11. джара̄вагго

1. виса̄кха̄йа саха̄йика̄нам̣ ваттху

ко ну ха̄со кима̄нандоти имам̣ дхаммадесанам̣ саттха̄ джетаване вихаранто виса̄кха̄йа саха̄йика̄йо а̄раббха катхеси.

са̄ваттхийам̣ кира пан̃часата̄ кулапутта̄ ‘‘евам̣ има̄ аппама̄давиха̄ринийо бхависсантӣ’’ти аттано аттано бхарийа̄йо виса̄кхам̣ маха̄упа̄сикам̣ сампат̣иччха̄песум̣. та̄ уййа̄нам̣ ва̄ виха̄рам̣ ва̄ гаччхантийо та̄йа саддхим̣йева гаччханти. та̄ екасмим̣ ка̄ле ‘‘сатта̄хам̣ сура̄чхан̣о бхависсатӣ’’ти чхан̣е сан̇гхут̣т̣хе аттано аттано са̄мика̄нам̣ сурам̣ пат̣ийа̄десум̣. те сатта̄хам̣ сура̄чхан̣ам̣ кӣл̣итва̄ ат̣т̣хаме дивасе каммантабхерийа̄ никкханта̄йа камманте агамам̣су. та̄пи иттхийо ‘‘майам̣ са̄мика̄нам̣ саммукха̄ сурам̣ па̄тум̣ на лабхимха̄, авасеса̄ сура̄ ча аттхи, идам̣ йатха̄ те на джа̄нанти, татха̄ пивисса̄ма̄’’ти виса̄кха̄йа сантикам̣ гантва̄ ‘‘иччха̄ма, аййе, уййа̄нам̣ дат̣т̣ху’’нти ватва̄ ‘‘са̄дху, амма̄, тена хи каттаббакичча̄ни катва̄ никкхаматха̄’’ти вутте та̄йа саддхим̣ гантва̄ пат̣иччханна̄ка̄рена сурам̣ нӣхара̄петва̄ уййа̄не пивитва̄ матта̄ вичарим̣су. виса̄кха̄пи ‘‘айуттам̣ има̄хи катам̣, ида̄ни мам̣ ‘саман̣асса готамасса са̄вика̄ виса̄кха̄ сурам̣ пивитва̄ вичаратӣ’ти титтхийа̄пи гарахиссантӣ’’ти чинтетва̄ та̄ иттхийо а̄ха – ‘‘амма̄ айуттам̣ во катам̣, мамапи айасо уппа̄дито, са̄мика̄пи во куджджхиссанти, ида̄ни ким̣ кариссатха̄’’ти. гила̄на̄лайам̣ дассайисса̄ма, аййети. тена хи пан̃н̃а̄йиссатха сакена каммена̄ти. та̄ гехам̣ гантва̄ гила̄на̄лайам̣ карим̣су. атха та̄сам̣ са̄мика̄ ‘‘иттханна̄ма̄ ча иттханна̄ма̄ ча каха’’нти пуччхитва̄ ‘‘гила̄на̄’’ти сутва̄ ‘‘аддха̄ ета̄хи авасесасура̄ пӣта̄ бхависсантӣ’’ти саллаккхетва̄ та̄ потхетва̄ анайабйасанам̣ па̄песум̣. та̄ апарасмимпи чхан̣ава̄ре татхева сурам̣ пивитука̄ма̄ виса̄кхам̣ упасан̇камитва̄, ‘‘аййе, уййа̄нам̣ но нехӣ’’ти ватва̄ ‘‘пуббепи ме тумхехи айасо уппа̄дито, гаччхатха, на во ахам̣ несса̄мӣ’’ти та̄йа пат̣иккхитта̄ ‘‘ида̄ни евам̣ на карисса̄ма̄’’ти саммантайитва̄ пуна там̣ упасан̇камитва̄ а̄хам̣су, ‘‘аййе, буддхапӯджам̣ ка̄тука̄ма̄мха̄, виха̄рам̣ но нехӣ’’ти. ида̄ни амма̄ йуджджати, гаччхатха, париваччхам̣ каротха̄ти. та̄ чан̇кот̣акехи гандхама̄ла̄дӣни га̄ха̄петва̄ сура̄пун̣н̣е мут̣т̣хива̄раке хаттхехи оламбетва̄ маха̄пат̣е па̄рупитва̄ виса̄кхам̣ упасан̇камитва̄ та̄йа саддхим̣ виха̄рам̣ пависама̄на̄ екамантам̣ гантва̄ мут̣т̣хива̄ракехева сурам̣ пивитва̄ ва̄раке чхад̣д̣етва̄ дхаммасабха̄йам̣ саттху пурато нисӣдим̣су.

виса̄кха̄ ‘‘има̄сам̣, бханте, дхаммам̣ катхетха̄’’ти а̄ха. та̄пи мадавегена кампама̄насарӣра̄ ‘‘ичча̄ма, га̄йа̄ма̄’’ти читтам̣ уппа̄десум̣. атхека̄ ма̄рака̄йика̄ девата̄ ‘‘има̄сам̣ сарӣре адхимуччитва̄ саман̣асса готамасса пурато виппака̄рам̣ дассесса̄мӣ’’ти чинтетва̄ та̄сам̣ сарӣре адхимуччи. та̄су екачча̄ саттху пурато па̄н̣им̣ пахаритва̄ хаситум̣, екачча̄ наччитум̣ а̄рабхим̣су. саттха̄ ‘‘ким̣ ида’’нти а̄вадждженто там̣ ка̄ран̣ам̣ н̃атва̄ ‘‘на ида̄ни ма̄рака̄йика̄нам̣ ота̄рам̣ лабхитум̣ дасса̄ми. на хи майа̄ еттакам̣ ка̄лам̣ па̄рамийо пӯрентена ма̄рака̄йика̄нам̣ ота̄рала̄бхаттха̄йа пӯрита̄’’ти та̄ сам̣веджетум̣ бхамукаломато расмийо виссаджджеси, та̄вадева андхака̄ратимиса̄ ахоси. та̄ бхӣта̄ ахесум̣ маран̣абхайатаджджита̄. тена та̄сам̣ куччхийам̣ сура̄ джӣри. саттха̄ нисиннапаллан̇ке антарахито синерумуддхани т̣хатва̄ ун̣н̣а̄ломато расмим̣ виссаджджеси, тан̇кхан̣ам̣йева чандасахассуггаманам̣ вийа ахоси. атха саттха̄ та̄ иттхийо а̄мантетва̄ ‘‘тумхехи мама сантикам̣ а̄гаччхама̄на̄хи паматта̄хи а̄гантум̣ на ват̣т̣ати. тумха̄кан̃хи пама̄денева ма̄рака̄йика̄ девата̄ ота̄рам̣ лабхитва̄ тумхе хаса̄дӣнам̣ акаран̣ат̣т̣ха̄не хаса̄дӣни ка̄ра̄песи, ида̄ни тумхехи ра̄га̄дӣнам̣ аггӣнам̣ нибба̄панаттха̄йа усса̄хам̣ ка̄тум̣ ват̣т̣атӣ’’ти ватва̄ имам̣ га̄тхама̄ха –

146. ‘‘ко ну ха̄со кима̄нандо, ниччам̣ паджджалите сати;

андхака̄рена онаддха̄, падӣпам̣ на гавесатха̄’’ти.

