15. сукхавагго
1. н̃а̄а̄тикалахавӯпасаманаваттху
сусукхам̣ вата̄ти имам̣ дхаммадесанам̣ саттха̄ саккесу вихаранто калахавӯпасаманаттхам̣ н̃а̄таке а̄раббха катхеси.
са̄кийаколийа̄ кира капилаваттхунагарасса ча колийанагарасса ча антаре рохин̣им̣ на̄ма надим̣ екенева а̄варан̣ена бандха̄петва̄ сасса̄ни каронти. атха джет̣т̣хамӯлама̄се сассесу мила̄йантесу убхайанагарава̄сика̄нампи каммака̄ра̄ саннипатим̣су. таттха колийанагарава̄сино а̄хам̣су – ‘‘идам̣ удакам̣ убхайато харийама̄нам̣ нева тумха̄кам̣, на амха̄кам̣ пахоссати, амха̄кам̣ пана сассам̣ екаудакенева ниппхаджджиссати, идам̣ удакам̣ амха̄кам̣ детха̄’’ти. итарепи а̄хам̣су – ‘‘тумхесу кот̣т̣хаке пӯретва̄ т̣хитесу майам̣ раттасуван̣н̣анӣламан̣ика̄л̣акаха̄пан̣е ча гахетва̄ паччхипасиббака̄дихаттха̄ на саккхисса̄ма тумха̄кам̣ гхарадва̄ре вичаритум̣, амха̄кампи сассам̣ екаудакенева ниппхаджджиссати, идам̣ удакам̣ амха̄кам̣ детха̄’’ти. на майам̣ дасса̄ма̄ти. майампи на дасса̄ма̄ти евам̣ катхам̣ вад̣д̣хетва̄ еко ут̣т̣ха̄йа екасса паха̄рам̣ ада̄си, сопи ан̃н̃асса̄ти евам̣ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ пахаритва̄ ра̄джакула̄нам̣ джа̄тим̣ гхат̣т̣етва̄ калахам̣ вад̣д̣хайим̣су.
колийакаммака̄ра̄ ваданти – ‘‘тумхе капилаваттхува̄сике гахетва̄ гаджджатха, йе сон̣асин̇га̄ла̄дайо вийа аттано бхагинӣхи саддхим̣ сам̣васим̣су, етесам̣ хаттхино чева асса̄ ча пхалака̄вудха̄ни ча амха̄кам̣ ким̣ кариссантӣ’’ти. са̄кийакаммака̄ра̄пи ваданти ‘‘тумхе ида̄ни кут̣т̣хино да̄раке гахетва̄ гаджджатха, йе ана̄тха̄ ниггатика̄ тираччха̄на̄ вийа коларуккхе васим̣су, етесам̣ хаттхино ча асса̄ ча пхалака̄вудха̄ни ча амха̄кам̣ ким̣ кариссантӣ’’ти. те гантва̄ тасмим̣ камме нийутта̄нам̣ амачча̄нам̣ катхайим̣су, амачча̄ ра̄джакула̄нам̣ катхесум̣. тато са̄кийа̄ ‘‘бхагинӣхи саддхим̣ сам̣васитака̄нам̣ тха̄ман̃ча балан̃ча дассесса̄ма̄’’ти йуддхасаджджа̄ никкхамим̣су. колийа̄пи ‘‘коларуккхава̄сӣнам̣ тха̄ман̃ча балан̃ча дассесса̄ма̄’’ти йуддхасаджджа̄ никкхамим̣су.
саттха̄пи паччӯсасамайе локам̣ волокенто н̃а̄таке дисва̄ ‘‘майи агаччханте име нассиссанти, майа̄ гантум̣ ват̣т̣атӣ’’ти чинтетва̄ екакова а̄ка̄сена гантва̄ рохин̣инадийа̄ маджджхе а̄ка̄се паллан̇кена нисӣди. н̃а̄така̄ саттха̄рам̣ дисва̄ а̄вудха̄ни чхад̣д̣етва̄ вандим̣су. атха не саттха̄ а̄ха – ‘‘ким̣ калахо на̄меса, маха̄ра̄джа̄’’ти? ‘‘на джа̄на̄ма, бханте’’ти. ‘‘ко да̄ни джа̄ниссатӣ’’ти? те ‘‘упара̄джа̄ джа̄ниссати, сена̄пати джа̄ниссатӣ’’ти имина̄ упа̄йена йа̄ва да̄сакаммакаре пуччхитва̄, ‘‘бханте, удакакалахо’’ти а̄хам̣су. ‘‘удакам̣ ким̣ аггхати, маха̄ра̄джа̄’’ти? ‘‘аппаггхам̣, бханте’’ти. ‘‘кхаттийа̄ ким̣ аггханти маха̄ра̄джа̄’’ти? ‘‘кхаттийа̄ на̄ма анаггха̄, бханте’’ти. ‘‘айуттам̣ тумха̄кам̣ аппаматтатам̣ удакам̣ нисса̄йа анаггхе кхаттийе на̄сету’’нти. те тун̣хӣ ахесум̣. атха те саттха̄ а̄мантетва̄ ‘‘касма̄ маха̄ра̄джа̄ еварӯпам̣ каротха, майи асанте аджджа лохитанадӣ паваттиссати, айуттам̣ во катам̣, тумхе пан̃чахи верехи савера̄ вихаратха, ахам̣ аверо вихара̄ми. тумхе килеса̄тура̄ хутва̄ вихаратха, ахам̣ ана̄туро. тумхе ка̄магун̣апарийесануссукка̄ хутва̄ вихаратха, ахам̣ ануссукко вихара̄мӣ’’ти ватва̄ има̄ га̄тха̄ абха̄си –
197. ‘‘сусукхам̣ вата джӣва̄ма, веринесу аверино,
веринесу мануссесу, вихара̄ма аверино.
