25. бхиккхувагго
1. пан̃чабхиккхуваттху
чаккхуна̄ сам̣вароти имам̣ дхаммадесанам̣ саттха̄ джетаване вихаранто пан̃ча бхиккхӯ а̄раббха катхеси.
тесу кира екеко чаккхудва̄ра̄дӣсу пан̃часу два̄ресу екекамева раккхи. атхекадивасам̣ саннипатитва̄ ‘‘ахам̣ дураккхам̣ раккха̄ми, ахам̣ дураккхам̣ раккха̄мӣ’’ти вивадитва̄ ‘‘саттха̄рам̣ пуччхитва̄ имаматтхам̣ джа̄нисса̄ма̄’’ти саттха̄рам̣ упасан̇камитва̄, ‘‘бханте, майам̣ чаккхудва̄ра̄дӣни раккханта̄ аттано аттано раккханадва̄рамева дураккханти ман̃н̃а̄ма, ко ну кхо амхесу дураккхам̣ раккхатӣ’’ти пуччхим̣су. саттха̄ екам̣ бхиккхумпи аноса̄детва̄, ‘‘бхиккхаве, сабба̄ни пета̄ни дураккха̄нева, апи ча кхо пана тумхе на ида̄нева пан̃часу т̣ха̄несу асам̣вута̄, пуббепи асам̣вута̄, асам̣вутатта̄йева ча пан̣д̣ита̄нам̣ ова̄де аваттитва̄ джӣвитаккхайам̣ па̄пун̣иттха̄’’ти ватва̄ ‘‘када̄, бханте’’ти техи йа̄чито атӣте таккасиладжа̄такасса ваттхум̣ виттха̄ретва̄ раккхасӣнам̣ васена ра̄джакуле джӣвитаккхайам̣ патте патта̄бхисекена маха̄саттена сетаччхаттасса хет̣т̣ха̄ ра̄джа̄сане нисиннена аттано сирисампаттим̣ олокетва̄ ‘‘вӣрийам̣ на̄метам̣ саттехи каттаббамева̄’’ти уда̄навасена уда̄нитам̣ –
‘‘кусалӯпадесе дхитийа̄ дал̣ха̄йа ча,
аниваттитатта̄бхайабхӣрута̄йа ча;
на раккхасӣнам̣ васама̄гамимхасе,
са соттхибха̄во махата̄ бхайена ме’’ти. (джа̄. 1.1.132) –
имам̣ га̄тхам̣ дассетва̄ ‘‘тада̄пи тумхева пан̃ча джана̄ таккасила̄йам̣ раджджагахан̣аттха̄йа никкхантам̣ маха̄саттам̣ а̄вудхахаттха̄ парива̄ретва̄ маггам̣ гаччханта̄ антара̄магге раккхасӣхи чаккхудва̄ра̄дивасена упанӣтесу рӯпа̄рамман̣а̄дӣсу асам̣вута̄ пан̣д̣итасса ова̄де аваттитва̄ олӣйанта̄ раккхасӣхи кха̄дита̄ джӣвитаккхайам̣ па̄пун̣иттха. тесу пана а̄рамман̣есу сусам̣вуто пит̣т̣хито пит̣т̣хито анубандхантим̣ деваван̣н̣им̣ йаккхиним̣ ана̄дийитва̄ соттхина̄ таккасилам̣ гантва̄ раджджам̣ патто ра̄джа̄ ахамева̄’’ти джа̄такам̣ самодха̄нетва̄, ‘‘бхиккхаве, бхиккхуна̄ на̄ма сабба̄ни два̄ра̄ни сам̣варитабба̄ни. ета̄ни хи сам̣варанто ева саббадуккха̄ памуччатӣ’’ти ватва̄ дхаммам̣ десенто има̄ га̄тха̄ абха̄си –
360. ‘‘чаккхуна̄ сам̣варо са̄дху, са̄дху сотена сам̣варо;
гха̄нена сам̣варо са̄дху, са̄дху дживха̄йа сам̣варо.
361. ‘‘ка̄йена сам̣варо са̄дху, са̄дху ва̄ча̄йа сам̣варо;
манаса̄ сам̣варо са̄дху, са̄дху саббаттха сам̣варо;
саббаттха сам̣вуто бхиккху, саббадуккха̄ памуччатӣ’’ти.
таттха чаккхуна̄ти йада̄ хи бхиккхуно чаккхудва̄ре рӯпа̄рамман̣ам̣ а̄па̄тхама̄гаччхати, тада̄ ит̣т̣ха̄рамман̣е араджджантасса анит̣т̣ха̄рамман̣е адуссантасса асамапеккханена мохам̣ ануппа̄дентасса тасмим̣ два̄ре сам̣варо тхаканам̣ пидаханам̣ гутти ката̄ на̄ма хоти. тасса со еварӯпо чаккхуна̄ сам̣варо са̄дху. еса найо сотадва̄ра̄дӣсупи. чаккхудва̄ра̄дӣсуйева пана сам̣варо ва̄ асам̣варо ва̄ нуппаджджати, парато пана джаванавӣтхийам̣ еса лаббхати. тада̄ хи асам̣варо уппаджджанто ассаддха̄ аккханти косаджджам̣ мут̣т̣хасаччам̣ ан̃н̃а̄н̣анти акусалавӣтхийам̣ айам̣ пан̃чавидхо лаббхати. сам̣варо уппаджджанто саддха̄ кханти вӣрийам̣ сати н̃а̄н̣анти кусалавӣтхийам̣ айам̣ пан̃чавидхо лаббхати.
ка̄йена сам̣вароти еттха пана паса̄дака̄йопи чопанака̄йопи лаббхати. убхайампи панетам̣ ка̄йадва̄рамева. таттха паса̄дадва̄ре сам̣вара̄сам̣варо катхитова. чопанадва̄репи там̣ваттхука̄ па̄н̣а̄типа̄таадинна̄да̄нака̄месумиччха̄ча̄ра̄. техи пана саддхим̣ акусалавӣтхийам̣ уппаджджантехи там̣ два̄рам̣ асам̣вутам̣ хоти, кусалавӣтхийам̣ уппаджджантехи па̄н̣а̄типа̄та̄вераман̣иа̄дӣхи сам̣вутам̣. са̄дху ва̄ча̄йа̄ти еттха̄пи чопанава̄ча̄пи ва̄ча̄. та̄йа саддхим̣ уппаджджантехи муса̄ва̄да̄дӣхи там̣ два̄рам̣ асам̣вутам̣ хоти, муса̄ва̄да̄вераман̣иа̄дӣхи сам̣вутам̣. манаса̄ сам̣вароти еттха̄пи джаванаманато ан̃н̃ена манена саддхим̣ абхиджджха̄дайо наттхи. манодва̄ре пана джаванаккхан̣е уппаджджама̄нехи абхиджджха̄дӣхи там̣ два̄рам̣ асам̣вутам̣ хоти, анабхиджджха̄дӣхи сам̣вутам̣ хоти. са̄дху саббаттха̄ти тесу чаккхудва̄ра̄дӣсу саббесупи сам̣варо са̄дху. етта̄вата̄ хи ат̣т̣ха сам̣варадва̄ра̄ни ат̣т̣ха ча асам̣варадва̄ра̄ни катхита̄ни. тесу ат̣т̣хасу асам̣варадва̄ресу т̣хито бхиккху сакалават̣т̣амӯлакадуккхато на муччати, сам̣варадва̄ресу пана т̣хито саббасма̄пи ват̣т̣амӯлакадуккха̄ муччати. тена вуттам̣ – ‘‘саббаттха сам̣вуто бхиккху, саббадуккха̄ памуччатӣ’’ти.
десана̄васа̄не те пан̃ча бхиккхӯ сота̄паттипхале патит̣т̣хахим̣су, сампатта̄нампи са̄ттхика̄ дхаммадесана̄ ахосӣти.
пан̃чабхиккхуваттху пат̣хамам̣.
2. хам̣сагха̄такабхиккхуваттху
хаттхасам̣йатоти имам̣ дхаммадесанам̣ саттха̄ джетаване вихаранто екам̣ хам̣сагха̄такам̣ бхиккхум̣ а̄раббха катхеси.
