24. тан̣ха̄вагго
1. капиламаччхаваттху
мануджасса̄ти имам̣ дхаммадесанам̣ саттха̄ джетаване вихаранто капиламаччхам̣ а̄раббха катхеси.
атӣте кира кассапабхагавато париниббутака̄ле две кулабха̄таро никкхамитва̄ са̄вака̄нам̣ сантике паббаджим̣су. тесу джет̣т̣хо са̄гато на̄ма ахоси, канит̣т̣хо капило на̄ма. ма̄та̄ пана несам̣ са̄дхинӣ на̄ма, канит̣т̣хабхагинӣ та̄пана̄ на̄ма. та̄пи бхиккхунӣсу паббаджим̣су. евам̣ тесу паббаджитесу убхо бха̄таро а̄чарийупаджджха̄йа̄нам̣ ваттапат̣иваттам̣ катва̄ вихаранта̄ екадивасам̣, ‘‘бханте, имасмим̣ са̄сане кати дхура̄нӣ’’ти пуччхитва̄ ‘‘гантхадхурам̣ випассана̄дхуран̃ча̄ти две дхура̄нӣ’’ти сутва̄ джет̣т̣хо ‘‘випассана̄дхурам̣ пӯресса̄мӣ’’ти пан̃ча васса̄ни а̄чарийупаджджха̄йа̄нам̣ сантике васитва̄ йа̄ва арахатта̄ каммат̣т̣ха̄нам̣ гахетва̄ аран̃н̃ам̣ пависитва̄ ва̄йаманто арахаттам̣ па̄пун̣и. канит̣т̣хо ‘‘ахам̣ та̄ва тарун̣о, вуд̣д̣хака̄ле випассана̄дхурам̣ пӯресса̄мӣ’’ти гантхадхурам̣ пат̣т̣хапетва̄ тӣн̣и пит̣ака̄ни угган̣хи. тасса парийаттим̣ нисса̄йа маха̄парива̄ро, парива̄рам̣ нисса̄йа ла̄бхо удапа̄ди. со ба̄хусаччамадена матто ла̄бхатан̣ха̄йа абхибхӯто атипан̣д̣итама̄нита̄йа парехи вуттам̣ каппийампи ‘‘акаппийа’’нти вадети, акаппийампи ‘‘каппийа’’нти вадети, са̄ваджджампи ‘‘анаваджджа’’нти, анаваджджампи ‘‘са̄ваджджа’’нти. со песалехи бхиккхӯхи ‘‘ма̄, а̄вусо капила, евам̣ авача̄’’ти ватва̄ дхамман̃ча винайан̃ча дассетва̄ овадийама̄нопи ‘‘тумхе ким̣ джа̄на̄тха, риттамут̣т̣хисадиса̄’’тиа̄дӣни ватва̄ кхум̣сенто вамбхенто чарати. атхасса бха̄ту са̄гататтхерасса̄пи бхиккхӯ таматтхам̣ а̄рочесум̣. сопи нам̣ упасан̇камитва̄, ‘‘а̄вусо капила, тумха̄диса̄нан̃хи самма̄пат̣ипатти са̄санасса а̄йу на̄ма, тасма̄ пат̣ипаттим̣ паха̄йа каппийа̄дӣни пат̣иба̄ханто ма̄ евам̣ авача̄’’ти овади. со тассапи вачанам̣ на̄дийи. евам̣ сантепи тхеро дваттиккхаттум̣ овадитва̄ ова̄дам̣ аган̣хантам̣ ‘‘на̄йам̣ мама вачанам̣ каротӣ’’ти н̃атва̄ ‘‘тена, а̄вусо, пан̃н̃а̄йиссаси сакена каммена̄’’ти ватва̄ пакка̄ми. тато пат̣т̣ха̄йа нам̣ ан̃н̃е песала̄ бхиккхӯ чхад̣д̣айим̣су.
со дура̄ча̄ро хутва̄ дура̄ча̄рапаривуто вихаранто екадивасам̣ упосатхагге ‘‘па̄тимоккхам̣ уддисисса̄мӣ’’ти бӣджаним̣ а̄да̄йа дхамма̄сане нисӣдитва̄ ‘‘ваттати, а̄вусо, еттха саннипатита̄нам̣ бхиккхӯнам̣ па̄тимоккха’’нти пуччхитва̄ ‘‘ко аттхо имасса пат̣ивачанена диннена̄’’ти тун̣хӣбхӯте бхиккхӯ дисва̄, ‘‘а̄вусо, дхаммо ва̄ винайо ва̄ наттхи, па̄тимоккхена сутена ва̄ асутена ва̄ ко аттхо’’ти ватва̄ а̄сана̄ вут̣т̣хахи. евам̣ со кассапасса бхагавато парийаттиса̄санам̣ осакка̄песи. са̄гататтхеропи тадахева паринибба̄йи. капило а̄йупарийоса̄не авӣчимхи маха̄нирайе ниббатти. са̄писса ма̄та̄ ча бхагинӣ ча тассева дит̣т̣ха̄нугатим̣ а̄паджджитва̄ песале бхиккхӯ аккоситва̄ парибха̄ситва̄ таттхева ниббаттим̣су.
тасмим̣ пана ка̄ле пан̃часата̄ пуриса̄ га̄магха̄така̄дӣни катва̄ чорика̄йа джӣванта̄ джанападамануссехи анубаддха̄ пала̄йама̄на̄ аран̃н̃ам̣ пависитва̄ таттха кин̃чи пат̣исаран̣ам̣ апассанта̄ ан̃н̃атарам̣ а̄ран̃н̃икам̣ бхиккхум̣ дисва̄ вандитва̄ ‘‘пат̣исаран̣ам̣ но, бханте, хотха̄’’ти вадим̣су. тхеро ‘‘тумха̄кам̣ сӣласадисам̣ пат̣исаран̣ам̣ на̄ма наттхи, саббепи пан̃часӣла̄ни сама̄дийатха̄’’ти а̄ха. те ‘‘са̄дхӯ’’ти сампат̣иччхитва̄ сӣла̄ни сама̄дийим̣су. атха не тхеро овади – ‘‘ида̄ни тумхе сӣлаванта̄, джӣвитахетупи во нева сӣлам̣ атиккамитаббам̣, на манопадосо ка̄таббо’’ти. те ‘‘са̄дхӯ’’ти сампат̣иччхим̣су. атха не джанападаманусса̄ там̣ т̣ха̄нам̣ патва̄ ито чито ча парийесама̄на̄ те чоре дисва̄ саббе те джӣвита̄ воропесум̣. те ка̄лам̣ катва̄ девалоке ниббаттим̣су, чораджет̣т̣хако джет̣т̣хакадевапутто ахоси.
те ануломапат̣иломавасена екам̣ буддхантарам̣ девалоке сам̣саритва̄ имасмим̣ буддхуппа̄де са̄ваттхинагарадва̄ре пан̃часатакулике кеват̣т̣ага̄ме ниббаттим̣су. джет̣т̣хакадевапутто кеват̣т̣аджет̣т̣хакасса гехе пат̣исандхим̣ ган̣хи, итаре итаресу. евам̣ тесам̣ екадивасейева пат̣исандхигахан̣ан̃ча ма̄тукуччхито никкхаманан̃ча ахоси. кеват̣т̣аджет̣т̣хако ‘‘аттхи ну кхо имасмим̣ га̄ме ан̃н̃епи да̄рака̄ аджджа джа̄та̄’’ти парийеса̄петва̄ тесам̣ джа̄табха̄вам̣ н̃атва̄ ‘‘ете мама путтасса саха̄йака̄ бхависсантӣ’’ти саббесам̣ поса̄ваникам̣ да̄песи. те саббепи сахапам̣сукӣл̣ака̄ саха̄йака̄ хутва̄ анупуббена вайаппатта̄ ахесум̣. тесам̣ кеват̣т̣аджет̣т̣хакапуттова йасато ча теджато ча аггапурисо ахоси.
капилопи екам̣ буддхантарам̣ нирайе паччитва̄ випа̄ка̄васесена тасмим̣ ка̄ле ачираватийа̄ суван̣н̣аван̣н̣о дуггандхамукхо маччхо хутва̄ ниббатти. атхекадивасам̣ те саха̄йака̄ ‘‘маччхе бандхисса̄ма̄’’ти джа̄ла̄дӣни гахетва̄ надийа̄ кхипим̣су. атха несам̣ антоджа̄лам̣ со маччхо па̄виси. там̣ дисва̄ саббе кеват̣т̣ага̄мава̄сино учча̄саддамакам̣су – ‘‘путта̄ но пат̣хамам̣ маччхе бандханта̄ суван̣н̣амаччхам̣ бандхим̣су, ида̄ни но ра̄джа̄ бахудханам̣ дассатӣ’’ти. тепи кхо саха̄йака̄ маччхам̣ на̄ва̄йа паккхипитва̄ на̄вам̣ уккхипитва̄ ран̃н̃о сантикам̣ агамам̣су. ран̃н̃а̄пи там̣ дисва̄ва ‘‘ким̣ ета’’нти вутте ‘‘маччхо, дева̄’’ти а̄хам̣су. ра̄джа̄ суван̣н̣аван̣н̣ам̣ маччхам̣ дисва̄ ‘‘саттха̄ етасса суван̣н̣аван̣н̣ака̄ран̣ам̣ джа̄ниссатӣ’’ти маччхам̣ га̄ха̄петва̄ бхагавато сантикам̣ агама̄си. маччхена мукхе виват̣аматтейева сакаладжетаванам̣ ативийа дуггандхам̣ ахоси. ра̄джа̄ саттха̄рам̣ пуччхи – ‘‘касма̄, бханте, маччхо суван̣н̣аван̣н̣о джа̄то, касма̄ часса мукхато дуггандхо ва̄йатӣ’’ти?
