1. капиламаччхаваттху
мануджасса̄ти имам̣ дхаммадесанам̣ саттха̄ джетаване вихаранто капиламаччхам̣ а̄раббха катхеси.
атӣте кира кассапабхагавато париниббутака̄ле две кулабха̄таро никкхамитва̄ са̄вака̄нам̣ сантике паббаджим̣су. тесу джет̣т̣хо са̄гато на̄ма ахоси, канит̣т̣хо капило на̄ма. ма̄та̄ пана несам̣ са̄дхинӣ на̄ма, канит̣т̣хабхагинӣ та̄пана̄ на̄ма. та̄пи бхиккхунӣсу паббаджим̣су. евам̣ тесу паббаджитесу убхо бха̄таро а̄чарийупаджджха̄йа̄нам̣ ваттапат̣иваттам̣ катва̄ вихаранта̄ екадивасам̣, ‘‘бханте, имасмим̣ са̄сане кати дхура̄нӣ’’ти пуччхитва̄ ‘‘гантхадхурам̣ випассана̄дхуран̃ча̄ти две дхура̄нӣ’’ти сутва̄ джет̣т̣хо ‘‘випассана̄дхурам̣ пӯресса̄мӣ’’ти пан̃ча васса̄ни а̄чарийупаджджха̄йа̄нам̣ сантике васитва̄ йа̄ва арахатта̄ каммат̣т̣ха̄нам̣ гахетва̄ аран̃н̃ам̣ пависитва̄ ва̄йаманто арахаттам̣ па̄пун̣и. канит̣т̣хо ‘‘ахам̣ та̄ва тарун̣о, вуд̣д̣хака̄ле випассана̄дхурам̣ пӯресса̄мӣ’’ти гантхадхурам̣ пат̣т̣хапетва̄ тӣн̣и пит̣ака̄ни угган̣хи. тасса парийаттим̣ нисса̄йа маха̄парива̄ро, парива̄рам̣ нисса̄йа ла̄бхо удапа̄ди. со ба̄хусаччамадена матто ла̄бхатан̣ха̄йа абхибхӯто атипан̣д̣итама̄нита̄йа парехи вуттам̣ каппийампи ‘‘акаппийа’’нти вадети, акаппийампи ‘‘каппийа’’нти вадети, са̄ваджджампи ‘‘анаваджджа’’нти, анаваджджампи ‘‘са̄ваджджа’’нти. со песалехи бхиккхӯхи ‘‘ма̄, а̄вусо капила, евам̣ авача̄’’ти ватва̄ дхамман̃ча винайан̃ча дассетва̄ овадийама̄нопи ‘‘тумхе ким̣ джа̄на̄тха, риттамут̣т̣хисадиса̄’’тиа̄дӣни ватва̄ кхум̣сенто вамбхенто чарати. атхасса бха̄ту са̄гататтхерасса̄пи бхиккхӯ таматтхам̣ а̄рочесум̣. сопи нам̣ упасан̇камитва̄, ‘‘а̄вусо капила, тумха̄диса̄нан̃хи самма̄пат̣ипатти са̄санасса а̄йу на̄ма, тасма̄ пат̣ипаттим̣ паха̄йа каппийа̄дӣни пат̣иба̄ханто ма̄ евам̣ авача̄’’ти овади. со тассапи вачанам̣ на̄дийи. евам̣ сантепи тхеро дваттиккхаттум̣ овадитва̄ ова̄дам̣ аган̣хантам̣ ‘‘на̄йам̣ мама вачанам̣ каротӣ’’ти н̃атва̄ ‘‘тена, а̄вусо, пан̃н̃а̄йиссаси сакена каммена̄’’ти ватва̄ пакка̄ми. тато пат̣т̣ха̄йа нам̣ ан̃н̃е песала̄ бхиккхӯ чхад̣д̣айим̣су.
