука̄масса танниннасса таппон̣асса таппаббха̄расса̄ти аттхо. вихаратоти екам̣ ирийа̄патхадуккхам̣ ан̃н̃ена ирийа̄патхена виччхиндитва̄ апарипатантам̣ аттабха̄вам̣ харато. атха ва̄ ‘‘саббе сан̇кха̄ра̄ аничча̄ти адхимуччанто саддха̄йа вихаратӣ’’тиа̄дина̄ ниддесанайена четтха аттхо дат̣т̣хаббо. аджджхаттиканти нийакаджджхаттасан̇кха̄те аджджхатте бхавам̣ аджджхаттикам̣. ан̇ганти ка̄ран̣ам̣. ити каритва̄ти евам̣ катва̄. на ан̃н̃ам̣ екан̇гампи саманупасса̄мӣти еттха айам̣ сан̇кхепаттхо – бхиккхаве, аджджхаттам̣ аттано санта̄не самут̣т̣хитам̣ ка̄ран̣анти катва̄ ан̃н̃ам̣ екака̄ран̣ампи на саманупасса̄ми йам̣ евам̣ бахӯпака̄рам̣, йатхайидам̣ йонисо манасика̄роти упа̄йаманасика̄ро, патхаманасика̄ро, аничча̄дӣсу аничча̄динайенева манасика̄ро, аничча̄нуломикена ва̄ читтасса а̄ват̣т̣ана̄ анва̄ват̣т̣ана̄ а̄бхого саманна̄ха̄ро манасика̄ро. айам̣ йонисо манасика̄ро.
ида̄ни йонисо манасика̄расса а̄нубха̄вам̣ дассетум̣ ‘‘йонисо, бхиккхаве, бхиккху манаси каронто акусалам̣ паджахати, кусалам̣ бха̄ветӣ’’ти вуттам̣. таттха йонисо манаси каронтоти ‘‘идам̣ дуккхам̣ арийасаччам̣, айам̣ дуккхасамудайо арийасаччам̣, айам̣ дуккханиродхо арийасаччам̣, айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄ арийасачча’’нти чатӯсу арийасаччесу йонисо манасика̄рам̣ паваттенто.
татра̄йам̣ аттхавибха̄вана̄ – йадипи идам̣ суттам̣ ависесена секкхапуггалавасена а̄гатам̣, чатумаггаса̄дха̄ран̣авасена пана сан̇кхепенева каммат̣т̣ха̄нам̣ катхайисса̄ма. йо чатусаччакаммат̣т̣ха̄нико йога̄вачаро ‘‘тан̣ха̄ваджджа̄ тебхӯмака̄ кхандха̄ дуккхам̣, тан̣ха̄ самудайо, убхиннам̣ аппаватти ниродхо, ниродхасампа̄пако магго’’ти евам̣ пуббе ева а̄чарийасантике уггахитачатусаччакаммат̣т̣ха̄но. со апарена самайена випассана̄маггам̣ сама̄рул̣хо сама̄но тебхӯмаке кхандхе ‘‘идам̣ дуккха’’нти йонисо манаси кароти, упа̄йена патхена саманна̄харати чева випассати ча. випассана̄ хи идха манасика̄расӣсена вутта̄. йа̄ пана̄йам̣ тасса дуккхасса самут̣т̣ха̄пика̄ пуримабхавика̄ тан̣ха̄, айам̣ дуккхасамудайоти йонисо манаси кароти. йасма̄ пана идам̣ дуккхам̣, айан̃ча самудайо идам̣ т̣ха̄нам̣ патва̄ нируджджханти на паваттанти, тасма̄ йадидам̣ нибба̄нам̣ на̄ма, айам̣ дуккханиродхоти йонисо манаси кароти. ниродхасампа̄пакам̣ ат̣т̣хан̇гикам̣ маггам̣, ‘‘айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄’’ти йонисо манаси кароти, упа̄йена патхена саманна̄харати чева випассати ча.
татра̄йам̣ упа̄йо – абхинивесо на̄ма кхандхе хоти, на виват̣т̣е, тасма̄ айаматтхо – ‘‘имасмим̣ ка̄йе патхавӣдха̄ту, а̄подха̄тӯ’’тиа̄дина̄ (дӣ. ни. 2.378) найена чатта̄ри маха̄бхӯта̄ни тадануса̄рена упа̄да̄рӯпа̄ни ча париггахетва̄ ‘‘айам̣ рӯпаккхандхо’’ти ваваттхапети. там̣ ваваттха̄пайато уппанне тада̄рамман̣е читтачетасикадхамме ‘‘име чатта̄ро арӯпаккхандха̄’’ти ваваттхапети. тато ‘‘име пан̃чаккхандха̄ дуккха’’нти ваваттхапети. те пана сан̇кхепато на̄ман̃ча рӯпан̃ча̄ти две бха̄га̄ хонти. идан̃ча на̄марӯпам̣ сахету саппаччайам̣ уппаджджати, тасса айам̣ авиджджа̄бхаватан̣ха̄дико хету, айам̣ а̄ха̄ра̄дико паччайоти хетуппаччайе ваваттхапети. со тесам̣ паччайа̄нан̃ча паччайуппанна̄нан̃ча йа̄тха̄васарасалаккхан̣ам̣ ваваттхапетва̄ ‘‘име дхамма̄ ахутва̄ бхаванти, хутва̄ нируджджханти, тасма̄ аничча̄’’ти аниччалаккхан̣ам̣ а̄ропети, ‘‘удайаббайапат̣ипӣл̣итатта̄ дуккха̄’’ти дуккхалаккхан̣ам̣ а̄ропети, ‘‘авасаваттанато анатта̄’’ти анатталаккхан̣ам̣ а̄ропети.