таттха а̄нандоти тут̣т̣хи. идам̣ вуттам̣ хоти – имасмим̣ локасаннива̄се ра̄га̄дӣхи ека̄дасахи аггӣхи ниччам̣ паджджалите сати ко ну тумха̄кам̣ ха̄со ва̄ тут̣т̣хи ва̄? нану еса акаттаббарӯпойева. ат̣т̣хаваттхукена хи авиджджа̄ндхака̄рена онаддха̄ тумхе тассева андхака̄расса видхаманаттха̄йа ким̣ ка̄ран̣а̄ н̃а̄н̣аппадӣпам̣ на гавесатха на каротха̄ти.

десана̄васа̄не пан̃часата̄пи та̄ иттхийо сота̄паттипхале патит̣т̣хахим̣су.

саттха̄ та̄сам̣ ачаласаддха̄йа патит̣т̣хитабха̄вам̣ н̃атва̄ синеруматтхака̄ отаритва̄ буддха̄сане нисӣди. атха нам̣ виса̄кха̄ а̄ха – ‘‘бханте, сура̄ на̄меса̄ па̄пика̄. еварӯпа̄ хи на̄ма има̄ иттхийо тумха̄дисасса буддхасса пурато нисӣдитва̄ ирийа̄патхаматтампи сан̣т̣ха̄петум̣ асакконтийо ут̣т̣ха̄йа па̄н̣им̣ пахаритва̄ хасанагӣтаначча̄дӣни а̄рабхим̣сӯ’’ти. саттха̄ ‘‘а̄ма, виса̄кхе, па̄пика̄ ева еса̄ сура̄ на̄ма. етан̃хи нисса̄йа анеке сатта̄ анайабйасанам̣ патта̄’’ти ватва̄ ‘‘када̄ панеса̄, бханте, уппанна̄’’ти вутте тасса̄ уппаттим̣ виттха̄рена катхетум̣ атӣтам̣ а̄харитва̄ кумбхаджа̄такам̣ (джа̄. 1.16.33 а̄дайо) катхесӣти.

виса̄кха̄йа саха̄йика̄нам̣ ваттху пат̣хамам̣.

2. сирима̄ваттху

пасса читтакатанти имам̣ дхаммадесанам̣ саттха̄ вел̣уване вихаранто сиримам̣ а̄раббха катхеси.

са̄ кира ра̄джагахе абхирӯпа̄ ган̣ика̄. екасмим̣ пана антовассе суманасет̣т̣хипуттасса бхарийа̄йа пун̣н̣акасет̣т̣хисса дхӣта̄йа уттара̄йа на̄ма упа̄сика̄йа апараджджхитва̄ там̣ паса̄детука̄ма̄ тасса̄ гехе бхиккхусан̇гхена саддхим̣ катабхаттакиччам̣ саттха̄рам̣ кхама̄петва̄ там̣ дивасам̣ дасабаласса бхатта̄нумоданам̣ сутва̄ –

‘‘аккодхена джине кодхам̣, аса̄дхум̣ са̄дхуна̄ джине;

джине кадарийам̣ да̄нена, саччена̄ликава̄дина’’нти. (джа̄. 1.2.2; дха. па. 223) –

га̄тха̄парийоса̄не сота̄паттипхалам̣ па̄пун̣и. айаметтха сан̇кхепо, виттха̄ракатха̄ пана кодхавагге анумоданага̄тха̄ван̣н̣ана̄йамева а̄вибхависсати. евам̣ сота̄паттипхалам̣ патта̄ пана сирима̄ дасабалам̣ нимантетва̄ пунадивасе маха̄да̄нам̣ датва̄ сан̇гхасса ат̣т̣хакабхаттам̣ нибаддхам̣ да̄песи. а̄дито пат̣т̣ха̄йа нибаддхам̣ ат̣т̣ха бхиккхӯ гехам̣ гаччханти. ‘‘саппим̣ ган̣хатха, кхӣрам̣ ган̣хатха̄’’тиа̄дӣни ватва̄ тесам̣ патте пӯрети. екена ладдхам̣ тин̣н̣ампи чатуннампи пахоти. девасикам̣ сол̣асакаха̄пан̣апариббайена пин̣д̣апа̄то дӣйати. атхекадивасам̣ еко бхиккху тасса̄ гехе ат̣т̣хакабхаттам̣ бхун̃джитва̄ тийоджанаматтхаке екам̣ виха̄рам̣ агама̄си. атха нам̣ са̄йам̣ тхерупат̣т̣ха̄не нисиннам̣ пуччхим̣су – ‘‘а̄вусо, кахам̣ бхиккхам̣ гахетва̄ а̄гатосӣ’’ти. сирима̄йа ат̣т̣хакабхаттам̣ ме бхуттанти. мана̄пам̣ катва̄ дети, а̄вусоти. ‘‘на сакка̄ тасса̄ бхаттам̣ ван̣н̣етум̣, ативийа пан̣ӣтам̣ катва̄ дети, екена ладдхам̣ тин̣н̣ампи чатуннампи пахоти, тасса̄ пана деййадхамматопи дассанамева уттаритарам̣. са̄ хи иттхӣ еварӯпа̄ ча еварӯпа̄ ча̄’’ти тасса̄ гун̣е ван̣н̣еси.