198. ‘‘сусукхам̣ вата джӣва̄ма, а̄туресу ана̄тура̄;
а̄туресу мануссесу, вихара̄ма ана̄тура̄.
199. ‘‘сусукхам̣ вата джӣва̄ма, уссукесу ануссука̄;
уссукесу мануссесу, вихара̄ма ануссука̄’’ти.
таттха сусукханти сут̣т̣ху сукхам̣. идам̣ вуттам̣ хоти – йе гихино сандхиччхеда̄дивасена, паббаджита̄ ва̄ пана веджджакамма̄дивасена джӣвитавуттим̣ уппа̄детва̄ ‘‘сукхена джӣва̄ма̄’’ти ваданти, техи майамева сусукхам̣ вата джӣва̄ма, йе майам̣ пан̃чахи верӣхи веринесу мануссесу аверино, килеса̄туресу мануссесу никкилесата̄йа ана̄тура̄, пан̃чака̄магун̣апарийесане уссукесу та̄йа парийесана̄йа абха̄вена ануссука̄ти. сесам̣ утта̄наттхамева.
десана̄васа̄не бахӯ сота̄паттипхала̄дӣни па̄пун̣им̣сӯти.
н̃а̄тикалахавӯпасаманаваттху пат̣хамам̣.
2. ма̄раваттху
сусукхам̣ вата джӣва̄ма̄ти имам̣ дхаммадесанам̣ саттха̄ пан̃часа̄ла̄йа бра̄хман̣ага̄ме вихаранто ма̄рам̣ а̄раббха катхеси.
екадивасан̃хи саттха̄ пан̃часата̄нам̣ кума̄рика̄нам̣ сота̄паттимаггассӯпаниссайам̣ дисва̄ там̣ га̄мам̣ упанисса̄йа виха̄си. та̄пи кума̄рика̄йо екасмим̣ наккхаттадивасе надим̣ гантва̄ нхатва̄ алан̇катапат̣ийатта̄ га̄ма̄бхимукхийо па̄йим̣су. саттха̄пи там̣ га̄мам̣ пависитва̄ пин̣д̣а̄йа чарати. атха ма̄ро сакалага̄мава̄сӣнам̣ сарӣре адхимуччитва̄ йатха̄ саттха̄ кат̣аччхубхаттаматтампи на лабхати, евам̣ катва̄ йатха̄дхотена паттена никкхамантам̣ саттха̄рам̣ га̄мадва̄ре т̣хатва̄ а̄ха – ‘‘апи, саман̣а, пин̣д̣апа̄там̣ лабхиттха̄’’ти. ‘‘ким̣ пана твам̣, па̄пима, татха̄ ака̄си, йатха̄хам̣ пин̣д̣ам̣ на лабхеййа’’нти? ‘‘тена хи, бханте, пуна пависатха̄’’ти. евам̣ кирасса ахоси – ‘‘саче пуна пависати, саббесам̣ сарӣре адхимуччитва̄ имасса пурато па̄н̣им̣ пахаритва̄ хассакел̣им̣ карисса̄мӣ’’ти. тасмим̣ кхан̣е та̄ кума̄рика̄йо га̄мадва̄рам̣ патва̄ саттха̄рам̣ дисва̄ вандитва̄ екамантам̣ ат̣т̣хам̣су. ма̄ропи саттха̄рам̣ а̄ха – ‘‘апи, бханте, пин̣д̣ам̣ алабхама̄на̄ джигхаччха̄дуккхена пӣл̣итаттха̄’’ти. саттха̄ ‘‘аджджа майам̣, па̄пима, кин̃чи алабхитва̄пи а̄бхассаралоке маха̄брахма̄но вийа пӣтисукхенева вӣтина̄месса̄ма̄’’ти ватва̄ имам̣ га̄тхама̄ха –
200. ‘‘сусукхам̣ вата джӣва̄ма, йесам̣ но наттхи кин̃чанам̣;
пӣтибхаккха̄ бхависса̄ма, дева̄ а̄бхассара̄ йатха̄’’ти.
таттха йесам̣ ноти йесам̣ амха̄кам̣ палибуджджханаттхена ра̄га̄дӣсу кин̃чанесу екампи кин̃чанам̣ наттхи. пӣтибхаккха̄ти йатха̄ а̄бхассара̄ дева̄ пӣтибхаккха̄ хутва̄ пӣтисукхенева вӣтина̄менти, евам̣ майампи, па̄пима, кин̃чи алабхитва̄ пӣтибхаккха̄ бхависса̄ма̄ти аттхо.