айам̣, маха̄ра̄джа, кассапабхагавато па̄вачане капило на̄ма бхиккху ахоси бахуссуто маха̄парива̄ро ла̄бхатан̣ха̄йа абхибхӯто аттано вачанам̣ аган̣ханта̄нам̣ аккосакапарибха̄сако, тасса ча бхагавато са̄санам̣ осакка̄песи, со тена каммена авӣчимхи ниббаттитва̄ випа̄ка̄васесена ида̄ни маччхо хутва̄ джа̄то. йам̣ пана со дӣгхараттам̣ буддхавачанам̣ ва̄чеси, буддхасса ча гун̣ам̣ катхеси, тасса ниссандена имам̣ суван̣н̣аван̣н̣ам̣ пат̣илабхи. йам̣ бхиккхӯнам̣ аккосакапарибха̄сако ахоси, тенасса мукхато дуггандхо ва̄йати. ‘‘катха̄пеми нам̣, маха̄ра̄джа̄’’ти? ‘‘катха̄петха, бханте’’ти. атха нам̣ саттха̄ пуччхи – ‘‘твам̣си капило’’ти? ‘‘а̄ма, бханте, ахам̣ капило’’ти. ‘‘куто а̄гатосӣ’’ти? ‘‘авӣчимаха̄нирайато, бханте’’ти. ‘‘джет̣т̣хабха̄тико те са̄гато кухим̣ гато’’ти? ‘‘париниббуто, бханте’’ти. ‘‘ма̄та̄ пана те са̄дхинӣ каха’’нти? ‘‘маха̄нирайе ниббатта̄, бханте’’ти. ‘‘канит̣т̣хабхагинӣ ча те та̄пана̄ каха’’нти? ‘‘маха̄нирайе ниббатта̄, бханте’’ти. ‘‘ида̄ни твам̣ кахам̣ гамиссасӣ’’ти? ‘‘авӣчимаха̄нирайамева, бханте’’ти ватва̄ виппат̣иса̄ра̄бхибхӯто на̄вам̣ сӣсена пахаритва̄ та̄вадева ка̄лам̣ катва̄ нирайе ниббатти. маха̄джано сам̣вигго ахоси ломахат̣т̣хаджа̄то.
атха бхагава̄ тасмим̣ кхан̣е саннипатита̄йа париса̄йа читта̄ча̄рам̣ олокетва̄ тан̇кхан̣а̄нурӯпам̣ дхаммам̣ десетум̣ ‘‘дхаммачарийам̣ брахмачарийам̣, етада̄ху васуттама’’нти суттанипа̄те (су. ни. 276) капиласуттам̣ катхетва̄ има̄ га̄тха̄ абха̄си –
334. ‘‘мануджасса паматтача̄рино, тан̣ха̄ вад̣д̣хати ма̄лува̄ вийа;
со плаватӣ хура̄ хурам̣, пхаламиччхам̣ва ванасми ва̄наро.
335. ‘‘йам̣ еса̄ сахате джаммӣ, тан̣ха̄ локе висаттика̄;
сока̄ тасса павад̣д̣ханти, абхиват̣т̣хам̣ва бӣран̣ам̣.
336. ‘‘йо четам̣ сахате джаммим̣, тан̣хам̣ локе дураччайам̣;
сока̄ тамха̄ папатанти, удабиндува поккхара̄.
337. ‘‘там̣ во вада̄ми бхаддам̣ во, йа̄вантеттха сама̄гата̄;
тан̣ха̄йа мӯлам̣ кхан̣атха, усӣраттхова бӣран̣ам̣;
ма̄ во нал̣ам̣ва сотова, ма̄ро бхан̃джи пунаппуна’’нти.
таттха паматтача̄риноти сативоссаггалаккхан̣ена пама̄дена паматтача̄рисса пуггаласса нева джха̄нам̣ на випассана̄ на маггапхала̄ни вад̣д̣ханти. йатха̄ пана руккхам̣ сам̣сиббантӣ парийонандхантӣ тасса вина̄са̄йа ма̄лува̄лата̄ вад̣д̣хати, евамасса чха два̄ра̄ни нисса̄йа пунаппунам̣ уппаджджанато тан̣ха̄ вад̣д̣хатӣти аттхо. со плаватӣ хура̄ хуранти со тан̣ха̄васико пуггало бхаве бхаве уплавати дха̄вати. йатха̄ ким̣ вийа̄ти? пхаламиччхам̣ва ванасми ва̄наро, йатха̄ руккхапхалам̣ иччханто ва̄наро ванасмим̣ дха̄вати, тасса тасса руккхасса са̄кхам̣ ган̣ха̄ти, там̣ мун̃читва̄ ан̃н̃ам̣ ган̣ха̄ти, тампи мун̃читва̄ ан̃н̃ам̣ ган̣ха̄ти, ‘‘са̄кхам̣ алабхитва̄ саннисинно’’ти ваттаббатам̣ на̄паджджати, евамева тан̣ха̄васико пуггало хура̄ хурам̣ дха̄ванто ‘‘а̄рамман̣ам̣ алабхитва̄ тан̣ха̄йа апаваттам̣ патто’’ти ваттаббатам̣ на̄паджджати.
йанти йам̣ пуггалам̣ еса̄ ла̄макабха̄вена джаммӣ виса̄ха̄рата̄йа висапуппхата̄йа висапхалата̄йа висапарибхогата̄йа рӯпа̄дӣсу висаттата̄йа а̄саттата̄йа висаттика̄ти сан̇кхйам̣ гата̄ чхадва̄рикатан̣ха̄ абхибхавати. йатха̄ на̄ма васса̄не пунаппунам̣ вассантена девена абхиват̣т̣хам̣ бӣран̣атин̣ам̣ вад̣д̣хати, евам̣ тасса пуггаласса анто ват̣т̣амӯлака̄ сока̄ абхивад̣д̣хантӣти аттхо.
дураччайанти йо пана пуггало евам̣ вуттаппака̄рам̣ атиккамитум̣ паджахитум̣ дуккарата̄йа дураччайам̣ тан̣хам̣ сахати абхибхавати, тамха̄ пуггала̄ ват̣т̣амӯлака̄ сока̄ папатанти. йатха̄ на̄ма поккхаре падумапатте патитам̣ удакабинду на патит̣т̣ха̄ти, евам̣ на патит̣т̣хахантӣти аттхо.
там̣ во вада̄мӣти тена ка̄ран̣ена ахам̣ тумхе вада̄ми. бхаддам̣ воти бхаддам̣ тумха̄кам̣ хоту, ма̄ ахам̣ капило вийа вина̄сам̣ па̄пун̣атха̄ти аттхо. мӯланти имисса̄ чхадва̄рикатан̣ха̄йа арахаттамагган̃а̄н̣ена мӯлам̣ кхан̣атха. ким̣ вийа̄ти? усӣраттхова бӣран̣ам̣, йатха̄ усӣрена аттхико пурисо махантена куда̄лена бӣран̣ам̣ кхан̣ати, евамасса̄ мӯлам̣ кхан̣атха̄ти аттхо. ма̄ во нал̣ам̣ва сотова, ма̄ро бхан̃джи пунаппунанти ма̄ тумхе надӣсоте джа̄там̣ нал̣ам̣ маха̄вегена а̄гато надӣсото вийа килесама̄ро маран̣ама̄ро девапуттама̄ро ча пунаппунам̣ бхан̃джатӯти аттхо.
десана̄васа̄не пан̃часата̄пи кеват̣т̣апутта̄ сам̣вегам̣ а̄паджджитва̄ дуккхассантакирийам̣ паттхайама̄на̄ саттху сантике паббаджитва̄ на чирассева дуккхассантам̣ катва̄ саттха̄ра̄ саддхим̣ а̄нен̃джавиха̄расама̄паттидхаммапарибхогена екапарибхога̄ ахесунти.
капиламаччхаваттху пат̣хамам̣.
2. сӯкарапотика̄ваттху
йатха̄пи мӯлети имам̣ дхаммадесанам̣ саттха̄ вел̣уване вихаранто гӯтхасӯкарапотикам̣ а̄раббха катхеси.