со дура̄ча̄ро хутва̄ дура̄ча̄рапаривуто вихаранто екадивасам̣ упосатхагге ‘‘па̄тимоккхам̣ уддисисса̄мӣ’’ти бӣджаним̣ а̄да̄йа дхамма̄сане нисӣдитва̄ ‘‘ваттати, а̄вусо, еттха саннипатита̄нам̣ бхиккхӯнам̣ па̄тимоккха’’нти пуччхитва̄ ‘‘ко аттхо имасса пат̣ивачанена диннена̄’’ти тун̣хӣбхӯте бхиккхӯ дисва̄, ‘‘а̄вусо, дхаммо ва̄ винайо ва̄ наттхи, па̄тимоккхена сутена ва̄ асутена ва̄ ко аттхо’’ти ватва̄ а̄сана̄ вут̣т̣хахи. евам̣ со кассапасса бхагавато парийаттиса̄санам̣ осакка̄песи. са̄гататтхеропи тадахева паринибба̄йи. капило а̄йупарийоса̄не авӣчимхи маха̄нирайе ниббатти. са̄писса ма̄та̄ ча бхагинӣ ча тассева дит̣т̣ха̄нугатим̣ а̄паджджитва̄ песале бхиккхӯ аккоситва̄ парибха̄ситва̄ таттхева ниббаттим̣су.
тасмим̣ пана ка̄ле пан̃часата̄ пуриса̄ га̄магха̄така̄дӣни катва̄ чорика̄йа джӣванта̄ джанападамануссехи анубаддха̄ пала̄йама̄на̄ аран̃н̃ам̣ пависитва̄ таттха кин̃чи пат̣исаран̣ам̣ апассанта̄ ан̃н̃атарам̣ а̄ран̃н̃икам̣ бхиккхум̣ дисва̄ вандитва̄ ‘‘пат̣исаран̣ам̣ но, бханте, хотха̄’’ти вадим̣су. тхеро ‘‘тумха̄кам̣ сӣласадисам̣ пат̣исаран̣ам̣ на̄ма наттхи, саббепи пан̃часӣла̄ни сама̄дийатха̄’’ти а̄ха. те ‘‘са̄дхӯ’’ти сампат̣иччхитва̄ сӣла̄ни сама̄дийим̣су. атха не тхеро овади – ‘‘ида̄ни тумхе сӣлаванта̄, джӣвитахетупи во нева сӣлам̣ атиккамитаббам̣, на манопадосо ка̄таббо’’ти. те ‘‘са̄дхӯ’’ти сампат̣иччхим̣су. атха не джанападаманусса̄ там̣ т̣ха̄нам̣ патва̄ ито чито ча парийесама̄на̄ те чоре дисва̄ саббе те джӣвита̄ воропесум̣. те ка̄лам̣ катва̄ девалоке ниббаттим̣су, чораджет̣т̣хако джет̣т̣хакадевапутто ахоси.
те ануломапат̣иломавасена екам̣ буддхантарам̣ девалоке сам̣саритва̄ имасмим̣ буддхуппа̄де са̄ваттхинагарадва̄ре пан̃часатакулике кеват̣т̣ага̄ме ниббаттим̣су. джет̣т̣хакадевапутто кеват̣т̣аджет̣т̣хакасса гехе пат̣исандхим̣ ган̣хи, итаре итаресу. евам̣ тесам̣ екадивасейева пат̣исандхигахан̣ан̃ча ма̄тукуччхито никкхаманан̃ча ахоси. кеват̣т̣аджет̣т̣хако ‘‘аттхи ну кхо имасмим̣ га̄ме ан̃н̃епи да̄рака̄ аджджа джа̄та̄’’ти парийеса̄петва̄ тесам̣ джа̄табха̄вам̣ н̃атва̄ ‘‘ете мама путтасса саха̄йака̄ бхависсантӣ’’ти саббесам̣ поса̄ваникам̣ да̄песи. те саббепи сахапам̣сукӣл̣ака̄ саха̄йака̄ хутва̄ анупуббена вайаппатта̄ ахесум̣. тесам̣ кеват̣т̣аджет̣т̣хакапуттова йасато ча теджато ча аггапурисо ахоси.