са̄ваттхива̄сино кира две саха̄йака̄ бхиккхӯсу паббаджитва̄ ладдхӯпасампада̄ йебхуййена екато вичаранти. те екадивасам̣ ачираватим̣ гантва̄ нхатва̄ а̄тапе таппама̄на̄ са̄ран̣ӣйакатхам̣ катхента̄ ат̣т̣хам̣су. тасмим̣ кхан̣е две хам̣са̄ а̄ка̄сена гаччханти. атхеко дахарабхиккху саккхарам̣ гахетва̄ ‘‘екасса хам̣сапотакасса аккхим̣ пахарисса̄мӣ’’ти а̄ха, итаро ‘‘на саккхисса̄мӣ’’ти а̄ха. тит̣т̣хату имасмим̣ пассе аккхи, парапассе аккхим̣ пахарисса̄мӣти. идампи на саккхиссасийева̄ти. ‘‘тена хи упадха̄рехӣ’’ти дутийам̣ саккхарам̣ гахетва̄ хам̣сасса паччха̄бха̄ге кхипи, хам̣со саккхарасаддам̣ сутва̄ ниваттитва̄ олокеси. атха нам̣ итарам̣ ват̣т̣асаккхарам̣ гахетва̄ парапассе аккхимхи пахаритва̄ оримаккхина̄ никкха̄меси. хам̣со вираванто париваттитва̄ тесам̣ па̄дамӯлейева пати. таттха таттха т̣хита̄ бхиккхӯ дисва̄, ‘‘а̄вусо, буддхаса̄сане паббаджитва̄ анануччхавикам̣ во катам̣ па̄н̣а̄типа̄там̣ каронтехӣ’’ти ватва̄ те а̄да̄йа гантва̄ татха̄гатасса дассесум̣.
саттха̄ ‘‘саччам̣ кира тайа̄ бхиккху па̄н̣а̄типа̄то като’’ти пуччхитва̄ ‘‘саччам̣, бханте’’ти вутте ‘‘бхиккху касма̄ еварӯпе ниййа̄никаса̄сане паббаджитва̄ евамака̄си, пора̄н̣акапан̣д̣ита̄ ануппанне буддхе ага̄рамаджджхе васама̄на̄ аппаматтакесупи т̣ха̄несу куккуччам̣ карим̣су, твам̣ пана еварӯпе буддхаса̄сане паббаджитва̄ куккуччаматтампи на ака̄сӣ’’ти ватва̄ техи йа̄чито атӣтам̣ а̄хари.
атӣте курурат̣т̣хе индапаттанагаре дханан̃чайе раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто тасса аггамахесийа̄ куччхисмим̣ пат̣исандхим̣ гахетва̄ анупуббена вин̃н̃утам̣ патто таккасила̄йам̣ сиппа̄ни уггахетва̄ питара̄ упарадждже патит̣т̣ха̄пито апарабха̄ге питу аччайена раджджам̣ патва̄ даса ра̄джадхамме акопенто курудхамме ваттиттха. курудхаммо на̄ма пан̃часӣла̄ни, та̄ни бодхисатто парисуддха̄ни катва̄ раккхи. йатха̄ ча бодхисатто, евамасса ма̄та̄ аггамахесӣ канит̣т̣хабха̄та̄ упара̄джа̄ пурохито бра̄хман̣о раджджуга̄хако амаччо са̄ратхи сет̣т̣хи дон̣ама̄пако маха̄матто дова̄рико нагарасобхинӣ ван̣н̣ада̄сӣти еваметесу ека̄дасасу джанесу курудхаммам̣ раккхантесу калин̇гарат̣т̣хе дантапуранагаре калин̇ге раджджам̣ ка̄ренте тасмим̣ рат̣т̣хе дево на васси. маха̄саттасса пана ан̃джанасаннибхо на̄ма ман̇галахаттхӣ маха̄пун̃н̃о хоти. рат̣т̣хава̄сино ‘‘тасмим̣ а̄нӣте дево вассиссатӣ’’ти сан̃н̃а̄йа ран̃н̃о а̄рочайим̣су. ра̄джа̄ тасса хаттхисса а̄найанаттха̄йа бра̄хман̣е пахин̣и. те гантва̄ маха̄саттам̣ хаттхим̣ йа̄чим̣су. саттха̄ тесам̣ йа̄чанака̄ран̣ам̣ дассетум̣ а̄ха –
‘‘тава саддхан̃ча сӣлан̃ча, видитва̄на джана̄дхипа;
ван̣н̣ам̣ ан̃джанаван̣н̣ена, калин̇гасмим̣ нимимхасе’’ти. (джа̄. 1.3.76) –
имам̣ тиканипа̄те джа̄такам̣ катхеси. хаттхимхи пана а̄нӣтепи деве авассанте ‘‘со ра̄джа̄ курудхаммам̣ раккхати, тенасса рат̣т̣хе дево вассатӣ’’ти сан̃н̃а̄йа ‘‘йам̣ со курудхаммам̣ раккхати, там̣ суван̣н̣апат̣т̣е ликхитва̄ а̄нетха̄’’ти пуна ка̄лин̇го бра̄хман̣е ча амачче ча песеси. тесу гантва̄ йа̄чантесу ра̄джа̄нам̣ а̄дим̣ катва̄ саббепи те аттано аттано сӣлесу кин̃чи куккуччаматтам̣ катва̄ ‘‘апарисуддхам̣ но сӣла’’нти пат̣иккхипитва̄пи ‘‘на етта̄вата̄ сӣлабхедо хотӣ’’ти техи пунаппунам̣ йа̄чита̄ аттано аттано сӣла̄ни катхайим̣су. ка̄лин̇го суван̣н̣апат̣т̣е ликха̄петва̄ а̄бхатам̣ курудхаммам̣ дисва̄ва сама̄да̄йа са̄дхукам̣ пӯреси. тасса рат̣т̣хе дево па̄васси, рат̣т̣хам̣ кхемам̣ субхиккхам̣ ахоси. саттха̄ имам̣ атӣтам̣ а̄харитва̄ –
‘‘ган̣ика̄ уппалаван̣н̣а̄, пун̣н̣о дова̄рико тада̄;
раджджуга̄хо ча качча̄но, дон̣ама̄пако ча колито.
‘‘са̄рипутто тада̄ сет̣т̣хӣ, ануруддхо ча са̄ратхӣ;
бра̄хман̣о кассапо тхеро, упара̄джа̄нандапан̣д̣ито.
‘‘махесӣ ра̄хулама̄та̄, ма̄йа̄девӣ джанеттика̄;
курура̄джа̄ бодхисатто, евам̣ дха̄ретха джа̄така’’нти. –
джа̄такам̣ самодха̄нетва̄ ‘‘бхиккху евам̣ пуббепи пан̣д̣ита̄ аппаматтакепи куккучче уппанне аттано сӣлабхеде а̄сан̇кам̣ карим̣су, твам̣ пана ма̄дисасса буддхасса са̄сане паббаджитва̄ па̄н̣а̄типа̄там̣ каронто атибха̄рийам̣ каммамака̄си, бхиккхуна̄ на̄ма хаттхехи па̄дехи ва̄ча̄йа ча сам̣йатена бхавитабба’’нти ватва̄ имам̣ га̄тхама̄ха –
362. ‘‘хаттхасам̣йато па̄дасам̣йато,
ва̄ча̄сам̣йато сам̣йатуттамо;
аджджхаттарато сама̄хито,
еко сантусито тама̄ху бхиккху’’нти.
таттха хаттхасам̣йатоти хаттхакӣл̣а̄пана̄дӣнам̣ ва̄ хаттхена паресам̣ пахаран̣а̄дӣнам̣ ва̄ абха̄вена хаттхасам̣йато. дутийападепи есева найо. ва̄ча̄йа пана муса̄ва̄да̄дӣнам̣ акаран̣ато ва̄ча̄йа сам̣йато. сам̣йатуттамоти сам̣йататтабха̄во, ка̄йачаланасӣсуккхипанабхамукавика̄ра̄дӣнам̣ ака̄ракоти аттхо. аджджхаттаратоти гочараджджхаттасан̇кха̄та̄йа каммат̣т̣ха̄набха̄вана̄йа рато. сама̄хитоти сут̣т̣ху т̣хапито. еко сантуситоти екавиха̄рӣ хутва̄ сут̣т̣ху тусито випассана̄ча̄рато пат̣т̣ха̄йа аттано адхигамена тут̣т̣хама̄насо. путхуджджанакалйа̄н̣акан̃хи а̄дим̣ катва̄ саббепи секха̄ аттано адхигамена сантуссантӣти сантусита̄, араха̄ пана екантасантуситова. там̣ сандха̄йетам̣ вуттам̣.
десана̄васа̄не бахӯ сота̄паттипхала̄дӣни па̄пун̣им̣сӯти.
хам̣сагха̄такабхиккхуваттху дутийам̣.
3. кока̄ликаваттху
йо мукхасам̣йатоти имам̣ дхаммадесанам̣ саттха̄ джетаване вихаранто кока̄ликам̣ а̄раббха катхеси. ваттху ‘‘атха кхо кока̄лико бхиккху йена бхагава̄ тенупасан̇камӣ’’ти сутте (сам̣. ни. 1.181; су. ни. кока̄ликасутта; а. ни. 10.89) а̄гатамева. аттхописса ат̣т̣хакатха̄йа вуттанайенева ведитаббо.
