18. малавагго
1. гогха̄такапуттаваттху
пан̣д̣упала̄сова да̄нисӣти имам̣ дхаммадесанам̣ саттха̄ джетаване вихаранто екам̣ гогха̄такапуттам̣ а̄раббха катхеси.
са̄ваттхийам̣ киреко гогха̄тако га̄во вадхитва̄ варамам̣са̄ни гахетва̄ пача̄петва̄ путтада̄рехи саддхим̣ нисӣдитва̄ мам̣сан̃ча кха̄дати, мӯлена ча виккин̣итва̄ джӣвикам̣ каппеси. со евам̣ пан̃чапан̣н̣а̄са васса̄ни гогха̄такакаммам̣ каронто дхуравиха̄ре вихарантасса саттху екадивасампи кат̣аччхуматтампи йа̄гум̣ ва̄ бхаттам̣ ва̄ на ада̄си. со ча вина̄ мам̣сена бхаттам̣ на бхун̃джати. со екадивасам̣ дивасабха̄ге мам̣сам̣ виккин̣итва̄ аттано аттха̄йа пачитум̣ екам̣ мам̣сакхан̣д̣ам̣ бхарийа̄йа датва̄ нха̄йитум̣ агама̄си. атхасса саха̄йако гехам̣ гантва̄ бхарийам̣ а̄ха – ‘‘тхокам̣ ме виккин̣ийамам̣сам̣ дехи, гехам̣ ме па̄хунако а̄гато’’ти. наттхи виккин̣ийамам̣сам̣, саха̄йако те мам̣сам̣ виккин̣итва̄ ида̄ни нха̄йитум̣ гатоти. ма̄ евам̣ кари, саче мам̣сакхан̣д̣ам̣ аттхи, дехӣти. саха̄йакасса те никкхиттамам̣сам̣ т̣хапетва̄ ан̃н̃ам̣ наттхӣти. со ‘‘саха̄йакасса ме аттха̄йа т̣хапитамам̣сато ан̃н̃ам̣ мам̣сам̣ наттхи, со ча вина̄ мам̣сена на бхун̃джати, на̄йам̣ дассатӣ’’ти са̄мам̣йева там̣ мам̣сам̣ гахетва̄ пакка̄ми.
гогха̄такопи нхатва̄ а̄гато та̄йа аттано паккапан̣н̣ена саддхим̣ вад̣д̣хетва̄ бхатте упанӣте а̄ха ‘‘кахам̣ мам̣са’’нти? ‘‘наттхи, са̄мӣ’’ти. нану ахам̣ паччанаттха̄йа мам̣сам̣ датва̄ гатоти. тава саха̄йако а̄гантва̄ ‘‘па̄хунако ме а̄гато, виккин̣ийамам̣сам̣ дехӣ’’ти ватва̄ майа̄ ‘‘саха̄йакасса те т̣хапитамам̣сато ан̃н̃ам̣ мам̣сам̣ наттхи, со ча вина̄ мам̣сена на бхун̃джатӣ’’ти вуттепи балакка̄рена там̣ мам̣сам̣ са̄мам̣йева гахетва̄ гатоти. ахам̣ вина̄ мам̣сена бхаттам̣ на бхун̃джа̄ми, хара̄хи нанти. ким̣ сакка̄ ка̄тум̣, бхун̃джа, са̄мӣти. со ‘‘на̄хам̣ бхун̃джа̄мӣ’’ти там̣ бхаттам̣ хара̄петва̄ саттхам̣ а̄да̄йа паччха̄гехе т̣хито гон̣о аттхи, тасса сантикам̣ гантва̄ мукхе хаттхам̣ паккхипитва̄ дживхам̣ нӣхаритва̄ саттхена мӯле чхиндитва̄ а̄да̄йа гантва̄ ан̇га̄ресу пача̄петва̄ бхаттаматтхаке т̣хапетва̄ нисинно екам̣ бхаттапин̣д̣ам̣ бхун̃джитва̄ екам̣ мам̣сакхан̣д̣ам̣ мукхе т̣хапеси. тан̇кхан̣ан̃н̃евасса дживха̄ чхиджджитва̄ бхаттапа̄тийам̣ пати. тан̇кхан̣ан̃н̃ева каммасариккхакам̣ випа̄кам̣ лабхи. сопи кхо гон̣о вийа лохитадха̄ра̄йа мукхато паггхарантийа̄ антогехам̣ пависитва̄ джан̣н̣укехи вичаранто вирави.
тасмим̣ самайе гогха̄такасса путто питарам̣ олокенто самӣпе т̣хито хоти. атха нам̣ ма̄та̄ а̄ха – ‘‘пасса, путта, имам̣ гогха̄такам̣ гон̣ам̣ вийа гехамаджджхе джан̣н̣укехи вичаритва̄ виравантам̣, идам̣ дуккхам̣ тава маттхаке патиссати, мамампи анолокетва̄ аттано соттхим̣ каронто пала̄йассӯ’’ти. со маран̣абхайатаджджито ма̄тарам̣ вандитва̄ пала̄йи, пала̄йитва̄ ча пана таккасилам̣ агама̄си. гогха̄такопи гон̣о вийа гехамаджджхе вираванто вичаритва̄ ка̄лакато авӣчимхи ниббатти. гон̣опи ка̄ламака̄си. гогха̄такапуттопи таккасилам̣ гантва̄ суван̣н̣ака̄ракаммам̣ угган̣хи. атхасса̄чарийо га̄мам̣ гаччханто ‘‘еварӯпам̣ на̄ма алан̇ка̄рам̣ кареййа̄сӣ’’ти ватва̄ пакка̄ми. сопи татха̄рӯпам̣ алан̇ка̄рам̣ ака̄си. атхасса̄чарийо а̄гантва̄ алан̇ка̄рам̣ дисва̄ ‘‘айам̣ йаттха каттхачи гантва̄ джӣвитум̣ саматтхо’’ти вайаппаттам̣ аттано дхӣтарам̣ ада̄си. со путтадхӣта̄хи вад̣д̣хи.
атхасса путта̄ вайаппатта̄ сиппам̣ угган̣хитва̄ апарабха̄ге са̄ваттхийам̣ гантва̄ таттха гхара̄ва̄сам̣ сан̣т̣хапетва̄ васанта̄ саддха̄ пасанна̄ ахесум̣. пита̄пи несам̣ таккасила̄йам̣ кин̃чи кусалам̣ акатва̄ва джарам̣ па̄пун̣и. атхасса путта̄ ‘‘пита̄ но махаллако’’ти аттано сантикам̣ паккоса̄петва̄ ‘‘питу аттха̄йа да̄нам̣ дасса̄ма̄’’ти буддхаппамукхам̣ бхиккхусан̇гхам̣ нимантайим̣су. те пунадивасе антогехе буддхаппамукхам̣ бхиккхусан̇гхам̣ нисӣда̄петва̄ саккаччам̣ паривиситва̄ бхаттакичча̄васа̄не саттха̄рам̣ а̄хам̣су – ‘‘бханте, амхехи идам̣ питу джӣвабхаттам̣ диннам̣, питу но анумоданам̣ каротха̄’’ти. саттха̄ там̣ а̄мантетва̄, ‘‘упа̄сака, твам̣ махаллако парипаккасарӣро пан̣д̣упала̄сасадисо, тава паралокагамана̄йа кусалапа̄тхеййам̣ наттхи, аттано патит̣т̣хам̣ карохи, пан̣д̣ито бхава, ма̄ ба̄ло’’ти анумоданам̣ каронто има̄ две га̄тха̄ абха̄си –
235. ‘‘пан̣д̣упала̄сова да̄ниси,
йамапуриса̄пи ча те упат̣т̣хита̄;
уййогамукхе ча тит̣т̣хаси,
па̄тхеййампи ча те на виджджати.
236. ‘‘со карохи дӣпаматтано,
кхиппам̣ ва̄йама пан̣д̣ито бхава;
ниддхантамало анан̇ган̣о,
диббам̣ арийабхӯмим̣ упехисӣ’’ти.
таттха пан̣д̣упала̄сова да̄нисӣти, упа̄сака, твам̣ ида̄ни чхиджджитва̄ бхӯмийам̣ патитапан̣д̣упала̄со вийа ахоси. йамапуриса̄ти йамадӯта̄ вуччанти, идам̣ пана маран̣амева сандха̄йа вуттам̣, маран̣ам̣ те паччупат̣т̣хитанти аттхо. уййогамукхети париха̄нимукхе, авуд̣д̣химукхе ча т̣хитосӣти аттхо. па̄тхеййанти гамикасса тан̣д̣ула̄дипа̄тхеййам̣ вийа паралокам̣ гаччхантасса тава кусалапа̄тхеййампи наттхӣти аттхо. со карохӣти со твам̣ самудде на̄ва̄йа бхинна̄йа дӣпасан̇кха̄там̣ патит̣т̣хам̣ вийа аттано кусалапатит̣т̣хам̣ карохи. каронто ча кхиппам̣ ва̄йама, сӣгхам̣ сӣгхам̣ вӣрийам̣ а̄рабха, аттано кусалакаммапатит̣т̣хакаран̣ена пан̣д̣ито бхава. йо хи маран̣амукхам̣ аппатва̄ ка̄тум̣ саматтхака̄лева кусалам̣ кароти, еса пан̣д̣ито на̄ма, та̄дисо бхава, ма̄ андхаба̄лоти аттхо. диббам̣ арийабхӯминти евам̣ вӣрийам̣ каронто ра̄га̄дӣнам̣ мала̄нам̣ нӣхат̣ата̄йа ниддхантамало ан̇ган̣а̄бха̄вена анан̇ган̣о никкилесо хутва̄ пан̃чавидхам̣ суддха̄ва̄сабхӯмим̣ па̄пун̣иссасӣти аттхо.
десана̄васа̄не упа̄сако сота̄паттипхале патит̣т̣хахи, сампатта̄нампи са̄ттхика̄ дхаммадесана̄ ахосӣти.
те пунадивасаттха̄йапи саттха̄рам̣ нимантетва̄ да̄нам̣ датва̄ катабхаттакиччам̣ саттха̄рам̣ анумоданака̄ле а̄хам̣су – ‘‘бханте, идампи амха̄кам̣ питу джӣвабхаттамева, имассева анумоданам̣ каротха̄’’ти. саттха̄ тасса анумоданам̣ каронто има̄ две га̄тха̄ абха̄си –
237. ‘‘упанӣтавайо ча да̄ниси,
сампайа̄тоси йамасса сантикам̣;
ва̄со те наттхи антара̄,
па̄тхеййампи ча те на виджджати.
238. ‘‘со карохи дӣпаматтано,
кхиппам̣ ва̄йама пан̣д̣ито бхава;
ниддхантамало анан̇ган̣о,
на пуна джа̄тиджарам̣ упехисӣ’’ти.