атхеко бхиккху тасса̄ гун̣акатхам̣ сутва̄ адассаненева синехам̣ уппа̄детва̄ ‘‘майа̄ гантва̄ там̣ дат̣т̣хум̣ ват̣т̣атӣ’’ти аттано вассаггам̣ катхетва̄ там̣ бхиккхум̣ т̣хитикам̣ пуччхитва̄ ‘‘све, а̄вусо, тасмим̣ гехе твам̣ сан̇гхаттхеро хутва̄ ат̣т̣хакабхаттам̣ лабхиссасӣ’’ти сутва̄ тан̇кхан̣ан̃н̃ева паттачӣварам̣ а̄да̄йа паккантопи па̄това арун̣е уггате сала̄каггам̣ пависитва̄ т̣хито сан̇гхаттхеро хутва̄ тасса̄ гехе ат̣т̣хакабхаттам̣ лабхи. йо пана бхиккху хиййо бхун̃джитва̄ пакка̄ми, тасса гатавела̄йамева асса̄ сарӣре рого уппаджджи. тасма̄ са̄ а̄бхаран̣а̄ни омун̃читва̄ нипаджджи. атхасса̄ да̄сийо ат̣т̣хакабхаттам̣ лабхитва̄ а̄гате бхиккхӯ дисва̄ а̄рочесум̣. са̄ сахаттха̄ патте гахетва̄ нисӣда̄петум̣ ва̄ паривиситум̣ ва̄ асакконтӣ да̄сийо а̄н̣а̄песи – ‘‘амма̄ патте гахетва̄, аййе, нисӣда̄петва̄ йа̄гум̣ па̄йетва̄ кхаджджакам̣ датва̄ бхаттавела̄йа патте пӯретва̄ детха̄’’ти. та̄ ‘‘са̄дху, аййе’’ти бхиккхӯ павесетва̄ йа̄гум̣ па̄йетва̄ кхаджджакам̣ датва̄ бхаттавела̄йа бхаттасса патте пӯретва̄ тасса̄ а̄рочайим̣су. са̄ ‘‘мам̣ париггахетва̄ нетха, аййе, вандисса̄мӣ’’ти ватва̄ та̄хи париггахетва̄ бхиккхӯнам̣ сантикам̣ нӣта̄ ведхама̄нена сарӣрена бхиккхӯ ванди. со бхиккху там̣ олокетва̄ чинтеси – ‘‘гила̄на̄йа та̄ва еварӯпа̄ айам̣ етисса̄ рӯпасобха̄, арогака̄ле пана сабба̄бхаран̣апат̣иман̣д̣ита̄йа имисса̄ кӣдисӣ рӯпасампаттӣ’’ти. атхасса анекавассакот̣исанничито килесо самуда̄чари, со ан̃н̃а̄н̣ӣ хутва̄ бхаттам̣ бхун̃джитум̣ асакконто паттама̄да̄йа виха̄рам̣ гантва̄ паттам̣ пидха̄йа екаманте т̣хапетва̄ чӣварам̣ паттхаритва̄ нипаджджи.

атха нам̣ еко саха̄йако бхиккху йа̄чантопи бходжетум̣ на̄саккхи. со чхиннабхатто ахоси. там̣ дивасамева са̄йанхасамайе сирима̄ ка̄ламака̄си. ра̄джа̄ саттху са̄санам̣ песеси – ‘‘бханте, джӣвакасса канит̣т̣хабхагинӣ, сирима̄, ка̄ламака̄сӣ’’ти. саттха̄ там̣ сутва̄ ран̃н̃о са̄санам̣ пахин̣и ‘‘сирима̄йа джха̄панакиччам̣ наттхи, а̄макасуса̄не там̣ йатха̄ ка̄касунакха̄дайо на кха̄данти, татха̄ нипаджджа̄петва̄ раккха̄петха̄’’ти. ра̄джа̄пи татха̄ ака̄си. пат̣ипа̄т̣ийа̄ тайо диваса̄ атикканта̄, чатуттхе дивасе сарӣрам̣ уддхума̄йи, навахи ван̣амукхехи пул̣ава̄ паггхарим̣су, сакаласарӣрам̣ бхиннам̣ са̄либхаттача̄т̣и вийа ахоси. ра̄джа̄ нагаре бхерим̣ чара̄песи – ‘‘т̣хапетва̄ гехараккхаке да̄раке сирима̄йа дассанаттхам̣ ана̄гаччханта̄нам̣ ат̣т̣ха каха̄пан̣а̄ни дан̣д̣о’’ти. саттху санти кан̃ча песеси – ‘‘буддхаппамукхо кира бхиккхусан̇гхо сирима̄йа дассанаттхам̣ а̄гаччхатӯ’’ти. саттха̄ бхиккхӯнам̣ а̄рочеси – ‘‘сирима̄йа дассанаттхам̣ гамисса̄ма̄’’ти. сопи дахарабхиккху чатта̄ро дивасе кассачи вачанам̣ аггахетва̄ чхиннабхаттова нипаджджи. патте бхаттам̣ пӯтикам̣ джа̄там̣, патте малам̣ ут̣т̣хахи. атха нам̣ со саха̄йако бхиккху упасан̇камитва̄, ‘‘а̄вусо, саттха̄ сирима̄йа дассанаттхам̣ гаччхатӣ’’ти а̄ха. со татха̄ чха̄таджджхаттопи ‘‘сирима̄’’ти вуттападейева сахаса̄ ут̣т̣хахитва̄ ‘‘ким̣ бхан̣асӣ’’ти а̄ха. ‘‘саттха̄ сиримам̣ дат̣т̣хум̣ гаччхати, твампи гамиссасӣ’’ти вутте, ‘‘а̄ма, гамисса̄мӣ’’ти бхаттам̣ чхад̣д̣етва̄ паттам̣ дховитва̄ тхавика̄йа паккхипитва̄ бхиккхусан̇гхена саддхим̣ агама̄си. саттха̄ бхиккхусан̇гхапаривуто екапассе ат̣т̣ха̄си, бхиккхунисан̇гхопи ра̄джапариса̄пи упа̄сакапариса̄пи упа̄сика̄париса̄пи екекапассе ат̣т̣хам̣су.

саттха̄ ра̄джа̄нам̣ пуччхи – ‘‘ка̄ еса̄, маха̄ра̄джо’’ти. бханте, джӣвакасса бхагинӣ, сирима̄, на̄ма̄ти. сирима̄, еса̄ти. а̄ма, бхантети. тена хи нагаре бхерим̣ чара̄пехи ‘‘сахассам̣ датва̄ сиримам̣ ган̣хантӯ’’ти. ра̄джа̄ татха̄ ка̄реси. екопи ‘ха’нти ва̄ ‘ху’нти ва̄ ваданто на̄ма на̄хоси. ра̄джа̄ саттху а̄рочеси – ‘‘на ган̣ханти, бханте’’ти. тена хи, маха̄ра̄джа, аггхам̣ оха̄рехӣти. ра̄джа̄ ‘‘пан̃часата̄ни датва̄ ган̣хантӯ’’ти бхерим̣ чара̄петва̄ кан̃чи ган̣ханакам̣ адисва̄ ‘‘ад̣д̣хатеййа̄ни сата̄ни, две сата̄ни, сатам̣, пан̣н̣а̄сам̣, пан̃чавӣсати каха̄пан̣е, даса каха̄пан̣е, пан̃ча каха̄пан̣е, екам̣ каха̄пан̣ам̣ ад̣д̣хам̣, па̄дам̣, ма̄сакам̣, ка̄кан̣икам̣ датва̄ сиримам̣ ган̣хантӯ’’ти бхерим̣ чара̄песи. кочи там̣ на иччхи. ‘‘мудха̄пи ган̣хантӯ’’ти бхерим̣ чара̄песи. ‘ха’нти ва̄ ‘ху’нти ва̄ ваданто на̄ма на̄хоси. ра̄джа̄ ‘‘мудха̄пи, бханте, ган̣ханто на̄ма наттхӣ’’ти а̄ха. саттха̄ ‘‘пассатха, бхиккхаве, маха̄джанасса пийам̣ ма̄туга̄мам̣, имасмим̣йева нагаре сахассам̣ датва̄ пуббе екадивасам̣ лабхим̣су, ида̄ни мудха̄ ган̣хантопи наттхи, еварӯпам̣ на̄ма рӯпам̣ кхайавайаппаттам̣, пассатха, бхиккхаве, а̄турам̣ аттабха̄ва’’нти ватва̄ имам̣ га̄тхама̄ха –

147. ‘‘пасса читтакатам̣ бимбам̣, арука̄йам̣ самусситам̣;

а̄турам̣ бахусан̇каппам̣, йасса наттхи дхувам̣ т̣хитӣ’’ти.