кока̄лике пана падуманирайе уппанне дхаммасабха̄йам̣ катхам̣ самут̣т̣ха̄песум̣ ‘‘ахо кока̄лико бхиккху аттано мукхам̣ нисса̄йа вина̄сам̣ патто, две аггаса̄ваке аккосантассева хисса патхавӣ виварам̣ ада̄сӣ’’ти. саттха̄ а̄гантва̄ ‘‘ка̄йа нуттха, бхиккхаве, етарахи катха̄йа саннисинна̄’’ти пуччхитва̄ ‘‘има̄йа на̄ма̄’’ти вутте ‘‘на, бхиккхаве, ида̄нева, пуббепи кока̄лико бхиккху аттано мукхамева нисса̄йа нат̣т̣хо’’ти ватва̄ таматтхам̣ сотука̄мехи бхиккхӯхи йа̄чито тасса пака̄санаттхам̣ атӣтам̣ а̄хари.
атӣте химавантападесе екасмим̣ саре каччхапо васати. две хам̣сапотака̄ гочара̄йа чаранта̄ тена саддхим̣ висса̄сам̣ катва̄ дал̣хависса̄сика̄ хутва̄ екадивасам̣ каччхапам̣ пуччхим̣су – ‘‘самма, амха̄кам̣ химаванте читтакӯт̣апаббататале кан̃чанагуха̄йа васанат̣т̣ха̄нам̣, раман̣ийо падесо, гаччхиссаси амхехи саддхи’’нти. ‘‘самма, ахам̣ катхам̣ гамисса̄мӣ’’ти? ‘‘майам̣ там̣ несса̄ма, саче мукхам̣ раккхитум̣ саккхиссасӣ’’ти. ‘‘раккхисса̄ми, самма̄ гахетва̄ мам̣ гаччхатха̄’’ти. те ‘‘са̄дхӯ’’ти ватва̄ екам̣ дан̣д̣акам̣ каччхапена д̣ам̣са̄петва̄ сайам̣ тасса убхо кот̣ийо д̣ам̣ситва̄ а̄ка̄сам̣ паккхандим̣су. там̣ татха̄ хам̣сехи нӣйама̄нам̣ га̄мада̄рака̄ дисва̄ ‘‘две хам̣са̄ каччхапам̣ дан̣д̣ена харантӣ’’ти а̄хам̣су. каччхапо ‘‘йади мам̣ саха̄йака̄ ненти, тумха̄кам̣ еттха ким̣ хоти дут̣т̣хачет̣ака̄’’ти ваттука̄мо хам̣са̄нам̣ сӣгхавегата̄йа ба̄ра̄н̣асинагаре ра̄джанивесанасса упарибха̄гам̣ сампаттака̄ле дат̣т̣хат̣т̣ха̄нато дан̣д̣акам̣ виссаджджетва̄ а̄ка̄сан̇ган̣е патитва̄ дведха̄ бхиджджи. саттха̄ имам̣ атӣтам̣ а̄харитва̄ –
‘‘авадхӣ вата атта̄нам̣, каччхапо бйа̄харам̣ гирам̣;
суггахӣтасмим̣ кат̣т̣хасмим̣, ва̄ча̄йа сакийа̄вадхӣ.
‘‘етампи дисва̄ наравӣрийасет̣т̣ха,
ва̄чам̣ памун̃че кусалам̣ на̄тивелам̣;
пассаси бахубха̄н̣ена, каччхапам̣ бйасанам̣ гата’’нти. (джа̄. 1.2.129-130);
имам̣ дуканипа̄те бахубха̄н̣иджа̄такам̣ виттха̄ретва̄, ‘‘бхиккхаве, бхиккхуна̄ на̄ма мукхасам̣йатена самача̄рина̄ ануддхатена ниббутачиттена бхавитабба’’нти ватва̄ имам̣ га̄тхама̄ха –
363. ‘‘йо мукхасам̣йато бхиккху, мантабха̄н̣ӣ ануддхато;
аттхам̣ дхамман̃ча дӣпети, мадхурам̣ тасса бха̄сита’’нти.
таттха мукхасам̣йатоти да̄сачан̣д̣а̄ла̄дайопи ‘‘твам̣ дуджджа̄то, твам̣ дуссӣло’’тиа̄дӣнам̣ авачаната̄йа мукхена сам̣йато. мантабха̄н̣ӣти манта̄ вуччати пан̃н̃а̄, та̄йа бхан̣анасӣло. ануддхатоти ниббутачитто. аттхам̣ дхамман̃ча дӣпетӣти бха̄ситаттхан̃чева десана̄дхамман̃ча катхети. мадхуранти еварӯпасса бхиккхуно бха̄ситам̣ мадхурам̣ на̄ма. йо пана аттхамева сампа̄дети, на па̄л̣им̣, па̄л̣им̣йева сампа̄дети, на аттхам̣, убхайам̣ ва̄ пана на сампа̄дети, тасса бха̄ситам̣ мадхурам̣ на̄ма на хотӣти.
десана̄васа̄не бахӯ сота̄паттипхала̄дӣни па̄пун̣им̣сӯти.
кока̄ликаваттху татийам̣.
4. дхамма̄ра̄маттхераваттху
дхамма̄ра̄моти имам̣ дхаммадесанам̣ саттха̄ джетаване вихаранто дхамма̄ра̄маттхерам̣ а̄раббха катхеси.
саттха̄ра̄ кира ‘‘ито ме чатума̄саччайена паринибба̄нам̣ бхависсатӣ’’ти а̄рочите анекасахасса̄ бхиккхӯ саттха̄рам̣ парива̄ретва̄ вичарим̣су. таттха путхуджджана̄ бхиккхӯ ассӯни сандха̄ретум̣ на̄саккхим̣су, кхӣн̣а̄сава̄нам̣ дхаммасам̣вего уппаджджи. саббепи ‘‘ким̣ ну кхо карисса̄ма̄’’ти ваггабандханена вичаранти. еко пана дхамма̄ра̄мо на̄ма бхиккху бхиккхӯнам̣ сантикам̣ на упасан̇камати. бхиккхӯхи ‘‘ким̣, а̄вусо’’ти вуччама̄но пат̣ивачанампи адатва̄ ‘‘саттха̄ кира чатума̄саччайена паринибба̄йиссати, ахан̃чамхи авӣтара̄го, саттхари дхарама̄нейева ва̄йамитва̄ арахаттам̣ па̄пун̣исса̄мӣ’’ти екакова вихаранто саттха̄ра̄ деситам̣ дхаммам̣ а̄ваджджети чинтети ануссарати. бхиккхӯ татха̄гатасса а̄рочесум̣ – ‘‘бханте, дхамма̄ра̄масса тумхесу синехаматтампи наттхи, ‘саттха̄ кира паринибба̄йиссати, ким̣ ну кхо карисса̄ма̄’ти амхехи саддхим̣ саммантанаматтампи на каротӣ’’ти. саттха̄ там̣ паккоса̄петва̄ ‘‘саччам̣ кира твам̣ евам̣ каросӣ’’ти пуччхи. ‘‘саччам̣, бханте’’ти. ‘‘ким̣ ка̄ран̣а̄’’ти? тумхе кира чатума̄саччайена паринибба̄йиссатха, ахан̃чамхи авӣтара̄го, тумхесу дхарантесуйева ва̄йамитва̄ арахаттам̣ па̄пун̣исса̄мӣти тумхехи деситам̣ дхаммам̣ а̄ваджджа̄ми чинтеми ануссара̄мӣти.
саттха̄ ‘‘са̄дху са̄дхӯ’’ти тасса са̄дхука̄рам̣ датва̄, ‘‘бхиккхаве, ан̃н̃ена̄пи майи синехавантена бхиккхуна̄ на̄ма дхамма̄ра̄масадисенева бхавитаббам̣. на хи майхам̣ ма̄ла̄гандха̄дӣхи пӯджам̣ каронта̄ мама пӯджам̣ каронти на̄ма, дхамма̄нудхаммам̣ пат̣ипаджджанта̄йева пана мам̣ пӯдженти на̄ма̄’’ти ватва̄ имам̣ га̄тхама̄ха –
364. ‘‘дхамма̄ра̄мо дхаммарато, дхаммам̣ анувичинтайам̣;
дхаммам̣ ануссарам̣ бхиккху, саддхамма̄ на париха̄йатӣ’’ти.
таттха нива̄санат̣т̣хена саматхавипассана̄дхаммо а̄ра̄мо асса̄ти дхамма̄ра̄мо. тасмим̣йева дхамме ратоти дхаммарато. тассева дхаммасса пунаппунам̣ вичинтаната̄йа дхаммам̣ анувичинтайам̣, там̣ дхаммам̣ а̄вадждженто манасикаронтоти аттхо. ануссаранти тамева дхаммам̣ ануссаранто. саддхамма̄ти еварӯпо бхиккху саттатим̣сабхеда̄ бодхипаккхийадхамма̄ нававидхалокуттарадхамма̄ ча на париха̄йатӣти аттхо.