евам̣ тилаккхан̣а̄ни а̄ропетва̄ випассанто удайаббайан̃а̄н̣уппаттийа̄ уппанне обха̄са̄дике випассанупаккилесе ‘амагго’ти удайаббайан̃а̄н̣амева ‘‘арийамаггасса упа̄йабхӯто пуббабха̄гамагго’’ти магга̄маггам̣ ваваттхапетва̄ пуна удайаббайан̃а̄н̣ам̣ пат̣ипа̄т̣ийа̄ бхан̇ган̃а̄н̣а̄дӣни ча уппа̄денто сота̄паттимагга̄дайо па̄пун̣а̄ти. тасмим̣ кхан̣е чатта̄ри сачча̄ни екаппат̣иведхенева пат̣ивиджджхати, ека̄бхисамайена абхисамети. таттха дуккхам̣ парин̃н̃а̄пат̣иведхена пат̣ивиджджханто, самудайам̣ паха̄наппат̣иведхена пат̣ивиджджханто саббам̣ акусалам̣ паджахати, ниродхам̣ саччхикирийа̄пат̣иведхена пат̣ивиджджханто маггам̣ бха̄вана̄пат̣иведхена пат̣ивиджджханто саббам̣ кусалам̣ бха̄вети. арийамагго хи ниппарийа̄йато куччхитасалана̄диаттхена кусало, тасмин̃ча бха̄вите саббепи кусала̄ анаваджджабодхипаккхийадхамма̄ бха̄вана̄па̄рипӯрим̣ гаччхантӣти. евам̣ йонисо манаси каронто акусалам̣ паджахати, кусалам̣ бха̄вети. татха̄ хи вуттам̣ – ‘‘идам̣ дуккханти йонисо манаси кароти, айам̣ дуккхасамудайоти йонисо манаси каротӣ’’тиа̄ди (ма. ни. 1.21). апарампи вуттам̣ ‘‘йонисо манасика̄расампаннассетам̣, бхиккхаве, бхиккхуно па̄т̣икан̇кхам̣ – арийам̣ ат̣т̣хан̇гикам̣ маггам̣ бха̄вессати, арийам̣ ат̣т̣хан̇гикам̣ маггам̣ бахулӣкариссатӣ’’ти (сам̣. ни. 5.55).
йонисо манасика̄роти га̄тха̄йа айам̣ сан̇кхепаттхо – сиккхати, сиккха̄пада̄ни тасса аттхи, сиккханасӣлоти ва̄ секхо. сам̣са̄ре бхайам̣ иккхатӣти бхиккху. тасса секхасса бхиккхуно уттаматтхасса арахаттасса паттийа̄ адхигама̄йа йатха̄ йонисо манасика̄ро, евам̣ бахука̄ро бахӯпака̄ро ан̃н̃о кочи дхаммо наттхи. касма̄? йасма̄ йонисо упа̄йена манасика̄рам̣ пураккхатва̄ падахам̣ чатуббидхасаммаппадха̄навасена падаханто, кхайам̣ дуккхасса па̄пун̣е сам̣килесават̣т̣адуккхасса париккхайам̣ парийоса̄нам̣ нибба̄нам̣ па̄пун̣е адхигаччхеййа, тасма̄ йонисо манасика̄ро бахука̄роти.