десана̄васа̄не пан̃часата̄пи кума̄рика̄йо сота̄паттипхале патит̣т̣хахим̣сӯти.
ма̄раваттху дутийам̣.
3. косаларан̃н̃о пара̄джайаваттху
джайам̣ веранти имам̣ дхаммадесанам̣ саттха̄ джетаване вихаранто косаларан̃н̃о пара̄джайам̣ а̄раббха катхеси.
со кира ка̄сикага̄мам̣ нисса̄йа бха̄гинеййена аджа̄тасаттуна̄ саддхим̣ йуджджханто тена тайо ва̄ре пара̄джито татийава̄ре чинтеси – ‘‘ахам̣ кхӣрамукхампи да̄ракам̣ пара̄джетум̣ на̄саккхим̣, ким̣ ме джӣвитена̄’’ти. со а̄ха̄рӯпаччхедам̣ катва̄ ман̃чаке нипаджджи. атхасса са̄ паватти сакаланагарам̣ паттхари. бхиккхӯ татха̄гатасса а̄рочесум̣ – ‘‘бханте, ра̄джа̄ кира ка̄сикага̄макам̣ нисса̄йа тайо ва̄ре пара̄джито, со ида̄ни пара̄джитва̄ а̄гато ‘кхӣрамукхампи да̄ракам̣ пара̄джетум̣ на̄саккхим̣, ким̣ ме джӣвитена̄’ти а̄ха̄рӯпаччхедам̣ катва̄ ман̃чаке нипанно’’ти. саттха̄ тесам̣ катхам̣ сутва̄, ‘‘бхиккхаве, джинантопи верам̣ пасавати, пара̄джито пана дуккхам̣ сетийева̄’’ти ватва̄ имам̣ га̄тхама̄ха –
201. ‘‘джайам̣ верам̣ пасавати, дуккхам̣ сети пара̄джито;
упасанто сукхам̣ сети, хитва̄ джайапара̄джайа’’нти.
таттха джайанти парам̣ джинанто верам̣ пат̣илабхати. пара̄джитоти парена пара̄джито ‘‘када̄ ну кхо пачча̄миттасса пит̣т̣хим̣ дат̣т̣хум̣ саккхисса̄мӣ’’ти дуккхам̣ сети саббирийа̄патхесу дуккхамева вихаратӣти аттхо. упасантоти аббхантаре упасантара̄га̄дикилесо кхӣн̣а̄саво джайан̃ча пара̄джайан̃ча хитва̄ сукхам̣ сети, саббирийа̄патхесу сукхамева вихаратӣти аттхо.
десана̄васа̄не бахӯ сота̄паттипхала̄дӣни па̄пун̣им̣сӯти.
косаларан̃н̃о пара̄джайаваттху татийам̣.
4. ан̃н̃атаракулада̄рика̄ваттху
наттхи ра̄гасамоти имам̣ дхаммадесанам̣ саттха̄ джетаване вихаранто ан̃н̃атарам̣ кулада̄рикам̣ а̄раббха катхеси.
тасса̄ кира ма̄та̄питаро а̄ва̄хам̣ катва̄ ман̇галадивасе саттха̄рам̣ нимантайим̣су. саттха̄ бхиккхусан̇гхапаривуто таттха гантва̄ нисӣди. са̄пи кхо вадхука̄ бхиккхусан̇гхасса удакапарисса̄вана̄дӣни каронтӣ апара̄парам̣ сан̃чарати. са̄микописса̄ там̣ олокенто ат̣т̣ха̄си. тасса ра̄гавасена олокентасса анто килесо самуда̄чари. со ан̃н̃а̄н̣а̄бхибхӯто нева буддхам̣ упат̣т̣хахи, на асӣти маха̄тхере. хаттхам̣ паса̄ретва̄ ‘‘там̣ вадхукам̣ ган̣хисса̄мӣ’’ти пана читтам̣ ака̄си. саттха̄ тассаджджха̄сайам̣ олокетва̄ йатха̄ там̣ иттхим̣ на пассати, евамака̄си. со адисва̄ саттха̄рам̣ олокенто ат̣т̣ха̄си. саттха̄ тасса олокетва̄ т̣хитака̄ле ‘‘кума̄рака, на хи ра̄гаггина̄ садисо агги на̄ма, досакалина̄ садисо кали на̄ма, кхандхапарихаран̣адуккхена садисам̣ дуккхам̣ на̄ма аттхи, нибба̄насукхасадисам̣ сукхампи наттхийева̄’’ти ватва̄ имам̣ га̄тхама̄ха –
202. ‘‘наттхи ра̄гасамо агги, наттхи досасамо кали;
наттхи кхандхасама̄ дуккха̄, наттхи сантипарам̣ сукха’’нти.