десана̄васа̄не со бхиккху арахатте патит̣т̣хахи, сампатта̄нампи са̄ттхика̄ дхаммадесана̄ ахосӣти.
дхамма̄ра̄маттхераваттху чатуттхам̣.
5. випаккхасевакабхиккхуваттху
сала̄бханти имам̣ дхаммадесанам̣ саттха̄ вел̣уване вихаранто ан̃н̃атарам̣ випаккхасевакам̣ бхиккхум̣ а̄раббха катхеси.
тасса киреко девадаттапаккхико бхиккху саха̄йо ахоси. со там̣ бхиккхӯхи саддхим̣ пин̣д̣а̄йа чаритва̄ катабхаттакиччам̣ а̄гаччхантам̣ дисва̄ ‘‘кухим̣ гатосӣ’’ти пуччхи. ‘‘асукат̣т̣ха̄нам̣ на̄ма пин̣д̣а̄йа чариту’’нти. ‘‘ладдхо те пин̣д̣апа̄то’’ти? ‘‘а̄ма, ладдхо’’ти. ‘‘идха амха̄кам̣ маха̄ла̄бхасакка̄ро, катипа̄хам̣ идхева хохӣ’’ти. со тасса вачанена катипа̄хам̣ таттха васитва̄ сакат̣т̣ха̄намева агама̄си. атха нам̣ бхиккхӯ ‘‘айам̣, бханте, девадаттасса уппаннала̄бхасакка̄рам̣ парибхун̃джати, девадаттасса паккхико есо’’ти татха̄гатасса а̄рочесум̣. саттха̄ там̣ паккоса̄петва̄ ‘‘саччам̣ кира твам̣ евамака̄сӣ’’ти пуччхи. ‘‘а̄ма, бханте, ахам̣ таттха екам̣ дахарам̣ нисса̄йа катипа̄хам̣ васим̣, на ча пана девадаттасса ладдхим̣ рочемӣ’’ти. атха нам̣ бхагава̄ ‘‘кин̃ча̄пи твам̣ ладдхим̣ на рочеси, дит̣т̣хадит̣т̣хака̄нам̣йева пана ладдхим̣ роченто вийа вичараси. на твам̣ ида̄нева евам̣ кароси, пуббепи еварӯпойева̄’’ти ватва̄ ‘‘ида̄ни та̄ва, бханте, амхехи са̄мам̣ дит̣т̣хо, пуббе панеса кесам̣ ладдхим̣ роченто вийа вичари, а̄чиккхатха но’’ти бхиккхӯхи йа̄чито атӣтам̣ а̄харитва̄ –
‘‘пура̄н̣ачора̄на вачо нисамма,
махил̣а̄мукхо потхайаманвача̄рӣ;
сусан̃н̃ата̄нан̃хи вачо нисамма,
гаджуттамо саббагун̣есу ат̣т̣ха̄’’ти. (джа̄. 1.1.26) –
имам̣ махил̣а̄мукхаджа̄такам̣ виттха̄ретва̄, ‘‘бхиккхаве, бхиккхуна̄ на̄ма сакала̄бхенева сантут̣т̣хена бхавитаббам̣, парала̄бхам̣ паттхетум̣ на ват̣т̣ати. парала̄бхам̣ паттхентасса хи джха̄навипассана̄маггапхалесу екадхаммопи нуппаджджати, сакала̄бхасантут̣т̣хассева пана джха̄на̄дӣни уппаджджантӣ’’ти ватва̄ дхаммам̣ десенто има̄ га̄тха̄ абха̄си –
365. ‘‘сала̄бхам̣ на̄тиман̃н̃еййа, на̄н̃н̃есам̣ пихайам̣ чаре;
ан̃н̃есам̣ пихайам̣ бхиккху, сама̄дхим̣ на̄дхигаччхати.
366. ‘‘аппала̄бхопи че бхиккху, сала̄бхам̣ на̄тиман̃н̃ати;
там̣ ве дева̄ пасам̣санти, суддха̄джӣвим̣ атандита’’нти.
таттха сала̄бханти аттано уппаджджанакала̄бхам̣. сапада̄нача̄ран̃хи париваджджетва̄ анесана̄йа джӣвикам̣ каппенто сала̄бхам̣ атиман̃н̃ати хӣл̣ети джигуччхати на̄ма. тасма̄ евам̣ акаран̣ена сала̄бхам̣ на̄тиман̃н̃еййа. ан̃н̃есам̣ пихайанти ан̃н̃есам̣ ла̄бхам̣ паттхенто на чареййа̄ти аттхо. сама̄дхим̣ на̄дхигаччхатӣти ан̃н̃есан̃хи ла̄бхам̣ пихайанто тесам̣ чӣвара̄дикаран̣е уссуккам̣ а̄панно бхиккху аппана̄сама̄дхим̣ ва̄ упача̄расама̄дхим̣ ва̄ на̄дхигаччхати. сала̄бхам̣ на̄тиман̃н̃атӣти аппала̄бхопи сама̄но уччанӣчакуле пат̣ипа̄т̣ийа̄ сапада̄нам̣ чаранто бхиккху сала̄бхам̣ на̄тиман̃н̃ати на̄ма. там̣ вети там̣ еварӯпам̣ бхиккхум̣ са̄раджӣвитата̄йа суддха̄джӣвим̣ джан̇гхабалам̣ нисса̄йа джӣвитакаппанена акусӣтата̄йа атандитам̣ дева̄ пасам̣санти тхоментӣти аттхо.
десана̄васа̄не бахӯ сота̄паттипхала̄дӣни па̄пун̣им̣сӯти.
випаккхасевакабхиккхуваттху пан̃чамам̣.
6. пан̃чаггада̄йакабра̄хман̣аваттху
саббасоти имам̣ дхаммадесанам̣ саттха̄ джетаване вихаранто пан̃чаггада̄йакам̣ на̄ма бра̄хман̣ам̣ а̄раббха катхеси.
