20. маггавагго
1. пан̃часатабхиккхуваттху
магга̄нат̣т̣хан̇гикоти имам̣ дхаммадесанам̣ саттха̄ джетаване вихаранто пан̃часате бхиккхӯ а̄раббха катхеси.
те кира саттхари джанападача̄рикам̣ чаритва̄ пуна са̄ваттхим̣ а̄гате упат̣т̣ха̄наса̄ла̄йа нисӣдитва̄ ‘‘асукага̄мато асукага̄масса магго само, асукага̄масса магго висамо, сасаккхаро, асаккхаро’’тиа̄дина̄ найена аттано вичаритамаггам̣ а̄раббха маггакатхам̣ катхесум̣. саттха̄ тесам̣ арахаттассӯпаниссайам̣ дисва̄ там̣ т̣ха̄нам̣ а̄гантва̄ пан̃н̃атта̄сане нисинно ‘‘ка̄йа нуттха, бхиккхаве, етарахи катха̄йа саннисинна̄’’ти пуччхитва̄ ‘‘има̄йа на̄ма̄’’ти вутте, ‘‘бхиккхаве, айам̣ ба̄хиракамагго, бхиккхуна̄ на̄ма арийамагге каммам̣ ка̄тум̣ ват̣т̣ати, еван̃хи каронто бхиккху саббадуккха̄ памуччатӣ’’ти ватва̄ има̄ га̄тха̄ абха̄си –
273. ‘‘магга̄нат̣т̣хан̇гико сет̣т̣хо, сачча̄нам̣ чатуро пада̄;
вира̄го сет̣т̣хо дхамма̄нам̣, двипада̄нан̃ча чаккхума̄.
274. ‘‘есева магго наттхан̃н̃о, дассанасса висуддхийа̄;
етан̃хи тумхе пат̣ипаджджатха, ма̄рассетам̣ памоханам̣.
275. ‘‘етан̃хи тумхе пат̣ипанна̄, дуккхассантам̣ кариссатха;
аккха̄то во майа̄ магго, ан̃н̃а̄йа саллакантанам̣.
276. ‘‘тумхехи киччама̄таппам̣, аккха̄та̄ро татха̄гата̄;
пат̣ипанна̄ памоккханти, джха̄йино ма̄рабандхана̄’’ти.
таттха магга̄нат̣т̣хан̇гикоти джан̇гхамагга̄дайо ва̄ хонту два̄сат̣т̣хи дит̣т̣хигатамагга̄ ва̄, тесам̣ саббесампи магга̄нам̣ самма̄дит̣т̣хиа̄дӣхи ат̣т̣хахи ан̇гехи миччха̄дит̣т̣хиа̄дӣнам̣ ат̣т̣ханнам̣ паха̄нам̣ каронто ниродхам̣ а̄рамман̣ам̣ катва̄ чатӯсупи саччесу дуккхапариджа̄нана̄дикиччам̣ са̄дхайама̄но ат̣т̣хан̇гико магго сет̣т̣хо уттамо. сачча̄нам̣ чатуро пада̄ти ‘‘саччам̣ бхан̣е на куджджхеййа̄’’ти (дха. па. 224) а̄гатам̣ вачӣсаччам̣ ва̄ хоту, ‘‘саччо бра̄хман̣о саччо кхаттийо’’тиа̄дибхедам̣ саммутисаччам̣ ва̄ ‘‘идамева саччам̣ могхаман̃н̃а’’нти (дха. са. 1144; ма. ни. 2.187-188) дит̣т̣хисаччам̣ ва̄ ‘‘дуккхам̣ арийасачча’’нтиа̄дибхедам̣ параматтхасаччам̣ ва̄ хоту, саббесампи имесам̣ сачча̄нам̣ париджа̄нитаббат̣т̣хена саччхика̄таббат̣т̣хена паха̄таббат̣т̣хена бха̄ветаббат̣т̣хена екапат̣иведхат̣т̣хена ча татхапат̣иведхат̣т̣хена ча дуккхам̣ арийасаччантиа̄дайо чатуро пада̄ сет̣т̣ха̄ на̄ма. вира̄го сет̣т̣хо дхамма̄нанти ‘‘йа̄вата̄, бхиккхаве, дхамма̄ сан̇кхата̄ ва̄ асан̇кхата̄ ва̄, вира̄го тесам̣ аггамаккха̄йатӣ’’ти (итиву. 90; а. ни. 4.34) вачанато саббадхамма̄нам̣ нибба̄насан̇кха̄то вира̄го сет̣т̣хо. двипада̄нан̃ча чаккхума̄ти саббесам̣ деваманусса̄дибхеда̄нам̣ двипада̄нам̣ пан̃чахи чаккхӯхи чаккхума̄ татха̄гатова сет̣т̣хо. ча-саддо сампин̣д̣анаттхо, арӯпадхамме сампин̣д̣ети. тасма̄ арӯпадхамма̄нампи татха̄гато сет̣т̣хо уттамо.
дассанасса висуддхийа̄ти маггапхаладассанасса висуддхаттхам̣ йо майа̄ ‘‘сет̣т̣хо’’ти вутто, есова магго, наттхан̃н̃о. етан̃хи тумхети тасма̄ тумхе етамева пат̣ипаджджатха. ма̄рассетам̣ памохананти етам̣ ма̄рамоханам̣ ма̄рамантхананти вуччати. дуккхассантанти сакалассапи ват̣т̣адуккхасса антам̣ париччхедам̣ кариссатха̄ти аттхо. ан̃н̃а̄йа саллакантананти ра̄гасалла̄дӣнам̣ кантанам̣ нимматханам̣ аббӯхан̣ам̣ етам̣ маггам̣, майа̄ вина̄ ануссава̄дӣхи аттапаччаккхато н̃атва̄ва айам̣ магго аккха̄то, ида̄ни тумхехи килеса̄нам̣ а̄та̄панена ‘‘а̄таппа’’нти сан̇кхам̣ гатам̣ тасса адхигаматтха̄йа саммаппадха̄навӣрийам̣ киччам̣ каран̣ӣйам̣. кевалан̃хи аккха̄та̄рова татха̄гата̄. тасма̄ техи аккха̄тавасена йе пат̣ипанна̄ двӣхи джха̄нехи джха̄йино, те тебхӯмакават̣т̣асан̇кха̄та̄ ма̄рабандхана̄ памоккхантӣти аттхо.
десана̄васа̄не те бхиккхӯ арахатте патит̣т̣хахим̣су, сампатта̄нампи са̄ттхика̄ дхаммадесана̄ ахосӣти.
пан̃часатабхиккхуваттху пат̣хамам̣.
2. аниччалаккхан̣аваттху
саббе сан̇кха̄ра̄ аничча̄ти имам̣ дхаммадесанам̣ саттха̄ джетаване вихаранто пан̃часате бхиккхӯ а̄раббха катхеси.
те кира саттху сантике каммат̣т̣ха̄нам̣ гахетва̄ гантва̄ аран̃н̃е ва̄йаманта̄пи арахаттам̣ аппатва̄ ‘‘висесетва̄ каммат̣т̣ха̄нам̣ угган̣хисса̄ма̄’’ти саттху сантикам̣ а̄гамим̣су. саттха̄ ‘‘ким̣ ну кхо имесам̣ саппа̄йа’’нти вӣмам̣санто ‘‘име кассапабуддхака̄ле вӣсати вассасахасса̄ни аниччалаккхан̣е ануйун̃джим̣су, тасма̄ аниччалаккхан̣енева тесам̣ екам̣ га̄тхам̣ десетум̣ ват̣т̣атӣ’’ти чинтетва̄, ‘‘бхиккхаве, ка̄мабхава̄дӣсу саббепи сан̇кха̄ра̄ хутва̄ абха̄ват̣т̣хена аничча̄ ева̄’’ти ватва̄ имам̣ га̄тхама̄ха –
277. ‘‘саббе сан̇кха̄ра̄ аничча̄ти, йада̄ пан̃н̃а̄йа пассати;
атха ниббиндати дуккхе, еса магго висуддхийа̄’’ти.
таттха саббе сан̇кха̄ра̄ти ка̄мабхава̄дӣсу уппанна̄ кхандха̄ таттха таттхева нируджджханато аничча̄ти йада̄ випассана̄пан̃н̃а̄йа пассати, атха имасмим̣ кхандхапарихаран̣адуккхе ниббиндати, ниббинданто дуккхапариджа̄нана̄дивасена сачча̄ни пат̣ивиджджхати. еса магго висуддхийа̄ти висуддхаттха̄йа вода̄наттха̄йа еса магготи аттхо.