таттха наттхи ра̄гасамоти дхӯмам̣ ва̄ джа̄лам̣ ва̄ ан̇га̄рам̣ ва̄ адассетва̄ антойева джха̄петва̄ бхасмамут̣т̣хим̣ ка̄тум̣ саматтхо ра̄гена само ан̃н̃о агги на̄ма наттхи. калӣти досена само апара̄дхопи наттхи. кхандхасама̄ти кхандхехи сама̄. йатха̄ парихарийама̄на̄ кхандха̄ дуккха̄, евам̣ ан̃н̃ам̣ дуккхам̣ на̄ма наттхи. сантипаранти нибба̄нато уттарим̣ ан̃н̃ам̣ сукхампи наттхи. ан̃н̃ан̃хи сукхам̣ сукхамева, нибба̄нам̣ парамасукханти аттхо.
десана̄васа̄не кума̄рика̄ ча кума̄рако ча сота̄паттипхале патит̣т̣хахим̣су. тасмим̣ самайе бхагава̄ тесам̣ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ дассана̄ка̄рам̣ ака̄сӣти.
ан̃н̃атаракулада̄рика̄ваттху чатуттхам̣.
5. екаупа̄сакаваттху
джигхаччха̄ти имам̣ дхаммадесанам̣ саттха̄ а̄л̣авийам̣ вихаранто екам̣ упа̄сакам̣ а̄раббха катхеси.
екасмин̃хи дивасе саттха̄ джетаване гандхакут̣ийам̣ нисиннова паччӯсака̄ле локам̣ волокенто а̄л̣авийам̣ екам̣ дуггатамануссам̣ дисва̄ тассӯпаниссайасампаттим̣ н̃атва̄ пан̃часатабхиккхупарива̄ро а̄л̣авим̣ агама̄си. а̄л̣авива̄сино саттха̄рам̣ нимантайим̣су. сопи дуггатамануссо ‘‘саттха̄ кира а̄гато’’ти сутва̄ ‘‘саттху сантике дхаммам̣ сосса̄мӣ’’ти манам̣ ака̄си. там̣дивасамева часса еко гон̣о пала̄йи. со ‘‘ким̣ ну кхо гон̣ам̣ парийесисса̄ми, уда̄ху дхаммам̣ сун̣а̄мӣ’’ти чинтетва̄ ‘‘гон̣ам̣ парийеситва̄ паччха̄ дхаммам̣ сосса̄мӣ’’ти па̄това геха̄ никкхами. а̄л̣авива̄синопи буддхаппамукхам̣ бхиккхусан̇гхам̣ нисӣда̄петва̄ паривиситва̄ анумоданаттха̄йа паттам̣ ган̣хим̣су. саттха̄ ‘‘йам̣ нисса̄йа ахам̣ тим̣сайоджанамаггам̣ а̄гато, со гон̣ам̣ парийеситум̣ аран̃н̃ам̣ павит̣т̣хо, тасмим̣ а̄гатейева дхаммам̣ десесса̄мӣ’’ти тун̣хӣ ахоси.
сопи мануссо дива̄ гон̣ам̣ дисва̄ гоган̣е паккхипитва̄ ‘‘сачепи ан̃н̃ам̣ наттхи, саттху ванданаматтампи карисса̄мӣ’’ти джигхаччха̄пӣл̣итопи гехам̣ гамана̄йа манам̣ акатва̄ вегена саттху сантикам̣ а̄гантва̄ саттха̄рам̣ вандитва̄ екамантам̣ ат̣т̣ха̄си. саттха̄ тасса т̣хитака̄ле да̄навеййа̄ват̣икам̣ а̄ха – ‘‘аттхи кин̃чи бхиккхусан̇гхасса атириттабхатта’’нти? ‘‘бханте, саббам̣ аттхӣ’’ти. тена хи ‘‘имам̣ паривиса̄хӣ’’ти. со саттха̄ра̄ вуттат̣т̣ха̄нейева там̣ нисӣда̄петва̄ йа̄гукха̄данӣйабходжанӣйехи саккаччам̣ паривиси. со бхуттабхатто мукхам̣ виккха̄леси. т̣хапетва̄ кира имам̣ т̣ха̄нам̣ тӣсу пит̣акесу ан̃н̃аттха гата̄гатасса бхаттавича̄ран̣ам̣ на̄ма наттхи. тасса пассаддхадаратхасса читтам̣ екаггам̣ ахоси. атхасса саттха̄ анупуббим̣ катхам̣ катхетва̄ сачча̄ни пака̄сеси. со десана̄васа̄не сота̄паттипхале патит̣т̣хахи. саттха̄пи анумоданам̣ катва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ пакка̄ми. маха̄джано саттха̄рам̣ анугантва̄ ниватти.