таттха упанӣтавайоти упа̄ти нипа̄таматтам̣, нӣтавайоти вигатавайо атиккантавайо, тван̃часи да̄ни тайо вайе атиккамитва̄ маран̣амукхе т̣хитоти аттхо. сампайа̄тоси йамасса сантиканти маран̣амукхам̣ гантум̣ саджджо хутва̄ т̣хитосӣти аттхо. ва̄со те наттхи антара̄ти йатха̄ маггам̣ гаччханта̄ та̄ни та̄ни кичча̄ни каронта̄ антара̄магге васанти, на евам̣ паралокам̣ гаччханта̄. на хи сакка̄ паралокам̣ гаччхантена ‘‘адхива̄сетха катипа̄хам̣, да̄нам̣ та̄ва деми, дхаммам̣ та̄ва сун̣а̄мӣ’’тиа̄дӣни ваттум̣. ито пана чавитва̄ паралоке ниббаттова хоти. имаматтхам̣ сандха̄йетам̣ вуттам̣. па̄тхеййанти идам̣ кин̃ча̄пи хет̣т̣ха̄ вуттамева, упа̄сакасса пана пунаппунам̣ дал̣хӣкаран̣аттхам̣ идха̄пи саттха̄ра̄ катхитам̣. джа̄тиджаранти еттха бйа̄дхимаран̣а̄нипи гахита̄нева хонти. хет̣т̣химага̄тха̄хи ча ана̄га̄мимагго катхито, идха арахаттамагго катхито. евам̣ сантепи йатха̄ на̄ма ран̃н̃а̄ аттано мукхапама̄н̣ена кабал̣ам̣ вад̣д̣хетва̄ путтасса упанӣте со кума̄ро аттано мукхапама̄н̣енева ган̣ха̄ти, евамева саттха̄ра̄ упаримаггавасена дхамме деситепи упа̄сако аттано упаниссайавасена хет̣т̣ха̄ сота̄паттипхалам̣ патва̄ имисса̄ анумодана̄йа аваса̄не ана̄га̄мипхалам̣ патто. сесапариса̄йапи са̄ттхика̄ дхаммадесана̄ ахосӣти.
гогха̄такапуттаваттху пат̣хамам̣.
2. ан̃н̃атарабра̄хман̣аваттху
анупуббена̄ти имам̣ дхаммадесанам̣ саттха̄ джетаване вихаранто ан̃н̃атарабра̄хман̣ам̣ а̄раббха катхеси.
со кира екадивасам̣ па̄това никкхамитва̄ бхиккхӯнам̣ чӣварапа̄рупанат̣т̣ха̄не бхиккхӯ чӣварам̣ па̄рупанте олокенто ат̣т̣ха̄си. там̣ пана т̣ха̄нам̣ вирӯл̣хатин̣ам̣ хоти. атхекасса бхиккхуно чӣварам̣ па̄рупантасса чӣваракан̣н̣о тин̣есу пават̣т̣енто усса̄вабиндӯхи теми. бра̄хман̣о ‘‘имам̣ т̣ха̄нам̣ аппахаритам̣ ка̄тум̣ ват̣т̣атӣ’’ти пунадивасе кудда̄лам̣ а̄да̄йа гантва̄ там̣ т̣ха̄нам̣ таччхетва̄ кхаламан̣д̣аласадисам̣ ака̄си. пунадивасепи там̣ т̣ха̄нам̣ а̄гантва̄ бхиккхӯсу чӣварам̣ па̄рупантесу екасса чӣваракан̣н̣ам̣ бхӯмийам̣ патитва̄ пам̣сумхи пават̣т̣ама̄нам̣ дисва̄ ‘‘идха ва̄лукам̣ окиритум̣ ват̣т̣атӣ’’ти чинтетва̄ ва̄лукам̣ а̄харитва̄ окири.
атхекадивасам̣ пуребхаттам̣ чан̣д̣о а̄тапо ахоси, тада̄пи бхиккхӯнам̣ чӣварам̣ па̄рупанта̄нам̣ гаттато седе муччанте дисва̄ ‘‘идха майа̄ ман̣д̣апам̣ ка̄ретум̣ ват̣т̣атӣ’’ти чинтетва̄ ман̣д̣апам̣ ка̄реси. пунадивасе па̄това вассам̣ васси, ваддаликам̣ ахоси. тада̄пи бра̄хман̣о бхиккхӯ олокентова т̣хито тинтачӣвараке бхиккхӯ дисва̄ ‘‘еттха майа̄ са̄лам̣ ка̄ретум̣ ват̣т̣атӣ’’ти са̄лам̣ ка̄ретва̄ ‘‘ида̄ни са̄ламахам̣ карисса̄мӣ’’ти чинтетва̄ буддхаппамукхам̣ бхиккхусан̇гхам̣ нимантетва̄ анто ча бахи ча бхиккхӯ нисӣда̄петва̄ бхаттакичча̄васа̄не анумоданаттха̄йа саттху паттам̣ гахетва̄, ‘‘бханте, ахам̣ бхиккхӯнам̣ чӣварапа̄рупанака̄ле имасмим̣ т̣ха̄не олокенто т̣хито идан̃чидан̃ча дисва̄ идан̃чидан̃ча ка̄реси’’нти а̄дито пат̣т̣ха̄йа саббам̣ там̣ паваттим̣ а̄рочеси. саттха̄ тасса вачанам̣ сутва̄, ‘‘бра̄хман̣а, пан̣д̣ита̄ на̄ма кхан̣е кхан̣е тхокам̣ кусалам̣ каронта̄ анупуббена аттано акусаламалам̣ нӣхарантийева̄’’ти ватва̄ имам̣ га̄тхама̄ха –
239. ‘‘анупуббена медха̄вӣ, тхокам̣ тхокам̣ кхан̣е кхан̣е;
камма̄ро раджатассева, ниддхаме маламаттано’’ти.
таттха анупуббена̄ти анупат̣ипа̄т̣ийа̄. медха̄вӣти дхаммоджапан̃н̃а̄йа саманна̄гато. кхан̣е кхан̣ети ока̄се ока̄се кусалам̣ каронто. камма̄ро раджатассева̄ти йатха̄ суван̣н̣ака̄ро екава̄рамева суван̣н̣ам̣ та̄петва̄ кот̣т̣етва̄ малам̣ нӣхаритва̄ пиландханавикатим̣ ка̄тум̣ на саккоти, пунаппунам̣ та̄пенто кот̣т̣енто пана малам̣ нӣхарати, тато анекавидхам̣ пиландханавикатим̣ кароти, евамева пунаппунам̣ кусалам̣ каронто пан̣д̣ито аттано ра̄га̄дималам̣ ниддхамеййа, евам̣ ниддхантамало никкилесова хотӣти аттхо.
десана̄васа̄не бра̄хман̣о сота̄паттипхале патит̣т̣хати, маха̄джанасса̄пи са̄ттхика̄ дхаммадесана̄ ахосӣти.
ан̃н̃атарабра̄хман̣аваттху дутийам̣.
3. тиссаттхераваттху
айаса̄ва маланти имам̣ дхаммадесанам̣ саттха̄ джетаване вихаранто тиссаттхерам̣ на̄ма бхиккхум̣ а̄раббха катхеси.
еко кира са̄ваттхива̄сӣ кулапутто паббаджитва̄ ладдхӯпасампадо тиссаттхероти пан̃н̃а̄йи. со апарабха̄ге джанападавиха̄ре вассӯпагато ат̣т̣хахаттхакам̣ тхӯласа̄т̣акам̣ лабхитва̄ вуттхавассо пава̄ретва̄ там̣ а̄да̄йа гантва̄ бхагинийа̄ хаттхе т̣хапеси. са̄ ‘‘на ме есо са̄т̣ако бха̄ту ануччхавико’’ти там̣ тикхин̣а̄йа ва̄сийа̄ чхиндитва̄ хӣрахӣрам̣ катва̄ удуккхале кот̣т̣етва̄ пависетва̄ потхетва̄ ват̣т̣етва̄ сукхумасуттам̣ кантитва̄ са̄т̣акам̣ ва̄йа̄песи. тхеропи суттан̃чева сӯчийо ча сам̣видахитва̄ чӣварака̄раке дахараса̄ман̣ере саннипа̄тетва̄ бхагинийа̄ сантикам̣ гантва̄ ‘‘там̣ ме са̄т̣акам̣ детха, чӣварам̣ ка̄ресса̄мӣ’’ти а̄ха. са̄ навахаттхам̣ са̄т̣акам̣ нӣхаритва̄ канит̣т̣хабха̄тикасса хаттхе т̣хапеси. со там̣ гахетва̄ виттха̄ретва̄ олокетва̄ ‘‘мама са̄т̣ако тхӯло ат̣т̣хахаттхо, айам̣ сукхумо навахаттхо. на̄йам̣ мама са̄т̣ако, тумха̄кам̣ еса, на ме имина̄ аттхо, тамева ме детха̄’’ти а̄ха. ‘‘бханте, тумха̄камева есо, ган̣хатха на’’нти? со нева иччхи. атхасса аттана̄ катакиччам̣ саббам̣ а̄рочетва̄, ‘‘бханте, тумха̄камевеса, ган̣хатха на’’нти ада̄си. со там̣ а̄да̄йа виха̄рам̣ гантва̄ чӣваракаммам̣ пат̣т̣хапеси.
атхасса бхагинӣ чӣварака̄ра̄нам̣ аттха̄йа йа̄губхатта̄дӣни сампа̄деси. чӣварасса нит̣т̣хитадивасе пана атирекасакка̄рам̣ ка̄реси. со чӣварам̣ олокетва̄ тасмим̣ уппаннасинехо ‘‘све да̄ни нам̣ па̄руписса̄мӣ’’ти сам̣харитва̄ чӣваравам̣се т̣хапетва̄ там̣ раттим̣ бхутта̄ха̄рам̣ джира̄петум̣ асакконто ка̄лам̣ катва̄ тасмим̣йева чӣваре ӯка̄ хутва̄ ниббатти. бхагинӣписса ка̄лакирийам̣ сутва̄ бхиккхӯнам̣ па̄десу паваттама̄на̄ роди. бхиккхӯ тасса сарӣракиччам̣ катва̄ гила̄нупат̣т̣ха̄касса абха̄вена сан̇гхассева там̣ па̄пун̣а̄ти. ‘‘бха̄джесса̄ма на’’нти там̣ чӣварам̣ нӣхара̄песум̣. са̄ ӯка̄ ‘‘име мама сантакам̣ вилумпантӣ’’ти виравантӣ ито чито ча сандха̄ви. саттха̄ гандхакут̣ийам̣ нисиннова дибба̄йа сотадха̄туйа̄ там̣ саддам̣ сутва̄, ‘‘а̄нанда, тиссасса чӣварам̣ абха̄джетва̄ сатта̄хам̣ никкхипитум̣ вадехӣ’’ти а̄ха. тхеро татха̄ ка̄реси. са̄пи саттаме дивасе ка̄лам̣ катва̄ туситавима̄не ниббатти. саттха̄ ‘‘ат̣т̣хаме дивасе тиссасса чӣварам̣ бха̄джетва̄ ган̣хатха̄’’ти а̄н̣а̄песи. бхиккхӯ татха̄ карим̣су.
