1. пат̣хамавагго

1. лобхасуттаван̣н̣ана̄

1. ида̄ни екадхаммам̣, бхиккхаве, паджахатха̄тиа̄дина̄ найена бхагавата̄ никкхиттасса суттасса ван̣н̣ана̄йа ока̄со ануппатто. са̄ панеса̄ аттхаван̣н̣ана̄ йасма̄ суттаниккхепам̣ вича̄ретва̄ вуччама̄на̄ па̄кат̣а̄ хоти, тасма̄ суттаниккхепам̣ та̄ва вича̄ресса̄ма. чатта̄ро хи суттаниккхепа̄ – аттаджджха̄сайо, параджджха̄сайо, пуччха̄васико, ат̣т̣хуппаттикоти. йатха̄ хи анекасатаанекасахассабхеда̄нипи суттанта̄ни сам̣килесабха̄гийа̄дипат̣т̣ха̄нанайена сол̣асавидхатам̣ на̄тиваттанти, евам̣ аттаджджха̄сайа̄дисуттаниккхепавасена чатуббидхатам̣ на̄тиваттантӣти. таттха йатха̄ аттаджджха̄сайасса ат̣т̣хуппаттийа̄ ча параджджха̄сайапуччха̄васикехи саддхим̣ сам̣саггабхедо самбхавати аттаджджха̄сайо ча параджджха̄сайо ча, аттаджджха̄сайо ча пуччха̄васико ча, ат̣т̣хуппаттико ча параджджха̄сайо ча, ат̣т̣хуппаттико ча пуччха̄васико ча̄ти аджджха̄сайапуччха̄нусандхисамбхавато; евам̣ йадипи ат̣т̣хуппаттийа̄ аттаджджха̄сайенапи сам̣саггабхедо самбхавати, аттаджджха̄сайа̄дӣхи пана пурато т̣хитехи ат̣т̣хуппаттийа̄ сам̣сагго наттхӣти ниравасесо пат̣т̣ха̄нанайо на самбхавати. тадантогадхатта̄ ва̄ самбхаванта̄нам̣ сесаниккхепа̄нам̣ мӯланиккхепавасена чатта̄ро суттаниккхепа̄ вутта̄ти ведитаббам̣.

татра̄йам̣ вачанаттхо – никкхипӣйатӣти никкхепо, суттам̣ ева никкхепо суттаниккхепо. атха ва̄ никкхипанам̣ никкхепо, суттасса никкхепо суттаниккхепо, суттадесана̄ти аттхо. аттано аджджха̄сайо аттаджджха̄сайо, со асса аттхи ка̄ран̣абхӯтоти аттаджджха̄сайо, аттано аджджха̄сайо етасса̄ти ва̄ аттаджджха̄сайо. параджджха̄сайепи есева найо. пуччха̄йа васоти пуччха̄васо. со етасса аттхӣти пуччха̄васико. суттадесана̄йа ваттхубхӯтасса аттхасса уппатти аттхуппатти, аттхуппатти ева ат̣т̣хуппатти тха-ка̄расса т̣ха-ка̄рам̣ катва̄, са̄ етасса аттхӣти ат̣т̣хуппаттико. атха ва̄ никкхипӣйати суттам̣ етена̄ти никкхепо, аттаджджха̄сайа̄ди ева. етасмим̣ пана аттхавикаппе аттано аджджха̄сайо аттаджджха̄сайо. паресам̣ аджджха̄сайо параджджха̄сайо. пуччхӣйатӣти пуччха̄, пуччхитаббо аттхо, пуччха̄васена паваттам̣ дхаммаппат̣игга̄хака̄нам̣ вачанам̣ пуччха̄васам̣, тадева никкхепасадда̄пеккха̄йа пуччха̄васикоти пуллин̇гавасена вуттам̣. татха̄ ат̣т̣хуппатти ева ат̣т̣хуппаттикоти еваметтха аттхо ведитаббо.

апича паресам̣ индрийапарипа̄ка̄дика̄ран̣анирапеккхатта̄ аттаджджха̄сайасса висум̣ суттаниккхепабха̄во йутто, кевалам̣ аттано аджджха̄сайенева дхамматантит̣хапанаттхам̣ паваттитадесанатта̄. параджджха̄сайапуччха̄васика̄нам̣ пана паресам̣ аджджха̄сайапуччха̄нам̣ десана̄паваттихетубхӯта̄нам̣ уппаттийам̣ паваттита̄нам̣ катхам̣ ат̣т̣хуппаттийам̣ анавародхо, пуччха̄васикат̣т̣хуппаттика̄нам̣ ва̄ параджджха̄сайа̄нуродхена паваттита̄нам̣ катхам̣ параджджха̄сайе анавародхоти? на чодетаббаметам̣. паресан̃хи абхинӣха̄рапарипуччха̄дивинимуттассева суттадесана̄ка̄ран̣уппа̄дасса ат̣т̣хуппаттибха̄вена гахитатта̄ параджджха̄сайапуччха̄васика̄нам̣ висум̣ гахан̣ам̣. татха̄ хи брахмаджа̄ладхаммада̄йа̄дасутта̄дӣнам̣ (дӣ. на. 1.1 а̄дайо) ван̣н̣а̄ван̣н̣аа̄мисуппа̄да̄дидесана̄нимиттам̣ ат̣т̣хуппатти вуччати. паресам̣ пуччхам̣ вина̄ аджджха̄сайамева нимиттам̣ катва̄ десито параджджха̄сайо, пуччха̄васена десито пуччха̄васикоти па̄кат̣ойаматтхоти.

йа̄ни бхагава̄ парехи анаджджхит̣т̣хо кевалам̣ аттано аджджха̄сайенева катхети, сеййатхидам̣ – а̄кан̇кхеййасуттам̣, туват̣т̣акасуттантиевама̄дӣни (су. ни. 921 а̄дайо; ма. ни. 1.64 а̄дайо), тесам̣ аттаджджха̄сайо никкхепо.

йа̄ни пана ‘‘парипакка̄ кхо ра̄хуласса вимуттипарипа̄чанӣйа̄ дхамма̄, йам̣нӯна̄хам̣ ра̄хулам̣ уттарим̣ а̄сава̄нам̣ кхайе винеййа’’нти евам̣ паресам̣ аджджха̄сайам̣ кхантим̣ абхинӣха̄рам̣ буджджханабха̄ван̃ча олокетва̄ параджджха̄сайавасена катхита̄ни, сеййатхидам̣ – ра̄хулова̄дасуттам̣, дхаммачаккаппаваттанасуттантиевама̄дӣни (ма. ни. 2.107 а̄дайо; 3.416 а̄дайо; сам̣. ни. 3.59; маха̄ва. 19-20), тесам̣ параджджха̄сайо никкхепо.

бхагавантам̣ пана упасан̇камитва̄ дева̄ манусса̄ чатассо париса̄ чатта̄ро ван̣н̣а̄ ча татха̄ татха̄ пан̃хам̣ пуччханти ‘‘боджджхан̇га̄ боджджхан̇га̄ти, бханте, вуччанти, нӣваран̣а̄ нӣваран̣а̄ти вуччантӣ’’тиа̄дина̄, евам̣ пут̣т̣хена бхагавата̄ йа̄ни катхита̄ни боджджхан̇гасам̣йутта̄дӣни (сам̣. ни. 5.186) тесам̣ пуччха̄васико никкхепо.

йа̄ни пана та̄ни уппаннам̣ ка̄ран̣ам̣ пат̣ичча катхита̄ни, сеййатхидам̣ – дхаммада̄йа̄дам̣, путтамам̣сӯпамам̣, да̄руккхандхӯпамантиевама̄дӣни (ма. ни. 1.29; сам̣. ни. 2.63), тесам̣ ат̣т̣хуппаттико никкхепо.

евамимесу чатӯсу суттаниккхепесу имасса суттасса параджджха̄сайо никкхепо. параджджха̄сайавасена хетам̣ никкхиттам̣. кесам̣ аджджха̄сайена? лобхе а̄дӣнавадассӣнам̣ пуггала̄нам̣. кечи пана ‘‘аттаджджха̄сайо’’ти ваданти.

таттха екадхаммам̣, бхиккхаветиа̄дӣсу екасаддо аттхева ан̃н̃аттхе ‘‘сассато атта̄ ча локо ча, идамева саччам̣ могхаман̃н̃анти иттхеке абхивадантӣ’’тиа̄дӣсу (ма. ни. 3.27). аттхи сет̣т̣хе ‘‘четасо екодибха̄ва’’нтиа̄дӣсу (дӣ. ни. 1.228; па̄ра̄. 11). аттхи асаха̄йе ‘‘еко вӯпакат̣т̣хо’’тиа̄дӣсу (дӣ. ни. 1.405). аттхи сан̇кха̄йам̣ ‘‘екова кхо, бхиккхаве, кхан̣о ча самайо ча брахмачарийава̄са̄йа̄’’тиа̄дӣсу (а. ни. 8.29). идха̄пи сан̇кха̄йамева дат̣т̣хаббо.