капилопи екам̣ буддхантарам̣ нирайе паччитва̄ випа̄ка̄васесена тасмим̣ ка̄ле ачираватийа̄ суван̣н̣аван̣н̣о дуггандхамукхо маччхо хутва̄ ниббатти. атхекадивасам̣ те саха̄йака̄ ‘‘маччхе бандхисса̄ма̄’’ти джа̄ла̄дӣни гахетва̄ надийа̄ кхипим̣су. атха несам̣ антоджа̄лам̣ со маччхо па̄виси. там̣ дисва̄ саббе кеват̣т̣ага̄мава̄сино учча̄саддамакам̣су – ‘‘путта̄ но пат̣хамам̣ маччхе бандханта̄ суван̣н̣амаччхам̣ бандхим̣су, ида̄ни но ра̄джа̄ бахудханам̣ дассатӣ’’ти. тепи кхо саха̄йака̄ маччхам̣ на̄ва̄йа паккхипитва̄ на̄вам̣ уккхипитва̄ ран̃н̃о сантикам̣ агамам̣су. ран̃н̃а̄пи там̣ дисва̄ва ‘‘ким̣ ета’’нти вутте ‘‘маччхо, дева̄’’ти а̄хам̣су. ра̄джа̄ суван̣н̣аван̣н̣ам̣ маччхам̣ дисва̄ ‘‘саттха̄ етасса суван̣н̣аван̣н̣ака̄ран̣ам̣ джа̄ниссатӣ’’ти маччхам̣ га̄ха̄петва̄ бхагавато сантикам̣ агама̄си. маччхена мукхе виват̣аматтейева сакаладжетаванам̣ ативийа дуггандхам̣ ахоси. ра̄джа̄ саттха̄рам̣ пуччхи – ‘‘касма̄, бханте, маччхо суван̣н̣аван̣н̣о джа̄то, касма̄ часса мукхато дуггандхо ва̄йатӣ’’ти?
айам̣, маха̄ра̄джа, кассапабхагавато па̄вачане капило на̄ма бхиккху ахоси бахуссуто маха̄парива̄ро ла̄бхатан̣ха̄йа абхибхӯто аттано вачанам̣ аган̣ханта̄нам̣ аккосакапарибха̄сако, тасса ча бхагавато са̄санам̣ осакка̄песи, со тена каммена авӣчимхи ниббаттитва̄ випа̄ка̄васесена ида̄ни маччхо хутва̄ джа̄то. йам̣ пана со дӣгхараттам̣ буддхавачанам̣ ва̄чеси, буддхасса ча гун̣ам̣ катхеси, тасса ниссандена имам̣ суван̣н̣аван̣н̣ам̣ пат̣илабхи. йам̣ бхиккхӯнам̣ аккосакапарибха̄сако ахоси, тенасса мукхато дуггандхо ва̄йати. ‘‘катха̄пеми нам̣, маха̄ра̄джа̄’’ти? ‘‘катха̄петха, бханте’’ти. атха нам̣ саттха̄ пуччхи – ‘‘твам̣си капило’’ти? ‘‘а̄ма, бханте, ахам̣ капило’’ти. ‘‘куто а̄гатосӣ’’ти? ‘‘авӣчимаха̄нирайато, бханте’’ти. ‘‘джет̣т̣хабха̄тико те са̄гато кухим̣ гато’’ти? ‘‘париниббуто, бханте’’ти. ‘‘ма̄та̄ пана те са̄дхинӣ каха’’нти? ‘‘маха̄нирайе ниббатта̄, бханте’’ти. ‘‘канит̣т̣хабхагинӣ ча те та̄пана̄ каха’’нти? ‘‘маха̄нирайе ниббатта̄, бханте’’ти. ‘‘ида̄ни твам̣ кахам̣ гамиссасӣ’’ти? ‘‘авӣчимаха̄нирайамева, бханте’’ти ватва̄ виппат̣иса̄ра̄бхибхӯто на̄вам̣ сӣсена пахаритва̄ та̄вадева ка̄лам̣ катва̄ нирайе ниббатти. маха̄джано сам̣вигго ахоси ломахат̣т̣хаджа̄то.
атха бхагава̄ тасмим̣ кхан̣е саннипатита̄йа париса̄йа читта̄ча̄рам̣ олокетва̄ тан̇кхан̣а̄нурӯпам̣ дхаммам̣ десетум̣ ‘‘дхаммачарийам̣ брахмачарийам̣, етада̄ху васуттама’’нти суттанипа̄те (су. ни. 276) капиласуттам̣ катхетва̄ има̄ га̄тха̄ абха̄си –
334. ‘‘мануджасса паматтача̄рино, тан̣ха̄ вад̣д̣хати ма̄лува̄ вийа;
со плаватӣ хура̄ хурам̣, пхаламиччхам̣ва ванасми ва̄наро.
335. ‘‘йам̣ еса̄ сахате джаммӣ, тан̣ха̄ локе висаттика̄;
сока̄ тасса павад̣д̣ханти, абхиват̣т̣хам̣ва бӣран̣ам̣.
336. ‘‘йо четам̣ сахате джаммим̣, тан̣хам̣ локе дураччайам̣;
сока̄ тамха̄ папатанти, удабиндува поккхара̄.
337. ‘‘там̣ во вада̄ми бхаддам̣ во, йа̄вантеттха сама̄гата̄;
тан̣ха̄йа мӯлам̣ кхан̣атха, усӣраттхова бӣран̣ам̣;
ма̄ во нал̣ам̣ва сотова, ма̄ро бхан̃джи пунаппуна’’нти.