десана̄васа̄не те бхиккхӯ арахатте патит̣т̣хахим̣су, сампаттапариса̄нампи са̄ттхика̄ дхаммадесана̄ ахосӣти.
аниччалаккхан̣аваттху дутийам̣.
3. дуккхалаккхан̣аваттху
дутийага̄тха̄йапи еварӯпамева ваттху. тада̄ хи бхагава̄ тесам̣ бхиккхӯнам̣ дуккхалаккхан̣е ката̄бхийогабха̄вам̣ н̃атва̄, ‘‘бхиккхаве, саббепи кхандха̄ пат̣ипӣл̣анат̣т̣хена дуккха̄ ева̄’’ти ватва̄ имам̣ га̄тхама̄ха –
278. ‘‘саббе сан̇кха̄ра̄ дуккха̄ти, йада̄ пан̃н̃а̄йа пассати;
атха ниббиндати дуккхе, еса магго висуддхийа̄’’ти.
таттха дуккха̄ти пат̣ипӣл̣анат̣т̣хена дуккха̄. сесам̣ пуримасадисамева.
дуккхалаккхан̣аваттху татийам̣.
4. анатталаккхан̣аваттху
татийага̄тха̄йапи есева найо. кевалан̃хи еттха бхагава̄ тесам̣ бхиккхӯнам̣ пуббе анатталаккхан̣е ануйуттабха̄вам̣ н̃атва̄, ‘‘бхиккхаве, саббепи кхандха̄ авасаваттанат̣т̣хена анатта̄ ева̄’’ти ватва̄ имам̣ га̄тхама̄ха –
279. ‘‘саббе дхамма̄ анатта̄ти, йада̄ пан̃н̃а̄йа пассати;
атха ниббиндати дуккхе, еса магго висуддхийа̄’’ти.
таттха саббе дхамма̄ти пан̃чаккхандха̄ ева адхиппета̄. анатта̄ти ‘‘ма̄ джӣйанту ма̄ мӣйантӯ’’ти васе ваттетум̣ на сакка̄ти авасаваттанат̣т̣хена анатта̄ аттасун̃н̃а̄ асса̄мика̄ аниссара̄ти аттхо. сесам̣ пуримасадисамева̄ти.
анатталаккхан̣аваттху чатуттхам̣.
5. падха̄накаммикатиссаттхераваттху
ут̣т̣ха̄нака̄ламхӣти имам̣ дхаммадесанам̣ саттха̄ джетаване вихаранто падха̄накаммикатиссаттхерам̣ а̄раббха катхеси.
са̄ваттхива̄сино кира пан̃часата̄ кулапутта̄ саттху сантике паббаджитва̄ каммат̣т̣ха̄нам̣ гахетва̄ аран̃н̃ам̣ агамам̣су. тесу еко таттхева охӣйи. авасеса̄ аран̃н̃е саман̣адхаммам̣ каронта̄ арахаттам̣ патва̄ ‘‘пат̣иладдхагун̣ам̣ саттху а̄рочесса̄ма̄’’ти пуна са̄ваттхим̣ агамам̣су. те са̄ваттхито йоджанаматте екасмим̣ га̄маке пин̣д̣а̄йа чаранте дисва̄ еко упа̄сако йа̄губхатта̄дӣхи патима̄нетва̄ анумоданам̣ сутва̄ пунадивасаттха̄йапи нимантеси. те тадахева са̄ваттхим̣ гантва̄ паттачӣварам̣ пат̣иса̄метва̄ са̄йанхасамайе саттха̄рам̣ упасан̇камитва̄ вандитва̄ екамантам̣ нисӣдим̣су. саттха̄ техи саддхим̣ ативийа тут̣т̣хим̣ паведайама̄но пат̣исантха̄рам̣ ака̄си.
атха несам̣ таттха охӣно саха̄йакабхиккху чинтеси – ‘‘саттху имехи саддхим̣ пат̣исантха̄рам̣ каронтасса мукхам̣ наппахоти, майхам̣ пана маггапхала̄бха̄вена майа̄ саддхим̣ на катхети, аджджева арахаттам̣ патва̄ саттха̄рам̣ упасан̇камитва̄ майа̄ саддхим̣ катха̄песса̄мӣ’’ти. тепи бхиккхӯ, ‘‘бханте, майам̣ а̄гаманамагге екена упа̄сакена сва̄тана̄йа нимантита̄, таттха па̄това гамисса̄ма̄’’ти саттха̄рам̣ апалокесум̣. атха несам̣ саха̄йако бхиккху саббараттим̣ чан̇каманто нидда̄васена чан̇камакот̣ийам̣ екасмим̣ па̄са̄н̣апхалаке пати, ӯрут̣т̣хи бхиджджи. со маха̄саддена вирави. тасса те саха̄йака̄ бхиккхӯ саддам̣ сан̃джа̄нитва̄ ито чито ча упадха̄вим̣су. тесам̣ дӣпам̣ джа̄летва̄ тасса каттаббакиччам̣ каронта̄нам̣йева арун̣о ут̣т̣хахи, те там̣ га̄мам̣ гантум̣ ока̄сам̣ на лабхим̣су. атха не саттха̄ а̄ха – ‘‘ким̣, бхиккхаве, бхиккха̄ча̄рага̄мам̣ на гамиттха̄’’ти. те ‘‘а̄ма, бханте’’ти там̣ паваттим̣ а̄рочесум̣. саттха̄ ‘‘на, бхиккхаве, еса ида̄нева тумха̄кам̣ ла̄бхантара̄йам̣ кароти, пуббепи ака̄сийева̄’’ти ватва̄ техи йа̄чито атӣтам̣ а̄харитва̄ –
‘‘йо пуббе каран̣ӣйа̄ни, паччха̄ со ка̄тумиччхати;
варун̣акат̣т̣хабхан̃джова, са паччха̄ манутаппатӣ’’ти. (джа̄. 1.1.71) –
джа̄такам̣ виттха̄реси. тада̄ кира те бхиккхӯ пан̃часата̄ ма̄н̣авака̄ ахесум̣, кусӣтама̄н̣авако айам̣ бхиккху ахоси, а̄чарийо пана татха̄гатова ахосӣти.
саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄, ‘‘бхиккхаве, йо хи ут̣т̣ха̄нака̄ле ут̣т̣ха̄нам̣ на кароти, сам̣саннасан̇каппо хоти, кусӣто со джха̄на̄дибхедам̣ висесам̣ на̄дхигаччхатӣ’’ти ватва̄ имам̣ га̄тхама̄ха –
280. ‘‘ут̣т̣ха̄нака̄ламхи анут̣т̣хаха̄но,
йува̄ балӣ а̄ласийам̣ упето;
сам̣саннасан̇каппамано кусӣто,
пан̃н̃а̄йа маггам̣ аласо на виндатӣ’’ти.
таттха анут̣т̣хаха̄ноти анут̣т̣хаханто ава̄йаманто. йува̄ балӣти пат̣хамайоббане т̣хито баласампаннопи хутва̄ аласабха̄вена упето хоти, бхутва̄ сайати. сам̣саннасан̇каппаманоти тӣхи миччха̄витаккехи сут̣т̣ху авасаннасамма̄сан̇каппачитто. кусӣтоти ниббӣрийо. аласоти маха̄аласо пан̃н̃а̄йа дат̣т̣хаббам̣ арийамаггам̣ апассанто на виндати, на пат̣илабхатӣти аттхо.
десана̄васа̄не бахӯ сота̄паттипхала̄дӣни па̄пун̣им̣сӯти.
падха̄накаммикатиссаттхераваттху пан̃чамам̣.
6. сӯкарапетаваттху
ва̄ча̄нураккхӣти имам̣ дхаммадесанам̣ саттха̄ вел̣уване вихаранто сӯкарапетам̣ а̄раббха катхеси.