екасмим̣ кира самайе саттха̄ ра̄джагахам̣ пин̣д̣а̄йа пависанто екам̣ сӯкарапотикам̣ дисва̄ ситам̣ па̄тва̄ка̄си. тасса ситам̣ каронтасса мукхавивараниггатам̣ дантобха̄саман̣д̣алам̣ дисва̄ а̄нандаттхеро ‘‘ко ну кхо, бханте, хету ситасса па̄тукамма̄йа̄’’ти ситака̄ран̣ам̣ пуччхи. атха нам̣ саттха̄ а̄ха – ‘‘пассасетам̣, а̄нанда, сӯкарапотика’’нти? ‘‘а̄ма, бханте’’ти. еса̄ какусандхасса бхагавато са̄сане ека̄йа а̄санаса̄ла̄йа са̄манта̄ куккут̣ӣ ахоси. са̄ екасса йога̄вачарасса випассана̄каммат̣т̣ха̄нам̣ саджджха̄йантасса дхаммагхосам̣ сутва̄ тато чута̄ ра̄джакуле ниббаттитва̄ уббарӣ на̄ма ра̄джадхӣта̄ ахоси. са̄ апарабха̄ге сарӣравалан̃джат̣т̣ха̄нам̣ павит̣т̣ха̄ пул̣авакара̄сим̣ дисва̄ таттха пул̣авакасан̃н̃ам̣ уппа̄детва̄ пат̣хамам̣ джха̄нам̣ пат̣илабхи. са̄ таттха йа̄вата̄йукам̣ т̣хатва̄ тато чута̄ брахмалоке ниббатти. тато чавитва̄ пуна гативасена а̄лулама̄на̄ ида̄ни сӯкарайонийам̣ ниббатти, идам̣ ка̄ран̣ам̣ дисва̄ майа̄ ситам̣ па̄тукатанти. там̣ сутва̄ а̄нандаттхераппамукха̄ бхиккхӯ махантам̣ сам̣вегам̣ пат̣илабхим̣су. саттха̄ тесам̣ сам̣вегам̣ уппа̄детва̄ бхаватан̣ха̄йа а̄дӣнавам̣ пака̄сенто антаравӣтхийам̣ т̣хитакова има̄ га̄тха̄ абха̄си –
338. ‘‘йатха̄пи мӯле анупаддаве дал̣хе,
чхиннопи руккхо пунарева рӯхати;
евампи тан̣ха̄нусайе анӯхате,
ниббаттатӣ дуккхамидам̣ пунаппунам̣.
339. ‘‘йасса чхаттим̣сати сота̄, мана̄пасавана̄ бхуса̄;
маха̄ваханти дуддит̣т̣хим̣, сан̇каппа̄ ра̄ганиссита̄.
340. ‘‘саванти саббадхи сота̄, лата̄ уппаджджа тит̣т̣хати;
тан̃ча дисва̄ латам̣ джа̄там̣, мӯлам̣ пан̃н̃а̄йа чхиндатха.
341. ‘‘сарита̄ни синехита̄ни ча,
соманасса̄ни хонти джантуно;
те са̄тасита̄ сукхесино,
те ве джа̄тиджарӯпага̄ нара̄.
342. ‘‘тасин̣а̄йа пураккхата̄ паджа̄,
парисаппанти сасова бандхито;
сам̣йоджанасан̇гасаттака̄,
дуккхамупенти пунаппунам̣ чира̄йа.
343. ‘‘тасин̣а̄йа пураккхата̄ паджа̄,
парисаппанти сасова бандхито;
тасма̄ тасин̣ам̣ винодайе,
а̄кан̇кханта вира̄гаматтано’’ти.
таттха мӯлети йасса руккхасса чатӯсу диса̄су чатудха̄ хет̣т̣ха̄ ча уджукамева гате пан̃чавидхамӯле чхеданапха̄ланапа̄чанавиджджхана̄дӣнам̣ кеначи упаддавена анупаддаве тхирапаттата̄йа дал̣хе со руккхо упариччхиннопи са̄кха̄нам̣ васена пунадева рӯхати, евамева чхадва̄рика̄йа тан̣ха̄йа анусайе арахаттамагган̃а̄н̣ена анухате асамуччхинне тасмим̣ тасмим̣ бхаве джа̄тиа̄дибхедам̣ идам̣ дуккхам̣ пунаппунам̣ ниббаттатийева̄ти аттхо.
йасса̄ти йасса пуггаласса ‘‘ити аджджхаттикассӯпа̄да̄йа ат̣т̣ха̄раса тан̣ха̄вичарита̄ни ба̄хирассӯпа̄да̄йа ат̣т̣ха̄раса тан̣ха̄вичарита̄нӣ’’ти имесам̣ тан̣ха̄вичарита̄нам̣ васена чхаттим̣сатийа̄ сотехи саманна̄гата̄ мана̄песу рӯпа̄дӣсу а̄савати паваттатӣти мана̄пасавана̄ тан̣ха̄ бхуса̄ балаватӣ хоти, там̣ пуггалам̣ випаннан̃а̄н̣ата̄йа дуддит̣т̣хим̣ пунаппунам̣ уппаджджанато махантабха̄вена маха̄ хутва̄ джха̄нам̣ ва̄ випассанам̣ ва̄ анисса̄йа ра̄ганиссита̄ сан̇каппа̄ вахантӣти аттхо.
саванти саббадхи сота̄ти име тан̣ха̄сота̄ чаккхудва̄ра̄дӣнам̣ васена саббесу рӯпа̄дӣсу а̄рамман̣есу саванато, сабба̄пи рӯпатан̣ха̄…пе… дхамматан̣ха̄ти саббабхавесу ва̄ саванато саббадхи саванти на̄ма. лата̄ти паливет̣ханат̣т̣хена сам̣сиббанат̣т̣хена ча лата̄ вийа̄ти лата̄. уппаджджа тит̣т̣хатӣти чхахи два̄рехи уппаджджитва̄ рӯпа̄дӣсу а̄рамман̣есу тит̣т̣хати. тан̃ча дисва̄ти там̣ пана тан̣ха̄латам̣ ‘‘еттхеса̄ тан̣ха̄ уппаджджама̄на̄ уппаджджатӣ’’ти джа̄тат̣т̣ха̄навасена дисва̄. пан̃н̃а̄йа̄ти саттхена ване джа̄там̣ латам̣ вийа маггапан̃н̃а̄йа мӯле чхиндатха̄ти аттхо.
сарита̄нӣти анусат̣а̄ни пайа̄та̄ни. синехита̄нӣти чӣвара̄дӣсу паваттасинехавасена синехита̄ни ча, тан̣ха̄синехамаккхита̄нӣти аттхо. соманасса̄нӣти тан̣ха̄васикасса джантуно еварӯпа̄ни соманасса̄ни бхаванти. те са̄тасита̄ти те тан̣ха̄васика̄ пуггала̄ са̄таниссита̄ сукханиссита̄ ча хутва̄ сукхесино сукхапарийесино бхаванти. те вети йе еварӯпа̄ нара̄, те джа̄тиджара̄бйа̄дхимаран̣а̄ни упагаччхантийева̄ти джа̄тиджарӯпага̄ на̄ма хонти. паджа̄ти име сатта̄ та̄сакаран̣ена тасин̣а̄ти сан̇кхйам̣ гата̄йа тан̣ха̄йа пураккхата̄ парива̄рита̄ хутва̄.
бандхитоти луддена аран̃н̃е баддхо сасо вийа парисаппанти бха̄йанти. сам̣йоджанасан̇гасаттака̄ти дасавидхена сам̣йоджанасан̇гена чева саттавидхена ра̄гасан̇га̄дина̄ ча сатта̄ баддха̄ тасмим̣ ва̄ лагга̄ хутва̄. чира̄йа̄ти чирам̣ дӣгхамаддха̄нам̣ пунаппунам̣ джа̄тиа̄дикам̣ дуккхам̣ упагаччхантӣти аттхо. тасма̄ти йасма̄ тасин̣а̄йа пураккхата̄ паливет̣хита̄ сатта̄, тасма̄ аттано вира̄гам̣ ра̄га̄дивигамам̣ нибба̄нам̣ паттхенто а̄кан̇кама̄но бхиккху арахаттамаггенетам̣ тасин̣ам̣ винодайе панудитва̄ нӣхаритва̄ чхад̣д̣еййа̄ти аттхо.
десана̄васа̄не бахӯ сота̄паттипхала̄дӣни па̄пун̣им̣су.