дхамма-саддо парийаттисаччасама̄дхипан̃н̃а̄пакатипун̃н̃а̄паттисун̃н̃ата̄н̃еййасабха̄ва̄дӣсу диссати. татха̄ хисса ‘‘идха бхиккху дхаммам̣ парийа̄пун̣а̄тӣ’’тиа̄дӣсу (а. ни. 5.73) парийатти аттхо. ‘‘дит̣т̣хадхаммо’’тиа̄дӣсу (дӣ. ни. 1.299) сачча̄ни. ‘‘евам̣дхамма̄ те бхагаванто ахесу’’нтиа̄дӣсу (дӣ. ни. 2.13; 3.142) сама̄дхи. ‘‘саччам̣ дхаммо дхити ча̄го, саве печча на сочатӣ’’тиа̄дӣсу (джа̄. 1.1.57) пан̃н̃а̄. ‘‘джа̄тидхамма̄нам̣, бхиккхаве, сатта̄нам̣ евам̣ иччха̄ уппаджджатӣ’’тиа̄дӣсу (дӣ. ни. 2.398) пакати. ‘‘дхаммо хаве раккхати дхаммача̄ри’’нтиа̄дӣсу (джа̄. 1.10.102) пун̃н̃ам̣. ‘‘тин̣н̣ам̣ дхамма̄нам̣ ан̃н̃атарена вадеййа па̄ра̄джикена ва̄ сан̇гха̄дисесена ва̄ па̄читтийена ва̄’’тиа̄дӣсу (па̄ра̄. 444) а̄патти. ‘‘тасмим̣ кхо пана самайе дхамма̄ хонтӣ’’тиа̄дӣсу (дха. са. 121) сун̃н̃ата̄. ‘‘саббе дхамма̄ сабба̄ка̄рена буддхасса бхагавато н̃а̄н̣амукхе а̄па̄тхам̣ а̄гаччхантӣ’’тиа̄дӣсу (маха̄ни. 156; чӯл̣ани. могхара̄джама̄н̣авапуччха̄ниддеса 85) н̃еййо. ‘‘кусала̄ дхамма̄ акусала̄ дхамма̄’’тиа̄дӣсу (дха. са. тикама̄тика̄ 1) сабха̄во аттхо. идха̄пи сабха̄во. тасма̄ екадхамманти екам̣ сам̣килесасабха̄ванти адхиппа̄йо. еко ча со дхаммо ча̄ти екадхаммо, там̣ екадхаммам̣.

бхиккхавети бхиккхӯ а̄лапати. киматтхам̣ пана бхагава̄ дхаммам̣ десенто бхиккхӯ а̄лапати, на дхаммамева десетӣти? сатиджананаттхам̣. бхиккхӯ хи ан̃н̃ам̣ чинтента̄пи дхаммам̣ паччавеккханта̄пи каммат̣т̣ха̄нам̣ манаси каронта̄пи нисинна̄ хонти. те пат̣хамам̣ ана̄лапитва̄ дхамме десийама̄не ‘‘айам̣ десана̄ ким̣нида̄на̄, ким̣паччайа̄’’ти саллаккхетум̣ на сакконти. а̄лапите пана сатим̣ упат̣т̣хапетва̄ саллаккхетум̣ сакконти, тасма̄ сатиджананаттхам̣ ‘‘бхиккхаве’’ти а̄лапати. тена ча тесам̣ бхиккханасӣлата̄дигун̣айогасиддхена вачанена хӣна̄дхикаджанасевитам̣ вуттим̣ пака̄сенто уддхатадӣнабха̄ваниггахам̣ кароти. ‘‘бхиккхаве’’ти имина̄ карун̣а̄виппха̄расоммахадайанайананипа̄тапуббан̇гамена вачанена те аттано мукха̄бхимукхе каронто тена ча катхетукамйата̄дӣпакена вачанена несам̣ сотукамйатам̣ джанети. тенева ча самбодханаттхена са̄дхукам̣ саванаманасика̄репи нийоджети. са̄дхукам̣ саванаманасика̄ра̄йатта̄ хи са̄санасампатти.

ан̃н̃есупи девамануссесу парисапарийа̄паннесу виджджама̄несу касма̄ бхиккхӯ ева а̄мантесӣти? джет̣т̣хасет̣т̣ха̄саннасада̄саннихитабха̄вато. саббапарисаса̄дха̄ран̣а̄ хи бхагавато дхаммадесана̄, париса̄йа ча джет̣т̣ха̄ бхиккхӯ пат̣хамуппаннатта̄, сет̣т̣ха̄ анага̄рийабха̄вам̣ а̄дим̣ катва̄ саттху чарийа̄нувидха̄йакатта̄ сакаласа̄санапат̣игга̄хакатта̄ ча, а̄санна̄ таттха нисиннесу самӣпавуттийа̄, сада̄саннихита̄ саттхусантика̄вачаратта̄. апича те дхаммадесана̄йа бха̄джанам̣ йатха̄нусит̣т̣хам̣ пат̣ипаттисаббха̄вато, висесато ча екачче бхиккхӯ сандха̄йа айам̣ десана̄ти те ева а̄лапи.

паджахатха̄ти еттха паха̄нам̣ на̄ма тадан̇гаппаха̄нам̣, виккхамбханаппаха̄нам̣, самуччхедаппаха̄нам̣, пат̣иппассаддхиппаха̄нам̣, ниссаран̣аппаха̄нанти пан̃чавидхам̣. таттха йам̣ дӣпа̄локенева тамасса пат̣ипаккхабха̄вато алобха̄дӣхи лобха̄дикасса, на̄марӯпапариччхеда̄дивипассана̄н̃а̄н̣ехи тасса тасса анаттхасса паха̄нам̣. сеййатхидам̣ – паричча̄гена лобха̄дималасса, сӣлена па̄н̣а̄типа̄та̄дидуссӣлйасса, саддха̄дӣхи ассаддхийа̄дикасса, на̄марӯпававаттха̄нена сакка̄йадит̣т̣хийа̄, паччайапариггахена ахетувисамахетудит̣т̣хӣнам̣, тассева апарабха̄гена кан̇кха̄витаран̣ена катхам̣катхӣбха̄васса, кала̄пасаммасанена ‘‘ахам̣ мама̄’’ти га̄хасса, магга̄маггававаттха̄нена амагге маггасан̃н̃а̄йа, удайадассанена уччхедадит̣т̣хийа̄, вайадассанена сассатадит̣т̣хийа̄, бхайадассанена сабхайесу абхайасан̃н̃а̄йа, а̄дӣнавадассанена асса̄дасан̃н̃а̄йа, ниббида̄нупассанена абхиратисан̃н̃а̄йа, муччитукамйата̄н̃а̄н̣ена амуччитукамйата̄йа упеккха̄н̃а̄н̣ена анупеккха̄йа, ануломена дхаммат̣т̣хитийа̄, нибба̄нена пат̣иломабха̄васса, готрабхуна̄ сан̇кха̄ранимиттагга̄хасса паха̄нам̣, етам̣ тадан̇гаппаха̄нам̣ на̄ма.

йам̣ пана упача̄раппана̄бхедена сама̄дхина̄ паваттибха̄ванива̄ран̣ато гхат̣аппаха̄ренева удакапит̣т̣хе сева̄ласса тесам̣ тесам̣ нӣваран̣а̄дидхамма̄нам̣ паха̄нам̣, етам̣ виккхамбханаппаха̄нам̣ на̄ма. йам̣ чатуннам̣ арийамагга̄нам̣ бха̄витатта̄ там̣там̣маггавато аттано санта̄не ‘‘дит̣т̣хигата̄нам̣ паха̄на̄йа̄’’тиа̄дина̄ (дха. са. 277; вибха. 628) найена вуттасса самудайапаккхийасса килесаган̣асса аччантам̣ аппаваттибха̄вена самуччхинданам̣, идам̣ самуччхедаппаха̄нам̣ на̄ма. йам̣ пана пхалаккхан̣е пат̣иппассаддхаттам̣ килеса̄нам̣, етам̣ пат̣иппассаддхиппаха̄нам̣ на̄ма. йам̣ пана саббасан̇кхатаниссат̣атта̄ пахӣнасаббасан̇кхатам̣ нибба̄нам̣, етам̣ ниссаран̣аппаха̄нам̣ на̄ма. евам̣ пан̃чавидхе паха̄не ана̄га̄микабха̄вакарасса паха̄насса адхиппетатта̄ идха самуччхедаппаха̄нанти ведитаббам̣. тасма̄ паджахатха̄ти париччаджатха, самуччхиндатха̄ти аттхо.

аханти бхагава̄ атта̄нам̣ ниддисати. воти айам̣ восаддо паччаттаупайогакаран̣аса̄мивачанападапӯран̣асампада̄несу диссати. татха̄ хи ‘‘каччи, пана во ануруддха̄, самагга̄ саммодама̄на̄’’тиа̄дӣсу (ма. ни. 1.326) паччатте а̄гато. ‘‘гаччхатха, бхиккхаве, пан̣а̄меми во’’тиа̄дӣсу (ма. ни. 2.157) упайоге. ‘‘на во мама сантике ваттхабба’’нтиа̄дӣсу (ма. ни. 2.157) каран̣е. ‘‘саббесам̣ во, са̄рипутта, субха̄сита’’нтиа̄дӣсу (ма. ни. 1.345) са̄мивачане. ‘‘йе хи во арийа̄ парисуддхака̄йакамманта̄’’тиа̄дӣсу (ма. ни. 1.35) падапӯран̣е. ‘‘ванапаттхапарийа̄йам̣ во, бхиккхаве, десесса̄мӣ’’тиа̄дӣсу (ма. ни. 1.190) сампада̄не. идха̄пи сампада̄не ева дат̣т̣хаббо.