чхат̣т̣хасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
7. дутийасекхасуттаван̣н̣ана̄
17. саттаме ба̄хиранти аджджхаттасанта̄нато бахи бхавам̣. калйа̄н̣амиттата̄ти йасса сӣла̄дигун̣асампанно агхасса гха̄та̄, хитасса видха̄та̄ сабба̄ка̄рена упака̄рако митто хоти, со пуггало калйа̄н̣амитто, тасса бха̄во калйа̄н̣амиттата̄. татра̄йам̣ калйа̄н̣амитто пакатийа̄ саддха̄сампанно хоти сӣласампанно сутасампанно ча̄гасампанно вӣрийасампанно сатисампанно сама̄дхисампанно пан̃н̃а̄сампанно. таттха саддха̄сампаттийа̄ саддахати татха̄гатасса бодхим̣, тена самма̄самбодхихетубхӯтам̣ саттесу хитасукхеситам̣ на париччаджати, сӣласампаттийа̄ сабрахмача̄рӣнам̣ пийо хоти гару ча бха̄ванӣйо чодако па̄пагарахӣ ватта̄ вачанаккхамо, сутасампаттийа̄ кхандха̄йатанасаччапат̣иччасамуппа̄да̄дика̄нам̣ гамбхӣра̄нам̣ катха̄нам̣ катта̄ хоти, ча̄гасампаттийа̄ аппиччхо хоти сантут̣т̣хо павивитто асам̣сат̣т̣хо, вӣрийасампаттийа̄ аттано паресан̃ча хитаппат̣ипаттийам̣ а̄раддхавӣрийо хоти, сатисампаттийа̄ упат̣т̣хитассати хоти парамена сатинепаккена саманна̄гато чиракатампи чирабха̄ситампи сарита̄ ануссарита̄, сама̄дхисампаттийа̄ авиккхитто хоти сама̄хито екаггачитто, пан̃н̃а̄сампаттийа̄ авипарӣтам̣ паджа̄на̄ти. со сатийа̄ кусала̄кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ гатийо саманвесанто пан̃н̃а̄йа сатта̄нам̣ хитасукхам̣ йатха̄бхӯтам̣ джа̄нитва̄ сама̄дхина̄ таттха абйаггачитто хутва̄ вӣрийена сатте ахитато ниседхетва̄ екантахите нийоджети. тенева̄ха –
‘‘пийо гару бха̄ванӣйо, ватта̄ ча вачанаккхамо;
гамбхӣран̃ча катхам̣ катта̄, но ча̄т̣т̣ха̄не нийоджако’’ти. (нетти. 113);
калйа̄н̣амитто, бхиккхаве, бхиккху акусалам̣ паджахати, кусалам̣ бха̄ветӣти калйа̄н̣амитто пуггало калйа̄н̣амиттам̣ нисса̄йа каммассаката̄н̃а̄н̣ам̣ уппа̄дети, уппаннам̣ саддхам̣ пха̄тим̣ кароти, саддха̄джа̄то упасан̇камати упасан̇камитва̄ дхаммам̣ сун̣а̄ти. там̣ дхаммам̣ сутва̄ татха̄гате саддхам̣ пат̣илабхати, тена саддха̄пат̣ила̄бхена гхара̄ва̄сам̣ паха̄йа паббаджджам̣ анутит̣т̣хати, чатупа̄рисуддхисӣлам̣ сампа̄дети, йатха̄балам̣ дхутадхамме сама̄да̄йа ваттати, дасакатха̄ваттхула̄бхӣ хоти, а̄раддхавӣрийо вихарати упат̣т̣хитассати сампаджа̄но пуббаратта̄парараттам̣ бодхипаккхийа̄нам̣ дхамма̄нам̣ бха̄вана̄нуйогамануйутто, начирассева випассанам̣ уссукка̄петва̄ арийамагга̄дхигамена саббам̣ акусалам̣ самуччхиндати, саббан̃ча кусалам̣ бха̄вана̄па̄рипӯрим̣ гаменто вад̣д̣хети. вуттан̃хетам̣ –
‘‘калйа̄н̣амиттассетам̣, мегхийа, бхиккхуно па̄т̣икан̇кхам̣ калйа̄н̣асаха̄йасса калйа̄н̣асампаван̇касса ‘йам̣ сӣлава̄ бхависсати, па̄тимоккхасам̣варасам̣вуто вихариссати а̄ча̄рагочарасампанно, ан̣уматтесу ваджджесу, бхайадасса̄вӣ сама̄да̄йа сиккхиссати, сиккха̄падесу’.
‘‘калйа̄н̣амиттассетам̣…пе… калйа̄н̣асампаван̇касса ‘йам̣ йа̄йам̣ катха̄ абхисаллекхика̄ четовиваран̣асаппа̄йа̄ екантаниббида̄йа…пе… нибба̄на̄йа сам̣ваттати. сеййатхидам̣ – аппиччхакатха̄, сантут̣т̣хикатха̄, павивекакатха̄, асам̣саггакатха̄, вӣрийа̄рамбхакатха̄, сӣлакатха̄, сама̄дхикатха̄…пе… вимуттин̃а̄н̣адассанакатха̄. еварӯпа̄йа катха̄йа ника̄мала̄бхӣ бхависсати акиччхала̄бхӣ акасирала̄бхӣ’.
‘‘калйа̄н̣амиттассетам̣ …пе… калйа̄н̣асампаван̇касса ‘йам̣ а̄раддхавӣрийо вихариссати акусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ паха̄на̄йа кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ упасампада̄йа тха̄мава̄ дал̣хапараккамо аниккхиттадхуро кусалесу дхаммесу’.
‘‘калйа̄н̣амиттассетам̣…пе… калйа̄н̣асампаван̇касса ‘йам̣ пан̃н̃ава̄ бхависсати, удайаттхага̄минийа̄ пан̃н̃а̄йа саманна̄гато арийа̄йа ниббедхика̄йа самма̄ дуккхаккхайага̄минийа̄’’’ти (уда̄. 31).