са̄пи кхо сӯкарапотика̄ тато чавитва̄ суван̣н̣абхӯмийам̣ ра̄джакуле ниббатти, тато чута̄ ба̄ра̄н̣асийам̣, тато чута̄ суппа̄ракапат̣т̣ане ассава̄н̣иджагехе ниббатти, тато чута̄ ка̄вӣрапат̣т̣ане на̄викасса гехе ниббатти, тато чута̄ анура̄дхапуре иссаракулагехе ниббатти, тато чута̄ тассева даккхин̣адиса̄йа бхоккантага̄ме суманасса на̄ма кут̣умбикасса дхӣта̄ на̄мена сумана̄ ева хутва̄ ниббатти. атхасса̄ пита̄ тасмим̣ га̄ме чхад̣д̣ите дӣгхава̄пират̣т̣хам̣ гантва̄ маха̄мунига̄ме на̄ма васи. таттха нам̣ дут̣т̣хага̄ман̣иран̃н̃о амаччо лакун̣д̣акаатимбаро на̄ма кеначидева каран̣ӣйена гато дисва̄ махантам̣ ман̇галам̣ катва̄ а̄да̄йа маха̄пун̣н̣ага̄мам̣ гато. атха нам̣ кот̣ипаббатамаха̄виха̄рава̄сӣ маха̄ануруддхаттхеро на̄ма таттха пин̣д̣а̄йа чаритва̄ тасса̄ гехадва̄ре т̣хито дисва̄ бхиккхӯхи саддхим̣ катхеси, ‘‘а̄вусо, сӯкарапотика̄ на̄ма лакун̣д̣акаатимбарамаха̄маттасса бхарийабха̄вам̣ патта̄, ахо аччхарийа’’нти. са̄ там̣ катхам̣ сутва̄ атӣтабхаве уггха̄т̣етва̄ джа̄тиссаран̃а̄н̣ам̣ пат̣илабхи. тан̇кхан̣ан̃н̃ева уппаннасам̣вега̄ са̄микам̣ йа̄читва̄ махантена иссарийена пан̃чабалакаттхерӣнам̣ сантике паббаджитва̄ тиссамаха̄виха̄ре маха̄сатипат̣т̣ха̄насуттакатхам̣ сутва̄ сота̄паттипхале патит̣т̣хахи. паччха̄ дамил̣амаддане кате н̃а̄тӣнам̣ васанат̣т̣ха̄нам̣ бхоккантага̄мамева гантва̄ таттха васантӣ калламаха̄виха̄ре а̄сӣвисопамасуттантам̣ сутва̄ арахаттам̣ па̄пун̣и.
са̄ паринибба̄надивасе бхиккхубхиккхунӣхи пуччхита̄ бхиккхунисан̇гхасса саббам̣ имам̣ паваттим̣ нирантарам̣ катхетва̄ саннипатитасса бхиккхусан̇гхасса маджджхе ман̣д̣ала̄ра̄мава̄сина̄ дхаммападабха̄н̣акамаха̄тиссаттхерена саддхим̣ сам̣сандитва̄ ‘‘ахам̣ пуббе мануссайонийам̣ ниббаттитва̄ тато чута̄ куккут̣ӣ хутва̄ таттха сенасса сантика̄ сӣсаччхедам̣ патва̄ ра̄джагахе ниббатта̄, парибба̄джика̄су паббаджитва̄ пат̣хамаджджха̄набхӯмийам̣ ниббаттитва̄ тато чута̄ сет̣т̣хикуле ниббатта̄ начирассева чавитва̄ сӯкарайоним̣ гантва̄ тато чута̄ суван̣н̣абхӯмим̣, тато чута̄ ба̄ра̄н̣асим̣, тато чута̄ суппа̄ракапат̣т̣анам̣, тато чута̄ ка̄вӣрапат̣т̣анам̣, тато чута̄ анура̄дхапурам̣, тато чута̄ бхоккантага̄ма’’нти евам̣ самависаме тераса аттабха̄ве патва̄ ‘‘ида̄ни уккан̣т̣хитва̄ паббаджитва̄ арахаттам̣ патта̄, саббепи аппама̄дена сампа̄детха̄’’ти ватва̄ чатассо париса̄ сам̣веджетва̄ паринибба̄йӣти.
сӯкарапотика̄ваттху дутийам̣.
3. виббхантабхиккхуваттху
йо ниббанатхоти имам̣ дхаммадесанам̣ саттха̄ вел̣уване вихаранто екам̣ виббхантакам̣ бхиккхум̣ а̄раббха катхеси.
еко кира маха̄кассапаттхерасса саддхивиха̄рико хутва̄ чатта̄ри джха̄на̄ни уппа̄детва̄пи аттано ма̄туласса суван̣н̣ака̄расса гехе висабха̄га̄рамман̣ам̣ дисва̄ таттха пат̣ибаддхачитто виббхами. атха нам̣ манусса̄ аласабха̄вена каммам̣ ка̄тум̣ аниччхантам̣ геха̄ нӣхарим̣су. со па̄памиттасам̣саггена чоракаммена джӣвикам̣ каппенто вичари. атха нам̣ екадивасам̣ гахетва̄ паччха̄ба̄хам̣ га̄л̣хабандханам̣ бандхитва̄ чатукке чатукке каса̄хи та̄л̣ента̄ а̄гха̄танам̣ найим̣су. тхеро пин̣д̣а̄йа чаритум̣ пависанто там̣ даккхин̣ена два̄рена нӣхарийама̄нам̣ дисва̄ бандханам̣ ситхилам̣ ка̄ретва̄ ‘‘пуббе тайа̄ паричитакаммат̣т̣ха̄нам̣ пуна а̄ваджджехӣ’’ти а̄ха. со тена ова̄дена сатуппа̄дам̣ лабхитва̄ пуна чатуттхаджджха̄нам̣ ниббаттеси. атха нам̣ ‘‘а̄гха̄танам̣ нетва̄ гха̄тесса̄ма̄’’ти сӯле утта̄сесум̣. со на бха̄йати на сантасати. атхасса тасмим̣ тасмим̣ диса̄бха̄ге т̣хита̄ манусса̄ асисаттитомара̄дӣни а̄вудха̄ни уккхипитва̄пи там̣ асантасантамева дисва̄ ‘‘пассатха, бхо, имам̣ пурисам̣, анекасата̄нан̃хи а̄вудхахаттха̄нам̣ пуриса̄нам̣ маджджхе нева чхамбхати на ведхати, ахо аччхарийа’’нти аччхарийаббхутаджа̄та̄ маха̄на̄дам̣ надитва̄ ран̃н̃о там̣ паваттим̣ а̄рочесум̣. ра̄джа̄ там̣ ка̄ран̣ам̣ сутва̄ ‘‘виссаджджетха на’’нти а̄ха. саттху сантикампи гантва̄ таматтхам̣ а̄рочайим̣су. саттха̄ обха̄сам̣ пхаритва̄ тасса дхаммам̣ десенто имам̣ га̄тхама̄ха –
344. ‘‘йо ниббанатхо вана̄дхимутто,
ванамутто ванамева дха̄вати;
там̣ пуггаламетха пассатха,
мутто бандханамева дха̄ватӣ’’ти.
тассаттхо – йо пуггало гихибха̄ве а̄лайасан̇кха̄там̣ ванатхам̣ чхад̣д̣етва̄ паббаджитата̄йа ниббанатхо диббавиха̄расан̇кха̄те таповане адхимутто гхара̄ва̄сабандханасан̇кха̄та̄ тан̣ха̄вана̄ мутто хутва̄ пуна гхара̄ва̄сабандханасан̇кха̄там̣ тан̣ха̄ванамева дха̄вати, етха там̣ пуггалам̣ пассатха, есо гхара̄ва̄сабандханато мутто гхара̄ва̄сабандханамева дха̄ватӣти.
имам̣ пана десанам̣ сутва̄ со ра̄джапуриса̄нам̣ антаре сӯлагге нисиннова удайаббайам̣ пат̣т̣хапетва̄ тилаккхан̣ам̣ а̄ропетва̄ сан̇кха̄ре саммасанто сота̄паттипхалам̣ патва̄ сама̄паттисукхам̣ анубхаванто веха̄сам̣ уппатитва̄ а̄ка̄сенева саттху сантикам̣ гантва̄ саттха̄рам̣ вандитва̄ сара̄джика̄йа париса̄йа маджджхейева арахаттам̣ па̄пун̣ӣти.
виббхантабхиккхуваттху татийам̣.
4. бандхана̄га̄раваттху
на там̣ дал̣ханти имам̣ дхаммадесанам̣ саттха̄ джетаване вихаранто бандхана̄га̄рам̣ а̄раббха катхеси.