екасмин̃хи дивасе маха̄моггалла̄наттхеро лаккхан̣аттхерена саддхим̣ гиджджхакӯт̣а̄ ороханто екасмим̣ падесе ситам̣ па̄тва̄ка̄си. ‘‘ко ну кхо, а̄вусо, хету ситасса па̄тукамма̄йа̄’’ти лаккхан̣аттхерена пут̣т̣хо ‘‘ака̄ло, а̄вусо, имасса пан̃хасса, саттху сантике мам̣ пуччхеййа̄тха̄’’ти ватва̄ лаккхан̣аттхерена саддхим̣йева ра̄джагахе пин̣д̣а̄йа чаритва̄ пин̣д̣апа̄тапат̣икканто вел̣уванам̣ гантва̄ саттха̄рам̣ вандитва̄ нисӣди. атха нам̣ лаккхан̣аттхеро таматтхам̣ пуччхи. со а̄ха – ‘‘а̄вусо, ахам̣ екам̣ петам̣ аддасам̣, тасса тига̄вутаппама̄н̣ам̣ сарӣрам̣, там̣ мануссасарӣрасадисам̣. сӣсам̣ пана сӯкарасса вийа, тасса мукхе нан̇гут̣т̣хам̣ джа̄там̣, тато пул̣ава̄ паггхаранти. сва̄хам̣ ‘на ме еварӯпо сатто дит̣т̣хапуббо’ти там̣ дисва̄ ситам̣ па̄тва̄ка̄си’’нти. саттха̄ ‘‘чаккхубхӯта̄ вата, бхиккхаве, мама са̄вака̄ вихарантӣ’’ти ватва̄ ‘‘ахампетам̣ саттам̣ бодхиман̣д̣ейева аддасам̣. ‘йе пана ме на саддахеййум̣, тесам̣ ахита̄йа асса̄’ти паресам̣ анукампа̄йа на катхесим̣. ида̄ни моггалла̄нам̣ саккхим̣ катва̄ катхеми. саччам̣, бхиккхаве, моггалла̄но а̄ха̄’’ти катхеси. там̣ сутва̄ бхиккхӯ саттха̄рам̣ пуччхим̣су – ‘‘ким̣ пана, бханте, тасса пуббакамма’’нти. саттха̄ ‘‘тена хи, бхиккхаве, сун̣а̄тха̄’’ти атӣтам̣ а̄харитва̄ тасса пуббакаммам̣ катхеси.
кассапабуддхака̄ле кира екасмим̣ га̄мака̄ва̄се две тхера̄ самаггава̄сам̣ васим̣су. тесу еко сат̣т̣хивассо, еко екӯнасат̣т̣хивассо. екӯнасат̣т̣хивассо итарасса паттачӣварам̣ а̄да̄йа вичари, са̄ман̣еро вийа саббам̣ ваттапат̣иваттам̣ ака̄си. тесам̣ екама̄тукуччхийам̣ вуттхабха̄тӯнам̣ вийа самаггава̄сам̣ васанта̄нам̣ васанат̣т̣ха̄нам̣ еко дхаммакатхико а̄гами. тада̄ ча дхаммассаванадивасо хоти. тхера̄ нам̣ сан̇ган̣хитва̄ ‘‘дхаммакатхам̣ но катхехи саппуриса̄’’ти а̄хам̣су. со дхаммакатхам̣ катхеси. тхера̄ ‘‘дхаммакатхико но ладдхо’’ти тут̣т̣хачитта̄ пунадивасе там̣ а̄да̄йа дхурага̄мам̣ пин̣д̣а̄йа пависитва̄ таттха катабхаттакичча̄, ‘‘а̄вусо, хиййо катхитат̣т̣ха̄натова тхокам̣ дхаммам̣ катхехӣ’’ти манусса̄нам̣ дхаммам̣ катха̄песум̣. манусса̄ дхаммакатхам̣ сутва̄ пунадивасаттха̄йапи нимантайим̣су. евам̣ саманта̄ бхиккха̄ча̄рага̄месу две две дивасе там̣ а̄да̄йа пин̣д̣а̄йа чарим̣су.
дхаммакатхико чинтеси – ‘‘име двепи атимудука̄, майа̄ убхопете пала̄петва̄ имасмим̣ виха̄ре васитум̣ ват̣т̣атӣ’’ти. со са̄йам̣ тхерӯпат̣т̣ха̄нам̣ гантва̄ бхиккхӯнам̣ ут̣т̣ха̄йа гатака̄ле ниваттитва̄ маха̄тхерам̣ упасан̇камитва̄, ‘‘бханте, кин̃чи ваттаббам̣ аттхӣ’’ти ватва̄ ‘‘катхехи, а̄вусо’’ти вутте тхокам̣ чинтетва̄, ‘‘бханте, катха̄ на̄меса̄ маха̄са̄ваджджа̄’’ти ватва̄ акатхетва̄ва пакка̄ми. анутхерасса̄пи сантикам̣ гантва̄ татхева ака̄си. со дутийадивасе татхева катва̄ татийадивасе тесам̣ ативийа котухале уппанне маха̄тхерам̣ упасан̇камитва̄, ‘‘бханте, кин̃чи ваттаббам̣ аттхи, тумха̄кам̣ пана сантике ваттум̣ на висаха̄мӣ’’ти ватва̄ тхерена ‘‘хоту, а̄вусо, катхехӣ’’ти ниппӣл̣ито а̄ха – ‘‘ким̣ пана, бханте, анутхеро тумхехи саддхим̣ сам̣бхого’’ти. саппуриса, ким̣ на̄метам̣ катхеси, майам̣ екама̄тукуччхийам̣ вуттхапутта̄ вийа, амхесу екена йам̣ ладдхам̣, итарена̄пи ладдхамева хоти. майа̄ етасса еттакам̣ ка̄лам̣ агун̣о на̄ма на дит̣т̣хапубботи? евам̣, бхантети. а̄ма̄вусоти. бханте мам̣ анутхеро евама̄ха – ‘‘саппуриса, твам̣ кулапутто, айам̣ маха̄тхеро ладжджӣ песалоти етена саддхим̣ сам̣бхогам̣ каронто упапариккхитва̄ кареййа̄сӣ’’ти евамеса мам̣ а̄гатадивасато пат̣т̣ха̄йа вадатӣти.
маха̄тхеро там̣ сутва̄ва куддхама̄насо дан̣д̣а̄бхихатам̣ кула̄лабха̄джанам̣ вийа бхиджджи. итаропи ут̣т̣ха̄йа анутхерасса сантикам̣ гантва̄ татхева авоча, сопи татхева бхиджджи. тесу кин̃ча̄пи еттакам̣ ка̄лам̣ екопи висум̣ пин̣д̣а̄йа павит̣т̣хапуббо на̄ма наттхи, пунадивасе пана висум̣ пин̣д̣а̄йа пависитва̄ анутхеро пуретарам̣ а̄гантва̄ упат̣т̣ха̄наса̄ла̄йа ат̣т̣ха̄си, маха̄тхеро паччха̄ агама̄си. там̣ дисва̄ анутхеро чинтеси – ‘‘ким̣ ну кхо имасса паттачӣварам̣ пат̣иггахетаббам̣, уда̄ху но’’ти. со ‘‘на ида̄ни пат̣иггахесса̄мӣ’’ти чинтетва̄пи ‘‘хоту, на майа̄ евам̣ катапуббам̣, майа̄ аттано ваттам̣ ха̄петум̣ на ват̣т̣атӣ’’ти читтам̣ мудукам̣ катва̄ тхерам̣ упасан̇камитва̄, ‘‘бханте, паттачӣварам̣ детха̄’’ти а̄ха. итаро ‘‘гаччха, дуббинӣта, на твам̣ мама паттачӣварам̣ пат̣иггахетум̣ йуттарӯпо’’ти аччхарам̣ пахаритва̄ тенапи ‘‘а̄ма, бханте, ахампи тумха̄кам̣ паттачӣварам̣ на пат̣игган̣ха̄мӣти чинтеси’’нти вутте, ‘‘а̄вусо навака, ким̣ твам̣ чинтеси, мама имасмим̣ виха̄ре кочи сан̇го аттхӣ’’ти а̄ха. итаропи ‘‘тумхе пана, бханте, ким̣ евам̣ ман̃н̃атха ‘мама имасмим̣ виха̄ре кочи сан̇го аттхӣ’ти, есо те виха̄ро’’ти ватва̄ паттачӣварам̣ а̄да̄йа никкхами. итаропи никкхами. те убхопи екамаггена̄пи агантва̄ еко паччхимадва̄рена маггам̣ ган̣хи, еко пураттхимадва̄рена. дхаммакатхико, ‘‘бханте, ма̄ евам̣ каротха, ма̄ евам̣ каротха̄’’ти ватва̄ ‘‘тит̣т̣ха̄вусо’’ти вутте ниватти. со пунадивасе дхурага̄мам̣ павит̣т̣хо мануссехи, ‘‘бханте, бхадданта̄ кухи’’нти вутте, ‘‘а̄вусо, ма̄ пуччхатха, тумха̄кам̣ кулупака̄ хиййо калахам̣ катва̄ никкхамим̣су, ахам̣ йа̄чантопи ниваттетум̣ на̄саккхи’’нти а̄ха. тесу ба̄ла̄ тун̣хӣ ахесум̣. пан̣д̣ита̄ пана ‘‘амхехи еттакам̣ ка̄лам̣ бхадданта̄нам̣ кин̃чи кхалитам̣ на̄ма на дит̣т̣хапуббам̣, тесам̣ бхайам̣ имам̣ нисса̄йа уппаннам̣ бхависсатӣ’’ти доманассаппатта̄ ахесум̣.