па̄т̣ибхоготи пат̣ибхӯ. со хи дха̄ран̣акам̣ пат̣ичча дханикасса, дханикам̣ пат̣ичча дха̄ран̣акасса пат̣инидхибхӯто дханикасантакасса тато харан̣а̄дисан̇кха̄тена бхун̃джанена бхоготи пат̣ибхого, пат̣ибхого ева па̄т̣ибхого. ана̄га̄мита̄йа̄ти ана̄га̄мибха̄ваттха̄йа. пат̣исандхиггахан̣авасена хи ка̄мабхавасса ана̄гаманато ана̄га̄мӣ. йо йасса дхаммасса адхигамена ана̄га̄мӣти вуччати, сапхало со татийамагго ана̄га̄мита̄ на̄ма. ити бхагава̄ венеййадаманакусало венеййаджджха̄сайа̄нукӯлам̣ татийамагга̄дхигамам̣ лахуна̄ упа̄йена екадхаммапӯран̣ата̄маттена тхирам̣ катва̄ дассеси йатха̄ там̣ самма̄самбуддхо. бхиннабхӯмика̄пи хи пат̣игхасам̣йоджана̄дайо татийамаггаваджджха̄ килеса̄ ка̄мара̄гаппаха̄нам̣ на̄тиваттантӣти.

касма̄ панеттха бхагава̄ атта̄нам̣ па̄т̣ибхогабха̄ве т̣хапеси? тесам̣ бхиккхӯнам̣ ана̄га̄мимагга̄дхигама̄йа усса̄хаджананаттхам̣. пассати хи бхагава̄ ‘‘майа̄ ‘екадхаммам̣, бхиккхаве, паджахатха, ахам̣ во па̄т̣ибхого ана̄га̄мита̄йа̄’ти вутте име бхиккхӯ аддха̄ там̣ екадхаммам̣ паха̄йа сакка̄ татийабхӯмим̣ самадхигантум̣, йато дхаммасса̄ми пат̣хамама̄ха ‘ахам̣ па̄т̣ибхого’ти усса̄хаджа̄та̄ тадаттха̄йа пат̣ипаджджитаббам̣ ман̃н̃иссантӣ’’ти. тасма̄ усса̄хаджананаттхам̣ ана̄га̄мита̄йа тесам̣ бхиккхӯнам̣ атта̄нам̣ па̄т̣ибхогабха̄ве т̣хапеси.

катамам̣ екадхамманти еттха катаманти пуччха̄вачанам̣. пуччха̄ ча на̄меса̄ пан̃чавидха̄ – адит̣т̣хаджотана̄пуччха̄, дит̣т̣хасам̣сандана̄пуччха̄, виматиччхедана̄пуччха̄, ануматипуччха̄, катхетукамйата̄пуччха̄ти. таттха пакатийа̄ лаккхан̣ам̣ ан̃н̃а̄там̣ хоти адит̣т̣хам̣ атулитам̣ атӣритам̣ авибхӯтам̣ авибха̄витам̣, тасса н̃а̄н̣а̄йа дассана̄йа тулана̄йа тӣран̣а̄йа вибхӯтаттха̄йа вибха̄ванаттха̄йа пан̃хам̣ пуччхати, айам̣ адит̣т̣хаджотана̄пуччха̄. пакатийа̄ лаккхан̣ам̣ н̃а̄там̣ хоти дит̣т̣хам̣ тулитам̣ тӣритам̣ вибхӯтам̣ вибха̄витам̣. со ан̃н̃ехи пан̣д̣итехи саддхим̣ сам̣санданаттха̄йа пан̃хам̣ пуччхати, айам̣ дит̣т̣хасам̣сандана̄пуччха̄. пакатийа̄ сам̣сайапаккхандо хоти виматипаккхандо двел̣хакаджа̄то – ‘‘евам̣ ну кхо, на ну кхо, ким̣ ну кхо, катхам̣ ну кхо’’ти, со виматиччхеданаттха̄йа пан̃хам̣ пуччхати, айам̣ виматиччхедана̄пуччха̄. бхагава̄ хи ануматиггахан̣аттхам̣ пан̃хам̣ пуччхати – ‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃атха, бхиккхаве, рӯпам̣ ниччам̣ ва̄ аниччам̣ ва̄’’тиа̄дина̄ (сам̣. ни. 3.59; маха̄ва. 21), айам̣ ануматипуччха̄. бхагава̄ бхиккхӯнам̣ катхетукамйата̄йа пан̃хам̣ пуччхати – ‘‘чатта̄роме, бхиккхаве, а̄ха̄ра̄ бхӯта̄нам̣ ва̄ сатта̄нам̣ т̣хитийа̄ самбхавесӣнам̣ ва̄ ануггаха̄йа. катаме чатта̄ро’’ти (сам̣. ни. 2.11) айам̣ катхетукамйата̄пуччха̄.

таттха пурима̄ тиссо пуччха̄ буддха̄нам̣ наттхи. касма̄? тӣсу хи аддха̄су кин̃чи сан̇кхатам̣ аддха̄вимуттам̣ ва̄ асан̇кхатам̣ самма̄самбуддха̄нам̣ адит̣т̣хам̣ атулитам̣ атӣритам̣ авибхӯтам̣ авибха̄витам̣ на̄ма наттхи. тена несам̣ адит̣т̣хаджотана̄пуччха̄ наттхи. йам̣ пана техи аттано н̃а̄н̣ена пат̣ивиддхам̣, тасса ан̃н̃ена саман̣ена ва̄ бра̄хман̣ена ва̄ девена ва̄ ма̄рена ва̄ брахмуна̄ ва̄ саддхим̣ сам̣санданакиччам̣ наттхи, тена несам̣ дит̣т̣хасам̣сандана̄пуччха̄пи наттхи. йасма̄ пана буддха̄ бхагаванто акатхам̣катхӣ тин̣н̣авичикиччха̄ саббадхаммесу вигатасам̣сайа̄, тена несам̣ виматиччхедана̄пуччха̄пи наттхи. итара̄ пана две пуччха̄ аттхи, та̄су айам̣ катхетукамйата̄пуччха̄ти ведитабба̄.

ида̄ни та̄йа пуччха̄йа пут̣т̣хаматтхам̣ сарӯпато дассенто ‘‘лобхам̣, бхиккхаве, екадхамма’’нтиа̄дима̄ха. таттха луббханти тена, сайам̣ ва̄ луббхати, луббханаматтамева ва̄ танти лобхо. сва̄йам̣ а̄рамман̣аггахан̣алаккхан̣о маккат̣а̄лепо вийа, абхисан̇гарасо таттакапа̄ле паккхиттамам̣сапеси вийа, апаричча̄гапаччупат̣т̣ха̄но телан̃джанара̄го вийа, сам̣йоджанийесу дхаммесу асса̄дадассанападат̣т̣ха̄но, тан̣ха̄надибха̄вена вад̣д̣хама̄но йаттха самуппанно, сӣгхасота̄ надӣ вийа маха̄самуддам̣ апа̄йамева там̣ саттам̣ гахетва̄ гаччхатӣти дат̣т̣хаббо. кин̃ча̄пи айам̣ лобхасаддо саббалобхаса̄ман̃н̃авачано, идха пана ка̄мара̄гавачаноти ведитаббо. со хи ана̄га̄мимаггаваджджхо.

пуна бхиккхавети а̄лапанам̣ дхаммасса пат̣игга̄хакабха̄вена абхимукхӣбхӯта̄нам̣ таттха а̄дараджананаттхам̣. паджахатха̄ти имина̄ паха̄на̄бхисамайо вихито, со ча парин̃н̃а̄саччхикирийа̄бха̄вана̄бхисамайехи саддхим̣ ева паваттати, на висунти чатусачча̄дхит̣т̣ха̄на̄ни чатта̄рипи самма̄дит̣т̣хийа̄ кичча̄ни вихита̄нева хонти. йатха̄ ча ‘‘лобхам̣ паджахатха̄’’ти вутте паха̄некат̣т̣хабха̄вато доса̄дӣнампи паха̄нам̣ аттхато вуттамева хоти, евам̣ самудайасаччависайе самма̄дит̣т̣хикичче паха̄на̄бхисамайе вутте тасса̄ сахака̄рӣка̄ран̣абхӯта̄нам̣ самма̄сан̇каппа̄дӣнам̣ сесамагган̇га̄нампи самудайасаччависайакиччам̣ аттхато вуттамева хотӣти парипун̣н̣о арийамаггабйа̄па̄ро идха катхитоти дат̣т̣хаббо. имина̄ найена сатипат̣т̣ха̄на̄дӣнампи бодхипаккхийадхамма̄нам̣ бйа̄па̄расса идха вуттабха̄во йатха̄рахам̣ виттха̄ретаббо.