евам̣ сакалават̣т̣адуккхапаримуччананимиттам̣ калйа̄н̣амиттата̄ти ведитаббам̣. тенева̄ха –
‘‘маман̃хи, а̄нанда, калйа̄н̣амиттам̣ а̄гамма джа̄тидхамма̄ сатта̄ джа̄тийа̄ паримуччанти, джара̄дхамма̄ сатта̄ джара̄йа паримуччантӣ’’тиа̄ди (сам̣. ни. 1.129).
тена вуттам̣ – ‘‘калйа̄н̣амитто, бхиккхаве, бхиккху акусалам̣ паджахати, кусалам̣ бха̄ветӣ’’ти.
га̄тха̄йа саппатиссоти патиссавасан̇кха̄тена саха патиссена̄ти саппатиссо, калйа̄н̣амиттасса ова̄дам̣ сираса̄ сампат̣иччхако суббачоти аттхо. атха ва̄ хитасукхе патит̣т̣ха̄панена пати исетӣти патиссо, ова̄дада̄йако. гаруа̄дарайогена тена патиссена саха ваттатӣти саппатиссо, гарӯсу гаручиттӣка̄рабахуло. сага̄равоти чхаббидхенапи га̄равена йутто. карам̣ митта̄нам̣ вачананти калйа̄н̣амитта̄нам̣ ова̄дам̣ каронто йатхова̄дам̣ пат̣ипаджджанто. сампаджа̄ноти саттат̣т̣ха̄нийена сампаджан̃н̃ена саманна̄гато. патиссатоти каммат̣т̣ха̄нам̣ пха̄тим̣, гаметум̣ саматтха̄йа сатийа̄ патиссато сатока̄рӣ. анупуббена̄ти сӣла̄дивисуддхипат̣ипа̄т̣ийа̄, таттха ча випассана̄пат̣ипа̄т̣ийа̄ чева маггапат̣ипа̄т̣ийа̄ ча. саббасам̣йоджанаккхайанти ка̄мара̄гасам̣йоджана̄дӣнам̣ саббесам̣ сам̣йоджана̄нам̣ кхепанато саббасам̣йоджанаккхайасан̇кха̄тасса арийамаггасса парийоса̄набхӯтам̣ арахаттам̣, тасса а̄рамман̣абхӯтам̣ нибба̄намева ва̄. па̄пун̣е адхигаччхеййа̄ти аттхо. ити имесу двӣсу суттесу арийамагга̄дхигамасса саттха̄ра̄ падха̄нан̇гам̣ на̄ма гахитанти ведитаббам̣.
саттамасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
8. сан̇гхабхедасуттаван̣н̣ана̄
18. ат̣т̣хаме екадхаммоти катаройам̣ суттаниккхепо? ат̣т̣хуппаттико. татра̄йам̣ сан̇кхепакатха̄ – девадатто хи аджа̄тасаттум̣ дуггахан̣ам̣ га̄ха̄петва̄ тасса питарам̣ ра̄джа̄нам̣ бимбиса̄рам̣ тена ма̄ра̄петва̄пи абхима̄ре пайоджетва̄пи сила̄павиджджханена лохитуппа̄дакаммам̣ катва̄пи на та̄вата̄ па̄кат̣о джа̄то, на̄л̣а̄гирим̣ виссаджджетва̄ пана па̄кат̣о джа̄то. атха маха̄джано ‘‘еварӯпампи на̄ма па̄пам̣ гахетва̄ ра̄джа̄ вичаратӣ’’ти кола̄халам̣ ака̄си, маха̄гхосо ахоси. там̣ сутва̄ ра̄джа̄ аттана̄ дӣйама̄на̄ни пан̃ча тха̄липа̄касата̄ни паччхинда̄песи, упат̣т̣ха̄намписса на̄гама̄си. на̄гара̄пи кулам̣ упагатасса кат̣аччхубхаттамписса на̄дам̣су. со парихӣнала̄бхасакка̄ро кохан̃н̃ена джӣвитука̄мо саттха̄рам̣ упасан̇камитва̄ пан̃ча ваттхӯни йа̄читва̄ ‘‘алам̣, девадатта, йо иччхати, со а̄ран̃н̃ико хотӯ’’тиа̄дина̄ (па̄ра̄. 409; чӯл̣ава. 343) бхагавата̄ пат̣иккхитто техи пан̃чахи ваттхӯхи ба̄лам̣ лӯкхаппасаннам̣ джанам̣ сан̃н̃а̄пенто пан̃часате ваджджипуттаке сала̄кам̣ га̄ха̄петва̄ сан̇гхам̣ бхиндитва̄ва те а̄да̄йа гайа̄сӣсам̣ агама̄си. атха две аггаса̄вака̄ саттху а̄н̣а̄йа таттха гантва̄ дхаммам̣ десетва̄ те арийапхале патит̣т̣ха̄петва̄ а̄найим̣су. йе панасса сан̇гхабхеда̄йа параккамантасса ладдхим̣ рочетва̄ татхева паггайха т̣хита̄ сан̇гхе бхиджджанте бхинне ча саманун̃н̃а̄ ахесум̣, тесам̣ там̣ дӣгхараттам̣ ахита̄йа дуккха̄йа ахоси.