бхиккхӯ дхаммасабха̄йам̣ катхам̣ самут̣т̣ха̄песум̣ ‘‘касма̄ ну кхо саттха̄ тиссасса чӣварам̣ сатта дивасе т̣хапа̄петва̄ ат̣т̣хаме дивасе ган̣хитум̣ ануджа̄нӣ’’ти. саттха̄ а̄гантва̄ ‘‘ка̄йа нуттха, бхиккхаве, етарахи катха̄йа саннисинна̄’’ти пуччхитва̄ ‘‘има̄йа на̄ма̄’’ти вутте, ‘‘бхиккхаве, тиссо аттано чӣваре ӯка̄ хутва̄ ниббатто, тумхехи тасмим̣ бха̄джийама̄не ‘име мама сантакам̣ вилумпантӣ’ти виравантӣ ито чито ча дха̄ви. са̄ тумхехи чӣваре гайхама̄не тумхесу манам̣ падусситва̄ нирайе ниббаттеййа, тена ча̄хам̣ чӣварам̣ никкхипа̄песим̣. ида̄ни пана са̄ туситавима̄не ниббатта̄, тена во майа̄ чӣварагахан̣ам̣ анун̃н̃а̄та’’нти ватва̄ пуна техи ‘‘бха̄рийа̄ вата айам̣, бханте, тан̣ха̄ на̄ма̄’’ти вутте ‘‘а̄ма, бхиккхаве, имесам̣ сатта̄нам̣ тан̣ха̄ на̄ма бха̄рийа̄. йатха̄ айато малам̣ ут̣т̣хахитва̄ айамева кха̄дати вина̄сети апарибхогам̣ кароти, евамева̄йам̣ тан̣ха̄ имесам̣ сатта̄нам̣ аббхантаре уппаджджитва̄ те сатте нирайа̄дӣсу ниббатта̄пети, вина̄сам̣ па̄петӣ’’ти ватва̄ имам̣ га̄тхама̄ха –
240. ‘‘айаса̄ва малам̣ самут̣т̣хитам̣,
татут̣т̣ха̄йа тамева кха̄дати;
евам̣ атидхонача̄ринам̣,
са̄ни камма̄ни найанти дуггати’’нти.
таттха айаса̄ва̄ти айато самут̣т̣хитам̣. татут̣т̣ха̄йа̄ти тато ут̣т̣ха̄йа. атидхонача̄ринанти дхона̄ вуччати чатта̄ро паччайе ‘‘идаматтхам̣ ете’’ти паччавеккхитва̄ парибхун̃джанапан̃н̃а̄, там̣ атиккамитва̄ чаранто атидхонача̄рӣ на̄ма. идам̣ вуттам̣ хоти – йатха̄ айато малам̣ самут̣т̣ха̄йа тато самут̣т̣хитам̣ тамева кха̄дати, евамевам̣ чатупаччайе апаччавеккхитва̄ парибхун̃джантам̣ атидхонача̄ринам̣ са̄ни камма̄ни аттани т̣хитатта̄ аттано сантака̄нева та̄ни камма̄ни дуггатим̣ найантӣти.
десана̄васа̄не бахӯ сота̄паттипхала̄дӣни па̄пун̣им̣сӯти.
тиссаттхераваттху татийам̣.
4. ла̄луда̄йиттхераваттху
асаджджха̄йамала̄ти имам̣ дхаммадесанам̣ саттха̄ джетаване вихаранто ла̄луда̄йиттхерам̣ а̄раббха катхеси.
са̄ваттхийам̣ кира пан̃чакот̣иматта̄ арийаса̄вака̄ васанти, две кот̣иматта̄ путхуджджана̄ васанти. тесу арийаса̄вака̄ пуребхаттам̣ да̄нам̣ датва̄ паччха̄бхаттам̣ саппителамадхупха̄н̣итаваттха̄дӣни гахетва̄ виха̄рам̣ гантва̄ дхаммакатхам̣ сун̣анти. дхаммам̣ сутва̄ гаманака̄ле ча са̄рипуттамоггалла̄на̄нам̣ гун̣акатхам̣ катхенти. уда̄йиттхеро тесам̣ катхам̣ сутва̄ ‘‘етесам̣ та̄ва дхаммам̣ сутва̄ тумхе евам̣ катхетха, мама дхаммакатхам̣ сутва̄ ким̣ ну кхо на катхессатха̄’’ти вадати. манусса̄ тасса катхам̣ сутва̄ ‘‘айам̣ еко дхаммакатхико бхависсати, имассапи амхехи дхаммакатхам̣ сотум̣ ват̣т̣атӣ’’ти те екадивасам̣ тхерам̣ йа̄читва̄, ‘‘бханте, аджджа амха̄кам̣ дхаммассаванадивасо’’ти сан̇гхасса да̄нам̣ датва̄, ‘‘бханте, тумхе амха̄кам̣ дива̄ дхаммакатхам̣ катхеййа̄тха̄’’ти а̄хам̣су. сопи тесам̣ адхива̄сеси.
техи дхаммассаванавела̄йа а̄гантва̄, ‘‘бханте, но дхаммам̣ катхетха̄’’ти вутте ла̄луда̄йиттхеро а̄сане нисӣдитва̄ читтабӣджаним̣ гахетва̄ ча̄ленто екампи дхаммападам̣ адисва̄ ‘‘ахам̣ сарабхан̃н̃ам̣ бхан̣исса̄ми, ан̃н̃о дхаммакатхам̣ катхетӯ’’ти ватва̄ отари. те ан̃н̃ена дхаммакатхам̣ катха̄петва̄ сарабха̄н̣аттха̄йа пуна там̣ а̄санам̣ а̄ропайим̣су. со пунапи кин̃чи адисва̄ ‘‘ахам̣ раттим̣ катхесса̄ми, ан̃н̃о сарабхан̃н̃ам̣ бхан̣атӯ’’ти ватва̄ а̄сана̄ отари. те ан̃н̃ена сарабхан̃н̃ам̣ бхан̣а̄петва̄ пуна раттим̣ тхерам̣ а̄найим̣су. со раттимпи кин̃чи адисва̄ ‘‘ахам̣ паччӯсака̄ле катхесса̄ми, раттим̣ ан̃н̃о катхетӯ’’ти ватва̄ отари. те ан̃н̃ена раттим̣ катха̄петва̄ пуна паччӯсе там̣ а̄найим̣су. со пунапи кин̃чи на̄ддаса. маха̄джано лед̣д̣удан̣д̣а̄дӣни гахетва̄, ‘‘андхаба̄ла, твам̣ са̄рипуттамоггалла̄на̄нам̣ ван̣н̣е катхийама̄не еван̃чеван̃ча вадеси, ида̄ни касма̄ на катхесӣ’’ти сантаджджетва̄ пала̄йантам̣ анубандхи. со пала̄йанто екисса̄ ваччакут̣ийа̄ пати.
маха̄джано катхам̣ самут̣т̣ха̄песи – ‘‘аджджа ла̄луда̄йӣ са̄рипуттамоггалла̄на̄нам̣ гун̣акатха̄йа паваттама̄на̄йа уссӯйанто аттано дхаммакатхикабха̄вам̣ пака̄сетва̄ мануссехи сакка̄рам̣ катва̄ ‘дхаммам̣ сун̣ома̄’ти вутте чатуккхаттум̣ а̄сане нисӣдитва̄ катхетаббайуттакам̣ кин̃чи апассанто ‘твам̣ амха̄кам̣ аййехи са̄рипуттамоггалла̄наттхерехи саддхим̣ йугагга̄хам̣ ган̣ха̄сӣ’ти лед̣д̣удан̣д̣а̄дӣни гахетва̄ сантаджджетва̄ пала̄пийама̄но ваччакут̣ийа̄ патито’’ти. саттха̄ а̄гантва̄ ‘‘ка̄йа нуттха, бхиккхаве, етарахи катха̄йа саннисинна̄’’ти пуччхитва̄ ‘‘има̄йа на̄ма̄’’ти вутте ‘‘на, бхиккхаве, ида̄нева, пуббепи есо гӯтхакӯпе нимуггойева̄’’ти ватва̄ атӣтам̣ а̄харитва̄ –
‘‘чатуппадо ахам̣ самма, твампи самма чатуппадо;
ехи самма ниваттассу, ким̣ ну бхӣто пала̄йаси.
‘‘асучипӯтиломоси, дуггандхо ва̄си сӯкара;
саче йуджджхитука̄моси, джайам̣ самма дада̄ми те’’ти. (джа̄. 1.2.5-6) –
имам̣ джа̄такам̣ виттха̄ретва̄ катхеси. тада̄ сӣхо са̄рипутто ахоси, сӯкаро ла̄луда̄йӣти. саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄, ‘‘бхиккхаве, ла̄луда̄йина̄ аппаматтакова дхаммо уггахито, саджджха̄йам̣ пана нева ака̄си, кин̃чи парийаттим̣ уггахетва̄ тасса̄ асаджджха̄йакаран̣ам̣ маламева̄’’ти ватва̄ имам̣ га̄тхама̄ха –
241. ‘‘асаджджха̄йамала̄ манта̄, анут̣т̣ха̄намала̄ гхара̄;
малам̣ ван̣н̣асса косаджджам̣, пама̄до раккхато мала’’нти.
таттха асаджджха̄йамала̄ти йа̄ка̄чи парийатти ва̄ сиппам̣ ва̄ йасма̄ асаджджха̄йантасса анануйун̃джантасса винассати ва̄ нирантарам̣ ва̄ на упат̣т̣ха̄ти, тасма̄ ‘‘асаджджха̄йамала̄ манта̄’’ти вуттам̣. йасма̄ пана гхара̄ва̄сам̣ васантасса ут̣т̣ха̄йут̣т̣ха̄йа джин̣н̣апат̣исан̇кхаран̣а̄дӣни акаронтасса гхарам̣ на̄ма винассати, тасма̄ ‘‘анут̣т̣ха̄намала̄ гхара̄’’ти вуттам̣. йасма̄ гихисса ва̄ паббаджитасса ва̄ косаджджавасена сарӣрапат̣иджагганам̣ ва̄ париккха̄рапат̣иджагганам̣ ва̄ акаронтасса ка̄йо дуббан̣н̣о хоти, тасма̄ ‘‘малам̣ ван̣н̣асса косаджджа’’нти вуттам̣. йасма̄ га̄во раккхантасса пама̄давасена нидда̄йантасса ва̄ кӣл̣антасса ва̄ та̄ га̄во атиттхапаккхандана̄дина̄ ва̄ ва̄л̣амигачора̄диупаддавена ва̄ паресам̣ са̄ликхетта̄дӣни отаритва̄ кха̄данавасена вина̄сам̣ а̄паджджанти, сайампи дан̣д̣ам̣ ва̄ парибха̄сам̣ ва̄ па̄пун̣а̄ти, паббаджитам̣ ва̄ пана чха два̄ра̄ни араккхантам̣ пама̄давасена килеса̄ отаритва̄ са̄сана̄ ча̄венти, тасма̄ ‘‘пама̄до раккхато мала’’нти вуттам̣. со хисса вина̄са̄ваханена малат̣т̣ха̄нийатта̄ маланти аттхо.
десана̄васа̄не бахӯ сота̄паттипхала̄дӣни па̄пун̣им̣сӯти.
ла̄луда̄йиттхераваттху чатуттхам̣.
5. ан̃н̃атаракулапуттаваттху
малиттхийа̄ дуччаританти имам̣ дхаммадесанам̣ саттха̄ вел̣уване вихаранто ан̃н̃атарам̣ кулапуттам̣ а̄раббха катхеси.