апичеттха лобхам̣ паджахатха̄ти етена паха̄напарин̃н̃а̄ вутта̄. са̄ ча тӣран̣апарин̃н̃а̄дхит̣т̣ха̄на̄, тӣран̣апарин̃н̃а̄ ча н̃а̄тапарин̃н̃а̄дхит̣т̣ха̄на̄ти авина̄бха̄вена тиссопи парин̃н̃а̄ бодхита̄ хонти. еваметтха саха пхалена чатусаччакаммат̣т̣ха̄нам̣ парипун̣н̣ам̣ катва̄ пака̄ситанти дат̣т̣хаббам̣. атха ва̄ лобхам̣ паджахатха̄ти саха пхалена н̃а̄н̣адассанависуддхи десита̄. са̄ ча пат̣ипада̄н̃а̄н̣адассанависуддхисанниссайа̄…пе… читтависуддхисӣлависуддхисанниссайа̄ ча̄ти на̄нантарикабха̄вена саха пхалена сабба̄пи сатта висуддхийо вибха̄вита̄ти ведитаббам̣.

евамета̄йа висуддхиккамабха̄вана̄йа парин̃н̃а̄ттайасампа̄данена лобхам̣ паджахитука̄мена –

‘‘анаттхаджанано лобхо, лобхо читтаппакопано;

бхайамантарато джа̄там̣, там̣ джано на̄вабуджджхати.

‘‘луддхо аттхам̣ на джа̄на̄ти, луддхо дхаммам̣ на пассати;

андхатамам̣ тада̄ хоти, йам̣ лобхо сахате нарам̣’’. (итиву. 88);

ратто кхо, а̄вусо, ра̄гена абхибхӯто парийа̄динначитто па̄н̣ампи ханати, адиннампи а̄дийати, сандхимпи чхиндати, ниллопампи харати, ека̄га̄рикампи кароти, парипантхепи тит̣т̣хати, парада̄рампи гаччхати, муса̄пи бхан̣ати. тадапи тесам̣ бхаватам̣ саман̣абра̄хман̣а̄нам̣ аджа̄натам̣ апассатам̣ аведайатам̣ тан̣ха̄нугата̄нам̣ паритасситам̣ виппхандитамева (а. ни. 3.54).

‘‘тан̣ха̄дутийо пурисо, дӣгхамаддха̄на сам̣сарам̣;

иттхабха̄ван̃н̃атха̄бха̄вам̣, сам̣са̄рам̣ на̄тиваттати’’. (итиву. 15, 105);

‘‘наттхи ра̄гасамо агги, наттхи досасамо кали’’. (дха. па. 202, 251);

‘‘ка̄мара̄гена д̣айха̄ми, читтам̣ ме парид̣айхати’’. (сам̣. ни. 1.212);

‘‘йе ра̄гаратта̄нупатанти сотам̣, сайам̣катам̣ маккат̣акова джа̄ла’’нти. (дха. па. 347) ча –

евама̄дисуттапада̄нуса̄рена на̄на̄найехи лобхасса а̄дӣнавам̣ паччавеккхитва̄ тасса паха̄на̄йа пат̣ипаджджитаббам̣.

апича чха дхамма̄ ка̄мара̄гасса паха̄на̄йа сам̣ваттанти, асубханимиттасса уггахо, асубхабха̄вана̄нуйого, индрийесу гуттадва̄рата̄, бходжане маттан̃н̃ута̄, калйа̄н̣амиттата̄, саппа̄йакатха̄ти. дасавидхан̃хи асубханимиттам̣ угган̣хантасса̄пи ка̄мара̄го пахӣйати, ка̄йагата̄сатибха̄вана̄васена савин̃н̃а̄н̣аке уддхума̄така̄дивасена авин̃н̃а̄н̣аке асубхе асубхабха̄вана̄нуйогамануйуттасса̄пи, маначчхат̣т̣хесу индрийесу сам̣варан̣авасена сатикава̄т̣ена пихитадва̄расса̄пи, чатуннам̣ пан̃чаннам̣ ва̄ а̄лопа̄нам̣ ока̄се сати удакам̣ пивитва̄ йа̄панасӣлата̄йа бходжане маттан̃н̃унопи. тенева̄ха –

‘‘чатта̄ро пан̃ча а̄лопе, абхутва̄ удакам̣ пиве;

алам̣ пха̄сувиха̄ра̄йа, пахитаттасса бхиккхуно’’ти. (тхерага̄. 983);

асубхакаммат̣т̣ха̄набха̄вана̄рате калйа̄н̣амитте севантасса̄пи, т̣ха̄нанисаджджа̄дӣсу дасаасубханисситасаппа̄йакатха̄йапи пахӣйати. тенева̄ха –

‘‘аттхи, бхиккхаве, асубханимиттам̣, таттха йонисоманасика̄рабахулӣка̄ро, айама̄ха̄ро ануппаннасса ва̄ ка̄маччхандасса ануппа̄да̄йа уппаннасса ва̄ ка̄маччхандасса паха̄на̄йа̄’’ти.

евам̣ пуббабха̄ге ка̄мара̄гасан̇кха̄тасса лобхасса паха̄на̄йа пат̣ипанно випассанам̣ уссукка̄петва̄ татийамаггена там̣ анавасесато самуччхиндати. тена вуттам̣ ‘‘лобхам̣, бхиккхаве, екадхаммам̣ паджахатха, ахам̣ во па̄т̣ибхого ана̄га̄мита̄йа̄’’ти.

еттха̄ха ‘‘ко панеттха лобхо пахӣйати, ким̣ атӣто, атха ана̄гато, уда̄ху паччуппанно’’ти? кин̃четтха – на та̄ва атӣто лобхо пахӣйеййа, на ана̄гато ва̄ тесам̣ абха̄вато. на хи нируддхам̣ ануппаннам̣ ва̄ аттхӣти вуччати, ва̄йа̄мо ча апхало а̄паджджати. атха паччуппанно, евампи апхало ва̄йа̄мо тасса сарасабхан̇гатта̄, сам̣килит̣т̣ха̄ ча маггабха̄вана̄ а̄паджджати, читтавиппайутто ва̄ лобхо сийа̄, на ча̄йам̣ найо иччхитоти. вуччате – на вуттанайена атӣта̄на̄гатапаччуппанно лобхо пахӣйати. сеййатха̄пи идха тарун̣аруккхо асан̃джа̄тапхало, там̣ пурисо кут̣ха̄рийа̄ мӯле чхиндеййа, тасса руккхасса чхеде асати йа̄ни пхала̄ни ниббаттеййум̣, та̄ни руккхасса чхиннатта̄ аджа̄та̄ни ева на джа̄йеййум̣, евамева арийамагга̄дхигаме асати уппаджджана̄рахо лобхо арийамагга̄дхигамена паччайагха̄тасса кататта̄ на уппаджджати. айан̃хи ат̣т̣хакатха̄су ‘‘бхӯмиладдхуппанно’’ти вуччати. випассана̄йа хи а̄рамман̣абхӯта̄ пан̃чаккхандха̄ тасса уппаджджанат̣т̣ха̄ната̄йа бхӯми на̄ма. са̄ бхӯми тена ладдха̄ти катва̄ бхӯмиладдхуппанно. а̄рамман̣а̄дхиггахитуппанно авиккхамбхитуппанно асамӯхатуппанноти ча айамева вуччати.

таттха̄ти тасмим̣ сутте. етанти етам̣ аттхаджа̄там̣. ида̄ни га̄тха̄бандхавасена вуччама̄нам̣. ити вуччатӣти кена пана вуччати? бхагавата̄ ва. ан̃н̃есу хи та̄дисесу т̣ха̄несу сан̇гӣтика̄рехи упанибандхага̄тха̄ хонти, идха пана бхагавата̄ ва га̄тха̄ручика̄нам̣ пуггала̄нам̣ аджджха̄сайавасена вуттамеваттхам̣ сан̇гахетва̄ га̄тха̄ бха̄сита̄.

таттха йена лобхена луддха̄се, сатта̄ гаччханти дуггатинти йена а̄рамман̣аггахан̣алаккхан̣ена тато ева абхисан̇гарасена лобхена луддха̄ аджджхаттикаба̄хиресу а̄йатанесу гиддха̄ гадхита̄. сети хи нипа̄таматтам̣. аккхарачинтака̄ пана ӣдисесу т̣ха̄несу се-ка̄ра̄гамам̣ иччханти. татха̄ луддхатта̄ ева ка̄йасучарита̄дӣсу кин̃чи сучаритам̣ акатва̄ ка̄йадуччарита̄дӣни ча упачинитва̄ рӯпа̄дӣсу саттависаттата̄йа сатта̄ти ладдхана̄ма̄ па̄н̣ино дуккхасса ниббаттит̣т̣ха̄ната̄йа дуггатӣти сан̇кхам̣ гатам̣ нирайам̣ тираччха̄найоним̣ петтивисайан̃ча пат̣исандхиггахан̣авасена гаччханти упападжджанти.