екасмим̣ кира ка̄ле бахӯ сандхиччхедакапантхагха̄такамануссагха̄таке чоре а̄нетва̄ косаларан̃н̃о дассайим̣су. те ра̄джа̄ андубандханараджджубандханасан̇кхаликабандханехи бандха̄песи. тим̣саматта̄пи кхо джа̄напада̄ бхиккхӯ саттха̄рам̣ дат̣т̣хука̄ма̄ а̄гантва̄ дисва̄ вандитва̄ пунадивасе са̄ваттхим̣ пин̣д̣а̄йа чаранта̄ бандхана̄га̄рам̣ гантва̄ те чоре дисва̄ пин̣д̣апа̄тапат̣икканта̄ са̄йанхасамайе татха̄гатам̣ упасан̇камитва̄, ‘‘бханте, аджджа амхехи пин̣д̣а̄йа чарантехи бандхана̄га̄ре бахӯ чора̄ андубандхана̄дӣхи баддха̄ маха̄дуккхам̣ анубхаванта̄ дит̣т̣ха̄, те та̄ни бандхана̄ни чхиндитва̄ пала̄йитум̣ на сакконти, аттхи ну кхо, бханте, техи бандханехи тхиратарам̣ ан̃н̃ам̣ бандханам̣ на̄ма̄’’ти пуччхим̣су. саттха̄, ‘‘бхиккхаве, ким̣ бандхана̄ни на̄мета̄ни, йам̣ панетам̣ дханадхан̃н̃апуттада̄ра̄дӣсу тан̣ха̄сан̇кха̄там̣ килесабандханам̣, етам̣ етехи сатагун̣ена сахассагун̣ена сатасахассагун̣ена тхиратарам̣, евам̣ махантампи панетам̣ дуччхинданийам̣ бандханам̣ пора̄н̣акапан̣д̣ита̄ чхиндитва̄ химавантам̣ пависитва̄ паббаджим̣сӯ’’ти ватва̄ атӣтам̣ а̄хари –
атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто екасмим̣ дуггатагахапатикуле ниббатти. тасса вайаппаттасса пита̄ ка̄ламака̄си. со бхатим̣ катва̄ ма̄тарам̣ посеси. атхасса ма̄та̄ аниччхама̄нассева екам̣ куладхӣтарам̣ гехе катва̄ апарабха̄ге ка̄ламака̄си. бхарийа̄йаписса куччхийам̣ габбхо патит̣т̣хахи. со габбхасса патит̣т̣хитабха̄вам̣ аджа̄нантова, ‘‘бхадде, твам̣ бхатим̣ катва̄ джӣва, ахам̣ паббаджисса̄мӣ’’ти а̄ха. ‘‘са̄ми, нану габбхо ме патит̣т̣хито, майи виджа̄та̄йа да̄ракам̣ дисва̄ паббаджиссасӣ’’ти а̄ха. со ‘‘са̄дхӯ’’ти сампат̣иччхитва̄ тасса̄ виджа̄така̄ле, ‘‘бхадде, твам̣ соттхина̄ виджа̄та̄, ида̄ни ахам̣ паббаджисса̄мӣ’’ти а̄пуччхи. атха нам̣ са̄ ‘‘путтасса та̄ва тханапа̄нато апагаманака̄лам̣ а̄гамехӣ’’ти ватва̄ пуна габбхам̣ ган̣хи. со чинтеси – ‘‘имам̣ сампат̣иччха̄петва̄ гантум̣ на сакка̄, имисса̄ ана̄чиккхитва̄ва пала̄йитва̄ паббаджисса̄мӣ’’ти. со тасса̄ ана̄чиккхитва̄ва раттибха̄ге ут̣т̣ха̄йа пала̄йи. атха нам̣ нагарагуттика̄ аггахесум̣. со ‘‘ахам̣, са̄ми, ма̄тупосако на̄ма, виссаджджетха ма’’нти атта̄нам̣ виссаджджа̄петва̄ екасмим̣ т̣ха̄не васитва̄ исипаббаджджам̣ паббаджитва̄ абхин̃н̃а̄сама̄паттийо лабхитва̄ джха̄накӣл̣а̄йа кӣл̣анто виха̄си. со таттха васантойева ‘‘еварӯпампи на̄ма ме дуччхинданийам̣ путтада̄рабандханам̣ килесабандханам̣ чхинна’’нти имам̣ уда̄нам̣ уда̄неси.
саттха̄ имам̣ атӣтам̣ а̄харитва̄ тена уда̄нитам̣ уда̄нам̣ пака̄сенто има̄ га̄тха̄ абха̄си –
345. ‘‘на там̣ дал̣хам̣ бандханама̄ху дхӣра̄,
йада̄йасам̣ да̄руджапаббаджан̃ча;
са̄раттаратта̄ ман̣икун̣д̣алесу,
путтесу да̄ресу ча йа̄ апеккха̄.
346. ‘‘етам̣ дал̣хам̣ бандханама̄ху дхӣра̄,
оха̄ринам̣ ситхилам̣ дуппамун̃чам̣;
етампи чхетва̄на париббаджанти,
анапеккхино ка̄масукхам̣ паха̄йа̄’’ти.
таттха дхӣра̄ти буддха̄дайо пан̣д̣итапуриса̄ йам̣ сан̇кхаликасан̇кха̄там̣ айаса̄ ниббаттам̣ а̄йасам̣, андубандханасан̇кха̄там̣ да̄руджам̣, йан̃ча паббаджатин̣ехи ва̄ ан̃н̃ехи ва̄ ва̄ка̄дӣхи раджджум̣ катва̄ катам̣ раджджубандханам̣, там̣ асиа̄дӣхи чхиндитум̣ саккун̣еййабха̄вена тхиранти на вадантӣти аттхо. са̄раттаратта̄ти са̄ратта̄ хутва̄ ратта̄, бахалатарара̄гаратта̄ти аттхо. ман̣икун̣д̣алесӯти ман̣ӣсу чева кун̣д̣алесу ча, ман̣ивичиттесу ва̄ кун̣д̣алесу. етам̣ дал̣ханти йе ман̣икун̣д̣алесу са̄раттаратта̄, тесам̣ со ра̄го ча йа̄ путтада̄ресу апеккха̄ тан̣ха̄, етам̣ килесамайам̣ бандханан̃ча пан̣д̣итапуриса̄ дал̣ханти ваданти. оха̄ринанти а̄кад̣д̣хитва̄ чатӯсу апа̄йесу па̄танато авахарати хет̣т̣ха̄ харатӣти оха̄ринам̣. ситхиланти бандханат̣т̣ха̄не чхавичаммамам̣са̄ни на чхиндати, лохитам̣ на нӣхарати, бандханабха̄вампи аджа̄на̄петва̄ тхалапатхаджалапатха̄дӣсу камма̄ни ка̄тум̣ детӣти ситхилам̣. дуппамун̃чанти лобхавасена хи екава̄рампи уппаннам̣ килесабандханам̣ дат̣т̣хат̣т̣ха̄нато каччхапо вийа думмочийам̣ хотӣти дуппамун̃чам̣. етампи чхетва̄на̄ти етам̣ дал̣хампи килесабандханам̣ н̃а̄н̣акхаггена чхиндитва̄ анапеккхино хутва̄ ка̄масукхам̣ паха̄йа париббаджанти, паккаманти паббаджантӣти аттхо.
десана̄васа̄не бахӯ сота̄паттипхала̄дӣни па̄пун̣им̣сӯти.
бандхана̄га̄раваттху чатуттхам̣.
5. кхема̄тхерӣваттху
йе ра̄гаратта̄ти имам̣ дхаммадесанам̣ саттха̄ вел̣уване вихаранто кхемам̣ на̄ма ран̃н̃о бимбиса̄расса аггамахесим̣ а̄раббха катхеси.
са̄ кира падумуттарапа̄дамӯле паттхитапаттхана̄ ативийа абхирӯпа̄ па̄са̄дика̄ ахоси. ‘‘саттха̄ кира рӯпасса досам̣ катхетӣ’’ти сутва̄ пана саттху сантикам̣ гантум̣ на иччхи. ра̄джа̄ тасса̄ рӯпамадаматтабха̄вам̣ н̃атва̄ вел̣уванаван̣н̣ана̄пат̣исам̣йутта̄ни гӣта̄ни ка̄ретва̄ нат̣а̄дӣнам̣ да̄песи. тесам̣ та̄ни га̄йанта̄нам̣ саддам̣ сутва̄ тасса̄ вел̣уванам̣ адит̣т̣хапуббам̣ вийа асутапуббам̣ вийа ча ахоси. са̄ ‘‘катарам̣ уййа̄нам̣ сандха̄йа га̄йатха̄’’ти пуччхитва̄, ‘‘девӣ, тумха̄кам̣ вел̣увануййа̄намева̄’’ти вутте уййа̄нам̣ гантука̄ма̄ ахоси. саттха̄ тасса̄ а̄гаманам̣ н̃атва̄ парисамаджджхе нисӣдитва̄ дхаммам̣ десентова та̄лаван̣т̣ам̣ а̄да̄йа аттано пассе т̣хатва̄ бӣджама̄нам̣ абхирӯпам̣ иттхим̣ ниммини. кхема̄, девӣпи пависама̄на̄ва там̣ иттхим̣ дисва̄ чинтеси – ‘‘самма̄самбуддхо рӯпасса досам̣ катхетӣти ваданти, айан̃часса сантике иттхӣ бӣджайама̄на̄ т̣хита̄, на̄хам̣ имисса̄ калабха̄гампи упеми, на майа̄ ӣдисам̣ иттхирӯпам̣ дит̣т̣хапуббам̣, саттха̄рам̣ абхӯтена аббха̄чиккханти ман̃н̃е’’ти чинтетва̄ татха̄гатасса катха̄саддампи аниса̄метва̄ тамева иттхим̣ олокайама̄на̄ ат̣т̣ха̄си. саттха̄ тасса̄ тасмим̣ рӯпе уппаннабахума̄натам̣ н̃атва̄ там̣ рӯпам̣ пат̣хамавайа̄дивасена дассетва̄ хет̣т̣ха̄ вуттанайенева парийоса̄не ат̣т̣химатта̄васа̄нам̣ катва̄ дассеси. кхема̄ там̣ дисва̄ ‘‘еварӯпампи на̄метам̣ рӯпам̣ мухуттенева кхайавайам̣ сампаттам̣, наттхи вата имасмим̣ рӯпе са̄ро’’ти чинтеси. саттха̄ тасса̄ читта̄ча̄рам̣ олокетва̄, ‘‘кхеме, твам̣ ‘имасмим̣ рӯпе са̄ро аттхӣ’ти чинтеси, пасса да̄нисса аса̄рабха̄ва’’нти ватва̄ имам̣ га̄тхама̄ха –
‘‘а̄турам̣ асучим̣ пӯтим̣, пасса кхеме самуссайам̣;
уггхарантам̣ паггхарантам̣, ба̄ла̄нам̣ абхипаттхита’’нти. (апа. тхерӣ 2.2.354);
са̄ га̄тха̄парийоса̄не сота̄паттипхале патит̣т̣хахи. атха нам̣ саттха̄, ‘‘кхеме, име сатта̄ ра̄гаратта̄ досападут̣т̣ха̄ мохамӯл̣ха̄ аттано тан̣ха̄сотам̣ саматиккамитум̣ на сакконти, таттхева лаггантӣ’’ти ватва̄ дхаммам̣ десенто имам̣ га̄тхама̄ха –
347. ‘‘йе ра̄гаратта̄нупатанти сотам̣,
сайам̣ катам̣ маккат̣акова джа̄лам̣;
етампи чхетва̄на ваджанти дхӣра̄,
анапеккхино саббадуккхам̣ паха̄йа̄’’ти.