таттха читтакатанти катачиттам̣, ваттха̄бхаран̣ама̄ла̄латтака̄дӣхи вичиттанти аттхо. бимбанти дӣгха̄дийуттат̣т̣ха̄несу дӣгха̄дӣхи ан̇гапаччан̇гехи сан̣т̣хитам̣ аттабха̄вам̣. арука̄йанти наваннам̣ ван̣амукха̄нам̣ васена арубхӯтам̣ ка̄йам̣. самусситанти тӣхи ат̣т̣хисатехи самусситам̣. а̄туранти саббака̄лам̣ ирийа̄патха̄дӣхи парихаритаббата̄йа ниччагила̄нам̣. бахусан̇каппанти маха̄джанена бахудха̄ сан̇каппитам̣. йасса наттхи дхувам̣ т̣хитӣти йасса дхувабха̄во ва̄ т̣хитибха̄во ва̄ наттхи, екантена бхеданавикиран̣авиддхам̣санадхаммамеветам̣, имам̣ пассатха̄ти аттхо.

десана̄васа̄не чатура̄сӣтийа̄ па̄н̣асахасса̄нам̣ дхамма̄бхисамайо ахоси, сопи бхиккху сота̄паттипхале патит̣т̣хахӣти.

сирима̄ваттху дутийам̣.

3. уттара̄тхерӣваттху

париджин̣н̣амиданти имам̣ дхаммадесанам̣ саттха̄ джетаване вихаранто уттара̄тхерим̣ на̄ма бхиккхуним̣ а̄раббха катхеси.

тхерӣ кира вӣсавассасатика̄ джа̄тийа̄ пин̣д̣а̄йа чаритва̄ ладдхапин̣д̣апа̄та̄ антаравӣтхийам̣ екам̣ бхиккхум̣ дисва̄ пин̣д̣апа̄тена а̄пуччхитва̄ тасса апат̣иккхипитва̄ ган̣хантасса саббам̣ датва̄ нира̄ха̄ра̄ ахоси. евам̣ дутийепи татийепи дивасе тассева бхиккхуно тасмим̣йева т̣ха̄не бхаттам̣ датва̄ нира̄ха̄ра̄ ахоси, чатуттхе дивасе пана пин̣д̣а̄йа чарантӣ екасмим̣ самба̄дхат̣т̣ха̄не саттха̄рам̣ дисва̄ пат̣иккамантӣ оламбантам̣ аттано чӣваракан̣н̣ам̣ аккамитва̄ сан̣т̣ха̄тум̣ асакконтӣ париваттитва̄ пати. саттха̄ тасса̄ сантикам̣ гантва̄, ‘‘бхагини, париджин̣н̣о те аттабха̄во на чирассева бхиджджиссатӣ’’ти ватва̄ имам̣ га̄тхама̄ха –

148. ‘‘париджин̣н̣амидам̣ рӯпам̣, роганӣл̣ам̣ пабхан̇гурам̣;

бхиджджати пӯтисандехо, маран̣антан̃хи джӣвита’’нти.

тассаттхо – бхагини идам̣ тава сарӣрасан̇кха̄там̣ рӯпам̣ махаллакабха̄вена париджин̣н̣ам̣, тан̃ча кхо саббарога̄нам̣ нива̄сат̣т̣ха̄нат̣т̣хена роганӣл̣ам̣, йатха̄ кхо пана тарун̣опи син̇га̄ло ‘‘джарасин̇га̄ло’’ти вуччати, тарун̣а̄пи гал̣очӣлата̄ ‘‘пӯтилата̄’’ти вуччати, евам̣ тадахуджа̄там̣ суван̣н̣аван̣н̣ампи сама̄нам̣ ниччам̣ паггхаран̣ат̣т̣хена пӯтита̄йа пабхан̇гурам̣, со еса пӯтико сама̄но тава дехо бхиджджати, на чирассева бхиджджиссатӣти ведитаббо. ким̣ ка̄ран̣а̄? маран̣антан̃хи джӣвитам̣ йасма̄ саббасатта̄нам̣ джӣвитам̣ маран̣апарийоса̄намева̄ти вуттам̣ хоти.

десана̄васа̄не са̄ тхерӣ сота̄паттипхалам̣ патта̄, маха̄джанасса̄пи са̄ттхика̄ дхаммадесана̄ ахосӣти.

уттара̄тхерӣваттху татийам̣.

4. самбахулаадхима̄никабхиккхуваттху

йа̄нима̄нӣти имам̣ дхаммадесанам̣ саттха̄ джетаване вихаранто самбахуле адхима̄нике бхиккхӯ а̄раббха катхеси.

пан̃часата̄ кира бхиккхӯ саттху сантике каммат̣т̣ха̄нам̣ гахетва̄ аран̃н̃ам̣ пависитва̄ гхат̣ента̄ ва̄йаманта̄ джха̄нам̣ ниббаттетва̄ ‘‘килеса̄нам̣ асамуда̄ча̄рена паббаджитакиччам̣ но ниппханнам̣, аттана̄ пат̣иладдхагун̣ам̣ саттху а̄рочесса̄ма̄’’ти а̄гамим̣су. саттха̄ тесам̣ бахидва̄ракот̣т̣хакам̣ паттака̄лейева а̄нандаттхерам̣ а̄ха – ‘‘а̄нанда, етесам̣ бхиккхӯнам̣ пависитва̄ майа̄ дит̣т̣хена каммам̣ наттхи, а̄макасуса̄нам̣ гантва̄ тато а̄гантва̄ мам̣ пассантӯ’’ти. тхеро гантва̄ тесам̣ таматтхам̣ а̄рочеси. те ‘‘ким̣ амха̄кам̣ а̄макасуса̄нена̄’’ти аватва̄ва ‘‘дӣгхадассина̄ буддхена ка̄ран̣ам̣ дит̣т̣хам̣ бхависсатӣ’’ти а̄макасуса̄нам̣ гантва̄ таттха кун̣апа̄ни пассанта̄ ека̄хадвӣхапатитесу кун̣апесу а̄гха̄там̣ пат̣илабхитва̄ там̣ кхан̣ам̣ патитесу алласарӣресу ра̄гам̣ уппа̄дайим̣су, тасмим̣ кхан̣е аттано сакилесабха̄вам̣ джа̄ним̣су. саттха̄ гандхакут̣ийам̣ нисиннова обха̄сам̣ пхаритва̄ тесам̣ бхиккхӯнам̣ саммукхе катхенто вийа ‘‘наппатирӯпам̣ ну кхо, бхиккхаве, тумха̄кам̣ еварӯпам̣ ат̣т̣хисан̇гха̄там̣ дисва̄ ра̄гаратим̣ уппа̄дету’’нти ватва̄ имам̣ га̄тхама̄ха –

149. ‘‘йа̄нима̄ни апаттха̄ни, ала̄бӯнева са̄раде;

ка̄потака̄ни ат̣т̣хӣни, та̄ни дисва̄на ка̄ ратӣ’’ти.