тасса кира сама̄наджа̄тикам̣ кулакума̄рикам̣ а̄несум̣. са̄ а̄нӣтадивасато пат̣т̣ха̄йа атича̄ринӣ ахоси. со кулапутто тасса̄ атича̄рена ладжджито кассачи саммукхӣбха̄вам̣ упагантум̣ асакконто буддхупат̣т̣ха̄на̄дӣни паччхиндитва̄ катипа̄хаччайена саттха̄рам̣ упасан̇камитва̄ вандитва̄ екамантам̣ нисинно ‘‘ким̣, упа̄сака, на диссасӣ’’ти вутте таматтхам̣ а̄рочеси. атха нам̣ саттха̄, ‘‘упа̄сака, пуббепи майа̄ ‘иттхийо на̄ма надӣа̄дисадиса̄, та̄су пан̣д̣итена кодхо на ка̄таббо’ти вуттам̣, твам̣ пана бхавапат̣иччханнатта̄ на саллаккхесӣ’’ти ватва̄ тена йа̄чито –
‘‘йатха̄ надӣ ча пантхо ча, па̄на̄га̄рам̣ сабха̄ папа̄;
евам̣ локиттхийо на̄ма, вела̄ та̄сам̣ на виджджатӣ’’ти. (джа̄. 1.1.65; 1.12.9) –
джа̄такам̣ виттха̄ретва̄, ‘‘упа̄сака, иттхийа̄ хи атича̄ринибха̄во малам̣, да̄нам̣ дентасса маччхерам̣ малам̣, идхалокапаралокесу сатта̄нам̣ акусалакаммам̣ вина̄санаттхена малам̣, авиджджа̄ пана саббамала̄нам̣ уттамамала’’нти ватва̄ има̄ га̄тха̄ абха̄си –
242. ‘‘малиттхийа̄ дуччаритам̣, маччхерам̣ дадато малам̣;
мала̄ ве па̄пака̄ дхамма̄, асмим̣ локе парамхи ча.
243. ‘‘тато мала̄ малатарам̣, авиджджа̄ парамам̣ малам̣;
етам̣ малам̣ пахантва̄на, ниммала̄ хотха бхиккхаво’’ти.
таттха дуччаританти атича̄ро. атича̄ринин̃хи иттхим̣ са̄микопи геха̄ нӣхарати, ма̄та̄питӯнам̣ сантикам̣ гатампи ‘‘твам̣ куласса ага̄равабхӯта̄, аккхӣхипи на дат̣т̣хабба̄’’ти там̣ нӣхаранти. са̄ ана̄тха̄ вичарантӣ маха̄дуккхам̣ па̄пун̣а̄ти. тенасса̄ дуччаритам̣ ‘‘мала’’нти вуттам̣. дадатоти да̄йакасса. йасса хи кхеттакасанака̄ле ‘‘имасмим̣ кхетте сампанне сала̄кабхатта̄дӣни дасса̄мӣ’’ти чинтетва̄ ниппханне сассепи маччхерам̣ уппаджджитва̄ ча̄гачиттам̣ нива̄рети, со маччхеравасена ча̄гачитте авирӯханте мануссасампаттим̣ диббасампаттим̣ нибба̄насампаттинти тиссо сампаттийо на лабхати. тена вуттам̣ – ‘‘маччхерам̣ дадато мала’’нти. сесесупи есева найо. па̄пака̄ дхамма̄ти акусаладхамма̄ пана идхалоке ча паралоке ча маламева.
татоти хет̣т̣ха̄ вуттамалато. малатаранти атирекамалам̣ во катхемӣти аттхо. авиджджа̄ти ат̣т̣хаваттхукам̣ ан̃н̃а̄н̣амева парамам̣ малам̣. пахантва̄на̄ти етам̣ малам̣ джахитва̄, бхиккхаве, тумхе ниммала̄ хотха̄ти аттхо.
десана̄васа̄не бахӯ сота̄паттипхала̄дӣни па̄пун̣им̣сӯти.
ан̃н̃атаракулапуттаваттху пан̃чамам̣.
6. чӯл̣аса̄риваттху
суджӣванти имам̣ дхаммадесанам̣ саттха̄ джетаване вихаранто чӯл̣аса̄рим̣ на̄ма са̄рипуттаттхерасса саддхивиха̄рикам̣ а̄раббха катхеси.
со кира екадивасе веджджакаммам̣ катва̄ пан̣ӣтабходжанам̣ лабхитва̄ а̄да̄йа никкхаманто антара̄магге тхерам̣ дисва̄, ‘‘бханте, идам̣ майа̄ веджджакаммам̣ катва̄ ладдхам̣, тумхе ан̃н̃аттха еварӯпам̣ бходжанам̣ на лабхиссатха, имам̣ бхун̃джатха, ахам̣ те веджджакаммам̣ катва̄ ниччака̄лам̣ еварӯпам̣ а̄ха̄рам̣ а̄харисса̄мӣ’’ти а̄ха. тхеро тасса вачанам̣ сутва̄ тун̣хӣбхӯтова пакка̄ми. бхиккхӯ виха̄рам̣ гантва̄ саттху таматтхам̣ а̄рочесум̣. саттха̄, ‘‘бхиккхаве, ахирико на̄ма пагаббхо ка̄касадисо хутва̄ екавӣсативидха̄йа анесана̄йа т̣хатва̄ сукхам̣ джӣвати, хириоттаппасампанно пана дуккхам̣ джӣватӣ’’ти ватва̄ има̄ га̄тха̄ абха̄си –
244. ‘‘суджӣвам̣ ахирикена, ка̄касӯрена дхам̣сина̄;
паккхандина̄ пагаббхена, сам̣килит̣т̣хена джӣвитам̣.
245. ‘‘хирӣмата̄ ча дуджджӣвам̣, ниччам̣ сучигавесина̄;
алӣнена̄ппагаббхена, суддха̄джӣвена пассата̄’’ти.
таттха ахирикена̄ти чхиннахироттаппакена. еварӯпена хи ама̄тарамева ‘‘ма̄та̄ ме’’ти апита̄дайо ева ча ‘‘пита̄ ме’’тиа̄дина̄ найена ватва̄ екавӣсативидха̄йа анесана̄йа патит̣т̣ха̄йа сукхена джӣватум̣ сакка̄. ка̄касӯрена̄ти сӯрака̄касадисена. йатха̄ хи сӯрака̄ко кулагхаресу йа̄гуа̄дӣни ган̣хитука̄мо бхиттиа̄дӣсу нисӣдитва̄ аттано олоканабха̄вам̣ н̃атва̄ анолокенто вийа ан̃н̃авихитако вийа нидда̄йанто вийа ча хутва̄ манусса̄нам̣ пама̄дам̣ саллаккхетва̄ анупатитва̄ ‘‘сӯсӯ’’ти вадантесуйева бха̄джанато мукхапӯрам̣ гахетва̄ пала̄йати, евамевам̣ ахирикапуггалопи бхиккхӯхи саддхим̣ га̄мам̣ пависитва̄ йа̄губхаттат̣т̣ха̄на̄дӣни ваваттхапети. таттха бхиккхӯ пин̣д̣а̄йа чаритва̄ йа̄панаматтам̣ а̄да̄йа а̄санаса̄лам̣ гантва̄ паччавеккханта̄ йа̄гум̣ пивитва̄ каммат̣т̣ха̄нам̣ манаси каронти саджджха̄йанти а̄санаса̄лам̣ саммаджджанти. айам̣ пана акатва̄ га̄ма̄бхимукхова хоти.
со хи бхиккхӯхи ‘‘пассатхима’’нти олокийама̄нопи анолокенто вийа ан̃н̃авихито вийа нидда̄йанто вийа ган̣т̣хикам̣ пат̣имун̃чанто вийа чӣварам̣ сам̣видаханто вийа хутва̄ ‘‘асукам̣ на̄ма ме каммам̣ аттхӣ’’ти ваданто ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ га̄мам̣ пависитва̄ па̄това ваваттхапитагехесу ан̃н̃атарам̣ гехам̣ упасан̇камитва̄ гхарама̄нусакесу тхокам̣ кава̄т̣ам̣ пидха̄йа два̄ре нисӣдитва̄ кандантесупи екена хаттхена кава̄т̣ам̣ пан̣а̄метва̄ анто пависати. атха нам̣ дисва̄ ака̄мака̄пи а̄сане нисӣда̄петва̄ йа̄гуа̄дӣсу йам̣ аттхи, там̣ денти. со йа̄вадаттхам̣ бхун̃джитва̄ авасесам̣ паттена̄да̄йа паккамати. айам̣ ка̄касӯро на̄ма. еварӯпена ахирикена суджӣванти аттхо.
дхам̣сина̄ти ‘‘асукаттхеро на̄ма аппиччхо’’тиа̄дӣни вадантесу – ‘‘ким̣ пана майам̣ на аппиччха̄’’тиа̄дивачанена паресам̣ гун̣адхам̣саната̄йа дхам̣сина̄. татха̄рӯпасса вачанам̣ сутва̄ ‘‘айампи аппиччхата̄дигун̣е йутто’’ти ман̃н̃ама̄на̄ манусса̄ да̄таббам̣ ман̃н̃анти. со пана тато пат̣т̣ха̄йа вин̃н̃ӯпуриса̄нам̣ читтам̣ а̄ра̄дхетум̣ асакконто тамха̄пи ла̄бха̄ париха̄йати. евам̣ дхам̣сипуггало аттанопи парассапи ла̄бхам̣ на̄сетийева.
паккхандина̄ти паккхандача̄рина̄. паресам̣ кичча̄нипи аттано кичча̄ни вийа дассенто па̄това бхиккхӯсу четийан̇ган̣а̄дӣсу ваттам̣ катва̄ каммат̣т̣ха̄наманасика̄рена тхокам̣ нисӣдитва̄ ут̣т̣ха̄йа га̄мам̣ пависантесу мукхам̣ дховитва̄ пан̣д̣ука̄са̄вапа̄рупанааккхиан̃джанасӣсамаккхана̄дӣхи аттабха̄вам̣ ман̣д̣етва̄ саммаджджанто вийа две тайо саммаджджанипаха̄ре датва̄ два̄ракот̣т̣хака̄бхимукхо хоти. манусса̄ па̄това ‘‘четийам̣ вандисса̄ма, ма̄ла̄пӯджам̣ карисса̄ма̄’’ти а̄гата̄ там̣ дисва̄ ‘‘айам̣ виха̄ро имам̣ дахарам̣ нисса̄йа пат̣иджагганам̣ лабхати, имам̣ ма̄ памаджджиттха̄’’ти ватва̄ тасса да̄таббам̣ ман̃н̃анти. еварӯпена паккхандина̄пи суджӣвам̣. пагаббхена̄ти ка̄йапа̄габбхийа̄дӣхи саманна̄гатена. сам̣килит̣т̣хена джӣвитанти евам̣ джӣвикам̣ каппетва̄ джӣвантена хи пуггалена сам̣килит̣т̣хена хутва̄ джӣвитам̣ на̄ма хоти, там̣ дуджджӣвитам̣ па̄памева̄ти аттхо.
хирӣмата̄ ча̄ти хироттаппасампаннена пуггалена дуджджӣвам̣. со хи ама̄та̄дайова ‘‘ма̄та̄ ме’’тиа̄дӣни аватва̄ адхаммике паччайе гӯтхам̣ вийа джигуччханто дхаммена самена парийесанто сапада̄нам̣ пин̣д̣а̄йа чаритва̄ джӣвикам̣ каппенто лӯкхам̣ джӣвикам̣ джӣватӣти аттхо. сучигавесина̄ти сучӣни ка̄йакамма̄дӣни гавесантена. алӣнена̄ти джӣвитавуттиманаллӣнена. суддха̄джӣвена пассата̄ти еварӯпо хи пуггало суддха̄джӣво на̄ма хоти. тена евам̣ суддха̄джӣвена тамева суддха̄джӣвам̣ са̄рато пассата̄ лӯкхаджӣвитавасена дуджджӣвам̣ хотӣти аттхо.