девадаттопи на чирассева рога̄бхибхӯто ба̄л̣хагила̄но маран̣ака̄ле ‘‘саттха̄рам̣ вандисса̄мӣ’’ти ман̃чакасивика̄йа нӣйама̄но джетаванапоккхаран̣итӣре т̣хапито патхавийа̄ виваре динне патитва̄ авӣчимхи ниббатти, йоджанасатико часса аттабха̄во ахоси каппат̣т̣хийо та̄лаккхандхапарима̄н̣ехи айасӯлехи винивиддхо. девадаттапаккхика̄ни ча пан̃чаматта̄ни куласата̄ни тасса ладдхийам̣ т̣хита̄ни саха бандхавехи нирайе ниббатта̄ни. екадивасам̣ бхиккхӯ дхаммасабха̄йам̣ катхам̣ самут̣т̣ха̄песум̣ ‘‘а̄вусо, девадаттена сан̇гхам̣ бхиндантена бха̄рийам̣ каммам̣ ката’’нти. атха саттха̄ дхаммасабхам̣ упагантва̄ ‘‘ка̄йа нуттха, бхиккхаве, етарахи катха̄йа саннисинна̄’’ти пуччхитва̄ ‘‘има̄йа на̄ма̄’’ти вутте сан̇гхабхеде а̄дӣнавам̣ дассенто имам̣ суттам̣ абха̄си. кечи пана бхан̣анти ‘‘девадаттасса таппаккхика̄нан̃ча татха̄ нирайе ниббаттабха̄вам̣ дисва̄ сан̇гхабхеде а̄дӣнавам̣ дассенто бхагава̄ аттано аджджха̄сайенева имам̣ суттам̣ десесӣ’’ти.
таттха екадхаммоти еко акусало маха̄са̄ваджджадхаммо. локети сатталоке. уппаджджама̄но уппаджджатӣти еттха бхедасам̣ваттаникесу бхан̣д̣ана̄дӣсу сан̇гхе уппаннесупи ‘‘дхаммо адхаммо’’тиа̄дӣсу ат̣т̣ха̄расабхедакараваттхӯсу йасса кассачи дӣпанавасена вохарантесупи таттха ручиджананаттхам̣ анусса̄вентесупи анусса̄ветва̄ сала̄ка̄йа га̄хита̄йапи сан̇гхабхедо уппаджджама̄но на̄ма хоти, сала̄ка̄йа пана га̄хита̄йа чатта̄ро ва̄ атирека̄ ва̄ йада̄ а̄вен̣икам̣ уддесам̣ ва̄ сан̇гхакаммам̣ ва̄ каронти, тада̄ сан̇гхабхедо уппаджджати на̄ма. кате пана тасмим̣ сан̇гхабхедо уппанно на̄ма? каммам̣, уддесо, воха̄ро, анусса̄вана̄, сала̄кагга̄хоти имесу хи пан̃часу сан̇гхасса бхедака̄ран̣есу каммам̣ ва̄ уддесо ва̄ пама̄н̣ам̣, воха̄ра̄нусса̄ванасала̄кагга̄ха̄ пана пуббабха̄га̄ти.
бахуджана̄хита̄йа̄тиа̄дӣсу 0.маха̄джанасса джха̄намагга̄дисампаттинива̄ран̣ена ахита̄йа, саггасампаттинива̄ран̣ена асукха̄йа, апа̄йӯпапаттихетубха̄вена анаттха̄йа. акусаладхаммавасена ва̄ ахита̄йа, хитаматтассапи абха̄ва̄ сугатийампи ниббаттанакака̄йикачетасикадуккха̄йа уппаджджатӣти самбандхо. деваманусса̄нанти идам̣ ‘‘бахуно джанасса̄’’ти вуттесу уккат̣т̣хапуггаланиддесо. апаро найо – бахуджана̄хита̄йа̄ти бахуджанасса махато саттака̄йасса ахитаттха̄йа, дит̣т̣хадхаммикасампара̄йикаанаттха̄йа̄ти аттхо. асукха̄йа̄ти дит̣т̣хадхаммикасампара̄йикаасукхаттха̄йа, дувидхадуккхаттха̄йа̄ти аттхо. анаттха̄йа̄ти параматтхапат̣иккхепа̄йа. нибба̄нан̃хи параматтхо, тато уттарим̣ аттхо наттхи. ахита̄йа̄ти маггапат̣иккхепа̄йа. нибба̄насампа̄пакамаггато хи уттарим̣ хитам̣ на̄ма наттхи. дуккха̄йа̄ти арийасукхавира̄дханена ват̣т̣адуккхата̄йа. йе хи арийасукхато вираддха̄ там̣ адхигантум̣ абхабба̄, те ват̣т̣адуккхе париббхаманти, арийасукхато ча уттарим̣ сукхам̣ на̄ма наттхи. вуттан̃хетам̣ ‘‘айам̣ сама̄дхи паччуппаннасукхо чева а̄йатин̃ча сукхавипа̄ко’’ти (дӣ. ни. 3.355; а. ни. 5.27).