со кира сассе кхетте т̣хитака̄лейева кхеттаггам̣ на̄ма дети, кхалака̄ле кхалаггам̣ на̄ма дети, кхалабхан̣д̣ака̄ле кхалабхан̣д̣аггам̣ на̄ма дети, уккхаликака̄ле кумбхаггам̣ на̄ма дети, па̄тийам̣ вад̣д̣хитака̄ле па̄таггам̣ на̄ма детӣти има̄ни пан̃ча аггада̄на̄ни дети, сампаттасса адатва̄ на̄ма на бхун̃джати. тенасса пан̃чаггада̄йакотвева на̄мам̣ ахоси. саттха̄ тасса ча бра̄хман̣ийа̄ часса тин̣н̣ам̣ пхала̄нам̣ упаниссайам̣ дисва̄ бра̄хман̣асса бходжанавела̄йам̣ гантва̄ два̄ре ат̣т̣ха̄си. сопи два̄рапамукхе антогеха̄бхимукхо нисӣдитва̄ бхун̃джати, саттха̄рам̣ два̄ре т̣хитам̣ на пассати. бра̄хман̣ӣ пана там̣ паривисама̄на̄ саттха̄рам̣ дисва̄ чинтеси – ‘‘айам̣ бра̄хман̣о пан̃часу т̣ха̄несу аггам̣ датва̄ бхун̃джати, ида̄ни ча саман̣о готамо а̄гантва̄ два̄ре т̣хито. саче бра̄хман̣о етам̣ дисва̄ аттано бхаттам̣ харитва̄ дассати, пунапа̄хам̣ пачитум̣ на саккхисса̄мӣ’’ти. са̄ ‘‘евам̣ айам̣ саман̣ам̣ готамам̣ на пассиссатӣ’’ти саттху пит̣т̣хим̣ датва̄ тасса паччхато там̣ пат̣иччха̄дентӣ онамитва̄ пун̣н̣ачандам̣ па̄н̣ина̄ пат̣иччха̄дентӣ вийа ат̣т̣ха̄си. татха̄ т̣хита̄ ева ча пана ‘‘гато ну кхо но’’ти саттха̄рам̣ ад̣д̣хаккхикена олокеси. саттха̄ таттхева ат̣т̣ха̄си. бра̄хман̣асса пана саванабхайена ‘‘атиччхатха̄’’ти на вадети, осаккитва̄ пана сан̣икамева ‘‘атиччхатха̄’’ти а̄ха. саттха̄ ‘‘на гамисса̄мӣ’’ти сӣсам̣ ча̄леси. локагаруна̄ буддхена ‘‘на гамисса̄мӣ’’ти сӣсе ча̄лите са̄ сандха̄ретум̣ асакконтӣ маха̄хаситам̣ хаси. тасмим̣ кхан̣е саттха̄ геха̄бхимукхам̣ обха̄сам̣ мун̃чи. бра̄хман̣опи пит̣т̣хим̣ датва̄ нисиннойева бра̄хман̣ийа̄ хаситасаддам̣ сутва̄ чхаббан̣н̣а̄нан̃ча расмӣнам̣ обха̄сам̣ олокетва̄ саттха̄рам̣ аддаса. буддха̄ хи на̄ма га̄ме ва̄ аран̃н̃е ва̄ хетусампанна̄нам̣ атта̄нам̣ адассетва̄ на паккаманти. бра̄хман̣опи саттха̄рам̣ дисва̄, ‘‘бхоти на̄ситомхи тайа̄, ра̄джапуттам̣ а̄гантва̄ два̄ре т̣хитам̣ майхам̣ ана̄чиккхантийа̄ бха̄рийам̣ те каммам̣ ката’’нти ватва̄ ад̣д̣хабхуттам̣ бходжанапа̄тим̣ а̄да̄йа саттху сантикам̣ гантва̄, ‘‘бхо готама, ахам̣ пан̃часу т̣ха̄несу аггам̣ датва̄ва бхун̃джа̄ми, ито ча ме маджджхе бхиндитва̄ екова бхаттакот̣т̣ха̄со бхутто, еко кот̣т̣ха̄со авасит̣т̣хо, пат̣игган̣хиссаси ме идам̣ бхатта’’нти. саттха̄ ‘‘на ме тава уччхит̣т̣хабхаттена аттхо’’ти аватва̄, ‘‘бра̄хман̣а, аггампи майхамева ануччхавикам̣, маджджхе бхиндитва̄ ад̣д̣хабхуттабхаттампи, чаримакабхаттапин̣д̣опи майхамева ануччхавико. майан̃хи, бра̄хман̣а, парадаттӯпаджӣвипетасадиса̄’’ти ватва̄ имам̣ га̄тхама̄ха –
‘‘йадаггато маджджхато сесато ва̄,
пин̣д̣ам̣ лабхетха парадаттӯпаджӣвӣ;
на̄лам̣ тхутум̣ нопи нипаччава̄дӣ,
там̣ ва̄пи дхӣра̄ муни ведайантӣ’’ти. (су. ни. 219);
бра̄хман̣о там̣ сутва̄ва пасанначитто хутва̄ ‘‘ахо аччхарийам̣, дӣпаса̄мико на̄ма ра̄джапутто ‘на ме тава уччхит̣т̣хабхаттена аттхо’ти аватва̄ евам̣ ваккхатӣ’’ти два̄ре т̣хитакова саттха̄рам̣ пан̃хам̣ пуччхи – ‘‘бхо готама, тумхе аттано са̄ваке бхиккхӯти вадатха, китта̄вата̄ бхиккху на̄ма хотӣ’’ти. саттха̄ ‘‘катхам̣рӯпа̄ ну кхо имасса дхаммадесана̄ саппа̄йа̄’’ти упадха̄ренто ‘‘име двепи джана̄ кассапабуддхака̄ле ‘на̄марӯпа’нти ваданта̄нам̣ катхам̣ сун̣им̣су, на̄марӯпам̣ ависсаджджитва̄ва несам̣ дхаммам̣ десетум̣ ват̣т̣атӣ’’ти, ‘‘бра̄хман̣а, на̄ме ча рӯпе ча араджджанто асаджджанто асочанто бхиккху на̄ма хотӣ’’ти ватва̄ имам̣ га̄тхама̄ха –
367. ‘‘саббасо на̄марӯпасмим̣, йасса наттхи мама̄йитам̣;
асата̄ ча на сочати, са ве бхиккхӯти вуччатӣ’’ти.
таттха саббасоти саббасмимпи ведана̄дӣнам̣ чатуннам̣, рӯпаккхандхасса ча̄ти пан̃чаннам̣ кхандха̄нам̣ васена паватте на̄марӯпе. мама̄йитанти йасса аханти ва̄ маманти ва̄ га̄хо наттхи. асата̄ ча на сочатӣти тасмин̃ча на̄марӯпе кхайавайам̣ патте ‘‘мама рӯпам̣ кхӣн̣ам̣…пе… мама вин̃н̃а̄н̣ам̣ кхӣн̣а’’нти на сочати на вихан̃н̃ати, ‘‘кхайавайадхаммам̣ ме кхӣн̣а’’нти пассати. са вети со еварӯпо виджджама̄непи на̄марӯпе мама̄йитарахитопи асата̄пи тена асочанто бхиккхӯти вуччатӣти аттхо.
десана̄васа̄не убхопи джайампатика̄ ана̄га̄мипхале патит̣т̣хахим̣су, сампатта̄нампи са̄ттхика̄ дхаммадесана̄ ахосӣти.
пан̃чаггада̄йакабра̄хман̣аваттху чхат̣т̣хам̣.
7. самбахулабхиккхуваттху
метта̄виха̄рӣти имам̣ дхаммадесанам̣ саттха̄ джетаване вихаранто самбахуле бхиккхӯ а̄раббха катхеси.
екасмин̃хи самайе а̄йасманте маха̄качча̄не авантиджанападе курарагхарам̣ нисса̄йа паваттапаббате вихаранте сон̣о на̄ма кот̣икан̣н̣о упа̄сако тхерасса дхаммакатха̄йа пасӣдитва̄ тхерасса сантике паббаджитука̄мо тхерена ‘‘дуккарам̣ кхо, сон̣а, йа̄ваджӣвам̣ екабхаттам̣ екасеййам̣ брахмачарийа’’нти ватва̄ две ва̄ре пат̣иккхиттопи паббаджджа̄йа ативийа усса̄хаджа̄то татийава̄ре тхерам̣ йа̄читва̄ паббаджитва̄ аппабхиккхукатта̄ даккхин̣а̄патхе тин̣н̣ам̣ васса̄нам̣ аччайена ладдхӯпасампадо саттха̄рам̣ саммукха̄ дат̣т̣хука̄мо хутва̄ упаджджха̄йам̣ а̄пуччхитва̄ тена диннам̣ са̄санам̣ гахетва̄ анупуббена джетаванам̣ гантва̄ саттха̄рам̣ вандитва̄ катапат̣исантха̄ро саттха̄ра̄ екагандхакут̣ийам̣йева анун̃н̃а̄тасена̄сано бахудева раттим̣ аджджхока̄се вӣтхина̄метва̄ раттибха̄ге гандхакут̣им̣ пависитва̄ аттано паттасена̄сане там̣ раттибха̄гам̣ вӣтина̄метва̄ паччӯсасамайе саттха̄ра̄ аджджхит̣т̣хо сол̣аса ат̣т̣хакаваггика̄ни (су. ни. 772 а̄дайо) сабба̄нева сарабхан̃н̃ена абхан̣и. атхасса бхагава̄ сарабхан̃н̃апарийоса̄не аббха̄нумоденто – ‘‘са̄дху са̄дху, бхиккхӯ’’ти са̄дхука̄рам̣ ада̄си. саттха̄ра̄ диннаса̄дхука̄рам̣ сутва̄ бхӯмат̣т̣хакадева̄ на̄га̄ супан̣н̣а̄ти евам̣ йа̄ва брахмалока̄ екаса̄дхука̄рамева ахоси.
тасмим̣ кхан̣е джетаванато вӣсайоджанасатаматтхаке курарагхаранагаре тхерасса ма̄ту маха̄упа̄сика̄йа гехе адхиваттха̄ девата̄пи махантена саддена са̄дхука̄рамада̄си. атха нам̣ упа̄сика̄ а̄ха – ‘‘ко еса са̄дхука̄рам̣ детӣ’’ти? ахам̣, бхагинӣти. коси тванти? тава гехе адхиваттха̄, девата̄ти. твам̣ ито пуббе майхам̣ са̄дхука̄рам̣ адатва̄ аджджа касма̄ десӣти? на̄хам̣ туйхам̣ са̄дхука̄рам̣ даммӣти. атха касса те са̄дхука̄ро динноти? тава путтасса кот̣икан̣н̣асса сон̣аттхерасса̄ти. ким̣ ме путтена катанти? путто те аджджа саттха̄ра̄ саддхим̣ екагандхакут̣ийам̣ васитва̄ дхаммам̣ десеси, саттха̄ тава путтасса дхаммам̣ сутва̄ пасанно са̄дхука̄рамада̄си. тенасса майа̄пи са̄дхука̄ро динно. самма̄самбуддхасса хи са̄дхука̄рам̣ сампат̣иччхитва̄ бхӯмат̣т̣хакадеве а̄дим̣ катва̄ йа̄ва брахмалока̄ екаса̄дхука̄рамева джа̄танти. ким̣ пана, са̄ми, мама путтена саттху дхаммо катхито, саттха̄ра̄ мама путтасса катхитоти? тава путтена саттху катхитоти. евам̣ девата̄йа катхентийа̄ва упа̄сика̄йа пан̃чаван̣н̣а̄ пӣти уппаджджитва̄ сакаласарӣрам̣ пхари.