тепи тхера̄ гатат̣т̣ха̄не читтасукхам̣ на̄ма на лабхим̣су. маха̄тхеро чинтеси – ‘‘ахо навакасса бхиккхуно бха̄рийам̣ каммам̣ катам̣, мухуттам̣ дит̣т̣хам̣ на̄ма а̄гантукабхиккхум̣ а̄ха – ‘маха̄тхерена саддхим̣ сам̣бхогам̣ ма̄ ака̄сӣ’’’ти. итаропи чинтеси – ‘‘ахо маха̄тхерасса бха̄рийам̣ каммам̣ катам̣, мухуттам̣ дит̣т̣хам̣ на̄ма а̄гантукабхиккхум̣ а̄ха – ‘имина̄ саддхим̣ сам̣бхогам̣ ма̄ ака̄сӣ’’’ти. тесам̣ нева саджджха̄йо на манасика̄ро ахоси. те вассасатаччайена паччхимадиса̄йа екам̣ виха̄рам̣ агамам̣су. тесам̣ екамева сена̄санам̣ па̄пун̣и. маха̄тхере пависитва̄ ман̃чаке нисинне итаропи па̄виси. маха̄тхеро там̣ дисва̄ва сан̃джа̄нитва̄ ассӯни сандха̄ретум̣ на̄саккхи. итаропи маха̄тхерам̣ сан̃джа̄нитва̄ ассупун̣н̣ехи неттехи ‘‘катхеми ну кхо ма̄ катхемӣ’’ти чинтетва̄ ‘‘на там̣ саддхеййарӯпа’’нти тхерам̣ вандитва̄ ‘‘ахам̣, бханте, еттакам̣ ка̄лам̣ тумха̄кам̣ паттачӣварам̣ гахетва̄ вичарим̣, апи ну кхо ме ка̄йадва̄ра̄дӣсу тумхехи кин̃чи аса̄руппам̣ дит̣т̣хапубба’’нти. ‘‘на дит̣т̣хапуббам̣, а̄вусо’’ти. атха касма̄ дхаммакатхикам̣ авачуттха ‘‘ма̄ етена саддхим̣ сам̣бхогамака̄сӣ’’ти? ‘‘на̄хам̣, а̄вусо, евам̣ катхеми, тайа̄ кира мама антаре евам̣ вутта’’нти. ‘‘ахампи, бханте, на вада̄мӣ’’ти. те тасмим̣ кхан̣е ‘‘тена амхе бхиндитука̄мена евам̣ вуттам̣ бхависсатӣ’’ти н̃атва̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ аччайам̣ десайим̣су. те вассасатам̣ читтасса̄дам̣ алабханта̄ там̣ дивасам̣ самагга̄ хутва̄ ‘‘а̄йа̄ма, нам̣ тато виха̄ра̄ никкад̣д̣хисса̄ма̄’’ти паккамитва̄ анупуббена там̣ виха̄рам̣ агамам̣су.
дхаммакатхикопи тхере дисва̄ паттачӣварам̣ пат̣иггахетум̣ упагаччхи. тхера̄ ‘‘на твам̣ имасмим̣ виха̄ре васитум̣ йуттарӯпо’’ти аччхарам̣ пахарим̣су. со сан̣т̣ха̄тум̣ асакконто та̄вадева никкхамитва̄ пала̄йи. атха нам̣ вӣсати вассасахасса̄ни като саман̣адхаммо сандха̄ретум̣ на̄саккхи, тато чавитва̄ авӣчимхи ниббатто екам̣ буддхантарам̣ паччитва̄ ида̄ни гиджджхакӯт̣е вуттаппака̄рена аттабха̄вена дуккхам̣ анубхотӣти.
саттха̄ идам̣ тасса пуббакаммам̣ а̄харитва̄, ‘‘бхиккхаве, бхиккхуна̄ на̄ма ка̄йа̄дӣхи упасантарӯпена бхавитабба’’нти ватва̄ имам̣ га̄тхама̄ха –
281. ‘‘ва̄ча̄нураккхӣ манаса̄ сусам̣вуто,
ка̄йена ча на̄кусалам̣ кайира̄;
ете тайо каммапатхе висодхайе,
а̄ра̄дхайе маггамисиппаведита’’нти.
тассаттхо – чатуннам̣ вачӣдуччарита̄нам̣ ваджджанена ва̄ча̄нураккхӣ абхиджджха̄дӣнам̣ ануппа̄данена манаса̄ ча сут̣т̣ху сам̣вуто па̄н̣а̄типа̄та̄дайо паджаханто ка̄йена ча акусалам̣ на кайира̄. евам̣ ете тайо каммапатхе висодхайе. евам̣ висодхенто хи сӣлаккхандха̄дӣнам̣ есакехи буддха̄дӣхи исӣхи паведитам̣ ат̣т̣хан̇гикамаггам̣ а̄ра̄дхеййа̄ти.
десана̄васа̄не бахӯ сота̄паттипхала̄дӣни па̄пун̣им̣сӯти.
сӯкарапетаваттху чхат̣т̣хам̣.
7. пот̣т̣хилаттхераваттху
йога̄ вети имам̣ дхаммадесанам̣ саттха̄ джетаване вихаранто пот̣т̣хилам̣ на̄ма тхерам̣ а̄раббха катхеси.
со кира саттаннампи буддха̄нам̣ са̄сане тепит̣ако пан̃чаннам̣ бхиккхусата̄нам̣ дхаммам̣ ва̄чеси. саттха̄ чинтеси – ‘‘имасса бхиккхуно ‘аттано дуккханиссаран̣ам̣ карисса̄мӣ’ти читтампи наттхи сам̣веджесса̄ми на’’нти. тато пат̣т̣ха̄йа там̣ тхерам̣ аттано упат̣т̣ха̄нам̣ а̄гатака̄ле ‘‘ехи, туччхапот̣т̣хила, ванда, туччхапот̣т̣хила, нисӣда, туччхапот̣т̣хила, йа̄хи, туччхапот̣т̣хила̄’’ти вадати. ут̣т̣ха̄йа гатака̄лепи ‘‘туччхапот̣т̣хило гато’’ти вадати. со чинтеси – ‘‘ахам̣ са̄т̣т̣хакатха̄ни тӣн̣и пит̣ака̄ни дха̄реми, пан̃чаннам̣ бхиккхусата̄нам̣ ат̣т̣ха̄раса маха̄ган̣е дхаммам̣ ва̄чеми, атха пана мам̣ саттха̄ абхиккхан̣ам̣, ‘туччхапот̣т̣хила̄’ти вадети, аддха̄ мам̣ саттха̄ джха̄на̄дӣнам̣ абха̄вена евам̣ вадетӣ’’ти. со уппаннасам̣вего ‘‘да̄ни аран̃н̃ам̣ пависитва̄ саман̣адхаммам̣ карисса̄мӣ’’ти сайамева паттачӣварам̣ сам̣видахитва̄ паччӯсака̄ле саббапаччха̄ дхаммам̣ угган̣хитва̄ никкхамантена бхиккхуна̄ саддхим̣ никкхами. паривен̣е нисӣдитва̄ саджджха̄йанта̄ нам̣ ‘‘а̄чарийо’’ти на саллаккхесум̣. со вӣсайоджанасатамаггам̣ гантва̄ екасмим̣ аран̃н̃а̄ва̄се тим̣са бхиккхӯ васанти, те упасан̇камитва̄ сан̇гхаттхерам̣ вандитва̄, ‘‘бханте, авассайо ме хотха̄’’ти а̄ха. а̄вусо, твам̣ дхаммакатхико, амхехи на̄ма там̣ нисса̄йа кин̃чи джа̄нитаббам̣ бхавеййа, касма̄ евам̣ вадесӣти? ма̄, бханте, евам̣ каротха, авассайо ме хотха̄ти. те пана саббе кхӣн̣а̄сава̄ва. атха нам̣ маха̄тхеро ‘‘имасса уггахам̣ нисса̄йа ма̄но аттхийева̄’’ти анутхерасса сантикам̣ пахин̣и. сопи нам̣ татхева̄ха. имина̄ нӣха̄рена саббепи там̣ песента̄ дива̄т̣т̣ха̄не нисӣдитва̄ сӯчикаммам̣ каронтасса саббанавакасса саттавассикаса̄ман̣ерасса сантикам̣ пахин̣им̣су. евамасса ма̄нам̣ нӣхарим̣су.