десана̄васа̄не бахӯ сота̄паттипхала̄дӣни па̄пун̣им̣сӯти.
чӯл̣аса̄риваттху чхат̣т̣хам̣.
7. пан̃чаупа̄сакаваттху
йо па̄н̣анти имам̣ дхаммадесанам̣ саттха̄ джетаване вихаранто пан̃ча упа̄саке а̄раббха катхеси.
тесу хи еко па̄н̣а̄типа̄та̄вераман̣исиккха̄падамева раккхати, итаре итара̄ни. те екадивасам̣ ‘‘ахам̣ дуккарам̣ кароми, дуккарам̣ раккха̄мӣ’’ти вива̄да̄панна̄ саттху сантикам̣ гантва̄ вандитва̄ таматтхам̣ а̄рочесум̣. саттха̄ тесам̣ катхам̣ сутва̄ екасӣлампи канит̣т̣хакам̣ акатва̄ ‘‘сабба̄нева дураккха̄нӣ’’ти ватва̄ има̄ га̄тха̄ абха̄си –
246. ‘‘йо па̄н̣аматипа̄тети, муса̄ва̄дан̃ча бха̄сати;
локе адиннама̄дийати, парада̄ран̃ча гаччхати.
247. ‘‘сура̄мерайапа̄нан̃ча, йо наро ануйун̃джати;
идхева месо локасмим̣, мӯлам̣ кхан̣ати аттано.
248. ‘‘евам̣ бхо пуриса джа̄на̄хи, па̄падхамма̄ асан̃н̃ата̄;
ма̄ там̣ лобхо адхаммо ча, чирам̣ дуккха̄йа рандхайу’’нти.
таттха йо па̄н̣аматипа̄тетӣти йо са̄хаттхика̄дӣсу чхасу пайогесу екапайогена̄пи парасса джӣвитиндрийам̣ упаччхиндати. муса̄ва̄данти паресам̣ аттхабхан̃джанакам̣ муса̄ва̄дан̃ча бха̄сати. локе адиннама̄дийатӣти имасмим̣ сатталоке тхеййа̄ваха̄ра̄дӣсу екенапи аваха̄рена парапариггахитам̣ а̄дийати. парада̄ран̃ча гаччхатӣти парасса раккхитагопитесу бхан̣д̣есу апараджджханто уппатхача̄рам̣ чарати. сура̄мерайапа̄нанти йасса кассачи сура̄йа чева мерайасса ча па̄нам̣. ануйун̃джатӣти севати бахулӣкароти. мӯлам̣ кхан̣атӣти тит̣т̣хату паралоко, со пана пуггало идха локасмим̣йева йена кхеттаваттхуа̄дина̄ мӯлена патит̣т̣хапеййа, тампи ат̣т̣хапетва̄ ва̄ виссаджджетва̄ ва̄ сурам̣ пиванто аттано мӯлам̣ кхан̣ати, ана̄тхо капан̣о хутва̄ вичарати. евам̣, бхоти пан̃чадуссӣлйакаммака̄ракам̣ пуггалам̣ а̄лапати. па̄падхамма̄ти ла̄макадхамма̄. асан̃н̃ата̄ти ка̄йасан̃н̃ата̄дирахита̄. ачетаса̄типи па̄т̣хо, ачиттака̄ти аттхо. лобхо адхаммо ча̄ти лобхо чева досо ча. убхайампи хетам̣ акусаламева. чирам̣ дуккха̄йа рандхайунти чирака̄лам̣ нирайадуккха̄дӣнам̣ аттха̄йа там̣ ете дхамма̄ ма̄ рандхенту ма̄ маттхентӯти аттхо.
десана̄васа̄не те пан̃ча упа̄сака̄ сота̄паттипхале патит̣т̣хахим̣су, сампатта̄нампи са̄ттхика̄ дхаммадесана̄ ахосӣти.
пан̃чаупа̄сакаваттху саттамам̣.
8. тиссадахараваттху
дада̄ти вети имам̣ дхаммадесанам̣ саттха̄ джетаване вихаранто тиссадахарам̣ на̄ма а̄раббха катхеси.
со кира ана̄тхапин̣д̣икасса гахапатино виса̄кха̄йа упа̄сика̄йа̄ти пан̃чаннам̣ арийаса̄вакакот̣ӣнам̣ да̄нам̣ нинданто вичари, асадисада̄нампи ниндийева. тесам̣ тесам̣ да̄нагге сӣталам̣ лабхитва̄ ‘‘сӣтала’’нти нинди, ун̣хам̣ лабхитва̄ ‘‘ун̣ха’’нти нинди. аппам̣ дентепи ‘‘ким̣ име аппаматтакам̣ дентӣ’’ти нинди, бахум̣ дентепи ‘‘имесам̣ гехе т̣хапанат̣т̣ха̄нам̣ ман̃н̃е наттхи, нану на̄ма бхиккхӯнам̣ йа̄панаматтам̣ да̄таббам̣, еттакам̣ йа̄губхаттам̣ нираттхакамева виссаджджатӣ’’ти нинди. аттано пана н̃а̄таке а̄раббха ‘‘ахо амха̄кам̣ н̃а̄така̄нам̣ гехам̣ чатӯхи диса̄хи а̄гата̄гата̄нам̣ бхиккхӯнам̣ опа̄набхӯта’’нтиа̄дӣни ватва̄ пасам̣сам̣ паваттеси. со панекасса дова̄рикасса путто джанападам̣ вичарантехи вад̣д̣хакӣхи саддхим̣ вичаранто са̄ваттхим̣ патва̄ паббаджито. атха нам̣ бхиккхӯ евам̣ манусса̄нам̣ да̄на̄дӣни ниндантам̣ дисва̄ ‘‘паригган̣хисса̄ма на’’нти чинтетва̄, ‘‘а̄вусо, тава н̃а̄така̄ кахам̣ васантӣ’’ти пуччхитва̄ ‘‘асукага̄ме на̄ма̄’’ти сутва̄ва катипайе дахаре песесум̣. те таттха гантва̄ га̄мава̄сикехи а̄санаса̄ла̄йа нисӣда̄петва̄ катасакка̄ра̄ пуччхим̣су – ‘‘имамха̄ га̄ма̄ никкхамитва̄ паббаджито тиссо на̄ма дахаро аттхи. тасса катаме н̃а̄така̄’’ти? манусса̄ ‘‘идха кулагехато никкхамитва̄ паббаджитада̄рако наттхи, ким̣ ну кхо име вадантӣ’’ти чинтетва̄, ‘‘бханте, еко дова̄рикапутто вад̣д̣хакӣхи саддхим̣ вичаритва̄ паббаджитоти сун̣ома, там̣ сандха̄йа вадетха ман̃н̃е’’ти а̄хам̣су. дахарабхиккхӯ тиссасса таттха иссаран̃а̄така̄нам̣ абха̄вам̣ н̃атва̄ са̄ваттхим̣ гантва̄ ‘‘ака̄ран̣амева, бханте, тиссо вилапанто вичаратӣ’’ти там̣ паваттим̣ бхиккхӯнам̣ а̄рочесум̣. бхиккхӯпи там̣ татха̄гатасса а̄рочесум̣.
саттха̄ ‘‘на, бхиккхаве, ида̄нева викаттхенто вичарати, пуббепи викаттхакова ахосӣ’’ти ватва̄ бхиккхӯхи йа̄чито атӣтам̣ а̄харитва̄ –
‘‘бахумпи со викаттхеййа, ан̃н̃ам̣ джанападам̣ гато;
анва̄гантва̄на дӯсеййа, бхун̃джа бхоге кат̣а̄хака̄’’ти. (джа̄. 1.1.125) –
имам̣ кат̣а̄хаджа̄такам̣ виттха̄ретва̄, ‘‘бхиккхаве, йо хи пуггало парехи аппаке ва̄ бахуке ва̄ лӯкхе ва̄ пан̣ӣте ва̄ динне ан̃н̃есам̣ ва̄ датва̄ аттано адинне ман̇ку хоти, тасса джха̄нам̣ ва̄ випассанам̣ ва̄ маггапхала̄дӣни ва̄ на уппаджджантӣ’’ти ватва̄ дхаммам̣ десенто има̄ га̄тха̄ абха̄си –
249. ‘‘дада̄ти ве йатха̄саддхам̣, йатха̄паса̄данам̣ джано;
таттха йо ча ман̇ку хоти, паресам̣ па̄набходжане;
на со дива̄ ва̄ раттим̣ ва̄, сама̄дхимадхигаччхати.
250. ‘‘йасса четам̣ самуччхиннам̣, мӯлагхаччам̣ самӯхатам̣;
са ве дива̄ ва̄ раттим̣ ва̄, сама̄дхимадхигаччхатӣ’’ти.
таттха дада̄ти ве йатха̄саддханти лӯкхапан̣ӣта̄дӣсу йам̣кин̃чи денто джано йатха̄саддхам̣ аттано саддха̄нурӯпамева дети. йатха̄паса̄дананти тхеранава̄дӣсу часса йасмим̣ йасмим̣ паса̄до уппаджджати, тасса денто йатха̄паса̄данам̣ аттано паса̄да̄нурӯпамева дети. таттха̄ти тасмим̣ парасса да̄не ‘‘майа̄ аппам̣ ва̄ ладдхам̣, лӯкхам̣ ва̄ ладдха’’нти ман̇кубха̄вам̣ а̄паджджати. сама̄дхинти со пуггало дива̄ ва̄ раттим̣ ва̄ упача̄раппана̄васена ва̄ маггапхалавасена ва̄ сама̄дхим̣ на̄дхигаччхати. йасса четанти йасса пуггаласса етам̣ екесу т̣ха̄несу ман̇кубха̄васан̇кха̄там̣ акусалам̣ самуччхиннам̣ мӯлагхаччам̣ катва̄ арахаттамагган̃а̄н̣ена самӯхатам̣, со вуттаппака̄рам̣ сама̄дхим̣ адхигаччхатӣти аттхо.
десана̄васа̄не бахӯ сота̄паттипхала̄дӣни па̄пун̣им̣сӯти.
тиссадахараваттху ат̣т̣хамам̣.
9. пан̃чаупа̄сакаваттху
наттхи ра̄гасамо аггӣти имам̣ дхаммадесанам̣ саттха̄ джетаване вихаранто пан̃ча упа̄саке а̄раббха катхеси.
те кира дхаммам̣ сотука̄ма̄ виха̄рам̣ гантва̄ саттха̄рам̣ вандитва̄ екамантам̣ нисӣдим̣су. буддха̄нан̃ча ‘‘айам̣ кхаттийо, айам̣ бра̄хман̣о, айам̣ ад̣д̣хо, айам̣ дуггато, имасса ул̣а̄рам̣ катва̄ дхаммам̣ десесса̄ми, имасса но’’ти читтам̣ на уппаджджати. йам̣кин̃чи а̄раббха дхаммам̣ десенто дхаммага̄равам̣ пураккхатва̄ а̄ка̄саган̇гам̣ ота̄ренто вийа десети. евам̣ десентасса пана татха̄гатасса сантике нисинна̄нам̣ тесам̣ еко нисиннакова нидда̄йи, еко ан̇гулийа̄ бхӯмим̣ ликханто нисӣди, еко екам̣ руккхам̣ ча̄ленто нисӣди, еко а̄ка̄сам̣ уллокенто нисӣди, еко пана саккаччам̣ дхаммам̣ ассоси.