таттха маккат̣акова джа̄ланти йатха̄ на̄ма маккат̣ако суттаджа̄лам̣ катва̄ маджджхе т̣ха̄не на̄бхиман̣д̣але нипанно парийанте патитам̣ пат̣ан̇гам̣ ва̄ маккхикам̣ ва̄ вегена гантва̄ виджджхитва̄ тасса расам̣ пивитва̄ пуна гантва̄ тасмим̣йева т̣ха̄не нипаджджати, евамева йе сатта̄ ра̄гаратта̄ досападут̣т̣ха̄ мохамӯл̣ха̄ сайам̣катам̣ тан̣ха̄сотам̣ анупатанти, те там̣ саматиккамитум̣ на сакконти, евам̣ дуратиккамам̣. етампи чхетва̄на ваджанти дхӣра̄ти пан̣д̣ита̄ етам̣ бандханам̣ чхетва̄ анапеккхино нира̄лайа̄ хутва̄ арахаттамаггена саббадуккхам̣ паха̄йа ваджанти, гаччхантӣти аттхо.
десана̄васа̄не кхема̄ арахатте патит̣т̣хахи, маха̄джанасса̄пи са̄ттхика̄ дхаммадесана̄ ахоси. саттха̄ ра̄джа̄нам̣ а̄ха – ‘‘маха̄ра̄джа, кхема̄йа паббаджитум̣ ва̄ паринибба̄йитум̣ ва̄ ват̣т̣атӣ’’ти. бханте, пабба̄джетха нам̣, алам̣ паринибба̄нена̄ти. са̄ паббаджитва̄ аггаса̄вика̄ ахосӣти.
кхема̄тхерӣваттху пан̃чамам̣.
6. уггасенаваттху
мун̃ча пурети имам̣ дхаммадесанам̣ саттха̄ вел̣уване вихаранто уггасенам̣ а̄раббха катхеси.
пан̃часата̄ кира нат̣а̄ сам̣ваччхаре ва̄ чхама̄се ва̄ патте ра̄джагахам̣ гантва̄ ран̃н̃о сатта̄хам̣ самаджджам̣ катва̄ бахум̣ хиран̃н̃асуван̣н̣ам̣ лабханти, антарантаре уккхепада̄йа̄нам̣ парийанто наттхи. маха̄джано ман̃ча̄тиман̃ча̄дӣсу т̣хатва̄ самаджджам̣ олокеси. атхека̄ лан̇гхикадхӣта̄ вам̣сам̣ абхируйха тасса упари париваттитва̄ тасса парийанте а̄ка̄се чан̇камама̄на̄ наччати чева га̄йати ча. тасмим̣ самайе уггасено на̄ма сет̣т̣хипутто саха̄йакена саддхим̣ ман̃ча̄тиман̃че т̣хито там̣ олокетва̄ тасса̄ хаттхапа̄давиккхепа̄дӣсу уппаннасинехо гехам̣ гантва̄ ‘‘там̣ лабханто джӣвисса̄ми, алабхантасса ме идхева маран̣а’’нти а̄ха̄рӯпаччхедам̣ катва̄ ман̃чаке нипаджджи. ма̄та̄питӯхи, ‘‘та̄та, ким̣ те руджджатӣ’’ти пуччхитопи ‘‘там̣ ме нат̣адхӣтарам̣ лабхантасса джӣвитам̣ аттхи, алабхантасса ме идхева маран̣а’’нти ватва̄, ‘‘та̄та, ма̄ евам̣ кари, ан̃н̃ам̣ те амха̄кам̣ куласса ча бхога̄нан̃ча анурӯпам̣ кума̄рикам̣ а̄несса̄ма̄’’ти вуттепи татхева ватва̄ нипаджджи. атхасса пита̄ бахум̣ йа̄читва̄пи там̣ сан̃н̃а̄петум̣ асакконто тасса саха̄йам̣ паккоса̄петва̄ каха̄пан̣асахассам̣ датва̄ ‘‘име каха̄пан̣е гахетва̄ аттано дхӣтарам̣ майхам̣ путтасса детӯ’’ти пахин̣и. со ‘‘на̄хам̣ каха̄пан̣е гахетва̄ деми, саче пана со имам̣ алабхитва̄ джӣвитум̣ на саккоти, тена хи амхехи саддхим̣йева вичарату, дасса̄мисса дхӣтара’’нти а̄ха. ма̄та̄питаро путтасса таматтхам̣ а̄рочесум̣. со ‘‘ахам̣ техи саддхим̣ вичарисса̄мӣ’’ти ватва̄ йа̄чанта̄нампи тесам̣ катхам̣ ана̄дийитва̄ никкхамитва̄ на̄т̣акасса сантикам̣ агама̄си. со тасса дхӣтарам̣ датва̄ тена саддхим̣йева га̄манигамара̄джадха̄нӣсу сиппам̣ дассенто вичари.
са̄пи тена саддхим̣ сам̣ва̄саманва̄йа начирассева путтам̣ лабхитва̄ кӣл̣а̄пайама̄на̄ ‘‘сакат̣агопакасса путта, бхан̣д̣аха̄ракасса путта, кин̃чи аджа̄накасса путта̄’’ти вадати. сопи несам̣ сакат̣апариваттакам̣ катва̄ т̣хитат̣т̣ха̄не гон̣а̄нам̣ тин̣ам̣ а̄харати, сиппадассанат̣т̣ха̄не ладдхабхан̣д̣акам̣ уккхипитва̄ харати. тадева кира сандха̄йа са̄ иттхӣ путтам̣ кӣл̣а̄пайама̄на̄ татха̄ вадати. со атта̄нам̣ а̄раббха тасса̄ га̄йанабха̄вам̣ н̃атва̄ там̣ пуччхи – ‘‘мам̣ сандха̄йа катхесӣ’’ти? ‘‘а̄ма, там̣ сандха̄йа̄’’ти. ‘‘евам̣ санте ахам̣ пала̄йисса̄мӣ’’ти. са̄ ‘‘ким̣ пана майхам̣ тайа̄ пала̄йитена ва̄ а̄гатена ва̄’’ти пунаппунам̣ тадева гӣтам̣ га̄йати. са̄ кира аттано рӯпасампаттин̃чева дханала̄бхан̃ча нисса̄йа там̣ кисмин̃чи на ман̃н̃ати. со ‘‘ким̣ ну кхо нисса̄йа имисса̄ айам̣ ма̄но’’ти чинтенто ‘‘сиппам̣ нисса̄йа̄’’ти н̃атва̄ ‘‘хоту, сиппам̣ угган̣хисса̄мӣ’’ти сасурам̣ упасан̇камитва̄ тасса джа̄нанакасиппам̣ угган̣хитва̄ га̄манигама̄дӣсу сиппам̣ дассенто анупуббена ра̄джагахам̣ а̄гантва̄ ‘‘ито саттаме дивасе уггасено сет̣т̣хипутто нагарава̄сӣнам̣ сиппам̣ дассессатӣ’’ти а̄роча̄песи.
нагарава̄сино ман̃ча̄тиман̃ча̄дайо бандха̄петва̄ саттаме дивасе саннипатим̣су. сопи сат̣т̣хихаттхам̣ вам̣сам̣ абхируйха тасса маттхаке ат̣т̣ха̄си. там̣ дивасам̣ саттха̄ паччӯсака̄ле локам̣ волокенто там̣ аттано н̃а̄н̣аджа̄ласса анто павит̣т̣хам̣ дисва̄ ‘‘ким̣ ну кхо бхависсатӣ’’ти а̄вадждженто ‘‘све сет̣т̣хипутто сиппам̣ дассесса̄мӣти вам̣саматтхаке т̣хассати, тасса дассанаттхам̣ маха̄джано саннипатиссати. татра ахам̣ чатуппадикам̣ га̄тхам̣ десесса̄ми, там̣ сутва̄ чатура̄сӣтийа̄ па̄н̣асахасса̄нам̣ дхамма̄бхисамайо бхависсати, уггасенопи арахатте патит̣т̣хахиссатӣ’’ти ан̃н̃а̄си. саттха̄ пунадивасе ка̄лам̣ саллаккхетва̄ бхиккхусан̇гхапаривуто ра̄джагахам̣ пин̣д̣а̄йа па̄виси. уггасенопи саттхари антонагарам̣ апавит̣т̣хейева унна̄данаттха̄йа маха̄джанасса ан̇гулисан̃н̃ам̣ датва̄ вам̣саматтхаке патит̣т̣ха̄йа а̄ка̄сейева сатта ва̄ре париваттитва̄ оруйха вам̣саматтхаке ат̣т̣ха̄си. тасмим̣ кхан̣е саттха̄ нагарам̣ пависанто йатха̄ там̣ париса̄ на олокети, евам̣ катва̄ атта̄намева олока̄песи. уггасено парисам̣ олокетва̄ ‘‘на мам̣ париса̄ олокетӣ’’ти доманассаппатто ‘‘идам̣ майа̄ сам̣ваччхаре каттаббам̣ сиппам̣, саттхари нагарам̣ пависанте париса̄ мам̣ анолокетва̄ саттха̄рамева олокети, могхам̣ вата ме сиппадассанам̣ джа̄та’’нти чинтеси.