со нихатама̄но са̄ман̣ерасса сантике ан̃джалим̣ паггахетва̄ ‘‘авассайо ме хохи саппуриса̄’’ти а̄ха. ахо, а̄чарийа, ким̣ на̄метам̣ катхетха, тумхе махаллака̄ бахуссута̄, тумха̄кам̣ сантике майа̄ кин̃чи ка̄ран̣ам̣ джа̄нитаббам̣ бхавеййа̄ти. ма̄ евам̣ кари, саппуриса, хохийева ме авассайоти. бханте, сачепи ова̄даккхама̄ бхависсатха, бхависса̄ми во авассайоти. хоми, саппуриса, ахам̣ ‘‘аггим̣ пависа̄’’ти вутте аггим̣ пависа̄мийева̄ти. атха нам̣ со авидӯре екам̣ сарам̣ дассетва̄, ‘‘бханте, йатха̄ниваттхапа̄рутова имам̣ сарам̣ пависатха̄’’ти а̄ха. со хисса махаггха̄нам̣ дупат̣т̣ачӣвара̄нам̣ ниваттхапа̄рутабха̄вам̣ н̃атва̄пи ‘‘ова̄даккхамо ну кхо’’ти вӣмам̣санто евама̄ха. тхеропи екавачаненева удакам̣ отари. атха нам̣ чӣваракан̣н̣а̄нам̣ темитака̄ле ‘‘етха, бханте’’ти ватва̄ екавачаненева а̄гантва̄ т̣хитам̣ а̄ха – ‘‘бханте, екасмим̣ ваммике чха чхидда̄ни, таттха екена чхиддена годха̄ анто павит̣т̣ха̄, там̣ ган̣хитука̄мо итара̄ни пан̃ча чхидда̄ни тхакетва̄ чхат̣т̣хам̣ бхиндитва̄ павит̣т̣хачхидденева ган̣ха̄ти, евам̣ тумхепи чхадва̄рикесу а̄рамман̣есу сеса̄ни пан̃чадва̄ра̄ни пидха̄йа манодва̄ре каммам̣ пат̣т̣хапетха̄’’ти. бахуссутасса бхиккхуно еттакенева падӣпуджджаланам̣ вийа ахоси. со ‘‘еттакамева хоту саппуриса̄’’ти караджака̄йе н̃а̄н̣ам̣ ота̄ретва̄ саман̣адхаммам̣ а̄рабхи.
саттха̄ вӣсайоджанасатаматтхаке нисиннова там̣ бхиккхум̣ олокетва̄ ‘‘йатхева̄йам̣ бхиккху бхӯрипан̃н̃о, евамевам̣ анена атта̄нам̣ патит̣т̣ха̄петум̣ ват̣т̣атӣ’’ти чинтетва̄ тена саддхим̣ катхенто вийа обха̄сам̣ пхаритва̄ имам̣ га̄тхама̄ха –
282. ‘‘йога̄ ве джа̄йатӣ бхӯри, айога̄ бхӯрисан̇кхайо;
етам̣ дведха̄патхам̣ н̃атва̄, бхава̄йа вибхава̄йа ча;
татха̄тта̄нам̣ нивесеййа, йатха̄ бхӯри павад̣д̣хатӣ’’ти.
таттха йога̄ти ат̣т̣хатим̣са̄йа а̄рамман̣есу йонисо манасика̄ра̄. бхӯрӣти патхавӣсама̄йа виттхата̄йа пан̃н̃а̄йетам̣ на̄мам̣. сан̇кхайоти вина̄со. етам̣ дведха̄патханти етам̣ йоган̃ча айоган̃ча. бхава̄йа вибхава̄йа ча̄ти вуддхийа̄ ча авуддхийа̄ ча. татха̄ти йатха̄ айам̣ бхӯрисан̇кха̄та̄ пан̃н̃а̄ павад̣д̣хати, евам̣ атта̄нам̣ нивесеййа̄ти аттхо.
десана̄васа̄не пот̣т̣хилаттхеро арахатте патит̣т̣хахӣти.
пот̣т̣хилаттхераваттху саттамам̣.
8. пан̃чамахаллакаттхераваттху
ванам̣ чхиндатха̄ти имам̣ дхаммадесанам̣ саттха̄ джетаване вихаранто самбахуле махаллаке бхиккхӯ а̄раббха катхеси.
те кира гихика̄ле са̄ваттхийам̣ кут̣умбика̄ махаддхана̄ ан̃н̃аман̃н̃асаха̄йака̄ екато пун̃н̃а̄ни каронта̄ саттху дхаммадесанам̣ сутва̄ ‘‘майам̣ махаллака̄, ким̣ но гхара̄ва̄сена̄’’ти саттха̄рам̣ паббаджджам̣ йа̄читва̄ паббаджим̣су, махаллакабха̄вена пана дхаммам̣ парийа̄пун̣итум̣ асакконта̄ виха̄рапарийанте пан̣н̣аса̄лам̣ ка̄ретва̄ екатова васим̣су. пин̣д̣а̄йа чаранта̄пи йебхуййена путтада̄рассева гехам̣ гантва̄ бхун̃джим̣су. тесу екасса пура̄н̣адутийика̄ мадхурапа̄чика̄ на̄ма, са̄ тесам̣ саббесампи упака̄рика̄ ахоси. касма̄ саббепи аттана̄ ладдха̄ха̄рам̣ гахетва̄ тасса̄ ева гехе нисӣдитва̄ бхун̃джанти? са̄пи несам̣ йатха̄саннихитам̣ сӯпабйан̃джанам̣ дети. са̄ ан̃н̃атара̄ба̄дхена пхут̣т̣ха̄ ка̄ламака̄си. атха те махаллакаттхера̄ саха̄йакасса тхерасса пан̣н̣аса̄ла̄йа саннипатитва̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ гӣва̄су гахетва̄ ‘‘мадхурапа̄чика̄ упа̄сика̄ ка̄лаката̄’’ти вилапанта̄ родим̣су. бхиккхӯхи ча самантато упадха̄витва̄ ‘‘ким̣ идам̣, а̄вусо’’ти пут̣т̣ха̄, ‘‘бханте, саха̄йакасса но пура̄н̣адутийика̄ ка̄лаката̄, са̄ амха̄кам̣ ативийа упака̄рика̄. ида̄ни куто татха̄рӯпим̣ лабхисса̄ма̄ти имина̄ ка̄ран̣ена рода̄ма̄’’ти а̄хам̣су.