атхасса̄ етадахоси – ‘‘саче ме путто саттха̄ра̄ саддхим̣ екагандхакут̣ийам̣ васитва̄ саттху дхаммам̣ катхетум̣ саккхи, майхампи катхетум̣ саккхиссатийева. путтасса а̄гатака̄ле дхаммассаванам̣ ка̄ретва̄ дхаммакатхам̣ сун̣исса̄мӣ’’ти. сон̣аттхеропи кхо саттха̄ра̄ са̄дхука̄ре динне ‘‘айам̣ ме упаджджха̄йена диннаса̄санам̣ а̄рочетум̣ ка̄ло’’ти бхагавантам̣ паччантимесу джанападесу винайадхарапан̃чамена ган̣ена упасампадам̣ а̄дим̣ катва̄ (маха̄ва. 259) пан̃ча варе йа̄читва̄ катипа̄хам̣ саттху сантикейева васитва̄ ‘‘упаджджха̄йам̣ пассисса̄мӣ’’ти саттха̄рам̣ а̄пуччхитва̄ джетавана̄ никкхамитва̄ анупуббена упаджджха̄йасса сантикам̣ агама̄си.
тхеро пунадивасе там̣ а̄да̄йа пин̣д̣а̄йа чаранто ма̄ту упа̄сика̄йа гехадва̄рам̣ агама̄си. са̄пи путтам̣ дисва̄ тут̣т̣хама̄наса̄ вандитва̄ саккаччам̣ паривиситва̄ пуччхи – ‘‘саччам̣ кира твам̣, та̄та, саттха̄ра̄ саддхим̣ екагандхакут̣ийам̣ васитва̄ саттху дхаммакатхам̣ катхесӣ’’ти. ‘‘упа̄сике, туйхам̣ кена идам̣ катхита’’нти? ‘‘та̄та, имасмим̣ гехе адхиваттха̄ девата̄ махантена саддена са̄дхука̄рам̣ датва̄ майа̄ ‘ко есо’ти вутте ‘аха’нти ватва̄ еван̃ча еван̃ча катхеси. там̣ сутва̄ майхам̣ етадахоси – ‘саче ме путто саттху дхаммакатхам̣ катхеси, майхампи катхетум̣ саккхиссатӣ’ти. атха нам̣ а̄ха – ‘та̄та, йато тайа̄ саттху саммукха̄ дхаммо катхито, майхампи катхетум̣ саккхиссаси ева. асукадивасе на̄ма дхаммассаванам̣ ка̄ретва̄ тава дхаммам̣ сун̣исса̄ми, та̄та̄’’’ти. со адхива̄сеси. упа̄сика̄ бхиккхусан̇гхасса да̄нам̣ датва̄ пӯджам̣ катва̄ ‘‘путтасса ме дхаммакатхам̣ сун̣исса̄мӣ’’ти екамева да̄сим̣ гехараккхикам̣ т̣хапетва̄ саббам̣ париджанам̣ а̄да̄йа антонагаре дхаммассаванаттха̄йа ка̄рите ман̣д̣апе алан̇катадхамма̄санам̣ абхируйха дхаммам̣ десентасса путтасса дхаммакатхам̣ сотум̣ агама̄си.
тасмим̣ пана ка̄ле навасата̄ чора̄ тасса̄ упа̄сика̄йа гехе ота̄рам̣ олокента̄ вичаранти. тасса̄ пана гехам̣ саттахи па̄ка̄рехи париккхиттам̣ саттадва̄ракот̣т̣хакайуттам̣, таттха тесу тесу т̣ха̄несу чан̣д̣асунакхе бандхитва̄ т̣хапайим̣су. антогехе чхаданасса удакапа̄тат̣т̣ха̄не пана парикхам̣ кхан̣итва̄ типуна̄ пӯрайим̣су. там̣ дива̄ а̄тапена вилӣнам̣ паккутхитам̣ вийа тит̣т̣хати, раттим̣ кат̣хинам̣ каккхал̣ам̣ хутва̄ тит̣т̣хати. тасса̄нантара̄ маханта̄ни айасан̇гха̄т̣ака̄ни нирантарам̣ бхӯмийам̣ одахим̣су. ити иман̃ча̄раккхам̣ упа̄сика̄йа ча антогехе т̣хитабха̄вам̣ пат̣ичча те чора̄ ока̄сам̣ алабханта̄ там̣ дивасам̣ тасса̄ гатабха̄вам̣ н̃атва̄ уман̇гам̣ бхиндитва̄ типупарикха̄йа ча айасан̇гха̄т̣ака̄нан̃ча хет̣т̣ха̄бха̄генева гехам̣ пависитва̄ чораджет̣т̣хакам̣ тасса̄ сантикам̣ пахин̣им̣су ‘‘саче са̄ амха̄кам̣ идха павит̣т̣хабха̄вам̣ сутва̄ ниваттитва̄ геха̄бхимукхӣ а̄гаччхати, асина̄ нам̣ пахаритва̄ ма̄ретха̄’’ти. со гантва̄ тасса̄ сантике ат̣т̣ха̄си.
чора̄пи антогехе дӣпам̣ джа̄летва̄ каха̄пан̣агаббхадва̄рам̣ виварим̣су. са̄ да̄сӣ чоре дисва̄ упа̄сика̄йа сантикам̣ гантва̄, ‘‘аййе, бахӯ чора̄ гехам̣ пависитва̄ каха̄пан̣агаббхадва̄рам̣ виварим̣сӯ’’ти а̄рочеси. ‘‘чора̄ аттана̄ дит̣т̣хакаха̄пан̣е харанту, ахам̣ мама путтасса дхаммакатхам̣ сун̣а̄ми, ма̄ ме дхаммасса антара̄йам̣ кари, гехам̣ гаччха̄’’ти там̣ пахин̣и. чора̄пи каха̄пан̣агаббхам̣ туччхам̣ катва̄ раджатагаббхам̣ виварим̣су. са̄ пунапи гантва̄ таматтхам̣ а̄рочеси. упа̄сика̄пи ‘‘чора̄ аттана̄ иччхитам̣ харанту, ма̄ ме антара̄йам̣ карӣ’’ти пуна там̣ пахин̣и. чора̄ раджатагаббхампи туччхам̣ катва̄ суван̣н̣агаббхам̣ виварим̣су. са̄ пунапи гантва̄ упа̄сика̄йа таматтхам̣ а̄рочеси. атха нам̣ упа̄сика̄ а̄мантетва̄, ‘‘бхоти дже твам̣ анекава̄рам̣ мама сантикам̣ а̄гата̄, ‘чора̄ йатха̄ручитам̣ харанту, ахам̣ мама путтасса дхаммакатхам̣ сун̣а̄ми, ма̄ ме антара̄йам̣ карӣ’ти майа̄ вутта̄пи мама катхам̣ ана̄дийитва̄ пунаппунам̣ а̄гаччхасийева. саче ида̄ни твам̣ а̄гаччхиссаси, джа̄нисса̄ми те каттаббам̣, гехамева гаччха̄’’ти пахин̣и.