ида̄ни ‘‘сан̇гхабхедо’’ти сарӯпато дассетва̄ тасса ахита̄дӣнам̣ екантахетубха̄вам̣ пака̄сетум̣ ‘‘сан̇гхе кхо пана, бхиккхаве, бхинне’’тиа̄дима̄ха. таттха бхиннети нимиттаттхе бхуммам̣ йатха̄ ‘‘адхана̄нам̣ дхане анануппадӣйама̄не’’ти (дӣ. ни. 3.91), бхедахетӯти аттхо. ан̃н̃аман̃н̃ам̣ бхан̣д̣ана̄нӣти чатуннам̣ париса̄нам̣ таппаккхика̄нан̃ча ‘‘есо дхаммо, несо дхаммо’’ти ан̃н̃аман̃н̃ам̣ вивадана̄ни. бхан̣д̣анан̃хи калахасса пуббабха̄го. парибха̄са̄ти ‘‘идан̃чидан̃ча во анаттхам̣ карисса̄ма̄’’ти бхайуппа̄данавасена таджджана̄. париккхепа̄ти джа̄тиа̄дивасена парито кхепа̄, дасахи аккосаваттхӯхи кхум̣санавамбхана̄. париччаджана̄ти уккхепанийакаммакаран̣а̄дивасена нисса̄ран̣а̄. таттха̄ти тасмим̣ сан̇гхабхеде, таннимитте ва̄ бхан̣д̣ана̄дике. аппасанна̄ти ратанаттайагун̣а̄нам̣ анабхин̃н̃а̄. на пасӣдантӣти ‘‘дхаммача̄рино самача̄рино’’тиа̄дина̄ йва̄йам̣ бхиккхӯсу паса̄дана̄ка̄ро, татха̄ на пасӣданти, тесам̣ ва̄ сотаббам̣ саддха̄таббам̣ на ман̃н̃анти. татха̄ ча дхамме саттхари ча аппасанна̄ва хонти. екачча̄нам̣ ан̃н̃атхаттанти путхуджджана̄нам̣ авирул̣хасаддха̄нам̣ паса̄дан̃н̃атхаттам̣.
га̄тха̄йам̣ а̄па̄йикотиа̄дӣсу апа̄йе ниббаттана̄рахата̄йа а̄па̄йико. таттхапи авӣчисан̇кха̄те маха̄нирайе уппаджджатӣти нерайико. екам̣ антаракаппам̣ парипун̣н̣амева катва̄ таттха тит̣т̣хатӣти каппат̣т̣хо. сан̇гхабхедасан̇кха̄те вагге ратоти ваггарато. адхаммийата̄йа адхаммо. бхедакараваттхӯхи сан̇гхабхедасан̇кха̄те ева ча адхамме т̣хитоти адхаммат̣т̣хо. йогаккхема̄ падхам̣сатӣти йогаккхемато хитато падхам̣сати париха̄йати, чатӯхи ва̄ йогехи анупаддутатта̄ йогаккхемам̣ на̄ма арахаттам̣ нибба̄нан̃ча, тато панасса дхам̣сане ваттаббамева наттхи. дит̣т̣хисӣласа̄ман̃н̃ато сам̣хатат̣т̣хена сан̇гхам̣, тато ева екакамма̄дивидха̄найогена самаггам̣ сахитам̣. бхетва̄на̄ти пуббе вутталаккхан̣ена сан̇гхабхедена бхиндитва̄. каппанти а̄йукаппам̣. со панеттха антаракаппова. нирайамхӣти авӣчимаха̄нирайамхи.