таттха апаттха̄нӣти чхад̣д̣ита̄ни. са̄радети сарадака̄ле ва̄та̄тапапахата̄ни таттха таттха виппакин̣н̣аала̄бӯни вийа. ка̄потака̄нӣти капотакаван̣н̣а̄ни. та̄ни дисва̄на̄ти та̄ни еварӯпа̄ни ат̣т̣хӣни дисва̄ тумха̄кам̣ ка̄ рати, нану аппаматтакампи ка̄маратим̣ ка̄тум̣ на ват̣т̣атийева̄ти аттхо.

десана̄васа̄не те бхиккхӯ йатха̄т̣хита̄ва арахаттам̣ патва̄ бхагавантам̣ абхиттхавама̄на̄ а̄гантва̄ вандим̣сӯти.

самбахулаадхима̄никабхиккхуваттху чатуттхам̣.

5. джанападакалйа̄н̣ӣ рӯпананда̄тхерӣваттху

ат̣т̣хӣнам̣ нагарам̣ катанти имам̣ дхаммадесанам̣ саттха̄ джетаване вихаранто джанападакалйа̄н̣им̣ рӯпананда̄тхерим̣ а̄раббха катхеси.

са̄ кира екадивасам̣ чинтеси – ‘‘майхам̣ джет̣т̣хабха̄тико раджджасирим̣ паха̄йа паббаджитва̄ локе аггапуггало буддхо джа̄то, путтописса ра̄хулакума̄ро паббаджито, бхатта̄пи ме паббаджито, ма̄та̄пи ме паббаджита̄, ахампи еттаке н̃а̄тиджане паббаджите гехе ким̣ карисса̄ми, паббаджисса̄ма̄’’ти. са̄ бхиккхунупассайам̣ гантва̄ паббаджи н̃а̄тисинехенева, но саддха̄йа, абхирӯпата̄йа пана рӯпананда̄ти пан̃н̃а̄йи. ‘‘саттха̄ кира ‘рӯпам̣ аниччам̣ дуккхам̣ анатта̄, ведана̄… сан̃н̃а̄… сан̇кха̄ра̄… вин̃н̃а̄н̣ам̣ аниччам̣ дуккхам̣ анатта̄’ти вадетӣ’’ти сутва̄ са̄ евам̣ дассанӣйе па̄са̄дике мамапи рӯпе досам̣ катхеййа̄ти саттху саммукхӣбха̄вам̣ на гаччхати. са̄ваттхива̄сино па̄това да̄нам̣ датва̄ сама̄диннупосатха̄ суддхуттара̄сан̇га̄ гандхама̄ла̄дихаттха̄ са̄йанхасамайе джетаване саннипатитва̄ дхаммам̣ сун̣анти. бхиккхунисан̇гхопи саттху дхаммадесана̄йа уппанначчхандо виха̄рам̣ гантва̄ дхаммам̣ сун̣а̄ти. дхаммам̣ сутва̄ нагарам̣ пависанто саттху гун̣акатхам̣ катхентова пависати.

чатуппама̄н̣ике хи локасаннива̄се аппака̄ва те сатта̄, йесам̣ татха̄гатам̣ пассанта̄нам̣ паса̄до на уппаджджати. рӯпаппама̄н̣ика̄пи хи татха̄гатасса лаккхан̣а̄нубйан̃джанапат̣иман̣д̣итам̣ суван̣н̣аван̣н̣ам̣ сарӣрам̣ дисва̄ пасӣданти, гхосаппама̄н̣ика̄пи анека̄ни джа̄тисата̄ни нисса̄йа паваттам̣ саттху гун̣агхосан̃чева ат̣т̣хан̇гасаманна̄гатам̣ дхаммадесана̄гхосан̃ча сутва̄ пасӣданти, лӯкхаппама̄н̣ика̄писса чӣвара̄дилӯкхатам̣ пат̣ичча пасӣданти, дхаммаппама̄н̣ика̄пи ‘‘еварӯпам̣ дасабаласса сӣлам̣, еварӯпо сама̄дхи, еварӯпа̄ пан̃н̃а̄, бхагава̄ сӣла̄дӣхи гун̣ехи асамо аппат̣ипуггало’’ти пасӣданти. тесам̣ татха̄гатасса гун̣ам̣ катхента̄нам̣ мукхам̣ наппахоти. рӯпананда̄ бхиккхунӣнан̃чева упа̄сика̄нан̃ча сантика̄ татха̄гатасса гун̣акатхам̣ сутва̄ чинтеси – ‘‘ативийа ме бха̄тикасса ван̣н̣ам̣ катхентийева. екадивасампи ме рӯпе досам̣ катхенто киттакам̣ катхессати. йам̣нӯна̄хам̣ бхиккхунӣхи саддхим̣ гантва̄ атта̄нам̣ адассетва̄ва татха̄гатам̣ пасситва̄ дхаммамасса сун̣итва̄ а̄гаччхеййа’’нти. са̄ ‘‘ахампи аджджа дхаммассаванам̣ гамисса̄мӣ’’ти бхиккхунӣнам̣ а̄рочеси.