чораджет̣т̣хако тасса̄ катхам̣ сутва̄ ‘‘еварӯпа̄йа иттхийа̄ сантакам̣ харанта̄нам̣ асани патитва̄ маттхакам̣ бхиндеййа̄’’ти чора̄нам̣ сантикам̣ гантва̄ ‘‘сӣгхам̣ упа̄сика̄йа сантакам̣ пат̣ипа̄катикам̣ каротха̄’’ти а̄ха. те каха̄пан̣ехи каха̄пан̣агаббхам̣, раджатасуван̣н̣ехи раджатасуван̣н̣агаббхе пуна пӯрайим̣су. дхаммата̄ киреса̄, йам̣ дхаммо дхаммача̄ринам̣ раккхати. тенева̄ха –
‘‘дхаммо хаве раккхати дхаммача̄рим̣,
дхаммо сучин̣н̣о сукхама̄ваха̄ти;
еса̄нисам̣со дхамме сучин̣н̣е,
на дуггатим̣ гаччхати дхаммача̄рӣ’’ти. (тхерага̄. 303; джа̄. 1.10.102);
чора̄пи гантва̄ дхаммассаванат̣т̣ха̄не ат̣т̣хам̣су. тхеропи дхаммам̣ катхетва̄ вибха̄та̄йа раттийа̄ а̄сана̄ отари. тасмим̣ кхан̣е чораджет̣т̣хако упа̄сика̄йа па̄дамӯле нипаджджитва̄ ‘‘кхама̄хи ме, аййе’’ти а̄ха. ‘‘ким̣ идам̣, та̄та̄’’ти? ‘‘ахан̃хи тумхесу а̄гха̄там̣ катва̄ тумхе ма̄ретука̄мо ат̣т̣ха̄си’’нти. ‘‘тена хи те, та̄та, кхама̄мӣ’’ти. сесачора̄пи татхева ватва̄, ‘‘та̄та̄, кхама̄мӣ’’ти вутте а̄хам̣су – ‘‘аййе, саче но кхаматха, путтасса во сантике амха̄кам̣ паббаджджам̣ да̄петха̄’’ти. са̄ путтам̣ вандитва̄ а̄ха – ‘‘та̄та, име чора̄ мама гун̣есу тумха̄кан̃ча дхаммакатха̄йа пасанна̄ паббаджджам̣ йа̄чанти, пабба̄джетха не’’ти. тхеро ‘‘са̄дхӯ’’ти ватва̄ техи ниваттхаваттха̄нам̣ даса̄ни чхинда̄петва̄ тамбаматтика̄йа раджа̄петва̄ те пабба̄джетва̄ сӣлесу патит̣т̣ха̄песи. упасампаннака̄ле ча несам̣ екекасса висум̣ висум̣ каммат̣т̣ха̄намада̄си. те навасата̄ бхиккхӯ висум̣ висум̣ навасатакаммат̣т̣ха̄на̄ни гахетва̄ екам̣ паббатам̣ абхируйха тасса тасса руккхасса чха̄йа̄йа нисӣдитва̄ саман̣адхаммам̣ карим̣су.
саттха̄ вӣсайоджанасатаматтхаке джетаванамаха̄виха̄ре нисиннова те бхиккхӯ олокетва̄ тесам̣ чарийавасена дхаммадесанам̣ ваваттха̄петва̄ обха̄сам̣ пхаритва̄ саммукхе нисӣдитва̄ катхенто вийа има̄ га̄тха̄ абха̄си –
368. ‘‘метта̄виха̄рӣ йо бхиккху, пасанно буддхаса̄сане;
адхигаччхе падам̣ сантам̣, сан̇кха̄рӯпасамам̣ сукхам̣.
369. ‘‘син̃ча бхиккху имам̣ на̄вам̣, ситта̄ те лахумессати;
чхетва̄ ра̄ган̃ча досан̃ча, тато нибба̄намехиси.
370. ‘‘пан̃ча чхинде пан̃ча джахе, пан̃ча чуттари бха̄вайе;
пан̃часан̇га̄тиго бхиккху, огхатин̣н̣оти вуччати.
371. ‘‘джха̄йа бхиккху ма̄ пама̄до,
ма̄ те ка̄магун̣е рамессу читтам̣;
ма̄ лохагул̣ам̣ гилӣ паматто,
ма̄ кандӣ дуккхамиданти дайхама̄но.
372. ‘‘наттхи джха̄нам̣ апан̃н̃асса, пан̃н̃а̄ наттхи аджха̄йато;
йамхи джха̄нан̃ча пан̃н̃а̄ ча, са ве нибба̄насантике.
373. ‘‘сун̃н̃а̄га̄рам̣ павит̣т̣хасса, сантачиттасса бхиккхуно;
ама̄нусӣ ратӣ хоти, самма̄ дхаммам̣ випассато.
374. ‘‘йато йато саммасати, кхандха̄нам̣ удайаббайам̣;
лабхатӣ пӣтипа̄моджджам̣, аматам̣ там̣ виджа̄натам̣.
375. ‘‘татра̄йама̄ди бхавати, идха пан̃н̃асса бхиккхуно;
индрийагутти сантут̣т̣хи, па̄тимоккхе ча сам̣варо.
376. ‘‘митте бхаджассу калйа̄н̣е, суддха̄джӣве атандите;
пат̣исантха̄равутйасса, а̄ча̄ракусало сийа̄;
тато па̄моджджабахуло, дуккхассантам̣ кариссатӣ’’ти.
таттха метта̄виха̄рӣти метта̄каммат̣т̣ха̄не каммам̣ каронтопи метта̄васена тикачатуккаджджха̄не ниббаттетва̄ т̣хитопи метта̄виха̄рӣйева на̄ма. пасанноти йо пана буддхаса̄сане пасанно хоти, паса̄дам̣ рочетийева̄ти аттхо. падам̣ сантанти нибба̄нассетам̣ на̄мам̣. еварӯпо хи бхиккху сантам̣ кот̣т̣ха̄сам̣ саббасан̇кха̄ра̄нам̣ упасантата̄йа сан̇кха̄рӯпасамам̣, парамасукхата̄йа сукханти ладдхана̄мам̣ нибба̄нам̣ адхигаччхати, виндатийева̄ти аттхо.
син̃ча бхиккху имам̣ на̄ванти бхиккху имам̣ аттабха̄васан̇кха̄там̣ на̄вам̣ миччха̄витаккодакам̣ чхад̣д̣енто син̃ча. ситта̄ те лахумессатӣти йатха̄ хи маха̄самудде удакассева бхарита̄ на̄ва̄ чхидда̄ни пидахитва̄ удакасса ситтата̄йа ситта̄ саллахука̄ хутва̄ маха̄самудде аносӣдитва̄ сӣгхам̣ супат̣т̣анам̣ гаччхати, евам̣ тава̄пи айам̣ миччха̄витаккодакабхарита̄ аттабха̄вана̄ва̄ чаккхудва̄ра̄дичхидда̄ни сам̣варена пидахитва̄ уппаннасса миччха̄витаккодакасса ситтата̄йа ситта̄ саллахука̄ сам̣са̄рават̣т̣е аносӣдитва̄ сӣгхам̣ нибба̄нам̣ гамиссати. чхетва̄ти ра̄гадосабандхана̄ни чхинда. ета̄ни хи чхиндитва̄ арахаттаппатто тато апарабха̄ге анупа̄дисесанибба̄намева ехиси, гамиссасӣти аттхо.
пан̃ча чхиндети хет̣т̣ха̄апа̄йасампа̄пака̄ни пан̃чорамбха̄гийасам̣йоджана̄ни па̄де баддхараджджум̣ пурисо саттхена вийа хет̣т̣ха̄маггаттайена чхиндеййа. пан̃ча джахети упаридевалокасампа̄пака̄ни пан̃чуддхамбха̄гийасам̣йоджана̄ни пурисо гӣва̄йа баддхараджджукам̣ вийа арахаттамаггена джахеййа паджахеййа, чхиндеййа̄ти аттхо. пан̃ча чуттари бха̄вайети уддхамбха̄гийасам̣йоджана̄нам̣ паха̄наттха̄йа саддха̄дӣни пан̃чиндрийа̄ни уттари бха̄веййа. пан̃часан̇га̄тиготи евам̣ санте пан̃чаннам̣ ра̄гадосамохама̄надит̣т̣хисан̇га̄нам̣ атиккаманена пан̃часан̇га̄тиго бхиккху огхатин̣н̣оти вуччати, чатта̄ро огхе тин̣н̣ойева̄ти вуччатӣти аттхо.
джха̄йа бхиккхӯти бхиккху твам̣ двиннам̣ джха̄на̄нам̣ васена джха̄йа чева, ка̄йакамма̄дӣсу ча аппаматтавиха̄рита̄йа ма̄ памаджджи. рамессӯти пан̃чавидхе ча ка̄магун̣е те читтам̣ ма̄ рамессу. ма̄ лохагул̣анти сативоссаггалаккхан̣ена хи пама̄дена паматта̄ нирайе таттам̣ лохагул̣ам̣ гиланти, тена там̣ вада̄ми ‘‘ма̄ паматто хутва̄ лохагул̣ам̣ гили, ма̄ нирайе д̣айхама̄но ‘дуккхамида’нти кандӣ’’ти аттхо.
наттхи джха̄нанти джха̄нуппа̄дика̄йа ва̄йа̄мапан̃н̃а̄йа апан̃н̃асса джха̄нам̣ на̄ма наттхи. пан̃н̃а̄ наттхӣти аджха̄йантасса ‘‘сама̄хито бхиккху йатха̄бхӯтам̣ джа̄на̄ти пассатӣ’’ти вутталаккхан̣а̄ пан̃н̃а̄ наттхи. йамхи джха̄нан̃ча пан̃н̃а̄ ча̄ти йамхи пуггале идам̣ убхайампи аттхи, со нибба̄насса сантике т̣хитойева̄ти аттхо.