бхиккхӯ саттха̄ра̄ саддхим̣ гаччханта̄йева уджджха̄йим̣су – ‘‘пассатха̄вусо, саттху каммам̣, ан̃н̃есу дивасесу еварӯпам̣ наттхи, аджджа панекам̣ мануссам̣ дисва̄ва йа̄гуа̄дӣни вича̄ретва̄ да̄песӣ’’ти. саттха̄ ниваттитва̄ т̣хитакова ‘‘ким̣ катхетха, бхиккхаве’’ти пуччхитва̄ таматтхам̣ сутва̄ ‘‘а̄ма, бхиккхаве, ахам̣ тим̣сайоджанам̣ канта̄рам̣ а̄гаччханто тасса упа̄сакассӯпаниссайам̣ дисва̄ а̄гато, со ативийа джигхаччхито, па̄това пат̣т̣ха̄йа гон̣ам̣ парийесанто аран̃н̃е вичари. ‘джигхаччхадуккхена дхамме десийама̄непи пат̣ивиджджхитум̣ на саккхиссатӣ’ти чинтетва̄ евам̣ ака̄сим̣, джигхаччха̄рогасадисо рого на̄ма наттхӣ’’ти ватва̄ имам̣ га̄тхама̄ха –
203. ‘‘джигхаччха̄парама̄ рога̄, сан̇кха̄рапарама̄ дукха̄;
етам̣ н̃атва̄ йатха̄бхӯтам̣, нибба̄нам̣ парамам̣ сукха’’нти.
таттха джигхаччха̄парама̄ рога̄ти йасма̄ ан̃н̃о рого саким̣ тикиччхито винассати ва̄ тадан̇гавасена ва̄ пахӣйати, джигхаччха̄ пана ниччака̄лам̣ тикиччхитабба̄йева̄ти сесарога̄нам̣ айам̣ парама̄ на̄ма. сан̇кха̄ра̄ти пан̃ча кхандха̄. етам̣ н̃атва̄ти джигхаччха̄само рого наттхи, кхандхапарихаран̣асамам̣ дуккхам̣ на̄ма наттхӣти етаматтхам̣ йатха̄бхӯтам̣ н̃атва̄ пан̣д̣ито нибба̄нам̣ саччхи кароти. нибба̄нам̣ парамам̣ сукханти тан̃хи саббасукха̄нам̣ парамам̣ уттамам̣ сукханти аттхо.
десана̄васа̄не бахӯ сота̄паттипхала̄дӣни па̄пун̣им̣сӯти.
екаупа̄сакаваттху пан̃чамам̣.
6. пасенадикосалаваттху
а̄рогйапарама̄ ла̄бха̄ти имам̣ дхаммадесанам̣ саттха̄ джетаване вихаранто ра̄джа̄нам̣ пасенадикосалам̣ а̄раббха катхеси.
екасмин̃хи самайе ра̄джа̄ тан̣д̣уладон̣асса оданам̣ тадупийена сӯпабйан̃джанена бхун̃джати. екадивасам̣ бхуттапа̄тара̄со бхаттасаммадам̣ авинодетва̄ саттху сантикам̣ гантва̄ килантарӯпо ито чито ча сампариваттати, нидда̄йа абхибхӯйама̄нопи уджукам̣ нипаджджитум̣ асакконто екамантам̣ нисӣди. атха нам̣ саттха̄ а̄ха – ‘‘ким̣, маха̄ра̄джа, ависсамитва̄ва а̄гатосӣ’’ти? ‘‘а̄ма, бханте, бхуттака̄лато пат̣т̣ха̄йа ме маха̄дуккхам̣ хотӣ’’ти. атха нам̣ саттха̄, ‘‘маха̄ра̄джа, атибахубходжанам̣ евам̣ дуккхам̣ хотӣ’’ти ватва̄ имам̣ га̄тхама̄ха –
‘‘миддхӣ йада̄ хоти махаггхасо ча,
нидда̄йита̄ сампариваттаса̄йӣ;
маха̄вара̄хова нива̄папут̣т̣хо,
пунаппунам̣ габбхамупети мандо’’ти. (дха. па. 325); –
има̄йа га̄тха̄йа овадитва̄, ‘‘маха̄ра̄джа, бходжанам̣ на̄ма матта̄йа бхун̃джитум̣ ват̣т̣ати. маттабходжино хи сукхам̣ хотӣ’’ти уттари оваданто имам̣ га̄тхама̄ха –
‘‘мануджасса сада̄ сатӣмато,
маттам̣ джа̄нато ладдхабходжане;
танукасса бхаванти ведана̄,
сан̣икам̣ джӣрати а̄йупа̄лайа’’нти. (сам̣. ни. 1.124);
ра̄джа̄ га̄тхам̣ угган̣хитум̣ на̄саккхи, самӣпе т̣хитам̣ пана бха̄гинеййам̣, судассанам̣ на̄ма ма̄н̣авам̣ ‘‘имам̣ га̄тхам̣ угган̣ха, та̄та̄’’ти а̄ха. со там̣ га̄тхам̣ угган̣хитва̄ ‘‘ким̣ кароми, бханте’’ти саттха̄рам̣ пуччхи. атха нам̣ саттха̄ а̄ха – ‘‘ран̃н̃о бхун̃джантасса оса̄напин̣д̣ака̄ле имам̣ га̄тхам̣ вадеййа̄си, ра̄джа̄ аттхам̣ саллаккхетва̄ йам̣ пин̣д̣ам̣ чхад̣д̣ессати, тасмим̣ пин̣д̣е ситтхаган̣ана̄йа ран̃н̃о бхаттапачанака̄ле таттаке тан̣д̣уле хареййа̄сӣ’’ти. со ‘‘са̄дху, бханте’’ти са̄йампи па̄топи ран̃н̃о бхун̃джантасса оса̄напин̣д̣ака̄ле там̣ га̄тхам̣ уда̄харитва̄ тена чхад̣д̣итапин̣д̣е ситтхаган̣ана̄йа тан̣д̣уле ха̄песи. ра̄джа̄пи тасса га̄тхам̣ сутва̄ сахассам̣ сахассам̣ да̄песи. со апарена самайена на̄л̣икоданапарамата̄йа сан̣т̣хахитва̄ сукхаппатто танусарӣро ахоси.