таттха паматтача̄риноти сативоссаггалаккхан̣ена пама̄дена паматтача̄рисса пуггаласса нева джха̄нам̣ на випассана̄ на маггапхала̄ни вад̣д̣ханти. йатха̄ пана руккхам̣ сам̣сиббантӣ парийонандхантӣ тасса вина̄са̄йа ма̄лува̄лата̄ вад̣д̣хати, евамасса чха два̄ра̄ни нисса̄йа пунаппунам̣ уппаджджанато тан̣ха̄ вад̣д̣хатӣти аттхо. со плаватӣ хура̄ хуранти со тан̣ха̄васико пуггало бхаве бхаве уплавати дха̄вати. йатха̄ ким̣ вийа̄ти? пхаламиччхам̣ва ванасми ва̄наро, йатха̄ руккхапхалам̣ иччханто ва̄наро ванасмим̣ дха̄вати, тасса тасса руккхасса са̄кхам̣ ган̣ха̄ти, там̣ мун̃читва̄ ан̃н̃ам̣ ган̣ха̄ти, тампи мун̃читва̄ ан̃н̃ам̣ ган̣ха̄ти, ‘‘са̄кхам̣ алабхитва̄ саннисинно’’ти ваттаббатам̣ на̄паджджати, евамева тан̣ха̄васико пуггало хура̄ хурам̣ дха̄ванто ‘‘а̄рамман̣ам̣ алабхитва̄ тан̣ха̄йа апаваттам̣ патто’’ти ваттаббатам̣ на̄паджджати.
йанти йам̣ пуггалам̣ еса̄ ла̄макабха̄вена джаммӣ виса̄ха̄рата̄йа висапуппхата̄йа висапхалата̄йа висапарибхогата̄йа рӯпа̄дӣсу висаттата̄йа а̄саттата̄йа висаттика̄ти сан̇кхйам̣ гата̄ чхадва̄рикатан̣ха̄ абхибхавати. йатха̄ на̄ма васса̄не пунаппунам̣ вассантена девена абхиват̣т̣хам̣ бӣран̣атин̣ам̣ вад̣д̣хати, евам̣ тасса пуггаласса анто ват̣т̣амӯлака̄ сока̄ абхивад̣д̣хантӣти аттхо.
дураччайанти йо пана пуггало евам̣ вуттаппака̄рам̣ атиккамитум̣ паджахитум̣ дуккарата̄йа дураччайам̣ тан̣хам̣ сахати абхибхавати, тамха̄ пуггала̄ ват̣т̣амӯлака̄ сока̄ папатанти. йатха̄ на̄ма поккхаре падумапатте патитам̣ удакабинду на патит̣т̣ха̄ти, евам̣ на патит̣т̣хахантӣти аттхо.
там̣ во вада̄мӣти тена ка̄ран̣ена ахам̣ тумхе вада̄ми. бхаддам̣ воти бхаддам̣ тумха̄кам̣ хоту, ма̄ ахам̣ капило вийа вина̄сам̣ па̄пун̣атха̄ти аттхо. мӯланти имисса̄ чхадва̄рикатан̣ха̄йа арахаттамагган̃а̄н̣ена мӯлам̣ кхан̣атха. ким̣ вийа̄ти? усӣраттхова бӣран̣ам̣, йатха̄ усӣрена аттхико пурисо махантена куда̄лена бӣран̣ам̣ кхан̣ати, евамасса̄ мӯлам̣ кхан̣атха̄ти аттхо. ма̄ во нал̣ам̣ва сотова, ма̄ро бхан̃джи пунаппунанти ма̄ тумхе надӣсоте джа̄там̣ нал̣ам̣ маха̄вегена а̄гато надӣсото вийа килесама̄ро маран̣ама̄ро девапуттама̄ро ча пунаппунам̣ бхан̃джатӯти аттхо.
десана̄васа̄не пан̃часата̄пи кеват̣т̣апутта̄ сам̣вегам̣ а̄паджджитва̄ дуккхассантакирийам̣ паттхайама̄на̄ саттху сантике паббаджитва̄ на чирассева дуккхассантам̣ катва̄ саттха̄ра̄ саддхим̣ а̄нен̃джавиха̄расама̄паттидхаммапарибхогена екапарибхога̄ ахесунти.
капиламаччхаваттху пат̣хамам̣.