саттха̄ тасса читтам̣ н̃атва̄ маха̄моггалла̄нам̣ а̄мантетва̄ ‘‘гаччха, моггалла̄на, сет̣т̣хипуттам̣ вадехи ‘сиппам̣ кира дассетӯ’’’ти а̄ха. тхеро гантва̄ вам̣сасса хет̣т̣ха̄ т̣хито сет̣т̣хипуттам̣ а̄мантетва̄ имам̣ га̄тхама̄ха –
‘‘ин̇гха пасса нат̣апутта, уггасена махаббала;
карохи ран̇гам̣ париса̄йа, ха̄сайассу маха̄джана’’нти.
со тхерасса катхам̣ сутва̄ тут̣т̣хама̄насо хутва̄ ‘‘саттха̄ ман̃н̃е мама сиппам̣ пасситука̄мо’’ти вам̣саматтхаке т̣хитакова имам̣ га̄тхама̄ха –
‘‘ин̇гха пасса маха̄пан̃н̃а, моггалла̄на махиддхика;
кароми ран̇гам̣ париса̄йа, ха̄сайа̄ми маха̄джана’’нти.
еван̃ча пана ватва̄ вам̣саматтхакато веха̄сам̣ аббхуггантва̄ а̄ка̄сева чуддасаккхаттум̣ париваттитва̄ оруйха вам̣саматтхакева ат̣т̣ха̄си. атха нам̣ саттха̄, ‘‘уггасена, пан̣д̣итена на̄ма атӣта̄на̄гатапаччуппаннесу кхандхесу а̄лайам̣ паха̄йа джа̄тиа̄дӣхи муччитум̣ ват̣т̣атӣ’’ти ватва̄ имам̣ га̄тхама̄ха –
348. ‘‘мун̃ча пуре мун̃ча паччхато,
маджджхе мун̃ча бхавасса па̄рагӯ;
саббаттха вимуттама̄насо,
на пунам̣ джа̄тиджарам̣ упехисӣ’’ти.
таттха мун̃ча пурети атӣтесу кхандхесу а̄лайам̣ никантим̣ аджджхоса̄нам̣ паттханам̣ парийут̣т̣ха̄нам̣ га̄хам̣ пара̄ма̄сам̣ тан̣хам̣ мун̃ча. паччхатоти ана̄гатесупи кхандхесу а̄лайа̄дӣни мун̃ча. маджджхети паччуппаннесупи та̄ни мун̃ча. бхавасса па̄рагӯти евам̣ санте тивидхасса̄пи бхавасса абхин̃н̃а̄парин̃н̃а̄паха̄набха̄вана̄саччхикирийавасена па̄рагӯ па̄ран̇гато хутва̄ кхандхадха̄туа̄йатана̄дибхеде саббасан̇кхате вимуттама̄насо вихаранто пуна джа̄тиджара̄маран̣а̄ни на упагаччхатӣти аттхо.
десана̄васа̄не чатура̄сӣтийа̄ па̄н̣асахасса̄нам̣ дхамма̄бхисамайо ахоси. сет̣т̣хипуттопи вам̣саматтхаке т̣хитакова саха пат̣исамбхида̄хи арахаттам̣ патва̄ вам̣сато оруйха саттху сантикам̣ а̄гантва̄ пан̃чапатит̣т̣хитена саттха̄рам̣ вандитва̄ паббаджджам̣ йа̄чи. атха нам̣ саттха̄ даккхин̣ахаттхам̣ паса̄ретва̄ ‘‘ехи бхиккхӯ’’ти а̄ха. со та̄вадева ат̣т̣хапариккха̄радхаро сат̣т̣хивассикаттхеро вийа ахоси. атха нам̣ бхиккхӯ, ‘‘а̄вусо уггасена, сат̣т̣хихаттхасса те вам̣сасса маттхакато отарантасса бхайам̣ на̄ма на̄хосӣ’’ти пуччхитва̄ ‘‘наттхи ме, а̄вусо, бхайа’’нти вутте саттху а̄рочесум̣, ‘‘бханте, уггасено ‘на бха̄йа̄мӣ’ти вадати, абхӯтам̣ ватва̄ ан̃н̃ам̣ бйа̄каротӣ’’ти. саттха̄ ‘‘на, бхиккхаве, мама путтена уггасенена садиса̄ чхиннасам̣йоджана̄ бхиккхӯ бха̄йанти, на тасантӣ’’ти ватва̄ бра̄хман̣авагге имам̣ га̄тхама̄ха –
‘‘саббасам̣йоджанам̣ чхетва̄, йо ве на паритассати;
сан̇га̄тигам̣ висам̣йуттам̣, тамахам̣ брӯми бра̄хман̣а’’нти. (дха. па. 397; су. ни. 626);
десана̄васа̄не бахӯнам̣ дхамма̄бхисамайо ахоси. пунекадивасам̣ бхиккхӯ дхаммасабха̄йам̣ катхам̣ самут̣т̣ха̄песум̣ ‘‘ким̣ ну кхо, а̄вусо, евам̣ арахаттӯпаниссайасампаннасса бхиккхуно нат̣адхӣтарам̣ нисса̄йа нат̣ехи саддхим̣ вичаран̣ака̄ран̣ам̣, ким̣ арахаттӯпаниссайака̄ран̣а’’нти? саттха̄ а̄гантва̄ ‘‘ка̄йа нуттха, бхиккхаве, етарахи катха̄йа саннисинна̄’’ти пуччхитва̄ ‘‘има̄йа на̄ма̄’’ти вутте, ‘‘бхиккхаве, убхайампетам̣ имина̄ ева ката’’нти ватва̄ таматтхам̣ пака̄сетум̣ атӣтам̣ а̄хари.
атӣте кира кассападасабаласса суван̣н̣ачетийе карийама̄не ба̄ра̄н̣асива̄сино кулапутта̄ бахум̣ кха̄данӣйабходжанӣйам̣ йа̄накесу а̄ропетва̄ ‘‘хаттхакаммам̣ карисса̄ма̄’’ти четийат̣т̣ха̄нам̣ гаччханта̄ антара̄магге екам̣ тхерам̣ пин̣д̣а̄йа пависантам̣ пассим̣су. атхека̄ куладхӣта̄ тхерам̣ олокетва̄ са̄микам̣ а̄ха – ‘‘са̄ми, аййо, пин̣д̣а̄йа пависати, йа̄наке ча но бахум̣ кха̄данӣйам̣ бходжанӣйам̣, паттамасса а̄хара, бхиккхам̣ дасса̄ма̄’’ти. со там̣ паттам̣ а̄харитва̄ кха̄данӣйабходжанӣйасса пӯретва̄ тхерасса хаттхе патит̣т̣хапетва̄ убхопи паттханам̣ карим̣су, ‘‘бханте, тумхехи дит̣т̣хадхаммассева бха̄гино бхавеййа̄ма̄’’ти. сопи тхеро кхӣн̣а̄савова, тасма̄ олокенто тесам̣ паттхана̄йа самиджджханабха̄вам̣ н̃атва̄ ситам̣ ака̄си. там̣ дисва̄ са̄ иттхӣ са̄микам̣ а̄ха – ‘‘амха̄кам̣, аййо, ситам̣ кароти, еко нат̣ака̄рако бхависсатӣ’’ти. са̄микописса̄ ‘‘евам̣ бхависсати, бхадде’’ти ватва̄ пакка̄ми. идам̣ тесам̣ пуббакаммам̣. те таттха йа̄вата̄йукам̣ т̣хатва̄ девалоке ниббаттитва̄ тато чавитва̄ са̄ иттхӣ нат̣агехе ниббатти, пурисо сет̣т̣хигехе. со ‘‘евам̣, бхадде, бхависсатӣ’’ти тасса̄ пат̣ивачанасса диннатта̄ нат̣ехи саддхим̣ вичари. кхӣн̣а̄саваттхерасса диннапин̣д̣апа̄там̣ нисса̄йа арахаттам̣ па̄пун̣и. са̄пи нат̣адхӣта̄ ‘‘йа̄ ме са̄микасса гати, майхампи са̄ ева гатӣ’’ти паббаджитва̄ арахатте патит̣т̣хахӣти.
уггасенаваттху чхат̣т̣хам̣.
7. чӯл̣адхануггахапан̣д̣итаваттху
витаккаматхитасса̄ти имам̣ дхаммадесанам̣ саттха̄ джетаване вихаранто чӯл̣адхануггахапан̣д̣итам̣ а̄раббха катхеси.