бхиккхӯ дхаммасабха̄йам̣ катхам̣ самут̣т̣ха̄песум̣. саттха̄ а̄гантва̄ ‘‘ка̄йа нуттха, бхиккхаве, етарахи катха̄йа саннисинна̄’’ти пуччхитва̄ ‘‘има̄йа на̄ма̄’’ти вутте ‘‘на, бхиккхаве, ида̄нева, пуббепи те ка̄кайонийам̣ ниббаттитва̄ самуддатӣре чарама̄на̄ самуддаӯмийа̄ самуддам̣ павесетва̄ ма̄рита̄йа ка̄кийа̄ родитва̄ паридевитва̄ там̣ нӣхарисса̄ма̄ти мукхатун̣д̣акехи маха̄самуддам̣ уссин̃чанта̄ киламим̣сӯ’’ти атӣтам̣ а̄харитва̄ –
‘‘апи ну ханука̄ санта̄, мукхан̃ча парисуссати;
орама̄ма на па̄рема, пӯратева маходадхӣ’’ти. (джа̄. 1.1.146);
имам̣ ка̄каджа̄такам̣ виттха̄ретва̄ те бхиккхӯ а̄мантетва̄, ‘‘бхиккхаве, ра̄гадосамохаванам̣ нисса̄йа тумхехи идам̣ дуккхам̣ паттам̣, там̣ ванам̣ чхиндитум̣ ват̣т̣ати, евам̣ ниддуккха̄ бхависсатха̄’’ти ватва̄ има̄ га̄тха̄ абха̄си –
283. ‘‘ванам̣ чхиндатха ма̄ руккхам̣, ванато джа̄йате бхайам̣;
чхетва̄ ванан̃ча ванатхан̃ча, ниббана̄ хотха бхиккхаво.
284. ‘‘йа̄ва хи ванатхо на чхиджджати,
ан̣уматтопи нарасса на̄рису;
пат̣ибаддхаманова та̄ва со,
ваччхо кхӣрапакова ма̄тарӣ’’ти.
таттха ма̄ руккханти саттха̄ра̄ хи ‘‘ванам̣ чхиндатха̄’’ти вутте тесам̣ ачирапаббаджита̄нам̣ ‘‘саттха̄ амхе ва̄сиа̄дӣни гахетва̄ ванам̣ чхинда̄петӣ’’ти руккхам̣ чхиндитука̄мата̄ уппаджджи. атха не ‘‘майа̄ ра̄га̄дикилесаванам̣ сандха̄йетам̣ вуттам̣, на руккхе’’ти пат̣иседхенто ‘‘ма̄ руккха’’нти а̄ха. ванатоти йатха̄ па̄катикаванато сӣха̄дибхайам̣ джа̄йати, евам̣ джа̄тиа̄дибхайампи килесаванато джа̄йатӣти аттхо. ванан̃ча ванатхан̃ча̄ти еттха маханта̄ руккха̄ ванам̣ на̄ма, кхуддака̄ тасмим̣ ване т̣хитатта̄ ванатха̄ на̄ма. пуббуппаттикаруккха̄ ва̄ ванам̣ на̄ма, апара̄паруппаттика̄ ванатха̄ на̄ма. евамева махантамаханта̄ бхава̄кад̣д̣ханака̄ килеса̄ ванам̣ на̄ма, паваттийам̣ випа̄када̄йака̄ ванатха̄ на̄ма. пуббаппаттика̄ ванам̣ на̄ма, апара̄паруппаттика̄ ванатха̄ на̄ма. там̣ убхайам̣ чатуттхамагган̃а̄н̣ена чхиндитаббам̣. тена̄ха – ‘‘чхетва̄ ванан̃ча ванатхан̃ча, ниббана̄ хотха бхиккхаво’’ти. ниббана̄ хотха̄ти никкилеса̄ хотха. йа̄ва хи ванатхоти йа̄ва еса ан̣уматтопи килесаванатхо нарасса на̄рӣсу на чхиджджати, та̄ва со кхӣрапако ваччхо ма̄тари вийа пат̣ибаддхамано лаггачиттова хотӣти аттхо.
десана̄васа̄не пан̃чапи те махаллакаттхера̄ сота̄паттипхале патит̣т̣хахим̣су, сампатта̄нампи са̄ттхика̄ дхаммадесана̄ ахосӣти.
пан̃чамахаллакаттхераваттху ат̣т̣хамам̣.
9. суван̣н̣ака̄раттхераваттху
уччхинда̄ти имам̣ дхаммадесанам̣ саттха̄ джетаване вихаранто са̄рипуттаттхерасса саддхивиха̄рикам̣ а̄раббха катхеси.
еко кира суван̣н̣ака̄рапутто абхирӯпо са̄рипуттаттхерасса сантике паббаджи. тхеро ‘‘тарун̣а̄нам̣ ра̄го уссанно хотӣ’’ти чинтетва̄ тасса ра̄гапат̣игха̄та̄йа асубхакаммат̣т̣ха̄нам̣ ада̄си. тасса пана там̣ асаппа̄йам̣. тасма̄ аран̃н̃ам̣ пависитва̄ тема̄сам̣ ва̄йаманто читтекаггаматтампи алабхитва̄ пуна тхерасса сантикам̣ а̄гантва̄ тхерена ‘‘упат̣т̣хитам̣ те, а̄вусо, каммат̣т̣ха̄на’’нти вутте там̣ паваттим̣ а̄рочеси. атхасса тхеро ‘‘каммат̣т̣ха̄нам̣ на сампаджджатӣти воса̄нам̣ а̄паджджитум̣ на ват̣т̣атӣ’’ти ватва̄ пуна тадева каммат̣т̣ха̄нам̣ са̄дхукам̣ катхетва̄ ада̄си. со дутийава̄репи кин̃чи висесам̣ ниббаттетум̣ асакконто а̄гантва̄ тхерасса а̄рочеси. атхасса тхеропи сака̄ран̣ам̣ саупамам̣ катва̄ тадева каммат̣т̣ха̄нам̣ а̄чиккхи. со пунапи а̄гантва̄ каммат̣т̣ха̄насса асампаджджанабха̄вам̣ катхеси. тхеро чинтеси – ‘‘ка̄рако бхиккху аттани виджджама̄не ка̄маччханда̄дайо виджджама̄на̄ти авиджджама̄не авиджджама̄на̄ти паджа̄на̄ти. айам̣ бхиккху ка̄рако, но ака̄рако, пат̣ипанно, но аппат̣ипанно, ахам̣ панетасса аджджха̄сайам̣ на джа̄на̄ми, буддхавенеййо есо бхависсатӣ’’ти там̣ а̄да̄йа са̄йанхасамайе саттха̄рам̣ упасан̇камитва̄ ‘‘айам̣, бханте, мама саддхивиха̄рико, имасса майа̄ имина̄ ка̄ран̣ена идам̣ на̄ма каммат̣т̣ха̄нам̣ динна’’нти саббам̣ там̣ паваттим̣ а̄рочеси.
атха нам̣ саттха̄ ‘‘а̄сайа̄нусайан̃а̄н̣ам̣ на̄метам̣ па̄рамийо пӯретва̄ дасасахассилокадха̄тум̣ унна̄детва̄ саббан̃н̃утам̣ патта̄нам̣ буддха̄нам̣йева висайо’’ти ватва̄ ‘‘катаракула̄ ну кхо еса паббаджито’’ти а̄вадждженто ‘‘суван̣н̣ака̄ракула̄’’ти н̃атва̄ атӣте аттабха̄ве олокенто тасса суван̣н̣ака̄ракулейева пат̣ипа̄т̣ийа̄ ниббатта̄ни пан̃ча аттабха̄васата̄ни дисва̄ ‘‘имина̄ дахарена дӣгхараттам̣ суван̣н̣ака̄ракаммам̣ каронтена кан̣ика̄рапуппхападумапуппха̄дӣни карисса̄мӣти раттасуван̣н̣амева сампариваттитам̣, тасма̄ имасса асубхапат̣икӯлакаммат̣т̣ха̄нам̣ на ват̣т̣ати, мана̄памевасса каммат̣т̣ха̄нам̣ саппа̄йа’’нти чинтетва̄, ‘‘са̄рипутта, тайа̄ каммат̣т̣ха̄нам̣ датва̄ чатта̄ро ма̄се киламитам̣ бхиккхум̣ аджджа паччха̄бхаттейева арахаттам̣ паттам̣ пассиссаси, гаччха тва’’нти тхерам̣ уййоджетва̄ иддхийа̄ чаккаматтам̣ суван̣н̣ападумам̣ ма̄петва̄ паттехи чева на̄лехи ча удакабиндӯни мун̃чантам̣ вийа катва̄ ‘‘бхиккху имам̣ падумам̣ а̄да̄йа виха̄рапаччанте ва̄лукара̄симхи т̣хапетва̄ саммукхат̣т̣ха̄не паллан̇кена нисӣдитва̄ ‘лохитакам̣ лохитака’нти парикаммам̣ карохӣ’’ти ада̄си. тасса саттхухаттхато падумам̣ ган̣хантассева читтам̣ пасӣди. со виха̄рапаччантам̣ гантва̄ ва̄лукам̣ усса̄петва̄ таттха падумана̄лам̣ павесетва̄ саммукхе паллан̇кена нисинно ‘‘лохитакам̣ лохитака’’нти парикаммам̣ а̄рабхи. атхасса тан̇кхан̣ан̃н̃ева нӣваран̣а̄ни виккхамбхим̣су, упача̄раджджха̄нам̣ уппаджджи. таданантарам̣ пат̣хамаджджха̄нам̣ ниббаттетва̄ пан̃чаха̄ка̄рехи васӣбха̄вам̣ па̄петва̄ йатха̄нисиннова дутийаджджха̄на̄дӣнипи патва̄ васӣбхӯто чатуттхаджджха̄нена джха̄накӣл̣ам̣ кӣл̣анто нисӣди.