ат̣т̣хамасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
9. сан̇гхаса̄маггӣсуттаван̣н̣ана̄
19. наваме екадхаммоти еко кусаладхаммо анаваджджадхаммо. ‘‘айам̣ дхаммо, на̄йам̣ дхаммо’’тиа̄дина̄ саче сан̇гхе вива̄до уппаджджеййа, таттха дхаммака̄мена вин̃н̃уна̄ ити пат̣исан̃чиккхитаббам̣ ‘‘т̣ха̄нам̣ кхо, панетам̣ виджджати, йадидам̣ вива̄до вад̣д̣хама̄но сан̇гхара̄джийа̄ ва̄ сан̇гхабхеда̄йа ва̄ сам̣ваттеййа̄’’ти. саче там̣ адхикаран̣ам̣ аттана̄ паггахетва̄ т̣хито, аггим̣ аккантена вийа сахаса̄ тато орамитаббам̣. атха парехи там̣ паггахитам̣ сайан̃четам̣ саккоти вӯпасаметум̣, усса̄хаджа̄то хутва̄ дӯрампи гантва̄ татха̄ пат̣ипаджджитаббам̣, йатха̄ там̣ вӯпасаммати. саче пана сайам̣ на саккоти, со ча вива̄до упарӯпари вад̣д̣хатева, на вӯпасаммати. йе таттха патирӯпа̄ сиккха̄ка̄ма̄ сабрахмача̄рино, те усса̄хетва̄ йена дхаммена йена винайена йена саттхуса̄санена там̣ адхикаран̣ам̣ йатха̄ вӯпасаммати, татха̄ вӯпасаметаббам̣. евам̣ вӯпасаментасса йо сан̇гхаса̄маггикаро кусало дхаммо, айаметтха екадхаммоти адхиппето. со хи убхатопаккхийа̄нам̣ двел̣хакаджа̄та̄нам̣ бхиккхӯнам̣, тесам̣ ануваттанавасена т̣хита̄нам̣ бхиккхунӣнам̣ упа̄сака̄нам̣ упа̄сика̄нам̣ тесам̣ а̄раккхадевата̄нам̣ йа̄вадева брахма̄нампи уппаджджана̄рахам̣ ахитам̣ дуккха̄вахам̣ сам̣килесадхаммам̣ апанетва̄ махато пун̃н̃ара̄сисса кусала̄бхисандасса хетубха̄вато садевакасса локасса хитасукха̄вахо хоти. тена вуттам̣ ‘‘екадхаммо, бхиккхаве, локе уппаджджама̄но уппаджджати бахуджанахита̄йа̄’’тиа̄ди. тассаттхо анантарасутте вуттавипарийа̄йена ведитаббо. сан̇гхаса̄маггӣти сан̇гхасса самаггабха̄во бхеда̄бха̄во екакаммата̄ екуддесата̄ ча.
га̄тха̄йам̣ сукха̄ сан̇гхасса са̄маггӣти сукхасса паччайабха̄вато са̄маггӣ сукха̄ти вутта̄. йатха̄ ‘‘сукхо буддха̄намуппа̄до’’ти (дха. па. 194). самагга̄нан̃чануггахоти самагга̄нам̣ са̄маггианумоданена анугган̣ханам̣ са̄маггианурӯпам̣, йатха̄ те са̄маггим̣ на виджаханти, татха̄ гахан̣ам̣ т̣хапанам̣ анубалаппада̄нанти аттхо. сан̇гхам̣ самаггам̣ катва̄на̄ти бхиннам̣ сан̇гхам̣ ра̄джипаттам̣ ва̄ самаггам̣ сахитам̣ катва̄. каппанти а̄йукаппамева. саггамхи модатӣти ка̄ма̄вачарадевалоке ан̃н̃е деве дасахи т̣ха̄нехи абхибхавитва̄ диббасукхам̣ анубхаванто иччхитаниппхаттийа̄ва модати памодати лалати кӣл̣атӣти.
навамасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
10. падут̣т̣хачиттасуттаван̣н̣ана̄
20. дасамасса ка̄ уппатти? ат̣т̣хуппаттийева. екадивасам̣ кира бхиккхӯ дхаммасабха̄йам̣ саннисинна̄ катхам̣ самут̣т̣ха̄песум̣ – ‘‘а̄вусо, идхекаччо бахум̣ пун̃н̃акаммам̣ кароти, екаччо бахум̣ па̄пакаммам̣, екаччо убхайавомиссакам̣ кароти. таттха вомиссака̄рино кӣдисо абхисампара̄йо’’ти? атха саттха̄ дхаммасабхам̣ упаганва̄ пан̃н̃аттаварабуддха̄сане нисинно там̣ катхам̣ сутва̄ ‘‘бхиккхаве, маран̣а̄саннака̄ле сам̣килит̣т̣хачиттасса дуггати па̄т̣икан̇кха̄’’ти дассенто има̄йа ат̣т̣хуппаттийа̄ идам̣ суттам̣ десеси.