там̣ лобхам̣ саммадан̃н̃а̄йа, паджаханти випассиноти там̣ йатха̄вуттам̣ лобхам̣ сабха̄вато самудайато аттхан̇гамато асса̄дато а̄дӣнавато ниссаран̣атоти имехи а̄ка̄рехи самма̄ авипарӣтам̣ хетуна̄ н̃а̄йена ан̃н̃а̄йа н̃а̄татӣран̣апарин̃н̃а̄сан̇кха̄та̄йа пан̃н̃а̄йа джа̄нитва̄ рӯпа̄дике пан̃чупа̄да̄наккхандхе аничча̄дӣхи вивидхехи а̄ка̄рехи пассанато випассино авасит̣т̣хакилесе випассана̄пан̃н̃а̄пуббан̇гама̄йа маггапан̃н̃а̄йа самуччхедаппаха̄навасена паджаханти, на пуна аттано санта̄не уппаджджитум̣ денти. паха̄йа на пуна̄йанти, имам̣ локам̣ куда̄чананти евам̣ сахаджекат̣т̣хапаха̄некат̣т̣хехи авасит̣т̣хакилесехи саддхим̣ там̣ лобхам̣ ана̄га̄мимаггена паджахитва̄ пуна паччха̄ имам̣ ка̄мадха̄тусан̇кха̄там̣ локам̣ пат̣исандхиггахан̣авасена када̄чипи на а̄гаччханти орамбха̄гийа̄нам̣ сам̣йоджана̄нам̣ суппахӣнатта̄. ити бхагава̄ ана̄га̄мипхалена десанам̣ нит̣т̣ха̄песи.

айампи аттхоти нида̄на̄васа̄нато пабхути йа̄ва га̄тха̄парийоса̄на̄ имина̄ суттена пака̄сито аттхо. апи-саддо ида̄ни ваккхама̄насуттаттхасампин̣д̣ано. сесам̣ вуттанайамева. имасмим̣ сутте самудайасаччам̣ сарӯпенева а̄гатам̣, паха̄на̄падесена маггасаччам̣. итарам̣ саччадвайан̃ча тадубхайахетута̄йа ниддха̄ретаббам̣. га̄тха̄йа пана дуккхасамудайамаггасачча̄ни йатха̄рутавасенева н̃а̄йанти, итарам̣ ниддха̄ретаббам̣. есева найо ито паресупи суттесу.

параматтхадӣпанийа̄ кхуддаканика̄йа-ат̣т̣хакатха̄йа

итивуттакаван̣н̣ана̄йа пат̣хамасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

2. досасуттаван̣н̣ана̄

2. вуттан̃хетам̣ …пе… досанти дутийасуттам̣. татра̄йам̣ апуббападаван̣н̣ана̄. йатха̄ еттха, евам̣ ито паресупи саббаттха апуббападаван̣н̣анам̣йева карисса̄ма. йасма̄ идам̣ суттам̣ досабахула̄нам̣ пуггала̄нам̣ аджджха̄сайам̣ олокетва̄ досавӯпасаманаттхам̣ деситам̣, тасма̄ ‘‘досам̣, бхиккхаве, екадхаммам̣ паджахатха̄’’ти а̄гатам̣. таттха досанти ‘‘анаттхам̣ ме ачарӣти а̄гха̄то джа̄йатӣ’’тиа̄дина̄ (вибха. 960) найена сутте вутта̄нам̣ наваннам̣, ‘‘аттхам̣ ме на̄чарӣ’’тиа̄дӣнан̃ча таппат̣ипаккхато сиддха̄нам̣ наваннамева̄ти ат̣т̣ха̄расаннам̣ кха̄н̣укан̣т̣ака̄дина̄ ат̣т̣ха̄нена саддхим̣ екӯнавӣсатийа̄ ан̃н̃атара̄гха̄таваттхусамбхавам̣ а̄гха̄там̣. со хи дуссанти тена, сайам̣ ва̄ дуссати, дуссанаматтамева ва̄ танти досоти вуччати. со чан̣д̣иккалаккхан̣о пахат̣а̄сӣвисо вийа, висаппанарасо висанипа̄то вийа, аттано ниссайадаханарасо ва̄ да̄вагги вийа, дуссанапаччупат̣т̣ха̄но ладдхока̄со вийа сапатто, йатха̄вуттаа̄гха̄таваттхупадат̣т̣ха̄но висасам̣сат̣т̣хапӯтимуттам̣ вийа дат̣т̣хаббо. паджахатха̄ти самуччхиндатха. таттха йе име –

‘‘пан̃чиме, бхиккхаве, а̄гха̄тапат̣ивинайа̄, йаттха бхиккхуно уппанно а̄гха̄то саббасо пат̣ивинетаббо. катаме пан̃ча? йасмим̣, бхиккхаве, пуггале а̄гха̄то джа̄йетха, метта̄ тасмим̣ пуггале бха̄ветабба̄…пе… карун̣а̄…пе… упеккха̄, асатиаманасика̄ро тасмим̣ пуггале а̄паджджитаббо, евам̣ тасмим̣ пуггале а̄гха̄то пат̣ивинетаббо. йасмим̣, бхиккхаве, пуггале а̄гха̄то джа̄йетха, каммассаката̄ тасмим̣ пуггале адхит̣т̣ха̄табба̄ ‘каммассако айама̄йасма̄ каммада̄йа̄до…пе… бхависсатӣ’’ти (а. ни. 5.161) –

евам̣ пан̃ча а̄гха̄таппат̣ивинайа̄ вутта̄йева.

‘‘пан̃чиме, а̄вусо, а̄гха̄тапат̣ивинайа̄, йаттха бхиккхуно уппанно а̄гха̄то саббасо пат̣ивинетаббо. катаме пан̃ча? идха̄вусо, екаччо пуггало апарисуддхака̄йасама̄ча̄ро хоти парисуддхавачӣсама̄ча̄ро; еварӯпепи, а̄вусо, пуггале а̄гха̄то пат̣ивинетаббо’’ти (а. ни. 5.162) –

евама̄дина̄пи найена пан̃ча а̄гха̄тапат̣ивинайа̄ вутта̄, тесу йена кеначи а̄гха̄тапат̣ивинайавидхина̄ паччавеккхитва̄. апича йо –

‘‘убхатодан̣д̣акена чепи, бхиккхаве, какачена чора̄ очарака̄ ан̇гаман̇га̄ни окантеййум̣, татра̄пи йо мано падӯсеййа, на ме со тена са̄санакаро’’ти (ма. ни. 1.232) саттху ова̄до.

‘‘тассева тена па̄пийо, йо куддхам̣ пат̣икуджджхати;

куддхам̣ аппат̣икуджджханто, сан̇га̄мам̣ джети дуджджайам̣.

‘‘убхиннаматтхам̣ чарати, аттано ча парасса ча;

парам̣ сан̇купитам̣ н̃атва̄, йо сато упасаммати. (сам̣. ни. 1.188);

‘‘саттиме, бхиккхаве, дхамма̄ сапаттаканта̄ сапаттакаран̣а̄ кодханам̣ а̄гаччханти иттхим̣ ва̄ пурисам̣ ва̄. катаме сатта? идха, бхиккхаве, сапатто сапаттасса евам̣ иччхати, ‘ахо вата̄йам̣ дуббан̣н̣о асса̄’ти. там̣ кисса хету? на, бхиккхаве, сапатто сапаттасса ван̣н̣авата̄йа нандати. кодханойам̣, бхиккхаве, пурисапуггало кодха̄бхибхӯто кодхапарето кин̃ча̄пи со хоти сунха̄то сувилитто каппитакесамассу ода̄таваттхавасано, атха кхо со дуббан̣н̣ова хоти кодха̄бхибхӯто. айам̣, бхиккхаве, пат̣хамо дхаммо сапаттаканто сапаттакаран̣о кодханам̣ а̄гаччхати иттхим̣ ва̄ пурисам̣ ва̄.

‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, сапатто сапаттасса евам̣ иччхати ‘ахо вата̄йам̣ дуккхам̣ сайеййа̄’ти…пе… на пачураттхо асса̄ти…пе… на бхогава̄ асса̄ти…пе… на йасава̄ асса̄ти…пе… на миттава̄ асса̄ти…пе… ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ апа̄йам̣ дуггатим̣ винипа̄там̣ нирайам̣ упападжджеййа̄ти. там̣ кисса хету? на, бхиккхаве, сапатто сапаттасса сугатигамане нандати. кодханойам̣, бхиккхаве, пурисапуггало кодха̄бхибхӯто кодхапарето ка̄йена дуччаритам̣ чарати, ва̄ча̄йа дуччаритам̣ чарати, манаса̄ дуччаритам̣ чарати. со ка̄йена дуччаритам̣ чаритва̄ ва̄ча̄йа дуччаритам̣ чаритва̄ манаса̄ дуччаритам̣ чаритва̄ ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄…пе… нирайам̣ упападжджати кодха̄бхибхӯто’’ти (а. ни. 7.64).