саттха̄ тасса джха̄на̄нам̣ уппаннабха̄вам̣ н̃атва̄ ‘‘саккхиссати ну кхо еса аттано дхаммата̄йа уттари висесам̣ ниббаттету’’нти олокенто ‘‘на саккхиссатӣ’’ти н̃атва̄ ‘‘там̣ падумам̣ мила̄йатӯ’’ти адхит̣т̣хахи. там̣ хаттхехи маддитападумам̣ мила̄йантам̣ вийа ка̄л̣аван̣н̣ам̣ ахоси. со джха̄на̄ вут̣т̣ха̄йа там̣ олокетва̄ ‘‘ким̣ ну кхо имам̣ падумам̣ джара̄йа пахат̣ам̣ пан̃н̃а̄йати, анупа̄дин̣н̣акепи евам̣ джара̄йа абхибхуййама̄не упа̄дин̣н̣аке катха̄ва наттхи. идампи хи джара̄ абхибхависсатӣ’’ти аниччалаккхан̣ам̣ пасси. тасмим̣ пана дит̣т̣хе дуккхалаккхан̣ан̃ча анатталаккхан̣ан̃ча дит̣т̣хамева хоти. тасса тайо бхава̄ а̄дитта̄ вийа кан̣д̣е баддхакун̣апа̄ вийа ча кха̄йим̣су. тасмим̣ кхан̣е тасса авидӯре кума̄рака̄ екам̣ сарам̣ отаритва̄ кумуда̄ни бхан̃джитва̄ тхале ра̄сим̣ каронти. со джале ча тхале ча кумуда̄ни олокеси. атхасса джале кумуда̄ни абхирӯпа̄ни удакапаггхаранта̄ни вийа упат̣т̣хахим̣су, итара̄ни аггаггесу паримила̄та̄ни. со ‘‘анупа̄дин̣н̣акам̣ джара̄ евам̣ пахарати, упа̄дин̣н̣акам̣ ким̣ пана на пахариссатӣ’’ти сут̣т̣хутарам̣ аниччалаккхан̣а̄дӣни аддаса. саттха̄ ‘‘па̄кат̣ӣбхӯтам̣ ида̄ни имасса бхиккхуно каммат̣т̣ха̄на’’нти н̃атва̄ гандхакут̣ийам̣ нисиннакова обха̄сам̣ мун̃чи, со тасса мукхам̣ пахари. атхасса ‘‘ким̣ ну кхо ета’’нти олокентасса саттха̄ а̄гантва̄ саммукхе т̣хито вийа ахоси. со ут̣т̣ха̄йа ан̃джалим̣ пагган̣хи. атхасса саттха̄ саппа̄йам̣ саллаккхетва̄ имам̣ га̄тхама̄ха –
285. ‘‘уччхинда синехаматтано, кумудам̣ са̄радикам̣ва па̄н̣ина̄;
сантимаггамева брӯхайа, нибба̄нам̣ сугатена десита’’нти.
таттха уччхинда̄ти арахаттамаггена уччхинда. са̄радиканти сарадака̄ле ниббаттам̣. сантимагганти нибба̄нага̄мим̣ ат̣т̣хан̇гикам̣ маггам̣. брӯхайа̄ти вад̣д̣хайа. нибба̄нан̃хи сугатена деситам̣, тасма̄ тасса маггам̣ бха̄вехӣти аттхо.
десана̄васа̄не со бхиккху арахатте патит̣т̣хахи.
суван̣н̣ака̄раттхераваттху навамам̣.
10. маха̄дханава̄н̣иджаваттху
идха вассанти имам̣ дхаммадесанам̣ саттха̄ джетаване вихаранто маха̄дханава̄н̣иджам̣ на̄ма а̄раббха катхеси.
со кира ба̄ра̄н̣асито кусумбхаратта̄нам̣ ваттха̄нам̣ пан̃ча сакат̣асата̄ни пӯретва̄ ван̣иджджа̄йа са̄ваттхим̣ а̄гато надӣтӣрам̣ патва̄ ‘‘све надим̣ уттарисса̄мӣ’’ти таттхева сакат̣а̄ни мочетва̄ васи. раттим̣ маха̄мегхо ут̣т̣хахитва̄ васси. надӣ сатта̄хам̣ удакасса пӯра̄ ат̣т̣ха̄си. на̄гара̄пи сатта̄хам̣ наккхаттам̣ кӣл̣им̣су. кусумбхараттехи ваттхехи киччам̣ на нит̣т̣хитам̣. ва̄н̣иджо чинтеси – ‘‘ахам̣ дӯрам̣ а̄гато. саче пуна гамисса̄ми, папан̃чо бхависсати. идхева вассан̃ча хемантан̃ча гимхан̃ча мама каммам̣ каронто васитва̄ има̄ни виккин̣исса̄мӣ’’ти. саттха̄ нагаре пин̣д̣а̄йа чаранто тасса читтам̣ н̃атва̄ ситам̣ па̄тукаритва̄ а̄нандаттхерена ситака̄ран̣ам̣ пут̣т̣хо а̄ха – ‘‘дит̣т̣хо те, а̄нанда, маха̄дханава̄н̣иджо’’ти? ‘‘а̄ма, бханте’’ти. со аттано джӣвитантара̄йам̣ аджа̄нитва̄ имам̣ сам̣ваччхарам̣ идхева васитва̄ бхан̣д̣ам̣ виккин̣итум̣ читтамака̄сӣти. ‘‘ким̣ пана тасса, бханте, антара̄йо бхависсатӣ’’ти? саттха̄ ‘‘а̄ма̄нанда, сатта̄хамева джӣвитва̄ со маччумукхе патиссатӣ’’ти ватва̄ има̄ га̄тха̄ абха̄си –
‘‘аджджева киччама̄таппам̣, ко джан̃н̃а̄ маран̣ам̣ суве;
на хи но сан̇гарам̣ тена, маха̄сенена маччуна̄.
‘‘евам̣ виха̄рим̣ а̄та̄пим̣, ахораттаматандитам̣;
там̣ ве бхаддекараттоти, санто а̄чиккхате мунӣ’’ти. (ма. ни. 3.272);
гаччха̄мисса, бханте, а̄рочесса̄мӣти. виссаттхо гаччха̄нанда̄ти. тхеро сакат̣ат̣т̣ха̄нам̣ гантва̄ бхиккха̄йа чари. ва̄н̣иджо тхерам̣ а̄ха̄рена патима̄неси. атха нам̣ тхеро а̄ха – ‘‘киттакам̣ ка̄лам̣ идха васиссасӣ’’ти? ‘‘бханте, ахам̣ дӯрато а̄гато’’. саче пуна гамисса̄ми, папан̃чо бхависсати, имам̣ сам̣ваччхарам̣ идха васитва̄ бхан̣д̣ам̣ виккин̣итва̄ гамисса̄мӣти. упа̄сака, дуджджа̄но джӣвитантара̄йо, аппама̄дам̣ ка̄тум̣ ват̣т̣атӣти. ‘‘ким̣ пана, бханте, антара̄йо бхависсатӣ’’ти. ‘‘а̄ма, упа̄сака, сатта̄хамева те джӣвитам̣ паваттиссатӣти’’. со сам̣виггама̄насо хутва̄ буддхаппамукхам̣ бхиккхусан̇гхам̣ нимантетва̄ сатта̄хам̣ маха̄да̄нам̣ датва̄ анумоданаттха̄йа паттам̣ ган̣хи. атхасса саттха̄ анумоданам̣ каронто, ‘‘упа̄сака, пан̣д̣итена на̄ма ‘идхева васса̄дӣни васисса̄ми, идан̃чидан̃ча каммам̣ пайоджесса̄мӣ’ти чинтетум̣ на ват̣т̣ати, аттано пана джӣвитантара̄йамева чинтетум̣ ват̣т̣атӣ’’ти ватва̄ имам̣ га̄тхама̄ха –
286. ‘‘идха вассам̣ васисса̄ми, идха хемантагимхису;
ити ба̄ло вичинтети, антара̄йам̣ на буджджхатӣ’’ти.