атхекадивасам̣ саттху сантикам̣ гантва̄ саттха̄рам̣ вандитва̄ а̄ха – ‘‘бханте, ида̄ни ме сукхам̣ джа̄там̣, мигампи ассампи анубандхитва̄ ган̣ханасаматтхо джа̄томхи. пуббе ме бха̄гинеййена саддхим̣ йуддхамева хоти, ида̄ни ваджӣракума̄рим̣ на̄ма дхӣтарам̣ бха̄гинеййасса датва̄ со га̄мо тасса̄йева нха̄начун̣н̣амӯлам̣ катва̄ динно, тена саддхим̣ виггахо вӯпасанто, имина̄пи ме ка̄ран̣ена сукхамева джа̄там̣. куласантакам̣ ра̄джаман̣иратанам̣ но гехе пуримадивасе нат̣т̣хам̣, тампи ида̄ни хаттхапаттам̣ а̄гатам̣, имина̄пи ме ка̄ран̣ена сукхамева джа̄там̣. тумха̄кам̣ са̄вакехи саддхим̣ висса̄сам̣ иччхантена н̃а̄тидхӣта̄пи но гехе ката̄, имина̄пи ме ка̄ран̣ена сукхамева джа̄та’’нти. саттха̄ ‘‘а̄рогйам̣ на̄ма, маха̄ра̄джа, парамо ла̄бхо, йатха̄ладдхена сантут̣т̣хабха̄васадисампи дханам̣, висса̄сасадисо ча парама̄ н̃а̄ти, нибба̄насадисан̃ча сукхам̣ на̄ма наттхӣ’’ти ватва̄ имам̣ га̄тхама̄ха –
204. ‘‘а̄рогйапарама̄ ла̄бха̄, сантут̣т̣хипарамам̣ дханам̣;
висса̄сапарама̄ н̃а̄ти, нибба̄напарамам̣ сукха’’нти.
таттха а̄рогйапарама̄ ла̄бха̄ти арогабха̄вапарама̄ ла̄бха̄. рогино хи виджджама̄на̄пи ла̄бха̄ ала̄бха̄йева, тасма̄ арогасса саббала̄бха̄ а̄гата̄ва хонти. тенетам̣ вуттам̣ – ‘‘а̄рогйапарама̄ ла̄бха̄’’ти. сантут̣т̣хипарамам̣ дхананти гихино ва̄ паббаджитасса ва̄ йам̣ аттана̄ ладдхам̣ аттано сантакам̣, тенева туссанабха̄во сантут̣т̣хӣ на̄ма сесадханехи парамам̣ дханам̣. висса̄сапарама̄ н̃а̄тӣти ма̄та̄ ва̄ хоту пита̄ ва̄, йена саддхим̣ висса̄со наттхи, со ан̃н̃а̄такова. йена ан̃н̃а̄такена пана саддхим̣ висса̄со аттхи, со асамбандхопи парамо уттамо н̃а̄ти. тена вуттам̣ – ‘‘висса̄сапарама̄ н̃а̄тӣ’’ти. нибба̄насадисам̣ пана сукхам̣ на̄ма наттхи, тенева̄ха – нибба̄напарамам̣ сукханти.
десана̄васа̄не бахӯ сота̄паттипхала̄дӣни па̄пун̣им̣сӯти.
пасенадикосалаваттху чхат̣т̣хам̣.
7. тиссаттхераваттху
павивекарасанти имам̣ дхаммадесанам̣ саттха̄ веса̄лийам̣ вихаранто ан̃н̃атарам̣ бхиккхум̣ а̄раббха катхеси.