таттха идха̄ти деса̄падесе нипа̄то. сва̄йам̣ каттхачи падесам̣ упа̄да̄йа вуччати ‘‘идхева тит̣т̣хама̄насса, девабхӯтасса ме сато’’тиа̄дӣсу (дӣ. ни. 2.369). каттхачи са̄санам̣ упа̄да̄йа ‘‘идхева, бхиккхаве, саман̣о идха дутийо саман̣о’’тиа̄дӣсу (ма. ни. 1.139; а. ни. 4.241). каттхачи падапӯран̣аматте ‘‘идха̄хам̣, бхиккхаве, бхутта̄вӣ ассам̣ пава̄рито’’тиа̄дӣсу (ма. ни. 1.30). каттхачи локам̣ упа̄да̄йа вуччати ‘‘идха татха̄гато локе уппаджджатӣ’’тиа̄дӣсу (а. ни. 3.61). идха̄пи локе ева дат̣т̣хаббо. екаччанти екам̣, ан̃н̃атаранти аттхо. пуггаланти саттам̣. со хи йатха̄паччайам̣ кусала̄кусала̄нам̣ таббипа̄ка̄нан̃ча пӯран̣ато маран̣авасена галанато ча пуггалоти вуччати. падут̣т̣хачиттанти падосена а̄гха̄тена дут̣т̣хачиттам̣. атха ва̄ падут̣т̣хачиттанти досена ра̄га̄дина̄ падӯситачиттам̣. еттха ча екаччанти идам̣ падут̣т̣хачиттасса пуггаласса висесанам̣. йасса хи пат̣исандхида̄йакакаммам̣ ока̄самака̄си, со татха̄ вутто. йасса ча акусалаппаваттито читтам̣ ниваттетва̄ кусалавасена ота̄ретум̣ на сакка̄, евам̣ а̄саннамаран̣о. еванти ида̄ни ваттабба̄ка̄рам̣ дассети. четаса̄ти аттано читтена четопарийан̃а̄н̣ена. четоти тасса пуггаласса читтам̣. паричча̄ти париччхиндитва̄ паджа̄на̄ми. нану ча йатха̄каммупаган̃а̄н̣асса̄йам̣ висайоти? саччаметам̣, тада̄ паваттама̄наакусалачиттавасена панетам̣ вуттам̣.
имамхи ча̄йам̣ самайети имасмим̣ ка̄ле, има̄йам̣ ва̄ паччайаса̄маггийам̣, айам̣ пуггало джаванавӣтхийа̄ апарабха̄ге ка̄лам̣ кареййа чети аттхо. на хи джаванаккхан̣е ка̄лам̣кирийа̄ аттхи. йатха̄бхатам̣ никкхитто евам̣ нирайети йатха̄ а̄бхатам̣ кин̃чи а̄харитва̄ т̣хапитам̣, евам̣ аттано каммуна̄ никкхитто нирайе т̣хапито ева̄ти аттхо. ка̄йасса бхеда̄ти упа̄диннаккхандхапаричча̄га̄. парам̣ маран̣а̄ти таданантарам̣ абхиниббаттаккхандхаггахан̣е. атха ва̄ ка̄йасса бхеда̄ти джӣвитиндрийасса упаччхеда̄. парам̣ маран̣а̄ти чутито уддхам̣.
апа̄йантиа̄ди саббам̣ нирайассева вевачанам̣. нирайо хи айасан̇кха̄та̄ сукха̄ апетоти апа̄йо; саггамоккхахетубхӯта̄ ва̄ пун̃н̃асаммата̄ айа̄ апетотипи апа̄йо. дуккхасса гати пат̣исаран̣анти дуггати; досабахулатта̄ ва̄ дут̣т̣хена каммуна̄ ниббатта̄ гатӣтипи дуггати. виваса̄ нипатанти еттха дуккат̣акаммака̄рино, винассанта̄ ва̄ еттха нипатанти самбхиджджама̄нан̇гапаччан̇га̄ти винипа̄то. наттхи еттха асса̄дасан̃н̃ито айоти нирасса̄дат̣т̣хена нирайо. атха ва̄ апа̄йаггахан̣ена тираччха̄найони вуччати. тираччха̄найони хи апа̄йо сугатито апетатта̄, на дуггати махесаккха̄нам̣ на̄гара̄джа̄дӣнам̣ самбхавато. дуггатиггахан̣ена петтивисайо. со хи апа̄йо чева дуггати ча сугатито апетатта̄ дуккхасса ча гатибхӯтатта̄, на винипа̄то асурасадисам̣ авинипа̄татта̄. винипа̄таггахан̣ена асурака̄йо. со хи йатха̄вуттена аттхена апа̄йо чева дуггати ча, саббасампаттисамуссайехи винипатитатта̄ винипа̄тоти ча вуччати. нирайаггахан̣ена авӣчиа̄дианекаппака̄ро нирайова вуччати. идха пана саббападехипи нирайова вутто. упападжджантӣти пат̣исандхим̣ ган̣ханти.
га̄тха̄су пат̣хамага̄тха̄ сан̇гӣтика̄ле дхаммасан̇га̄хакаттхерехи т̣хапита̄. н̃атва̄на̄ти пуббака̄лакирийа̄. н̃а̄н̣апуббакан̃хи бйа̄каран̣ам̣. хетуаттхо ва̄ тва̄-саддо йатха̄ ‘‘сӣхам̣ дисва̄ бхайам̣ хотӣ’’ти, джа̄нанахетӯти аттхо. буддхо, бхиккхӯнам̣ сантикети буддхо бхагава̄ аттано сантике бхиккхӯнам̣ етам̣ парато двӣхи га̄тха̄хи вуччама̄нам̣ аттхам̣ бйа̄ка̄си. сесам̣ вуттанайамева.
дасамасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
дутийаваггаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.