а̄нандаттхеро саттха̄рам̣ бӣджайама̄но тесам̣ а̄ка̄рам̣ олокенто саттха̄рам̣ а̄ха – ‘‘бханте, тумхе имесам̣ маха̄мегхагаджджитам̣ гаджджанта̄ вийа дхаммам̣ десетха, ете пана тумхесупи дхаммам̣ катхентесу идан̃чидан̃ча каронта̄ нисинна̄’’ти. ‘‘а̄нанда, твам̣ ете на джа̄на̄сӣ’’ти? ‘‘а̄ма, на джа̄на̄ми, бханте’’ти. етесу хи йо еса нидда̄йанто нисинно, еса пан̃ча джа̄тисата̄ни саппайонийам̣ ниббаттитва̄ бхогесу сӣсам̣ т̣хапетва̄ нидда̄йи, ида̄ниписса нидда̄йа титти наттхи, на̄сса кан̣н̣ам̣ мама саддо пависатӣти. ким̣ пана, бханте, пат̣ипа̄т̣ийа̄ катхетха, уда̄ху антарантара̄ти. а̄нанда, етасса хи ка̄лена мануссаттам̣, ка̄лена деваттам̣, ка̄лена на̄гаттанти евам̣ антарантара̄ уппаджджантасса упапаттийо саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ена̄пи на сакка̄ париччхиндитум̣. пат̣ипа̄т̣ийа̄ панеса пан̃ча джа̄тисата̄ни на̄гайонийам̣ ниббаттитва̄ нидда̄йантопи нидда̄йа атиттойева. ан̇гулийа̄ бхӯмим̣ ликханто нисиннапурисопи пан̃ча джа̄тисата̄ни ган̣д̣уппа̄дайонийам̣ ниббаттитва̄ бхӯмим̣ кхан̣и, ида̄нипи бхӯмим̣ кхан̣антова мама саддам̣ на сун̣а̄ти. еса руккхам̣ ча̄ленто нисиннапурисопи пат̣ипа̄т̣ийа̄ пан̃ча джа̄тисата̄ни маккат̣айонийам̣ ниббатти, ида̄нипи пубба̄чин̣н̣авасена руккхам̣ ча̄летийева, на̄сса кан̣н̣ам̣ мама саддо пависати. еса а̄ка̄сам̣ уллокетва̄ нисиннапурисопи пан̃ча джа̄тисата̄ни наккхаттапа̄т̣хако хутва̄ ниббатти, ида̄ни пубба̄чин̣н̣авасена аджджа̄пи а̄ка̄самева уллокети, на̄сса кан̣н̣ам̣ мама саддо пависати. еса саккаччам̣ дхаммам̣ сун̣анто нисиннапурисо пана пат̣ипа̄т̣ийа̄ пан̃ча джа̄тисата̄ни тин̣н̣ам̣ веда̄нам̣ па̄рагӯ мантаджджха̄йакабра̄хман̣о хутва̄ ниббатти, ида̄нипи мантам̣ сам̣санданто вийа саккаччам̣ сун̣а̄тӣти.
‘‘бханте, тумха̄кам̣ дхаммадесана̄ чхавиа̄дӣни чхиндитва̄ ат̣т̣химин̃джам̣ а̄хачча тит̣т̣хати, касма̄ име тумхесупи дхаммам̣ десентесу саккаччам̣ на сун̣антӣ’’ти? ‘‘а̄нанда, мама дхаммо суссаванӣйоти сан̃н̃ам̣ кароси ман̃н̃е’’ти. ‘‘ким̣ пана, бханте, дуссаванӣйо’’ти? ‘‘а̄ма, а̄нанда̄’’ти. ‘‘касма̄, бханте’’ти? ‘‘а̄нанда, буддхоти ва̄ дхаммоти ва̄ сан̇гхоти ва̄ падам̣ имехи саттехи анекесупи каппакот̣исатасахассесу асутапуббам̣. йасма̄ имам̣ дхаммам̣ сотум̣ на сакконта̄ анаматагге сам̣са̄ре име сатта̄ анекавихитам̣ тираччха̄накатхам̣йева сун̣анта̄ а̄гата̄, тасма̄ сура̄па̄накел̣иман̣д̣ала̄дӣсу га̄йанта̄ наччанта̄ вичаранти, дхаммам̣ сотум̣ на сакконтӣ’’ти. ‘‘ким̣ нисса̄йа панете на сакконти, бханте’’ти?
атхасса саттха̄, ‘‘а̄нанда, ра̄гам̣ нисса̄йа досам̣ нисса̄йа мохам̣ нисса̄йа тан̣хам̣ нисса̄йа на сакконти. ра̄гаггисадисо агги на̄ма наттхи, со чха̄рикампи асесетва̄ сатте дахати. кин̃ча̄пи саттасӯрийапа̄тубха̄вам̣ нисса̄йа уппанно каппавина̄сако аггипи кин̃чи анавасесетва̄ва локам̣ дахати, со пана агги када̄чийева дахати. ра̄гаггино адаханака̄ло на̄ма наттхи, тасма̄ ра̄гасамо ва̄ агги досасамо ва̄ гахо мохасамам̣ ва̄ джа̄лам̣ тан̣ха̄сама̄ ва̄ надӣ на̄ма наттхӣ’’ти ватва̄ имам̣ га̄тхама̄ха –
251. ‘‘наттхи ра̄гасамо агги, наттхи досасамо гахо;
наттхи мохасамам̣ джа̄лам̣, наттхи тан̣ха̄сама̄ надӣ’’ти.
таттха ра̄гасамоти дхӯма̄дӣсу кин̃чи адассетва̄ антойева ут̣т̣ха̄йа джха̄панавасена ра̄гена само агги на̄ма наттхи. досасамоти йаккхагахааджагарагахакумбхилагаха̄дайо екасмим̣йева аттабха̄ве ган̣хитум̣ сакконти, досагахо пана саббаттха екантамева ган̣ха̄тӣти досена само гахо на̄ма наттхи. мохасаманти онандханапарийонандханат̣т̣хена пана мохасамам̣ джа̄лам̣ на̄ма наттхи. тан̣ха̄сама̄ти ган̇га̄дӣнам̣ надӣнам̣ пун̣н̣ака̄лопи ӯнака̄лопи суккхака̄лопи пан̃н̃а̄йати, тан̣ха̄йа пана пун̣н̣ака̄ло ва̄ суккхака̄ло ва̄ наттхи, ниччам̣ ӯна̄ва пан̃н̃а̄йатӣти дуппӯран̣ат̣т̣хена тан̣ха̄йа сама̄ надӣ на̄ма наттхӣти аттхо.
десана̄васа̄не саккаччам̣ дхаммам̣ сун̣анто упа̄сако сота̄паттипхале патит̣т̣хахи, сампатта̄нампи са̄ттхика̄ дхаммадесана̄ ахосӣти.
пан̃чаупа̄сакаваттху навамам̣.
10. мен̣д̣акасет̣т̣хиваттху
судассам̣ ваджджанти имам̣ дхаммадесанам̣ саттха̄ бхаддийанагарам̣ нисса̄йа джа̄тийа̄ване вихаранто мен̣д̣акасет̣т̣хим̣ а̄раббха катхеси.
саттха̄ кира ан̇гуттара̄песу ча̄рикам̣ чаранто мен̣д̣акасет̣т̣хино ча, бхарийа̄йа часса чандападума̄йа, путтасса ча дханан̃чайасет̣т̣хино, сун̣иса̄йа ча суманадевийа̄, натта̄йа часса виса̄кха̄йа, да̄сасса ча пун̣н̣асса̄ти имесам̣ сота̄паттипхалӯпаниссайам̣ дисва̄ бхаддийанагарам̣ гантва̄ джа̄тийа̄ване виха̄си. мен̣д̣акасет̣т̣хи саттху а̄гаманам̣ ассоси. касма̄ панеса мен̣д̣акасет̣т̣хи на̄ма джа̄тоти? тасса кира паччхимагехе ат̣т̣хакарӣсаматте т̣ха̄не хаттхиассаусабхапама̄н̣а̄ суван̣н̣амен̣д̣ака̄ патхавим̣ бхиндитва̄ пит̣т̣хийа̄ пит̣т̣хим̣ пахарама̄на̄ ут̣т̣хахим̣су. тесам̣ мукхесу пан̃чаван̣н̣а̄нам̣ сутта̄нам̣ ген̣д̣ука̄ паккхитта̄ хонти. саппителамадхупха̄н̣ита̄дӣхи ва̄ ваттхаччха̄данахиран̃н̃асуван̣н̣а̄дӣхи ва̄ аттхе сати тесам̣ мукхато ген̣д̣уке апаненти, екасса̄пи мен̣д̣акасса мукхато джамбудӣпава̄сӣнам̣ пахонакам̣ саппителамадхупха̄н̣итаваттхаччха̄данахиран̃н̃асуван̣н̣ам̣ никкхамати. тато пат̣т̣ха̄йа мен̣д̣акасет̣т̣хӣти пан̃н̃а̄йи.
ким̣ панасса пуббакамманти? випассӣбуддхака̄ле кира еса авароджасса на̄ма кут̣умбикасса бха̄гинеййо ма̄тулена сама̄нана̄мо авароджо на̄ма ахоси. атхасса ма̄туло саттху гандхакут̣им̣ ка̄тум̣ а̄рабхи. со тасса сантикам̣ гантва̄, ‘‘ма̄тула, убхопи сахева карома̄’’ти ватва̄ ‘‘ахам̣ ан̃н̃ехи саддхим̣ аса̄дха̄ран̣ам̣ катва̄ екакова карисса̄мӣ’’ти тена пана пат̣иккхиттака̄ле ‘‘имасмим̣ т̣ха̄не гандхакут̣ийа̄ ката̄йа имасмим̣ на̄ма т̣ха̄не кун̃джараса̄лам̣ на̄ма ладдхум̣ ват̣т̣атӣ’’ти чинтетва̄ аран̃н̃ато даббасамбха̄ре а̄хара̄петва̄ екам̣ тхамбхам̣ суван̣н̣акхачитам̣, екам̣ раджатакхачитам̣, екам̣ ман̣икхачитам̣, екам̣ саттаратанакхачитанти евам̣ тула̄сан̇гха̄тадва̄ракава̄т̣ава̄тапа̄нагопа̄насӣчхаданит̣т̣хака̄ сабба̄пи суван̣н̣а̄дикхачита̄ва ка̄ретва̄ гандхакут̣ийа̄ саммукхат̣т̣ха̄не татха̄гатасса саттаратанамайам̣ кун̃джараса̄лам̣ ка̄реси. тасса̄ упари гханараттасуван̣н̣амайа̄ камбала̄ пава̄л̣амайа̄ сикхаратхӯпика̄йо ахесум̣. кун̃джараса̄ла̄йа маджджхе т̣ха̄не ратанаман̣д̣апам̣ ка̄ретва̄ дхамма̄санам̣ патит̣т̣ха̄песи. тасса гханараттасуван̣н̣амайа̄ па̄да̄ ахесум̣, татха̄ чатассо ат̣анийо. чатта̄ро пана суван̣н̣амен̣д̣аке ка̄ра̄петва̄ а̄санасса чатуннам̣ па̄да̄нам̣ хет̣т̣ха̄ т̣хапеси, две мен̣д̣аке ка̄ра̄петва̄ па̄дапӣт̣хака̄йа хет̣т̣ха̄ т̣хапеси, чха суван̣н̣амен̣д̣аке ка̄ра̄петва̄ ман̣д̣апам̣ париккхипенто т̣хапеси. дхамма̄санам̣ пат̣хамам̣ суттамайехи раджджукехи ва̄йа̄петва̄ маджджхе суван̣н̣асуттамайехи упари муттамайехи суттехи ва̄йа̄песи. тасса чанданамайо апассайо ахоси. евам̣ кун̃джараса̄лам̣ нит̣т̣ха̄петва̄ са̄ла̄махам̣ каронто ат̣т̣хасат̣т̣хӣхи бхиккхусатасахассехи саддхим̣ саттха̄рам̣ нимантетва̄ чатта̄ро ма̄се да̄нам̣ датва̄ оса̄надивасе тичӣварам̣ ада̄си. таттха сан̇гханавакасса сатасахассаггханикам̣ па̄пун̣и.