еко кира дахарабхиккху сала̄кагге аттано паттасала̄кам̣ гахетва̄ сала̄кайа̄гум̣ а̄да̄йа а̄санаса̄лам̣ гантва̄ пиви. таттха удакам̣ алабхитва̄ удакаттха̄йа екам̣ гхарам̣ агама̄си. таттха там̣ ека̄ кума̄рика̄ дисва̄ва уппаннасинеха̄, ‘‘бханте, пуна па̄нӣйена аттхе сати идхева а̄гаччхеййа̄тха̄’’ти а̄ха. со тато пат̣т̣ха̄йа йада̄ па̄нӣйам̣ на лабхати, тада̄ таттхева гаччхати. са̄писса паттам̣ гахетва̄ па̄нӣйам̣ дети. евам̣ гаччханте ка̄ле йа̄гумпи датва̄ пунекадивасам̣ таттхева нисӣда̄петва̄ бхаттам̣ ада̄си. сантике часса нисӣдитва̄, ‘‘бханте, имасмим̣ гехе на кин̃чи наттхи на̄ма, кевалам̣ майам̣ вичаран̣акамануссамева на лабха̄ма̄’’ти катхам̣ самут̣т̣ха̄песи. со катхипа̄хенева тасса̄ катхам̣ сутва̄ уккан̣т̣хи. атха нам̣ екадивасам̣ а̄гантука̄ бхиккхӯ дисва̄ ‘‘касма̄ твам̣, а̄вусо, кисо уппан̣д̣упан̣д̣укаджа̄тосӣ’’ти пуччхитва̄ ‘‘уккан̣т̣хитомхи, а̄вусо’’ти вутте а̄чарийупаджджха̄йа̄нам̣ сантикам̣ найим̣су. тепи нам̣ саттху сантикам̣ нетва̄ таматтхам̣ а̄рочесум̣. саттха̄ ‘‘саччам̣ кира твам̣, бхиккху, уккан̣т̣хитосӣ’’ти пуччхитва̄ ‘‘сачча’’нти вутте ‘‘касма̄ твам̣ ма̄дисасса а̄раддхавӣрийасса буддхасса са̄сане паббаджитва̄ ‘сота̄панно’ти ва̄ ‘сакада̄га̄мӣ’ти ва̄ атта̄нам̣ авада̄петва̄ ‘уккан̣т̣хито’ти вада̄песи, бха̄рийам̣ те каммам̣ ката’’нти ватва̄ ‘‘ким̣ ка̄ран̣а̄ уккан̣т̣хитосӣ’’ти пуччхи. ‘‘бханте, ека̄ мам̣ иттхӣ евама̄ха̄’’ти вутте, ‘‘бхиккху, аначчхарийам̣ етам̣ тасса̄ кирийам̣. са̄ хи пуббе сакаладжамбудӣпе аггадхануггахапан̣д̣итам̣ паха̄йа там̣мухуттадит̣т̣хаке екасмим̣ синехам̣ уппа̄детва̄ там̣ джӣвитаккхайам̣ па̄песӣ’’ти ватва̄ тассаттхасса пака̄санаттхам̣ бхиккхӯхи йа̄чито –
атӣте чӯл̣адхануггахапан̣д̣итака̄ле таккасила̄йам̣ диса̄па̄моккхасса а̄чарийасса сантике сиппам̣ уггахетва̄ тена тут̣т̣хена диннам̣ дхӣтарам̣ а̄да̄йа ба̄ра̄н̣асим̣ гаччхантасса екасмим̣ ат̣авимукхе екӯнапан̃н̃а̄са̄йа кан̣д̣ехи екӯнапан̃н̃а̄сачоре ма̄ретва̄ кан̣д̣есу кхӣн̣есу чораджет̣т̣хакам̣ гахетва̄ бхӯмийам̣ па̄тетва̄, ‘‘бхадде, асим̣ а̄хара̄’’ти вутте та̄йа тан̇кхан̣ам̣ дит̣т̣хачоре синехам̣ катва̄ чорасса хаттхе аситхарум̣ т̣хапетва̄ чорена дхануггахапан̣д̣итасса ма̄ритабха̄вам̣ а̄викатва̄ чорена ча там̣ а̄да̄йа гаччхантена ‘‘мампи еса̄ ан̃н̃ам̣ дисва̄ аттано са̄микам̣ вийа ма̄ра̄пессати, ким̣ ме има̄йа̄’’ти екам̣ надим̣ дисва̄ ориматӣре там̣ т̣хапетва̄ тасса̄ бхан̣д̣акам̣ а̄да̄йа ‘‘твам̣ идхева хохи, йа̄ва̄хам̣ бхан̣д̣икам̣ утта̄ремӣ’’ти таттхева там̣ паха̄йа гаманабха̄ван̃ча а̄викатва̄ –
‘‘саббам̣ бхан̣д̣ам̣ сама̄да̄йа, па̄рам̣ тин̣н̣оси бра̄хман̣а;
пачча̄гаччха лахум̣ кхиппам̣, мампи та̄рехи да̄нито.
‘‘асантхутам̣ мам̣ чирасантхутена,
нимӣни бхотӣ аддхувам̣ дхувена;
майа̄пи бхотӣ ниминеййа ан̃н̃ам̣,
ито ахам̣ дӯратарам̣ гамиссам̣.
‘‘ка̄йам̣ ел̣агала̄гумбе, кароти ахуха̄сийам̣;
найӣдха наччам̣ ва̄ гӣтам̣ ва̄, та̄л̣ам̣ ва̄ сусама̄хитам̣;
анамхика̄ле сусон̣и, ким̣ ну джаггхаси собхане.
‘‘син̇га̄ла ба̄ла думмедха, аппапан̃н̃оси джамбука;
джӣно маччхан̃ча песин̃ча, капан̣о вийа джха̄йаси.
‘‘судассам̣ ваджджаман̃н̃есам̣, аттано пана дуддасам̣;
джӣна̄ патин̃ча джа̄ран̃ча, ман̃н̃е тван̃н̃ева джха̄йаси.
‘‘еваметам̣ мигара̄джа, йатха̄ бха̄саси джамбука;
са̄ нӯна̄хам̣ ито гантва̄, бхатту хессам̣ васа̄нуга̄.
‘‘йо харе маттикам̣ тха̄лам̣, кам̣сатха̄лампи со харе;
катан̃чева тайа̄ па̄пам̣, пунапевам̣ кариссасӣ’’ти. (джа̄. 1.5.128-134) –
имам̣ пан̃чаканипа̄те чӯл̣адхануггахаджа̄такам̣ виттха̄ретва̄ ‘‘тада̄ чӯл̣адхануггахапан̣д̣ито твам̣ ахоси, са̄ иттхӣ етарахи айам̣ кума̄рика̄, син̇га̄ларӯпена а̄гантва̄ тасса̄ ниггахака̄рако сакко девара̄джа̄ ахамева̄’’ти ватва̄ ‘‘евам̣ са̄ иттхӣ там̣мухуттадит̣т̣хаке екасмим̣ синехена сакаладжамбудӣпе аггапан̣д̣итам̣ джӣвита̄ воропеси, там̣ иттхим̣ а̄раббха уппаннам̣ тава тан̣хам̣ чхиндитва̄ вихара̄хи бхиккхӯ’’ти там̣ овадитва̄ уттаримпи дхаммам̣ десенто има̄ две га̄тха̄ абха̄си –
349. ‘‘витаккаматхитасса джантуно,
тиббара̄гасса субха̄нупассино;
бхиййо тан̣ха̄ павад̣д̣хати,
еса кхо дал̣хам̣ кароти бандханам̣.
350. ‘‘витаккӯпасаме ча йо рато,
асубхам̣ бха̄вайате сада̄ сато;
еса кхо бйанти ка̄хити,
еса чхеччхати ма̄рабандхана’’нти.
таттха витаккаматхитасса̄ти ка̄мавитакка̄дӣхи витаккехи нимматхитасса. тиббара̄гасса̄ти бахалара̄гасса. субха̄нупассиноти ит̣т̣ха̄рамман̣е субханимиттага̄ха̄дивасена виссат̣т̣хама̄насата̄йа субханти анупассантасса. тан̣ха̄ти еварӯпасса джха̄на̄дӣсу екампи на вад̣д̣хати, атха кхо чхадва̄рика̄ тан̣ха̄йева бхиййо вад̣д̣хати. еса кхоти есо пуггало тан̣ха̄бандханам̣ дал̣хам̣ сутхирам̣ кароти. витаккӯпасамети миччха̄витакка̄дӣнам̣ вӯпасамасан̇кха̄те дасасу асубхесу пат̣хамаджджха̄не. сада̄ сатоти йо еттха абхирато хутва̄ ниччам̣ упат̣т̣хитасатита̄йа сато там̣ асубхаджха̄нам̣ бха̄вети. бйанти ка̄хитӣти еса бхиккху тӣсу бхавесу уппаджджанакам̣ тан̣хам̣ вигатантам̣ кариссати. ма̄рабандхананти есо тебхӯмакават̣т̣асан̇кха̄там̣ ма̄рабандханампи чхиндиссатӣти аттхо.