бхиккхунийо ‘‘чирассам̣ вата рӯпананда̄йа саттху упат̣т̣ха̄нам̣ гантука̄мата̄ уппанна̄, аджджа саттха̄ имам̣ нисса̄йа вичитрадхаммадесанам̣ на̄на̄найам̣ десессатӣ’’ти тут̣т̣хама̄наса̄ там̣ а̄да̄йа никкхамим̣су. са̄ никкхантака̄лато пат̣т̣ха̄йа ‘‘ахам̣ атта̄нам̣ нева дассесса̄мӣ’’ти чинтеси. саттха̄ ‘‘аджджа рӯпананда̄ майхам̣ упат̣т̣ха̄нам̣ а̄гамиссати, кӣдисӣ ну кхо тасса̄ дхаммадесана̄ саппа̄йа̄’’ти чинтетва̄ ‘‘рӯпагарука̄ еса̄ аттабха̄ве балавасинеха̄, кан̣т̣акена кан̣т̣акуддхаран̣ам̣ вийа рӯпеневасса̄ рӯпамаданиммаданам̣ саппа̄йа’’нти саннит̣т̣ха̄нам̣ катва̄ тасса̄ виха̄рам̣ пависанасамайе екам̣ пана абхирӯпам̣ иттхим̣ сол̣асавассуддесикам̣ раттаваттханиваттхам̣ сабба̄бхаран̣апат̣иман̣д̣итам̣ бӣджаним̣ гахетва̄ аттано сантике т̣хатва̄ бӣджайама̄нам̣ иддхибалена абхиниммини. там̣ кхо пана иттхим̣ саттха̄ чева пассати рӯпананда̄ ча. са̄ бхиккхунӣхи саддхим̣ виха̄рам̣ пависитва̄ бхиккхунӣнам̣ пит̣т̣хипассе т̣хатва̄ пан̃чапатит̣т̣хитена саттха̄рам̣ вандитва̄ бхиккхунӣнам̣ антаре нисинна̄ па̄дантато пат̣т̣ха̄йа саттха̄рам̣ олокентӣ лаккхан̣авичиттам̣ анубйан̃джанасамуджджалам̣ бйа̄маппабха̄париккхиттам̣ саттху сарӣрам̣ дисва̄ пун̣н̣ачандасассирикам̣ мукхам̣ олокентӣ самӣпе т̣хитам̣ иттхирӯпам̣ аддаса. са̄ там̣ олокетва̄ аттабха̄вам̣ олокентӣ суван̣н̣ара̄джахам̣сийа̄ пурато ка̄кӣсадисам̣ атта̄нам̣ аваман̃н̃и. иддхимайарӯпам̣ дит̣т̣хака̄лато пат̣т̣ха̄йева хи тасса̄ аккхӣни бхамим̣су. са̄ ‘‘ахо имисса̄ кеса̄ собхана̄, ахо нала̄т̣ам̣ собхана’’нти саббесам̣ са̄рӣраппадеса̄нам̣ рӯпасирийа̄ сама̄кад̣д̣хитачитта̄ тасмим̣ рӯпе балавасинеха̄ ахоси.

саттха̄ тасса̄ таттха абхиратим̣ н̃атва̄ дхаммам̣ десентова там̣ рӯпам̣ сол̣асавассуддесикабха̄вам̣ атиккамитва̄ вӣсативассуддесикам̣ катва̄ дассеси. рӯпананда̄ олокетва̄ ‘‘на ватидам̣ рӯпам̣ пуримасадиса’’нти тхокам̣ вираттачитта̄ ахоси. саттха̄ ануккаменева тасса̄ иттхийа̄ саким̣ виджа̄таван̣н̣ам̣ маджджхимиттхиван̣н̣ам̣ джара̄джин̣н̣амахалликиттхиван̣н̣ан̃ча дассеси. са̄пи анупуббенева ‘‘идампи антарахитам̣, идампи антарахита’’нти джара̄джин̣н̣ака̄ле там̣ вираджджама̄на̄ кхан̣д̣адантим̣ палитасирам̣ обхаггам̣ гопа̄насиван̇кам̣ дан̣д̣апара̄йан̣ам̣ паведхама̄нам̣ дисва̄ ативийа вираджджи. атха саттха̄ там̣ бйа̄дхина̄ абхибхӯтам̣ катва̄ дассеси. са̄ тан̇кхан̣ан̃н̃ева дан̣д̣ан̃ча та̄лаван̣т̣ан̃ча чхад̣д̣етва̄ маха̄виравам̣ виравама̄на̄ бхӯмийам̣ патитва̄ саке муттакарӣсе нимугга̄ апара̄парам̣ париватти. рӯпананда̄ тампи дисва̄ ативийа вираджджи. саттха̄пи тасса̄ иттхийа̄ маран̣ам̣ дассеси. са̄ тан̇кхан̣ам̣йева уддхума̄такабха̄вам̣ а̄паджджи, навахи ван̣амукхехи пуббават̣т̣ийо чева пул̣ава̄ ча паггхарим̣су, ка̄ка̄дайо саннипатитва̄ вилумпим̣су. рӯпананда̄пи там̣ олокетва̄ ‘‘айам̣ иттхӣ имасмим̣йева т̣ха̄не джарам̣ патта̄, бйа̄дхим̣ патта̄, маран̣ам̣ патта̄, имасса̄пи ме аттабха̄васса евамева джара̄бйа̄дхимаран̣а̄ни а̄гамиссантӣ’’ти аттабха̄вам̣ аниччато пасси. аниччато дит̣т̣хатта̄ ева пана дуккхато анаттато дит̣т̣хойева хоти. атхасса̄ тайо бхава̄ а̄дитта̄ геха̄ вийа гӣва̄йа баддхакун̣апам̣ вийа ча упат̣т̣хахим̣су, каммат̣т̣ха̄на̄бхимукхам̣ читтам̣ паккханди. саттха̄ та̄йа аниччато дит̣т̣хабха̄вам̣ н̃атва̄ ‘‘саккхиссати ну кхо сайамева аттано патит̣т̣хам̣ ка̄ту’’нти олокенто ‘‘на саккхиссати, бахиддха̄ паччайам̣ ладдхум̣ ват̣т̣атӣ’’ти чинтетва̄ тасса̄ саппа̄йавасена дхаммам̣ десенто а̄ха –

‘‘а̄турам̣ асучим̣ пӯтим̣, пасса нанде самуссайам̣;

уггхарантам̣ паггхарантам̣, ба̄ла̄нам̣ абхипаттхитам̣.

‘‘йатха̄ идам̣ татха̄ етам̣, йатха̄ етам̣ татха̄ идам̣;

дха̄туто сун̃н̃ато пасса, ма̄ локам̣ пунара̄гами;

бхаве чхандам̣ вира̄джетва̄, упасанто чариссатӣ’’ти. –

иттхам̣ судам̣ бхагава̄ нандам̣ бхиккхуним̣ а̄раббха има̄ га̄тха̄йо абха̄ситтха̄ти. нанда̄ десана̄нуса̄рена н̃а̄н̣ам̣ песетва̄ сота̄паттипхалам̣ па̄пун̣и. атхасса̄ упари тин̣н̣ам̣ маггапхала̄нам̣ випассана̄парива̄саттха̄йа сун̃н̃ата̄каммат̣т̣ха̄нам̣ катхетум̣, ‘‘нанде, ма̄ ‘имасмим̣ сарӣре са̄ро аттхӣ’ти сан̃н̃ам̣ кари. аппаматтакопи хи еттха са̄ро наттхи, тӣн̣и ат̣т̣хисата̄ни усса̄петва̄ катам̣ ат̣т̣хинагарамета’’нти ватва̄ имам̣ га̄тхама̄ха –

150. ‘‘ат̣т̣хӣнам̣ нагарам̣ катам̣, мам̣салохиталепанам̣;

йаттха джара̄ ча маччу ча, ма̄но маккхо ча охито’’ти.