‘‘куддхо аттхам̣ на джа̄на̄ти, куддхо дхаммам̣ на пассати…пе…. (а. ни. 7.64);

‘‘кодхам̣ джахе виппаджахеййа ма̄нам̣, сам̣йоджанам̣ саббаматиккамеййа. (дха. па. 221);

‘‘анаттхаджанано кодхо, кодхо читтаппакопано…пе…. (а. ни. 7.64);

‘‘кодхам̣ чхетва̄ сукхам̣ сети, кодхам̣ чхетва̄ на сочати;

кодхасса висамӯласса, мадхураггасса бра̄хман̣а̄’’ти. (сам̣. ни. 1.187);

‘‘ека̄пара̄дхам̣ кхама бхӯрипан̃н̃а,

на пан̣д̣ита̄ кодхабала̄ бхавантӣ’’ти. –

евама̄дина̄ найена досе а̄дӣнаве вуттаппат̣ипаккхато досаппаха̄не а̄нисам̣се ча паччавеккхитва̄ пуббабха̄ге досам̣ тадан̇гаппаха̄на̄дивасена паджахитва̄ випассанам̣ уссукка̄петва̄ татийамаггена саббасо досам̣ самуччхиндатха, паджахатха̄ти тесам̣ бхиккхӯнам̣ таттха нийоджанам̣. тена вуттам̣ ‘‘досам̣, бхиккхаве, екадхаммам̣ паджахатха̄’’ти. дут̣т̣ха̄сети а̄гха̄тена дӯситачиттата̄йа падут̣т̣ха̄. сесаметтха йам̣ ваттаббам̣, там̣ пат̣хамасуттаван̣н̣ана̄йам̣ вуттанайамева.

дутийасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

3. мохасуттаван̣н̣ана̄

3. татийе моханти ан̃н̃а̄н̣ам̣. тан̃хи дуккхе ан̃н̃а̄н̣ам̣, дуккхасамудайе ан̃н̃а̄н̣ам̣, дуккханиродхе ан̃н̃а̄н̣ам̣, дуккханиродхага̄минийа̄ пат̣ипада̄йа ан̃н̃а̄н̣антиа̄дина̄ найена вибха̄гена анекаппабхедампи муйханти. тена сайам̣ ва̄ муйхати муйханаматтамева ва̄ танти мохоти вуччати. со читтасса андхабха̄валаккхан̣о, ан̃н̃а̄н̣алаккхан̣о ва̄, асампат̣иведхарасо, а̄рамман̣асабха̄ваччха̄данарасо ва̄, асамма̄ппат̣ипаттипаччупат̣т̣ха̄но, андхака̄рапаччупат̣т̣ха̄но ва̄, айонисоманасика̄рападат̣т̣ха̄но, сабба̄кусала̄нам̣ мӯланти дат̣т̣хаббо. идха̄пи паджахатха̄ти падасса –

‘‘мӯл̣хо аттхам̣ на джа̄на̄ти, мӯл̣хо дхаммам̣ на пассати;

андхатамам̣ тада̄ хоти, йам̣ мохо сахате нарам̣’’. (итиву. 88);

‘‘анаттхаджанано мохо…пе…. (итиву. 88);

‘‘авиджджа̄, бхиккхаве, пуббан̇гама̄ акусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ сама̄паттийа̄’’ (итиву. 40);

‘‘мохасамбандхано локо, бхаббарӯпова диссати’’; (уда̄. 70);

‘‘мохо нида̄нам̣ камма̄нам̣ самудайа̄йа’’ (а. ни. 3.34);

‘‘мӯл̣хо кхо, бра̄хман̣а, мохена абхибхӯто парийа̄динначитто дит̣т̣хадхаммикампи бхайам̣ верам̣ пасавати, сампара̄йикампи бхайам̣ верам̣ пасаватӣ’’ти ча –

а̄дина̄ найена ‘‘йо кочи дхаммо ка̄маччханда̄дисам̣килесадхаммехи ниббаттетаббо, аттхато саббо со мохахетуко’’ти ча мохе а̄дӣнавам̣ таппат̣ипаккхато мохаппаха̄не а̄нисам̣сан̃ча паччавеккхитва̄ ка̄маччханда̄диппаха̄наккаменева пуббабха̄ге тадан̇га̄дивасена мохам̣ паджаханта̄ татийамаггена йатха̄вутталобхадосекат̣т̣хам̣ мохам̣ самуччхедавасена паджахатха̄ти аттхо дат̣т̣хаббо. ана̄га̄мимаггаваджджхо ева хи мохо идха̄дхиппетоти. мӯл̣ха̄сети кусала̄кусаласа̄ваджджа̄наваджджа̄дибхеде аттано хита̄хите саммӯл̣ха̄. сесам̣ вуттанайамева.

татийасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

4. кодхасуттаван̣н̣ана̄

4. чатуттхе кодханти досам̣. досо ева хи кодхапарийа̄йена буджджханака̄нам̣ пуггала̄нам̣ аджджха̄сайавасена евам̣ вутто. тасма̄ дутийасутте вуттанайеневеттха аттхо ведитаббо. апича куджджханалаккхан̣о кодхо, а̄гха̄такаран̣арасо, читтасса бйа̄паттибха̄вапаччупат̣т̣ха̄но, четасо пӯтибха̄воти дат̣т̣хабботи айампи висесо ведитаббо.

чатуттхасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

5. маккхасуттаван̣н̣ана̄

5. пан̃чаме маккханти парагун̣амаккханам̣. йадипи хи со гӯтхам̣ гахетва̄ парам̣ пахаранто вийа аттано карам̣ пат̣хаматарам̣ маккхатийева, татха̄пи паресам̣ гун̣амаккхана̄дхиппа̄йена паваттетаббатта̄ ‘‘парагун̣амаккхано’’ти вуччати. татха̄ хи со удакапун̃чханамива нха̄тасса сарӣрагатам̣ удакам̣ паресам̣ гун̣е маккхети пун̃чхати вина̄сети, парехи ва̄ ката̄нам̣ маханта̄нампи ка̄ра̄нам̣ кхепанато дхам̣санато маккхоти вуччати. со парагун̣амаккханалаккхан̣о, тесам̣ вина̄санарасо, тадаваччха̄данапаччупат̣т̣ха̄но. аттхато пана паресам̣ гун̣амаккхана̄ка̄рена паватто доманассасахагатачиттуппа̄доти дат̣т̣хаббам̣. паджахатха̄ти таттха вуттаппабхедам̣ досам̣, досе ча вуттанайам̣ а̄дӣнавам̣, паха̄не часса а̄нисам̣сам̣ паччавеккхитва̄ пуббабха̄ге тадан̇га̄дивасена паджаханта̄ випассанам̣ уссукка̄петва̄ татийамаггена анавасесам̣ самуччхиндатха̄ти аттхо. маккха̄сети маккхита̄ маккхитапарагун̣а̄, паресам̣ гун̣а̄нам̣ маккхита̄ро, тато ева аттанопи дхам̣ситагун̣а̄ти аттхо. сесам̣ вуттанайамева.

пан̃чамасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

6. ма̄насуттаван̣н̣ана̄

6. чхат̣т̣хе ма̄нанти джа̄тиа̄диваттхукам̣ четасо уннаманам̣. со хи ‘‘сеййохамасмӣ’’тиа̄дина̄ найена ман̃н̃анти тена, сайам̣ ва̄ ман̃н̃ати, ма̄нанам̣ сампаггахоти ва̄ ма̄ноти вуччати. сва̄йам̣ сеййохамасмӣти ма̄но, садисохамасмӣти ма̄но, хӣнохамасмӣти ма̄ноти евам̣ тивидхо. пуна сеййасса сеййохамасмӣти ма̄но, сеййасса садисо, сеййасса хӣно; садисасса сеййо, садисасса садисо, садисасса хӣно; хӣнасса сеййо, хӣнасса садисо, хӣнасса хӣнохамасмӣти ма̄ноти евам̣ нававидхопи уннатилаккхан̣о, ахам̣ка̄рарасо, сампаггахарасо ва̄, уддхума̄табха̄вапаччупат̣т̣ха̄но, кетукамйата̄паччупат̣т̣ха̄но ва̄, дит̣т̣хивиппайутталобхападат̣т̣ха̄но умма̄до вийа̄ти дат̣т̣хаббо. паджахатха̄ти тасса саббассапи аттуккам̣санапаравамбхананимиттата̄, гарут̣т̣ха̄нийесу абхива̄данапаччупат̣т̣ха̄наан̃джаликаммаса̄мӣчикамма̄дӣнам̣ акаран̣е ка̄ран̣ата̄, джа̄тимадапурисамада̄дибха̄вена пама̄да̄паттихетубха̄воти евама̄дибхедам̣ а̄дӣнавам̣ таппат̣ипаккхато ниратима̄ната̄йа а̄нисам̣сан̃ча паччавеккхитва̄ ра̄джасабхам̣ ануппатто чан̣д̣а̄ло вийа сабрахмача̄рӣсу нӣчачиттатам̣ паччупат̣т̣хапетва̄ пуббабха̄ге тадан̇га̄дивасена там̣ паджаханта̄ випассанам̣ вад̣д̣хетва̄ ана̄га̄мимаггена самуччхиндатха̄ти аттхо. ана̄га̄мимаггаваджджхо ева хи ма̄но идха̄дхиппето. матта̄сети джа̄тимадапурисамада̄дивасена ма̄нена пама̄да̄паттихетубхӯтена матта̄ атта̄нам̣ паггахетва̄ чаранта̄. сесам̣ вуттанайамева.