сун̃н̃а̄га̄рам̣ павит̣т̣хасса̄ти кисмин̃чидева вивиттока̄се каммат̣т̣ха̄нам̣ авиджахитва̄ каммат̣т̣ха̄наманасика̄рена нисиннасса. сантачиттасса̄ти ниббутачиттасса. самма̄ти хетуна̄ ка̄ран̣ена дхаммам̣ випассантасса випассана̄сан̇кха̄та̄ ама̄нусӣ рати ат̣т̣хасама̄паттисан̇кха̄та̄ дибба̄пи рати хоти уппаджджатӣти аттхо.
йато йато саммасатӣти ат̣т̣хатим̣са̄йа а̄рамман̣есу каммам̣ каронто йена йена̄ка̄рена, пуребхатта̄дӣсу ва̄ ка̄лесу йасмим̣ йасмим̣ аттана̄ абхиручите ка̄ле, абхиручите ва̄ каммат̣т̣ха̄не каммам̣ каронто саммасати. удайаббайанти пан̃чаннам̣ кхандха̄нам̣ пан̃чавӣсатийа̄ лаккхан̣ехи удайам̣, пан̃чавӣсатийа̄ ева ча лаккхан̣ехи вайам̣. пӣтипа̄моджджанти евам̣ кхандха̄нам̣ удайаббайам̣ саммасанто дхаммапӣтим̣ дхаммапа̄моджджан̃ча лабхати. аматанти там̣ саппаччайе на̄марӯпе па̄кат̣е хутва̄ упат̣т̣хаханте уппаннам̣ пӣтипа̄моджджам̣ аматанибба̄насампа̄пакатта̄ виджа̄натам̣ пан̣д̣ита̄нам̣ аматамева̄ти аттхо.
татра̄йама̄ди бхаватӣти татра айам̣ а̄ди, идам̣ пуббат̣т̣ха̄нам̣ хоти. идха пан̃н̃асса̄ти имасмим̣ са̄сане пан̣д̣итабхиккхуно. ида̄ни ‘‘там̣ а̄дӣ’’ти вуттам̣ пуббат̣т̣ха̄нам̣ дассенто индрийагуттӣтиа̄дима̄ха. чатупа̄рисуддхисӣлан̃хи пуббат̣т̣ха̄нам̣ на̄ма. таттха индрийагуттӣти индрийасам̣варо. сантут̣т̣хӣти чатупаччайасантосо. тена а̄джӣвапа̄рисуддхи чева паччайасаннисситан̃ча сӣлам̣ катхитам̣. па̄тимоккхети па̄тимоккхасан̇кха̄те джет̣т̣хакасӣле парипӯрака̄рита̄ катхита̄.
митте бхаджассу калйа̄н̣ети виссат̣т̣хакамманте апатирӯпасаха̄йе ваджджетва̄ са̄дхуджӣвита̄йа суддха̄джӣве джан̇гхабалам̣ нисса̄йа джӣвикакаппана̄йа акусӣте атандите калйа̄н̣амитте бхаджассу, севассӯти аттхо. пат̣исантха̄равутйасса̄ти а̄мисапат̣исантха̄рена ча дхаммапат̣исантха̄рена ча сампаннавуттита̄йа пат̣исантха̄равутти асса, пат̣исантха̄расса ка̄рака̄ бхавеййа̄ти аттхо. а̄ча̄ракусалоти сӣлампи а̄ча̄ро, ваттапат̣иваттампи а̄ча̄ро. таттха кусало сийа̄, чхеко бхавеййа̄ти аттхо. тато па̄моджджабахулоти тато пат̣исантха̄равуттито ча а̄ча̄ракосаллато ча уппаннена дхаммапа̄моджджена па̄моджджабахуло хутва̄ там̣ сакаласса̄пи ват̣т̣адуккхасса антам̣ кариссатӣти аттхо.
евам̣ саттха̄ра̄ десита̄су има̄су га̄тха̄су екамекисса̄йа га̄тха̄йа парийоса̄не екамекам̣ бхиккхусатам̣ нисиннанисиннат̣т̣ха̄нейева саха пат̣исамбхида̄хи арахаттам̣ патва̄ веха̄сам̣ аббхуггантва̄ саббепи те бхиккхӯ а̄ка̄сенева вӣсайоджанасатикам̣ канта̄рам̣ атиккамитва̄ татха̄гатасса суван̣н̣аван̣н̣ам̣ сарӣрам̣ ван̣н̣ента̄ тхомента̄ па̄де вандим̣сӯти.
самбахулабхиккхуваттху саттамам̣.
8. пан̃часатабхиккхуваттху
вассика̄ вийа пуппха̄нӣти имам̣ дхаммадесанам̣ саттха̄ джетаване вихаранто пан̃часате бхиккхӯ а̄раббха катхеси.
те кира саттху сантике каммат̣т̣ха̄нам̣ гахетва̄ аран̃н̃е саман̣адхаммам̣ каронта̄ па̄това пуппхита̄ни вассикапуппха̄ни са̄йам̣ ван̣т̣ато муччанта̄ни дисва̄ ‘‘пуппха̄нам̣ ван̣т̣ехи муччанато майам̣ пат̣хаматарам̣ ра̄га̄дӣхи муччисса̄ма̄’’ти ва̄йамим̣су. саттха̄ те бхиккхӯ олокетва̄, ‘‘бхиккхаве, бхиккхуна̄ на̄ма ван̣т̣ато муччанапуппхена вийа дуккхато муччитум̣ ва̄йамитаббамева̄’’ти ватва̄ гандхакут̣ийам̣ нисиннова а̄локам̣ пхаритва̄ имам̣ га̄тхама̄ха –
377. ‘‘вассика̄ вийа пуппха̄ни, маддава̄ни памун̃чати;
евам̣ ра̄ган̃ча досан̃ча, виппамун̃четха бхиккхаво’’ти.
таттха вассика̄ти сумана̄. маддава̄нӣти мила̄та̄ни. идам̣ вуттам̣ хоти – йатха̄ вассика̄ хиййо пуппхитапуппха̄ни пунадивасе пура̄н̣абхӯта̄ни мун̃чати, ван̣т̣ато виссаджджети, евам̣ тумхепи ра̄га̄дайо досе виппамун̃четха̄ти.
десана̄васа̄не саббепи те бхиккхӯ арахатте патит̣т̣хахим̣сӯти.
пан̃часатабхиккхуваттху ат̣т̣хамам̣.
9. сантака̄йаттхераваттху
сантака̄йоти имам̣ дхаммадесанам̣ саттха̄ джетаване вихаранто сантака̄йаттхерам̣ на̄ма а̄раббха катхеси.
тасса кира хаттхапа̄дакуккуччам̣ на̄ма на̄хоси, ка̄йавиджамбханарахито сантааттабха̄вова ахоси. со кира сӣхайонито а̄гато тхеро. сӣха̄ кира екадивасам̣ гочарам̣ гахетва̄ раджатасуван̣н̣аман̣ипава̄л̣агуха̄нам̣ ан̃н̃атарам̣ пависитва̄ маносила̄тале харита̄лачун̣н̣есу сатта̄хам̣ нипаджджитва̄ саттаме дивасе ут̣т̣ха̄йа нипаннат̣т̣ха̄нам̣ олокетва̄ саче нан̇гут̣т̣хасса ва̄ кан̣н̣а̄нам̣ ва̄ хаттхапа̄да̄нам̣ ва̄ чалитатта̄ маносила̄харита̄лачун̣н̣а̄нам̣ виппакин̣н̣атам̣ пассанти, ‘‘на те идам̣ джа̄тийа̄ ва̄ готтасса ва̄ патирӯпа’’нти пуна сатта̄хам̣ нира̄ха̄ра̄ нипаджджанти, чун̣н̣а̄нам̣ пана виппакин̣н̣абха̄ве асати ‘‘идам̣ те джа̄тиготта̄нам̣ ануччхавика’’нти а̄сайа̄ никкхамитва̄ виджамбхитва̄ диса̄ анувилокетва̄ тиккхаттум̣ сӣхана̄дам̣ надитва̄ гочара̄йа паккаманти. еварӯпа̄йа сӣхайонийа̄ а̄гато айам̣ бхиккху. тасса ка̄йасама̄ча̄рам̣ дисва̄ бхиккхӯ саттху а̄рочесум̣ – ‘‘на но, бханте, сантака̄йаттхерасадисо бхиккху дит̣т̣хапуббо. имасса хи нисиннат̣т̣ха̄не хаттхачаланам̣ ва̄ па̄дачаланам̣ ва̄ ка̄йавиджамбхита̄ ва̄ наттхӣ’’ти. там̣ сутва̄ саттха̄, ‘‘бхиккхаве, бхиккхуна̄ на̄ма сантака̄йаттхерена вийа ка̄йа̄дӣхи упасантенева бхавитабба’’нти ватва̄ имам̣ га̄тхама̄ха –