тассаттхо – йатхева хи пуббан̣н̣а̄паран̣н̣а̄дӣнам̣ одаханаттха̄йа кат̣т̣ха̄ни усса̄петва̄ валлӣхи бандхитва̄ маттика̄йа вилимпетва̄ нагарасан̇кха̄там̣ бахиддха̄ гехам̣ каронти, евамидам̣ аджджхаттикампи тӣн̣и ат̣т̣хисата̄ни усса̄петва̄ нха̄рувинаддхам̣ мам̣салохиталепанам̣ тачапат̣иччханнам̣ джӣран̣алаккхан̣а̄йа джара̄йа маран̣алаккхан̣асса маччуно а̄рохасампада̄дӣни пат̣ичча ман̃н̃аналаккхан̣асса ма̄насса сукатака̄ран̣авина̄саналаккхан̣асса маккхасса ча одаханаттха̄йа нагарам̣ катам̣. еварӯпо ева хи еттха ка̄йикачетасико а̄ба̄дхо охито, ито уддхам̣ кин̃чи гайхӯпагам̣ наттхӣти.

десана̄васа̄не са̄ тхерӣ арахаттам̣ па̄пун̣и, маха̄джанасса̄пи са̄ттхика̄ дхаммадесана̄ ахосӣти.

джанападакалйа̄н̣ӣ рӯпананда̄тхерӣваттху пан̃чамам̣.

6. маллика̄девӣваттху

джӣранти вети имам̣ дхаммадесанам̣ саттха̄ джетаване вихаранто малликам̣ девим̣ а̄раббха катхеси.

са̄ кира екадивасам̣ нха̄накот̣т̣хакам̣ павит̣т̣ха̄ мукхам̣ дховитва̄ онатасарӣра̄ джан̇гхам̣ дховитум̣ а̄рабхи. та̄йа ча саддхим̣йева павит̣т̣хо еко валлабхасунакхо аттхи. со там̣ татха̄ онатам̣ дисва̄ асаддхаммасантхавам̣ ка̄тум̣ а̄рабхи. са̄ пхассам̣ са̄дийантӣ ат̣т̣ха̄си. ра̄джа̄пи упарипа̄са̄де ва̄тапа̄нена олокенто там̣ дисва̄ тато а̄гатака̄ле ‘‘насса, васали, касма̄ еварӯпамака̄сӣ’’ти а̄ха. ким̣ майа̄ катам̣, дева̄ти. сунакхена саддхим̣ сантхавоти. наттхетам̣, дева̄ти. майа̄ са̄мам̣ дит̣т̣хам̣, на̄хам̣ тава саддахисса̄ми, насса, васалӣти. ‘‘маха̄ра̄джа, йо кочи имам̣ кот̣т̣хакам̣ павит̣т̣хо имина̄ ва̄тапа̄нена олокентасса екова двидха̄ пан̃н̃а̄йатӣ’’ти абхӯтам̣ катхеси. дева, саче ме саддахаси, етам̣ кот̣т̣хакам̣ пависа, ахам̣ там̣ имина̄ ва̄тапа̄нена олокесса̄мӣти. ра̄джа̄ мӯл̣хадха̄туко тасса̄ вачанам̣ саддахитва̄ кот̣т̣хакам̣ па̄виси. са̄пи кхо девӣ ва̄тапа̄не т̣хатва̄ олокентӣ ‘‘андхаба̄ла, маха̄ра̄джа, ким̣ на̄метам̣, аджика̄йа саддхим̣ сантхавам̣ каросӣ’’ти а̄ха. ‘‘на̄хам̣, бхадде, еварӯпам̣ каромӣ’’ти ча вуттепи ‘‘майа̄ са̄мам̣ дит̣т̣хам̣, на̄хам̣ тава саддахисса̄мӣ’’ти а̄ха.

там̣ сутва̄ ра̄джа̄ ‘‘аддха̄ имам̣ кот̣т̣хакам̣ павит̣т̣хо екова двидха̄ пан̃н̃а̄йатӣ’’ти саддахи. маллика̄ чинтеси – ‘‘айам̣ ра̄джа̄ андхаба̄лата̄йа майа̄ ван̃чито, па̄пам̣ ме катам̣, айан̃ча ме абхӯтена аббха̄чиккхито, идам̣ ме каммам̣ саттха̄пи джа̄ниссати, две аггаса̄вака̄пи асӣти маха̄са̄вака̄пи джа̄ниссанти, ахо вата ме бха̄рийам̣ каммам̣ ката’’нти. айам̣ кира ран̃н̃о асадисада̄не саха̄йика̄ ахоси. таттха ча екадивасам̣ катапаричча̄го дханасса чуддасакот̣иаггханако ахоси. татха̄гатасса сетаччхаттам̣ нисӣданапаллан̇ко а̄дха̄рако па̄дапӣт̣ханти има̄ни пана чатта̄ри анаггха̄нева ахесум̣. са̄ маран̣ака̄ле еварӯпам̣ маха̄паричча̄гам̣ на̄нуссаритва̄ тадева па̄пакаммам̣ ануссарантӣ ка̄лам̣ катва̄ авӣчимхи ниббатти. ран̃н̃о пана са̄ ативийа пийа̄ ахоси. со балавасока̄бхибхӯто тасса̄ сарӣракиччам̣ ка̄ретва̄ ‘‘ниббаттат̣т̣ха̄намасса̄ пуччхисса̄мӣ’’ти саттху сантикам̣ агама̄си. саттха̄ йатха̄ со а̄гатака̄ран̣ам̣ на сарати, татха̄ ака̄си. со саттху сантике са̄ран̣ӣйадхаммакатхам̣ сутва̄ гехам̣ павит̣т̣хака̄ле саритва̄ ‘‘ахам̣ бхан̣е маллика̄йа ниббаттат̣т̣ха̄нам̣ пуччхисса̄мӣти саттху сантикам̣ гантва̄ памут̣т̣хо, све пуна пуччхисса̄мӣ’’ти пунадивасепи агама̄си. саттха̄пи пат̣ипа̄т̣ийа̄ сатта диваса̄ни йатха̄ со на сарати, татха̄ ака̄си. са̄пи сатта̄хамева нирайе паччитва̄ ат̣т̣хаме дивасе тато чута̄ туситабхаване ниббатти. касма̄ панасса саттха̄ асаран̣абха̄вам̣ ака̄сӣти? са̄ кира тасса ативийа пийа̄ ахоси мана̄па̄, тасма̄ тасса̄ нирайе ниббаттабха̄вам̣ сутва̄ ‘‘саче еварӯпа̄ саддха̄сампанна̄ нирайе ниббатта̄, да̄нам̣ датва̄ ким̣ карисса̄мӣ’’ти миччха̄дит̣т̣хим̣ гахетва̄ пан̃чаннам̣ бхиккхусата̄нам̣ гехе паваттам̣ ниччабхаттам̣ хара̄петва̄ нирайе ниббаттеййа, тенасса саттха̄ сатта̄хам̣ асаран̣абха̄вам̣ катва̄ ат̣т̣хаме дивасе пин̣д̣а̄йа чаранто сайамева ра̄джакуладва̄рам̣ агама̄си.