саттха̄ра̄ хи, ‘‘бхиккхаве, ахам̣ ито чатӯхи ма̄сехи паринибба̄йисса̄мӣ’’ти вутте саттху сантике сатта бхиккхусата̄ни санта̄сам̣ а̄паджджим̣су, кхӣн̣а̄сава̄нам̣ дхаммасам̣вего уппаджджи, путхуджджана̄ ассӯни сандха̄ретум̣ на̄саккхим̣су. бхиккхӯ вагга̄ вагга̄ хутва̄ ‘‘ким̣ ну кхо карисса̄ма̄’’ти мантента̄ вичаранти. атхеко тиссаттхеро на̄ма бхиккхӯ ‘‘саттха̄ кира чатума̄саччайена паринибба̄йиссати, ахан̃чамхи авӣтара̄го, саттхари дхарама̄нейева майа̄ арахаттам̣ ган̣хитум̣ ват̣т̣атӣ’’ти чатӯсу ирийа̄патхесу екакова виха̄си. бхиккхӯнам̣ сантике гаманам̣ ва̄ кеначи саддхим̣ катха̄салла̄по ва̄ наттхи. атха нам̣ бхиккхӯ а̄хам̣су – ‘‘а̄вусо, тисса тасма̄ евам̣ каросӣ’’ти. со тесам̣ катхам̣ на сун̣а̄ти. те тасса паваттим̣ саттху а̄рочетва̄, ‘‘бханте, тумхесу тиссаттхерасса синехо наттхӣ’’ти а̄хам̣су. саттха̄ там̣ паккоса̄петва̄ ‘‘касма̄ тисса евам̣ ака̄сӣ’’ти пуччхитва̄ тена аттано адхиппа̄йе а̄рочите ‘‘са̄дху, тисса̄’’ти са̄дхука̄рам̣ датва̄, ‘‘бхиккхаве, майи синехо тиссасадисова хоту. гандхама̄ла̄дӣхи пӯджам̣ каронта̄пи нева мам̣ пӯдженти, дхамма̄нудхаммам̣ пат̣ипаджджама̄на̄йева пана мам̣ пӯджентӣ’’ти ватва̄ имам̣ га̄тхама̄ха –
205. ‘‘павивекарасам̣ питва̄, расам̣ упасамасса ча;
ниддаро хоти ниппа̄по, дхаммапӣтирасам̣ пива’’нти.
таттха павивекарасанти павивекато уппаннам̣ расам̣, екӣбха̄васукханти аттхо. питва̄ти дуккхапарин̃н̃а̄дӣни каронто а̄рамман̣ато саччхикирийа̄васена пивитва̄. упасамасса ча̄ти килесӯпасаманибба̄насса ча расам̣ питва̄. ниддаро хотӣти тена убхайарасапа̄нена кхӣн̣а̄саво бхиккху аббхантаре ра̄гадаратха̄дӣнам̣ абха̄вена ниддаро чева ниппа̄по ча хоти. расам̣ пиванти нававидхалокуттарадхаммавасена уппаннам̣ пӣтирасам̣ пивантопи ниддаро ниппа̄по ча хоти.
десана̄васа̄не тиссаттхеро арахаттам̣ па̄пун̣и, маха̄джанасса̄пи са̄ттхика̄ дхаммадесана̄ ахосӣти.
тиссаттхераваттху саттамам̣.
8. саккаваттху
са̄ху дассананти имам̣ дхаммадесанам̣ саттха̄ вел̣увага̄маке вихаранто саккам̣ а̄раббха катхеси.
татха̄гатасса хи а̄йусан̇кха̄ре виссат̣т̣хе лохитапаккхандика̄ба̄дхасса уппаннабха̄вам̣ н̃атва̄ сакко девара̄джа̄ ‘‘майа̄ саттху сантикам̣ гантва̄ гила̄нупат̣т̣ха̄нам̣ ка̄тум̣ ват̣т̣атӣ’’ти чинтетва̄ тига̄вутаппама̄н̣ам̣ аттабха̄вам̣ виджахитва̄ саттха̄рам̣ упасан̇камитва̄ хаттхехи па̄де паримаджджи. атха нам̣ саттха̄ а̄ха ‘‘ко есо’’ти? ‘‘ахам̣, бханте, сакко’’ти. ‘‘касма̄ а̄гатосӣ’’ти? ‘‘тумхе гила̄не упат̣т̣хахитум̣, бханте’’ти. ‘‘сакка, дева̄нам̣ мануссагандхо йоджанасатато пат̣т̣ха̄йа гале баддхакун̣апам̣ вийа хоти, гаччха твам̣, аттхи ме гила̄нупат̣т̣хака̄ бхиккхӯ’’ти. ‘‘бханте, чатура̄сӣтийоджанасахассаматтхаке т̣хито тумха̄кам̣ сӣлагандхам̣ гха̄йитва̄ а̄гато, ахамева упат̣т̣хахисса̄мӣ’’ти со саттху сарӣравал̣ан̃джанабха̄джанам̣ ан̃н̃асса хаттхена̄пи пхуситум̣ адатва̄ сӣсейева т̣хапетва̄ нӣхаранто мукхасан̇кочанаматтампи на ака̄си, гандхабха̄джанам̣ парихаранто вийа ахоси. евам̣ саттха̄рам̣ пат̣иджаггитва̄ саттху пха̄сукака̄лейева агама̄си.