евам̣ випассӣбуддхака̄ле пун̃н̃акаммам̣ катва̄ тато чуто девесу ча мануссесу ча сам̣саранто имасмим̣ бхаддакаппе ба̄ра̄н̣асийам̣ маха̄бхогакуле ниббаттитва̄ ба̄ра̄н̣асисет̣т̣хи на̄ма ахоси. со екадивасам̣ ра̄джӯпат̣т̣ха̄нам̣ гаччханто пурохитам̣ дисва̄ ‘‘ким̣, а̄чарийа, наккхаттамухуттам̣, упадха̄ретха̄’’ти а̄ха. а̄ма, упадха̄реми, ким̣ ан̃н̃ам̣ амха̄кам̣ камманти. тена хи кӣдисам̣ джанападача̄риттанти? екам̣ бхайам̣ бхависсатӣти. ким̣ бхайам̣ на̄ма̄ти? чха̄такабхайам̣ сет̣т̣хӣти. када̄ бхависсатӣти? ито тин̣н̣ам̣ сам̣ваччхара̄нам̣ аччайена̄ти. там̣ сутва̄ сет̣т̣хи бахум̣ касикаммам̣ ка̄ретва̄ гехе виджджама̄надханена̄пи дхан̃н̃амева гахетва̄ ад̣д̣хатераса̄ни кот̣т̣хасата̄ни ка̄ретва̄ саббакот̣т̣хаке вӣхӣхи парипӯреси. кот̣т̣хесу аппахонтесу ча̄т̣иа̄дӣни пӯретва̄ авасесам̣ бхӯмийам̣ а̄ва̄т̣е катва̄ никхан̣и. нидха̄на̄васесам̣ маттика̄йа саддхим̣ маддитва̄ бхиттийо лимпа̄песи.
со апарена самайена чха̄такабхайе сампатте йатха̄никкхиттам̣ дхан̃н̃ам̣ парибхун̃джанто кот̣т̣хесу ча ча̄т̣иа̄дӣсу ча никкхиттадхан̃н̃е париккхӣн̣е париджане паккоса̄петва̄ а̄ха – ‘‘гаччхатха, та̄та̄, паббатапа̄дам̣ пависитва̄ джӣванта̄ субхиккхака̄ле мама сантикам̣ а̄гантука̄ма̄ а̄гаччхатха, ана̄гантука̄ма̄ таттха таттхева джӣватха̄’’ти. те родама̄на̄ ассумукха̄ хутва̄ сет̣т̣хим̣ вандитва̄ кхама̄петва̄ сатта̄хам̣ нисӣдитва̄ татха̄ акам̣су. тасса пана сантике веййа̄ваччакаро екова пун̣н̣о на̄ма да̄со охӣйи, тена саддхим̣ сет̣т̣хиджа̄йа̄ сет̣т̣хипутто сет̣т̣хисун̣иса̄ти пан̃чева джана̄ ахесум̣. те бхӯмийам̣ а̄ва̄т̣есу нихитадхан̃н̃епи париккхӣн̣е бхиттиматтикам̣ па̄тетва̄ теметва̄ тато ладдхадхан̃н̃ена йа̄пайим̣су. атхасса джа̄йа̄ чха̄таке аваттхаранте маттика̄йа кхӣйама̄на̄йа бхиттипа̄десу авасит̣т̣хаматтикам̣ па̄тетва̄ теметва̄ ад̣д̣ха̄л̣хакаматтам̣ вӣхим̣ лабхитва̄ кот̣т̣етва̄ екам̣ тан̣д̣улана̄л̣им̣ гахетва̄ ‘‘чха̄такака̄ле чора̄ бахӯ хонтӣ’’ти чорабхайена екасмим̣ кут̣е паккхипитва̄ пидахитва̄ бхӯмийам̣ никхан̣итва̄ т̣хапеси. атха нам̣ сет̣т̣хи ра̄джӯпат̣т̣ха̄нато а̄гантва̄ а̄ха – ‘‘бхадде, чха̄томхи, аттхи кин̃чӣ’’ти. са̄ виджджама̄нам̣ ‘‘наттхӣ’’ти аватва̄ ‘‘ека̄ тан̣д̣улана̄л̣и аттхӣ’’ти а̄ха. ‘‘кахам̣ са̄’’ти? ‘‘чорабхайена ме никхан̣итва̄ т̣хапита̄’’ти. ‘‘тена хи нам̣ уддхаритва̄ кин̃чи пача̄хӣ’’ти. ‘‘саче йа̄гум̣ пачисса̄ми, две ва̄ре лабхиссати. саче бхаттам̣ пачисса̄ми, екава̄рамева лабхиссати, ким̣ пача̄ми, са̄мӣ’’ти а̄ха. ‘‘амха̄кам̣ ан̃н̃о паччайо наттхи, бхаттам̣ бхун̃джитва̄ марисса̄ма, бхаттамева пача̄хӣ’’ти. са̄ бхаттам̣ пачитва̄ пан̃ча кот̣т̣ха̄се катва̄ сет̣т̣хино кот̣т̣ха̄сам̣ вад̣д̣хетва̄ пурато т̣хапеси.
тасмим̣ кхан̣е гандхама̄данапаббате паччекабуддхо сама̄паттито вут̣т̣ха̄ти. антосама̄паттийам̣ кира сама̄паттибалена джигхаччха̄ на ба̄дхати. сама̄паттито вут̣т̣хита̄нам̣ пана балаватӣ хутва̄ ударапат̣алам̣ д̣айхантӣ вийа уппаджджати. тасма̄ те лабханат̣т̣ха̄нам̣ олокетва̄ гаччханти. там̣ дивасан̃ча тесам̣ да̄нам̣ датва̄ сена̄патит̣т̣ха̄на̄дӣсу ан̃н̃атарасампаттим̣ лабханти. тасма̄ сопи диббена чаккхуна̄ олокенто ‘‘сакаладжамбудӣпе чха̄такабхайам̣ уппаннам̣, сет̣т̣хигехе ча пан̃чаннам̣ джана̄нам̣ на̄л̣икоданова пакко, саддха̄ ну кхо ете, саккхиссанти ва̄ мама сан̇гахам̣ ка̄ту’’нти тесам̣ саддхабха̄ван̃ча сан̇гахам̣ ка̄тум̣ саматтхабха̄ван̃ча дисва̄ паттачӣварама̄да̄йа маха̄сет̣т̣хисса пурато два̄ре т̣хитамева атта̄нам̣ дассеси. со там̣ дисва̄ пасанначитто ‘‘пуббепи майа̄ да̄насса адиннатта̄ еварӯпам̣ чха̄такам̣ дит̣т̣хам̣, идам̣ кхо пана бхаттам̣ мам̣ екадивасамева раккхеййа. аййасса пана диннам̣ анека̄су каппакот̣ӣсу мама хитасукха̄вахам̣ бхависсатӣ’’ти там̣ бхаттапа̄тим̣ апанетва̄ паччекабуддхам̣ упасан̇камитва̄ пан̃чапатит̣т̣хитена вандитва̄ гехам̣ павесетва̄ а̄сане нисиннасса па̄де дховитва̄ суван̣н̣апа̄дапӣт̣хе т̣хапетва̄ бхаттапа̄тима̄да̄йа паччекабуддхасса патте окири. упад̣д̣ха̄васесе бхатте паччекабуддхо хаттхена паттам̣ пидахи. атха нам̣, ‘‘бханте, ека̄йа тан̣д̣улана̄л̣ийа̄ пан̃чаннам̣ джана̄нам̣ паккаоданасса айам̣ еко кот̣т̣ха̄со, имам̣ двидха̄ ка̄тум̣ на сакка̄. ма̄ майхам̣ идхалоке сан̇гахам̣ каротха, ахам̣ ниравасесам̣ да̄тука̄момхӣ’’ти ватва̄ саббам̣ бхаттамада̄си. датва̄ ча пана паттханам̣ пат̣т̣хапеси, ‘‘ма̄, бханте, пуна ниббаттаниббаттат̣т̣ха̄не еварӯпам̣ чха̄такабхайам̣ аддасам̣, ито пат̣т̣ха̄йа сакаладжамбудӣпава̄сӣнам̣ бӣджабхаттам̣ да̄тум̣ саматтхо бхавеййам̣, сахаттхена каммам̣ катва̄ джӣвикам̣ на каппеййам̣, ад̣д̣хатераса кот̣т̣хасата̄ни содха̄петва̄ сӣсам̣ нха̄йитва̄ тесам̣ два̄ре нисӣдитва̄ уддхам̣ олокитаккхан̣ейева ме раттаса̄лидха̄ра̄ патитва̄ саббакот̣т̣хе пӯреййум̣. ниббаттаниббаттат̣т̣ха̄не ча айамева бхарийа̄, айамева путто, айамева сун̣иса̄, айамева да̄со хотӯ’’ти.
бхарийа̄писса ‘‘мама са̄мике джигхаччха̄йа пӣл̣ийама̄не на сакка̄ майа̄ бхун̃джиту’’нти чинтетва̄ аттано кот̣т̣ха̄сам̣ паччекабуддхасса датва̄ паттханам̣ пат̣т̣хапеси, ‘‘бханте, ида̄ни ниббаттаниббаттат̣т̣ха̄не еварӯпам̣ чха̄такабхайам̣ на пассеййам̣, бхаттатха̄ликам̣ пурато катва̄ сакаладжамбудӣпава̄сӣнам̣ бхаттам̣ дентийа̄пи ча ме йа̄ва на ут̣т̣хахисса̄ми, та̄ва гахитагахитат̣т̣ха̄нам̣ пӯритамева хоту. айамева са̄мико, айамева путто, айамева сун̣иса̄, айамева да̄со хотӯ’’ти. путтописса аттано кот̣т̣ха̄сам̣ паччекабуддхасса датва̄ паттханам̣ пат̣т̣хапеси, ‘‘бханте, ито пат̣т̣ха̄йа еварӯпам̣ чха̄такабхайам̣ на пассеййам̣, екан̃ча ме сахассатхавикам̣ гахетва̄ сакаладжамбудӣпава̄сӣнам̣ каха̄пан̣ам̣ дентасса̄пи айам̣ сахассатхавика̄ парипун̣н̣а̄ва хоту, имейева ма̄та̄питаро хонту, айам̣ бхарийа̄, айам̣ да̄со хотӯ’’ти.