имесу пана пат̣ипа̄т̣ийа̄ чхасу суттесу га̄тха̄су ва̄ ана̄га̄мипхалам̣ па̄петва̄ десана̄ нит̣т̣ха̄пита̄. таттха йе име авиха̄ атаппа̄ судасса̄ судассӣ аканит̣т̣ха̄ти упапаттибхававасена пан̃ча ана̄га̄мино, тесу авихесу упапанна̄ авиха̄ на̄ма. те антара̄паринибба̄йӣ, упахаччапаринибба̄йӣ, асан̇кха̄рапаринибба̄йӣ, сасан̇кха̄рапаринибба̄йӣ, уддхам̣сото аканит̣т̣хага̄мӣти пан̃чавидха̄, татха̄ атаппа̄, судасса̄, судассино. аканит̣т̣хесу пана уддхам̣сото аканит̣т̣хага̄мӣ париха̄йати. таттха йо авиха̄дӣсу уппаджджитва̄ а̄йувемаджджхам̣ анатиккамитва̄ арахаттаппаттийа̄ килесапаринибба̄нена паринибба̄йати, айам̣ антара̄паринибба̄йӣ на̄ма. йо пана авиха̄дӣсу а̄дито пан̃чакаппасата̄дибхедам̣ а̄йувемаджджхам̣ атиккамитва̄ паринибба̄йати, айам̣ упахаччапаринибба̄йӣ на̄ма. йо асан̇кха̄рена адхиматтаппайогам̣ акатва̄ аппадуккхена акасирена паринибба̄йати, айам̣ асан̇кха̄рапаринибба̄йӣ на̄ма. йо пана сасан̇кха̄рена адхиматтаппайогам̣ катва̄ дуккхена киччхена касирена паринибба̄йати, айам̣ сасан̇кха̄рапаринибба̄йӣ на̄ма. итаро пана авиха̄дӣсу уддхам̣ва̄хитабха̄вена уддхамасса тан̣ха̄сотам̣, ват̣т̣асотам̣, маггасотамева ва̄ти уддхам̣сото. авиха̄дӣсу уппаджджитва̄ арахаттам̣ паттум̣ асакконто таттха таттха йа̄вата̄йукам̣ т̣хатва̄ пат̣исандхиггахан̣авасена аканит̣т̣хам̣ гаччхатӣти аканит̣т̣хага̄мӣ.

еттха ча уддхам̣сото аканит̣т̣хага̄мӣ, уддхам̣сото на аканит̣т̣хага̄мӣ, на уддхам̣сото аканит̣т̣хага̄мӣ, на уддхам̣сото на аканит̣т̣хага̄мӣти чатуккам̣ ведитаббам̣. катхам̣? йо авихато пат̣т̣ха̄йа чатта̄ро девалоке содхетва̄ аканит̣т̣хам̣ гантва̄ паринибба̄йати, айам̣ уддхам̣сото аканит̣т̣хага̄мӣ на̄ма. йо пана хет̣т̣ха̄ тайо девалоке содхетва̄ судассӣдевалоке т̣хатва̄ паринибба̄йати, айам̣ уддхам̣сото на аканит̣т̣хага̄мӣ на̄ма. йо ито аканит̣т̣хамева гантва̄ паринибба̄йати, айам̣ на уддхам̣сото аканит̣т̣хага̄мӣ на̄ма. йо пана хет̣т̣ха̄ чатӯсу девалокесу таттха таттхева паринибба̄йати, айам̣ на уддхам̣сото, на аканит̣т̣хага̄мӣ на̄ма̄ти.

таттха авихесу уппаджджитва̄ каппасатато уддхам̣ паринибба̄йико, двиннам̣ каппасата̄нам̣ маттхаке паринибба̄йико, пан̃чакаппасате асампатте паринибба̄йикоти тайо антара̄паринибба̄йино. вуттан̃хетам̣ ‘‘упапаннам̣ ва̄ саманантара̄ аппаттам̣ ва̄ вемаджджха’’нти (пу. па. 36). ва̄-саддена хи паттаматтопи сан̇гахитоти. евам̣ тайо антара̄паринибба̄йино, еко упахаччапаринибба̄йӣ еко уддхам̣сото. тесу асан̇кха̄рапаринибба̄йино пан̃ча, сасан̇кха̄рапаринибба̄йино пан̃ча̄ти даса хонти. татха̄ атаппа̄судасса̄судассӣсӯти чатта̄ро дасака̄ чатта̄рӣсам̣ аканит̣т̣хе пана уддхам̣сотасса абха̄вато тайо антара̄паринибба̄йино, еко упахаччапаринибба̄йӣти асан̇кха̄рапаринибба̄йино чатта̄ро, сасан̇кха̄рапаринибба̄йино чатта̄роти ат̣т̣ха, евамете ат̣т̣хачатта̄рӣсам̣ ана̄га̄мино. те саббепи имесу суттесу ависесавачанена гахита̄ти дат̣т̣хаббам̣.

чхат̣т̣хасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

7. саббапарин̃н̃а̄суттаван̣н̣ана̄

7. саттаме саббанти анавасесам̣. анавасесава̄чако хи айам̣ сабба-саддо. со йена йена самбандхам̣ гаччхати, тасса тасса анавасесатам̣ дӣпети; йатха̄ ‘‘саббам̣ рӯпам̣, сабба̄ ведана̄, саббасакка̄йапарийа̄паннесу дхаммесӯ’’ти. со пана̄йам̣ сабба-саддо саппадесаниппадесависайата̄йа дувидхо. татха̄ хеса саббасаббам̣, падесасаббам̣, а̄йатанасаббам̣, сакка̄йасаббанти чатӯсу висайесу дит̣т̣хаппайого. таттха ‘‘саббе дхамма̄ сабба̄ка̄рена буддхасса бхагавато н̃а̄н̣амукхе а̄па̄тхама̄гаччхантӣ’’тиа̄дӣсу (чӯл̣ани. могхара̄джама̄н̣авапуччха̄ниддеса 85) саббасаббасмим̣ а̄гато. ‘‘саббесам̣ во, са̄рипутта̄, субха̄ситам̣ парийа̄йена̄’’тиа̄дӣсу (ма. ни. 1.345) падесасаббасмим̣. ‘‘саббам̣ во, бхиккхаве, десесса̄ми, чаккхун̃чева рӯпан̃ча…пе…. манан̃чева дхамме ча̄’’ти (сам̣. ни. 4.23-25) еттха а̄йатанасаббасмим̣. ‘‘саббадхаммамӯлапарийа̄йам̣ во, бхиккхаве, десесса̄мӣ’’тиа̄дӣсу (ма. ни. 1.1) сакка̄йасаббасмим̣. таттха саббасаббасмим̣ а̄гато ниппадесависайо, итаресу тӣсупи а̄гато саппадесависайо. идха пана сакка̄йасаббасмим̣ ведитаббо. випассана̄йа а̄рамман̣абхӯта̄ тебхӯмакадхамма̄ хи идха ‘‘сабба’’нти анавасесато гахита̄.

анабхиджа̄нанти ‘‘име дхамма̄ кусала̄, име акусала̄, име са̄ваджджа̄, име анаваджджа̄’’тиа̄дина̄ ‘‘име пан̃чаккхандха̄, има̄ни два̄даса̄йатана̄ни, има̄ ат̣т̣ха̄раса дха̄туйо, идам̣ дуккхам̣ арийасаччам̣, айам̣ дуккхасамудайо арийасачча’’нти ча а̄дина̄ саббе абхин̃н̃еййе дхамме авипарӣтасабха̄вато анабхиджа̄нанто абхивисит̣т̣хена н̃а̄н̣ена на джа̄нанто. апариджа̄нанти на париджа̄нанто. йо хи саббам̣ тебхӯмакадхаммаджа̄там̣ париджа̄на̄ти, со тӣхи парин̃н̃а̄хи париджа̄на̄ти – н̃а̄тапарин̃н̃а̄йа, тӣран̣апарин̃н̃а̄йа, паха̄напарин̃н̃а̄йа. таттха катама̄ н̃а̄тапарин̃н̃а̄? саббам̣ тебхӯмакам̣ на̄марӯпам̣ – ‘‘идам̣ рӯпам̣, еттакам̣ рӯпам̣, на ито бхиййо. идам̣ на̄мам̣, еттакам̣ на̄мам̣, на ито бхиййо’’ти бхӯтаппаса̄да̄диппабхедам̣ рӯпам̣, пхасса̄диппабхедам̣ на̄ман̃ча, лаккхан̣арасапаччупат̣т̣ха̄нападат̣т̣ха̄нато ваваттхапети. тасса авиджджа̄дикан̃ча паччайам̣ паригган̣ха̄ти. айам̣ н̃а̄тапарин̃н̃а̄. катама̄ тӣран̣апарин̃н̃а̄? евам̣ н̃а̄там̣ катва̄ там̣ саббам̣ тӣрети аниччато дуккхато рогатоти два̄чатта̄лӣса̄йа а̄ка̄рехи. айам̣ тӣран̣апарин̃н̃а̄. катама̄ паха̄напарин̃н̃а̄? евам̣ тӣрайитва̄ аггамаггена саббасмим̣ чхандара̄гам̣ паджахати. айам̣ паха̄напарин̃н̃а̄.