бхиккхӯ катхам̣ самут̣т̣ха̄песум̣ ‘‘ахо саттхари саккасса синехо, еварӯпам̣ на̄ма диббасампаттим̣ паха̄йа мукхасан̇кочанаматтампи акатва̄ гандхабха̄джанам̣ нӣхаранто вийа саттху сарӣравал̣ан̃джанабха̄джанам̣ сӣсена нӣхаранто упат̣т̣ха̄намака̄сӣ’’ти. саттха̄ тесам̣ катхам̣ сутва̄ ким̣ вадетха, бхиккхаве, аначчхарийам̣ етам̣, йам̣ сакко девара̄джа̄ майи синехам̣ кароти. айам̣ сакко хи девара̄джа̄ мам̣ нисса̄йа джарасаккабха̄вам̣ виджахитва̄ сота̄панно хутва̄ тарун̣асаккасса бха̄вам̣ патто, ахам̣ хисса маран̣абхайатаджджитасса пан̃часикхагандхаббадевапуттам̣ пурато катва̄ а̄гатака̄ле индаса̄лагуха̄йам̣ девапариса̄йа маджджхе нисиннасса –
‘‘пуччха ва̄сава мам̣ пан̃хам̣, йам̣ кин̃чи манасиччхаси;
тасса тассева пан̃хасса, ахам̣ антам̣ кароми те’’ти. (дӣ. ни. 2.356) –
ватва̄ тасса кан̇кхам̣ виноденто дхаммам̣ десесим̣. десана̄васа̄не чуддасаннам̣ па̄н̣акот̣ӣнам̣ дхамма̄бхисамайо ахоси, саккопи йатха̄нисиннова сота̄паттипхалам̣ патва̄ тарун̣асакко джа̄то. евамасса̄хам̣ бахӯпака̄ро. тасса майи синехо на̄ма аначчхарийо. бхиккхаве, арийа̄нан̃хи дассанампи сукхам̣, техи саддхим̣ екат̣т̣ха̄не саннива̄сопи сукхо. ба̄лехи саддхим̣ пана саббаметам̣ дуккханти ватва̄ има̄ га̄тха̄ абха̄си –
206. ‘‘са̄ху дассанамарийа̄нам̣, саннива̄со сада̄ сукхо;
адассанена ба̄ла̄нам̣, ниччамева сукхӣ сийа̄.
207. ‘‘ба̄ласан̇гатача̄рӣ хи, дӣгхамаддха̄на сочати;
дуккхо ба̄лехи сам̣ва̄со, амиттенева саббада̄;
дхӣро ча сукхасам̣ва̄со, н̃а̄тӣнам̣ва сама̄гамо’’.
тасма̄ хи –
208. ‘‘дхӣран̃ча пан̃н̃ан̃ча бахуссутан̃ча,дхорайхасӣлам̣ ватавантамарийам̣;
там̣ та̄дисам̣ саппурисам̣ сумедхам̣,бхаджетха наккхаттапатхам̣ ва чандима̄’’ти.
таттха са̄хӯти сундарам̣ бхаддакам̣. саннива̄соти на кевалан̃ча тесам̣ дассанамева, техи саддхим̣ екат̣т̣ха̄не нисӣдана̄дибха̄вопи тесам̣ ваттапат̣иваттам̣ ка̄тум̣ лабханабха̄вопи са̄дхуйева. ба̄ласан̇гатача̄рӣ хӣти йо ба̄лена сахача̄рӣ. дӣгхамаддха̄нанти со ба̄ласаха̄йена ‘‘ехи сандхиччхеда̄дӣни карома̄’’ти вуччама̄но тена саддхим̣ екаччхандо хутва̄ та̄ни каронто хаттхаччхеда̄дӣни патва̄ дӣгхамаддха̄нам̣ сочати. саббада̄ти йатха̄ асихаттхена ва̄ амиттена а̄сӣвиса̄дӣхи ва̄ саддхим̣ екато ва̄со на̄ма ниччам̣ дуккхо, татхева ба̄лехи саддхинти аттхо. дхӣро ча сукхасам̣ва̄соти еттха сукхо сам̣ва̄со етена̄ти сукхасам̣ва̄со, пан̣д̣итена саддхим̣ екат̣т̣ха̄не сам̣ва̄со сукхоти аттхо. катхам̣? н̃а̄тӣнам̣ва сама̄гамоти йатха̄пи н̃а̄тӣнам̣ сама̄гамо сукхо, евам̣ сукхо.
тасма̄ хӣти йасма̄ ба̄лехи саддхим̣ сам̣ва̄со дуккхо, пан̣д̣итена саддхим̣ сукхо, тасма̄ хи дхитисампаннам̣ дхӣран̃ча, локийалокуттарапан̃н̃а̄сампаннам̣ пан̃н̃ан̃ча, а̄гама̄дхигамасампаннам̣ бахуссутан̃ча, арахаттапа̄панакасан̇кха̄та̄йа дхураваханасӣлата̄йа дхорайхасӣлам̣, сӣлаватена чева дхутан̇гаватена ча ватавантам̣, килесехи а̄раката̄йа арийам̣, татха̄рӯпам̣ саппурисам̣ собханапан̃хам̣ йатха̄ ниммалам̣ наккхаттапатхасан̇кха̄там̣ а̄ка̄сам̣ чандима̄ бхаджати, евам̣ бхаджетха пайирупа̄сетха̄ти аттхо.
десана̄васа̄не бахӯ сота̄паттипхала̄дӣни па̄пун̣им̣сӯти.
саккаваттху ат̣т̣хамам̣.
сукхаваггаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
паннарасамо вагго.