сун̣иса̄писса аттано кот̣т̣ха̄сам̣ паччекабуддхасса датва̄ паттханам̣ пат̣т̣хапеси, ‘‘ито пат̣т̣ха̄йа еварӯпам̣ чха̄такабхайам̣ на пассеййам̣, екан̃ча ме дхан̃н̃апит̣акам̣ пурато т̣хапетва̄ сакаладжамбудӣпава̄сӣнам̣ бӣджабхаттам̣ дентийа̄пи кхӣн̣абха̄во ма̄ пан̃н̃а̄йиттха, ниббаттаниббаттат̣т̣ха̄не имейева сасура̄ хонту, айамева са̄мико, айамева да̄со хотӯ’’ти. да̄сопи аттано кот̣т̣ха̄сам̣ паччекабуддхасса датва̄ паттханам̣ пат̣т̣хапеси, ‘‘ито пат̣т̣ха̄йа еварӯпам̣ чха̄такабхайам̣ на пассеййам̣, саббе име са̄мика̄ хонту, касантасса ча ме ито тиссо, етто тиссо, маджджхе ека̄ти да̄руамбан̣аматта̄ сатта сатта сӣта̄йо гаччхантӯ’’ти. со там̣ дивасам̣ сена̄патит̣т̣ха̄нам̣ паттхетва̄ ладдхум̣ саматтхопи са̄микесу синехена ‘‘имейева ме са̄мика̄ хонтӯ’’ти паттханам̣ пат̣т̣хапеси. паччекабуддхо саббесампи вачана̄васа̄не ‘‘евам̣ хотӯ’’ти ватва̄ –
‘‘иччхитам̣ паттхитам̣ туйхам̣, кхиппамева самиджджхату;
саббе пӯренту сан̇каппа̄, чандо паннарасо йатха̄.
‘‘иччхитам̣ паттхитам̣ туйхам̣, кхиппамева самиджджхату;
саббе пӯренту сан̇каппа̄, ман̣и джотирасо йатха̄’’ти. –
паччекабуддхага̄тха̄хи анумоданам̣ катва̄ ‘‘майа̄ имесам̣ читтам̣ паса̄детум̣ ват̣т̣атӣ’’ти чинтетва̄ ‘‘йа̄ва гандхама̄данапаббата̄ име мам̣ пассантӯ’’ти адхит̣т̣хахитва̄ пакка̄ми. тепи олокетва̄ва ат̣т̣хам̣су. со гантва̄ там̣ бхаттам̣ пан̃чахи паччекабуддхасатехи саддхим̣ сам̣вибхаджи. там̣ тасса̄нубха̄вена саббесампи пахоти. те олокента̄йева ат̣т̣хам̣су.
атикканте пана маджджханхике сет̣т̣хибхарийа̄ уккхалим̣ дховитва̄ пидахитва̄ т̣хапеси. сет̣т̣хипи джигхаччха̄йа пӣл̣ито нипаджджитва̄ ниддам̣ окками. со са̄йанхе пабуджджхитва̄ бхарийам̣ а̄ха – ‘‘бхадде, ативийа чха̄томхи, аттхи ну кхо уккхалийа̄ тале джха̄макаситтха̄нӣ’’ти. са̄ дховитва̄ уккхалийа̄ т̣хапитабха̄вам̣ джа̄нантӣпи ‘‘наттхӣ’’ти аватва̄ ‘‘уккхалим̣ виваритва̄ а̄чиккхисса̄мӣ’’ти ут̣т̣ха̄йа уккхалимӯлам̣ гантва̄ уккхалим̣ вивари, та̄вадева суманамакуласадисаван̣н̣асса бхаттасса пӯра̄ уккхали пидха̄нам̣ уккхипитва̄ ат̣т̣ха̄си. са̄ там̣ дисва̄ва пӣтийа̄ пхут̣т̣хасарӣра̄ сет̣т̣хим̣ а̄ха – ‘‘ут̣т̣хехи, са̄ми, ахам̣ уккхалим̣ дховитва̄ пидахим̣, са̄ пана суманамакуласадисаван̣н̣асса бхаттасса пӯра̄, пун̃н̃а̄ни на̄ма каттаббарӯпа̄ни, да̄нам̣ на̄ма каттаббайуттакам̣. ут̣т̣хехи, са̄ми, бхун̃джассӯ’’ти. са̄ двиннам̣ пита̄путта̄нам̣ бхаттам̣ ада̄си. тесу сутва̄ ут̣т̣хитесу сун̣иса̄йа саддхим̣ нисӣдитва̄ бхун̃джитва̄ пун̣н̣асса бхаттам̣ ада̄си. гахитагахитат̣т̣ха̄нам̣ на кхӣйати, кат̣аччхуна̄ саким̣ гахитат̣т̣ха̄намева пан̃н̃а̄йати. там̣дивасамева кот̣т̣ха̄дайо пуббе пӯританийа̄менева пуна пӯрайим̣су. ‘‘сет̣т̣хисса гехе бхаттам̣ уппаннам̣, бӣджабхаттехи аттхика̄ а̄гантва̄ ган̣хантӯ’’ти нагаре гхосанам̣ ка̄реси. манусса̄ тасса гехато бӣджабхаттам̣ ган̣хим̣су. сакаладжамбудӣпава̄сино там̣ нисса̄йа джӣвитам̣ лабхим̣суйева.
со тато чуто девалоке ниббаттитва̄ девамануссесу сам̣саранто имасмим̣ буддхуппа̄де бхаддийанагаре сет̣т̣хикуле ниббатти. бхарийа̄писса маха̄бхогакуле ниббаттитва̄ вайаппатта̄ тассева гехам̣ агама̄си. тасса там̣ пуббакаммам̣ нисса̄йа паччха̄гехе пуббе вуттаппака̄ра̄ мен̣д̣ака̄ ут̣т̣хахим̣су. путтопи несам̣ путтова, сун̣иса̄ сун̣иса̄ва, да̄со да̄сова ахоси. атхекадивасам̣ сет̣т̣хи аттано пун̃н̃ам̣ вӣмам̣ситука̄мо ад̣д̣хатераса̄ни кот̣т̣хасата̄ни содха̄петва̄ сӣсам̣ нха̄то два̄ре нисӣдитва̄ уддхам̣ олокеси. сабба̄нипи вуттаппака̄ра̄нам̣ раттаса̄лӣнам̣ пӯрайим̣су. со сеса̄нампи пун̃н̃а̄ни вӣмам̣ситука̄мо бхарийан̃ча путта̄дайо ча ‘‘тумха̄кампи пун̃н̃а̄ни вӣмам̣сиссатха̄’’ти а̄ха.
атхасса бхарийа̄ сабба̄лан̇ка̄рехи алан̇каритва̄ маха̄джанасса пассантассева тан̣д̣уле мина̄петва̄ техи бхаттам̣ пача̄петва̄ два̄ракот̣т̣хаке пан̃н̃атта̄сане нисӣдитва̄ суван̣н̣акат̣аччхум̣ а̄да̄йа ‘‘бхаттена аттхика̄ а̄гаччхантӯ’’ти гхоса̄петва̄ а̄гата̄гата̄нам̣ упанӣтабха̄джана̄ни пӯретва̄ ада̄си. сакаладивасампи дентийа̄ кат̣аччхуна̄ гахитат̣т̣ха̄намева пан̃н̃а̄йати. тасса̄ пана пуримабуддха̄нампи бхиккхусан̇гхасса ва̄махаттхена уккхалим̣ даккхин̣ахаттхена кат̣аччхум̣ гахетва̄ евамева патте пӯретва̄ бхаттасса диннатта̄ ва̄махаттхаталам̣ пӯретва̄ падумалаккхан̣ам̣ ниббатти, даккхин̣ахаттхаталам̣ пӯретва̄ чандалаккхан̣ам̣ ниббатти. йасма̄ пана ва̄махаттхато дхаммакаран̣ам̣ а̄да̄йа бхиккхусан̇гхасса удакам̣ парисса̄ветва̄ дадама̄на̄ апара̄парам̣ вичари, тенасса̄ даккхин̣апа̄даталам̣ пӯретва̄ чандалаккхан̣ам̣ ниббатти, ва̄мапа̄даталам̣ пӯретва̄ падумалаккхан̣ам̣ ниббатти. тасса̄ имина̄ ка̄ран̣ена чандападума̄ти на̄мам̣ карим̣су.
путтописса сӣсам̣ нха̄то сахассатхавикам̣ а̄да̄йа ‘‘каха̄пан̣ехи аттхика̄ а̄гаччхантӯ’’ти ватва̄ а̄гата̄гата̄нам̣ гахитабха̄джана̄ни пӯретва̄ ада̄си. тхавика̄йа каха̄пан̣асахассам̣ ахосийева. сун̣иса̄писса сабба̄лан̇ка̄рехи алан̇каритва̄ вӣхипит̣акам̣ а̄да̄йа а̄ка̄сан̇ган̣е нисинна̄ ‘‘бӣджабхаттехи аттхика̄ а̄гаччхантӯ’’ти ватва̄ а̄гата̄гата̄нам̣ гахитабха̄джана̄ни пӯретва̄ ада̄си. пит̣акам̣ йатха̄пӯритамева ахоси. да̄сописса сабба̄лан̇ка̄рехи алан̇каритва̄ суван̣н̣айугесу суван̣н̣айоттехи гон̣е йоджетва̄ суван̣н̣апатодайат̣т̣хим̣ а̄да̄йа двиннам̣ гон̣а̄нам̣ гандхапан̃чан̇гулика̄ни датва̄ виса̄н̣есу суван̣н̣акосаке пат̣имун̃читва̄ кхеттам̣ гантва̄ па̄джеси. ито тиссо, етто тиссо, маджджхе ека̄ти сатта сӣта̄ бхиджджитва̄ агамам̣су. джамбудӣпава̄сино бхаттабӣджахиран̃н̃асуван̣н̣а̄дӣсу йатха̄ручитам̣ сет̣т̣хигехатойева ган̣хим̣су. име пан̃ча маха̄пун̃н̃а̄.
евам̣ маха̄нубха̄во сет̣т̣хи ‘‘саттха̄ кира а̄гато’’ти сутва̄ ‘‘саттху паччуггаманам̣ карисса̄мӣ’’ти никкхаманто антара̄магге титтхийе дисва̄ техи ‘‘касма̄ там̣, гахапати, кирийава̄до сама̄но акирийава̄дасса саман̣асса готамасса сантикам̣ гаччхасӣ’’ти нива̄рийама̄нопи тесам̣ вачанам̣ ана̄дийитва̄ гантва̄ саттха̄рам̣ вандитва̄ екамантам̣ нисӣди. атхасса саттха̄ анупуббим̣ катхам̣ катхеси. со десана̄васа̄не сота̄паттипхалам̣ патва̄ саттху титтхийехи аван̣н̣ам̣ ватва̄ аттано нива̄ритабха̄вам̣ а̄рочеси. атха нам̣ саттха̄, ‘‘гахапати, име сатта̄ на̄ма махантампи аттано досам̣ на пассанти, авиджджама̄нампи паресам̣ досам̣ виджджама̄нам̣ катва̄ таттха таттха бхусам̣ вийа опунантӣ’’ти ватва̄ имам̣ га̄тхама̄ха –
252. ‘‘судассам̣ ваджджаман̃н̃есам̣, аттано пана дуддасам̣;