дит̣т̣хивисуддхикан̇кха̄витаран̣ависуддхийопи н̃а̄тапарин̃н̃а̄. магга̄маггапат̣ипада̄н̃а̄н̣адассанависуддхийо кала̄пасаммасана̄диануломапарийоса̄на̄ ва̄ пан̃н̃а̄ тӣран̣апарин̃н̃а̄. арийамаггена паджаханам̣ паха̄напарин̃н̃а̄. йо саббам̣ париджа̄на̄ти, со има̄хи тӣхи парин̃н̃а̄хи париджа̄на̄ти. идха пана вира̄гаппаха̄на̄нам̣ пат̣иккхепавасена висум̣ гахитатта̄ н̃а̄тапарин̃н̃а̄йа тӣран̣апарин̃н̃а̄йа ча васена париджа̄нана̄ ведитабба̄. йо паневам̣ на париджа̄на̄ти, там̣ сандха̄йа вуттам̣ ‘‘апариджа̄на’’нти.

таттха читтам̣ авира̄джайанти тасмим̣ абхин̃н̃еййависесе парин̃н̃еййе аттано читтасанта̄нам̣ на вира̄джайам̣, на вираджджанто; йатха̄ таттха ра̄го на хоти, евам̣ вира̄га̄нупассанам̣ на уппа̄дентоти аттхо. аппаджаханти випассана̄пан̃н̃а̄сахита̄йа маггапан̃н̃а̄йа таттха паха̄таббайуттакам̣ килесават̣т̣ам̣ анавасесато на паджаханто. йатха̄ четам̣, евам̣ абхиджа̄нана̄дайопи миссакамаггавасена ведитабба̄. пуббабха̄ге хи на̄на̄читтавасена н̃а̄татӣран̣апаха̄напарин̃н̃а̄хи камена абхиджа̄нана̄дӣни сампа̄детва̄ маггака̄ле екаккхан̣енева киччавасена там̣ саббам̣ ниппха̄дентам̣ екамева н̃а̄н̣ам̣ паваттатӣти. абхаббо дуккхаккхайа̄йа̄ти нибба̄на̄йа сакаласса ват̣т̣адуккхасса кхепана̄йа на бхаббо, на̄лам̣ на саматтхоти аттхо.

саббан̃ча кхоти еттха ча-саддо бйатиреке, кхо-саддо авадха̄ран̣е. тадубхайена абхиджа̄нана̄дито ладдхаббам̣ висесам̣ дуккхаккхайасса ча екантака̄ран̣ам̣ дӣпети. абхиджа̄нана̄дӣсу йам̣ ваттаббам̣, там̣ вуттамева. таттха пана пат̣иккхепавасена вуттам̣, идха видха̄навасена ведитаббам̣. айамева висесо. апича абхиджа̄нанти упа̄да̄наккхандхапан̃чакасан̇кха̄там̣ сакка̄йасаббам̣ сарӯпато паччайато ча н̃а̄н̣асса абхимукхӣкаран̣авасена абхиджа̄нанто хутва̄ абха̄ва̄ка̄ра̄дипариггахена там̣ аничча̄дилаккхан̣ехи париччхиджджама̄навасена париджа̄нанто. вира̄джайанти саммадевасса аниччата̄диавабодхена уппаннабхайа̄дӣнаваниббида̄дин̃а̄н̣а̄нубха̄вена аттано читтам̣ вираттам̣ каронто таттха ан̣уматтампи ра̄гам̣ ануппа̄денто. паджаханти вут̣т̣ха̄нага̄минивипассана̄сахита̄йа маггапан̃н̃а̄йа самудайапаккхийам̣ килесават̣т̣ам̣ паджаханто самуччхинданто. бхаббо дуккхаккхайа̄йа̄ти евам̣ килесамалаппаха̄ненева саббасса каммават̣т̣асса париккхӣн̣атта̄ анавасесавипа̄кават̣т̣акхепана̄йа сакаласам̣са̄рават̣т̣адуккхапариккхайабхӯта̄йа ва̄ анупа̄дисеса̄йа нибба̄надха̄туйа̄ бхаббо екантенетам̣ па̄пун̣итунти еваметтха аттхо дат̣т̣хаббо.

йо саббам̣ саббато н̃атва̄ти йо йуттайого а̄раддхавипассако саббам̣ тебхӯмакадхаммаджа̄там̣ саббато саббабха̄гена кусала̄диккхандха̄дивибха̄гато дуккха̄дипӣл̣ана̄дивибха̄гато ча. атха ва̄ саббатоти саббасма̄ каккхал̣апхусана̄дилаккхан̣а̄дито аничча̄дито ча̄ти сабба̄ка̄рато джа̄нитва̄ випассана̄пуббан̇гамена магган̃а̄н̣ена пат̣ивиджджхитва̄, випассана̄н̃а̄н̣енева ва̄ джа̄нанахету. саббаттхесу на раджджатӣти саббесу атӣта̄дивасена анекабхедабхиннесу сакка̄йадхаммесу на раджджати, арийамагга̄дхигамена ра̄гам̣ на джанети. имина̄сса тан̣ха̄га̄хасса абха̄вам̣ дассенто там̣ нимиттатта̄ дит̣т̣хама̄нагга̄ха̄нам̣ ‘‘етам̣ мама есохамасми, есо ме атта̄’’ти имасса миччха̄га̄хаттайассапи абха̄вам̣ дассети. са вети еттха са-ити нипа̄таматтам̣. ве-ти бйаттам̣, екам̣сена̄ти ва̄ етасмим̣ аттхе нипа̄то. саббапарин̃н̃а̄ти саббапариджа̄нанато, йатха̄вуттасса саббасса абхисамайавасена париджа̄нанато. соти йатха̄вутто йога̄вачаро, арийо ева ва̄. саббадуккхамупаччага̄ти саббам̣ ват̣т̣адуккхам̣ аччага̄ атикками, саматиккамӣти аттхо.

саттамасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

8. ма̄напарин̃н̃а̄суттаван̣н̣ана̄

8. ат̣т̣хаме апуббам̣ наттхи, кевалам̣ ма̄навасена десана̄ паватта̄. га̄тха̄су пана ма̄нупета̄ айам̣ паджа̄ти каммакилесехи паджа̄йатӣти паджа̄ти ладдхана̄ма̄ име сатта̄ ман̃н̃аналаккхан̣ена ма̄нена упета̄ упагата̄. ма̄нагантха̄ бхаве рата̄ти кимикӣт̣апат̣ан̇га̄диаттабха̄вепи ма̄нена гантхита̄ ма̄насам̣йоджанена сам̣йутта̄. тато ева дӣгхараттам̣ парибха̄вита̄хам̣ка̄равасена ‘‘етам̣ мама̄’’ти сан̇кха̄ресу аджджхоса̄набахулатта̄ таттха ниччасукхаатта̄дивипалла̄савасена ча ка̄ма̄дибхаве рата̄. ма̄нам̣ апариджа̄нанта̄ти ма̄нам̣ тӣхи парин̃н̃а̄хи на париджа̄нанта̄. арахаттамагган̃а̄н̣ена ва̄ анатиккаманта̄, ‘‘ма̄нам̣ апарин̃н̃а̄йа̄’’ти кечи пат̣ханти. а̄ганта̄ро пунаббхаванти пуна а̄йа̄тим̣ упапаттибхавам̣. пунаппунам̣ бхаванато ва̄ пунаббхавасан̇кха̄там̣ сам̣са̄рам̣ апара̄парам̣ париваттанавасена ганта̄ро упаганта̄ро хонти, бхавато на паримуччантӣти аттхо. йе ча ма̄нам̣ пахантва̄на, вимутта̄ ма̄насан̇кхайети йе пана арахаттамаггена саббасо ма̄нам̣ паджахитва̄ ма̄насса аччантасан̇кхайабхӯте арахаттапхале нибба̄не ва̄ тадекат̣т̣хасаббакилесавимуттийа̄ вимутта̄ сут̣т̣ху мутта̄. те ма̄нагантха̄бхибхуно, саббадуккхамупаччагунти те париккхӣн̣абхавасам̣йоджана̄ араханто саббасо ма̄нагантхам̣ ма̄насам̣йоджанам̣ самуччхедаппаха̄нена абхибхавитва̄ т̣хита̄, анавасесам̣ ват̣т̣адуккхам̣ атиккамим̣сӯти аттхо. еваметасмим̣ саттамасутте ча арахаттам̣ катхитанти.

ат̣т̣хамасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

9-10. лобхадосапарин̃н̃а̄суттадвайаван̣н̣ана̄

9-10. навамадасамесу апуббам̣ наттхи. десана̄вила̄савасена татха̄ буджджханака̄нам̣ венеййа̄нам̣ аджджха̄сайавасена ва̄ татха̄ десита̄нӣти дат̣т̣хаббам̣.

навамадасамасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

пат̣хамаваггаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.