таттха идха вассанти имасмим̣ т̣ха̄не идан̃чидан̃ча каронто чатума̄сам̣ вассам̣ васисса̄ми. хемантагимхисӯти хемантагимхесупи ‘‘чатта̄ро ма̄се идан̃чидан̃ча каронто идхева васисса̄мӣ’’ти евам̣ дит̣т̣хадхаммикасампара̄йикам̣ аттхам̣ аджа̄нанто ба̄ло вичинтети. антара̄йанти ‘‘асукасмим̣ на̄ма ка̄ле ва̄ десе ва̄ вайе ва̄ марисса̄мӣ’’ти аттано джӣвитантара̄йам̣ на буджджхатӣти.
десана̄васа̄не со ва̄н̣иджо сота̄паттипхале патит̣т̣хахи, сампатта̄нампи са̄ттхика̄ дхаммадесана̄ ахоси. ва̄н̣иджопи саттха̄рам̣ анугантва̄ ниваттитва̄ ‘‘сӣсарого вийа ме уппанно’’ти сайане нипаджджи, татха̄нипаннова ка̄лам̣ катва̄ туситавима̄не ниббатти.
маха̄дханава̄н̣иджаваттху дасамам̣.
11. киса̄готамӣваттху
там̣ путтапасусамматтанти имам̣ дхаммадесанам̣ саттха̄ джетаване вихаранто киса̄готамим̣ а̄раббха катхеси. ваттху сахассавагге –
‘‘йо ча вассасатам̣ джӣве, апассам̣ аматам̣ падам̣;
ека̄хам̣ джӣвитам̣ сеййо, пассато аматам̣ пада’’нти. (дха. па. 114) –
га̄тха̄ван̣н̣ана̄йа виттха̄ретва̄ катхитам̣. тада̄ хи саттха̄ ‘‘киса̄готами ладдха̄ те екаччхараматта̄ сиддхаттхака̄’’ти а̄ха. ‘‘на ладдха̄, бханте, сакалага̄ме джӣвантехи кира матака̄ ева бахутара̄’’ти. атха нам̣ саттха̄ ‘‘твам̣ ‘мамева путто мато’ти саллаккхеси, дхувадхаммо еса саббасатта̄нам̣. маччура̄джа̄ хи саббасатте апарипун̣н̣аджджха̄сайе ева махогхо вийа парикад̣д̣хама̄но апа̄йасамудде паккхипатӣ’’ти ватва̄ дхаммам̣ десенто имам̣ га̄тхама̄ха –
287. ‘‘там̣ путтапасусамматтам̣, бйа̄саттаманасам̣ нарам̣;
суттам̣ га̄мам̣ махогхова, маччу а̄да̄йа гаччхатӣ’’ти.
таттха там̣ путтапасусамматтанти там̣ рӯпабала̄дисампанне путте ча пасӯ ча лабхитва̄ ‘‘мама путта̄ абхирӯпа̄ баласампанна̄ пан̣д̣ита̄ саббакиччасаматтха̄, мама гон̣а̄ абхирӯпа̄ арога̄ маха̄бха̄раваха̄, мама га̄вӣ бахукхӣра̄’’ти евам̣ путтехи ча пасӯхи ча самматтам̣ нарам̣. бйа̄саттаманасанти хиран̃н̃асуван̣н̣а̄дӣсу ва̄ паттачӣвара̄дӣсу ва̄ кин̃чидева лабхитва̄ тато уттаритарам̣ паттханата̄йа а̄саттама̄насам̣ ва̄, чаккхувин̃н̃еййа̄дӣсу а̄рамман̣есу вуттаппака̄ресу ва̄ париккха̄ресу йам̣ йам̣ ладдхам̣ хоти, таттха таттхева лагганата̄йа бйа̄саттама̄насам̣ ва̄. суттам̣ га̄манти ниддам̣ упагатам̣ саттаника̄йам̣. махогхова̄ти йатха̄ еварӯпам̣ га̄мам̣ гамбхӣравиттхато маханто маха̄надӣнам̣ огхо антамасо сунакхампи асесетва̄ саббам̣ а̄да̄йа гаччхати, евам̣ вуттаппака̄рам̣ нарам̣ маччу а̄да̄йа гаччхатӣти аттхо.
десана̄васа̄не киса̄готамӣ сота̄паттипхале патит̣т̣хахи, сампатта̄нампи са̄ттхика̄ дхаммадесана̄ ахосӣти.
киса̄готамӣваттху ека̄дасамам̣.
12. пат̣а̄ча̄ра̄ваттху
на санти путта̄ти имам̣ дхаммадесанам̣ саттха̄ джетаване вихаранто пат̣а̄ча̄рам̣ а̄раббха катхеси. ваттху сахассавагге –
‘‘йо ча вассасатам̣ джӣве, апассам̣ удайаббайам̣;
ека̄хам̣ джӣвитам̣ сеййо, пассато удайаббайа’’нти. (дха. па. 113) –
га̄тха̄ван̣н̣ана̄йа виттха̄ретва̄ катхитам̣. тада̄ пана саттха̄ пат̣а̄ча̄рам̣ танубхӯтасокам̣ н̃атва̄ ‘‘пат̣а̄ча̄ре путта̄дайо на̄ма паралокам̣ гаччхантасса та̄н̣ам̣ ва̄ лен̣ам̣ ва̄ саран̣ам̣ ва̄ бхавитум̣ на сакконти, тасма̄ виджджама̄на̄пи те на сантийева. пан̣д̣итена пана сӣлам̣ висодхетва̄ аттано нибба̄нага̄мимаггамева содхетум̣ ват̣т̣атӣ’’ти ватва̄ дхаммам̣ десенто има̄ га̄тха̄ абха̄си –
288. ‘‘на санти путта̄ та̄н̣а̄йа, на пита̄ на̄пи бандхава̄;
антакена̄дхипаннасса, наттхи н̃а̄тӣсу та̄н̣ата̄.
289. ‘‘етаматтхавасам̣ н̃атва̄, пан̣д̣ито сӣласам̣вуто;
нибба̄нагаманам̣ маггам̣, кхиппамева висодхайе’’ти.
таттха та̄н̣а̄йа̄ти та̄н̣абха̄ва̄йа патит̣т̣ха̄наттха̄йа. бандхава̄ти путте ча ма̄та̄питаро ча т̣хапетва̄ авасеса̄ н̃а̄тисухаджджа̄. антакена̄дхипаннасса̄ти маран̣ена абхибхӯтасса. паваттийан̃хи путта̄дайо аннапа̄на̄дида̄нена чева уппаннакиччаниттхаран̣ена ча та̄н̣а̄ хутва̄пи маран̣ака̄ле кеначи упа̄йена маран̣ам̣ пат̣иба̄хитум̣ асаматтхата̄йа та̄н̣аттха̄йа лен̣аттха̄йа на санти на̄ма. тенева вуттам̣ – ‘‘наттхи н̃а̄тӣсу та̄н̣ата̄’’ти. етаматтхавасанти евам̣ тесам̣ ан̃н̃аман̃н̃асса та̄н̣ам̣ бхавитум̣ асаматтхабха̄васан̇кха̄там̣ ка̄ран̣ам̣ джа̄нитва̄ пан̣д̣ито чатупа̄рисуддхисӣлена сам̣вуто раккхитагопито хутва̄ нибба̄нагаманам̣ ат̣т̣хан̇гикам̣ маггам̣ сӣгхам̣ сӣгхам̣ висодхеййа̄ти аттхо.
десана̄васа̄не пат̣а̄ча̄ра̄ сота̄паттипхале патит̣т̣хахи, ан̃н̃е ча бахӯ сота̄паттипхала̄дӣни па̄пун̣им̣сӯти.
пат̣а̄ча̄ра̄ваттху два̄дасамам̣.
маггаваггаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
вӣсатимо вагго.