ра̄джа̄ ‘‘саттха̄ а̄гато’’ти сутва̄ никкхамитва̄ паттам̣ а̄да̄йа па̄са̄дам̣ абхирухитум̣ а̄рабхи. саттха̄ пана ратхаса̄ла̄йа нисӣдитум̣ а̄ка̄рам̣ дассеси. ра̄джа̄ саттха̄рам̣ таттхева нисӣда̄петва̄ йа̄гукхаджджакена пат̣има̄нетва̄ вандитва̄ нисиннова ахам̣, бханте, маллика̄йа девийа̄ ниббаттат̣т̣ха̄нам̣ пуччхисса̄мӣти гантва̄ памут̣т̣хо, каттха ну кхо са̄, бханте, ниббатта̄ти. туситабхаване, маха̄ра̄джа̄ти, бханте, та̄йа туситабхаване аниббаттантийа̄ ко ан̃н̃о ниббаттиссати, бханте, наттхи та̄йа садиса̄ иттхӣ. тасса̄ хи нисиннат̣т̣ха̄на̄дӣсу ‘‘све татха̄гатасса идам̣ дасса̄ми, идам̣ карисса̄мӣ’’ти да̄насам̣видха̄нам̣ т̣хапетва̄ ан̃н̃ам̣ киччамева наттхи, бханте, тасса̄ паралокам̣ гатака̄лато пат̣т̣ха̄йа сарӣрам̣ ме на вахатӣти. атха нам̣ саттха̄ ‘‘ма̄ чинтайи, маха̄ра̄джа, саббесам̣ дхувадхаммо айа’’нти ватва̄ ‘‘айам̣, маха̄ра̄джа, ратхо касса̄’’ти пуччхи. там̣ сутва̄ ра̄джа̄ сирасмим̣ ан̃джалим̣ патит̣т̣ха̄петва̄ ‘‘пита̄махасса ме, бханте’’ти а̄ха. ‘‘айам̣ касса̄’’ти? ‘‘питу ме, бханте’’ти. ‘‘айам̣ пана ратхо касса̄’’ти? ‘‘мама, бханте’’ти. евам̣ вутте саттха̄, ‘‘маха̄ра̄джа, тава пита̄махасса ратхо тенева̄ка̄рена тава питу ратхам̣ на па̄пун̣и, тава питу ратхо тава ратхам̣ на па̄пун̣и, еварӯпасса на̄ма кат̣т̣хакалин̇гарасса̄пи джара̄ а̄гаччхати, киман̇гам̣ пана аттабха̄васса. маха̄ра̄джа, саппурисадхаммассева хи джара̄ наттхи, сатта̄ пана аджӣрака̄ на̄ма наттхӣ’’ти ватва̄ имам̣ га̄тхама̄ха –

151. ‘‘джӣранти ве ра̄джаратха̄ сучитта̄,

атхо сарӣрампи джарам̣ упети;

сатан̃ча дхаммо на джарам̣ упети,

санто хаве саббхи паведайантӣ’’ти.

таттха вети нипа̄то. сучитта̄ти саттахи ратанехи апарехи ча ратха̄лан̇ка̄рехи сут̣т̣ху читтита̄ ра̄джӯнам̣ ратха̄пи джӣранти. сарӣрампӣти на кевалам̣ ратха̄ ева, идам̣ суппат̣иджаггитам̣ сарӣрампи кхан̣д̣ичча̄дӣни па̄пун̣антам̣ джарам̣ упети. сатан̃ча̄ти буддха̄дӣнам̣ пана санта̄нам̣ нававидхо локуттарадхаммо ча кин̃чи упагха̄там̣ на упетӣти на джарам̣ упети на̄ма. паведайантӣти евам̣ санто буддха̄дайо саббхи пан̣д̣итехи саддхим̣ катхентӣти аттхо.

десана̄васа̄не бахӯ сота̄паттипхала̄дӣни па̄пун̣им̣сӯти.

маллика̄девӣваттху чхат̣т̣хам̣.

7. ла̄л̣уда̄йиттхераваттху

аппассута̄йанти имам̣ дхаммадесанам̣ саттха̄ джетаване вихаранто ла̄л̣уда̄йиттхерам̣ а̄раббха катхеси.

со кира ман̇галам̣ каронта̄нам̣ гехам̣ гантва̄ ‘‘тирокут̣т̣есу тит̣т̣хантӣ’’тиа̄дина̄ (кху. па̄. 7.1; пе. ва. 14) найена аваман̇галам̣ катхети, аваман̇галам̣ каронта̄нам̣ гехам̣ гантва̄ тирокут̣т̣а̄дӣсу катхетаббесу ‘‘да̄нан̃ча дхаммачарийа̄ ча̄’’тиа̄дина̄ (кху. па̄. 5.7; су. ни. 266) найена ман̇галага̄тха̄ ва̄ ‘‘йам̣ кин̃чи виттам̣ идха ва̄ хурам̣ ва̄’’ти ратанасуттам̣ (кху. па̄. 6.3; су. ни. 226) ва̄ катхети. евам̣ тесу тесу т̣ха̄несу ‘‘ан̃н̃ам̣ катхесса̄мӣ’’ти ан̃н̃ам̣ катхентопи ‘‘ан̃н̃ам̣ катхемӣ’’ти на джа̄на̄ти. бхиккхӯ тасса катхам̣ сутва̄ саттху а̄рочесум̣ – ‘‘ким̣, бханте, ла̄л̣уда̄йисса ман̇гала̄ман̇галат̣т̣ха̄несу гаманена, ан̃н̃асмим̣ катхетаббе ан̃н̃амева катхетӣ’’ти. саттха̄ ‘‘на, бхиккхаве, ида̄невеса евам̣ катхети, пуббепи ан̃н̃асмим̣ катхетаббе ан̃н̃амева катхесӣ’’ти ватва̄ атӣтам̣ а̄хари –

атӣте кира ба̄ра̄н̣асийам̣ аггидаттасса на̄ма бра̄хман̣асса путто сомадаттакума̄ро на̄ма ра̄джа̄нам̣ упат̣т̣хахи. со ран̃н̃а̄ пийо ахоси мана̄по. бра̄хман̣о пана касикаммам̣ нисса̄йа джӣвати. тасса двейева гон̣а̄ ахесум̣. тесу еко мато. бра̄хман̣о путтам̣ а̄ха – ‘‘та̄та, сомадатта, ра̄джа̄нам̣ ме йа̄читва̄ екам̣ гон̣ам̣ а̄хара̄’’ти. сомадатто ‘‘сача̄хам̣ ра̄джа̄нам̣ йа̄чисса̄ми, лахубха̄во ме пан̃н̃а̄йиссатӣ’’ти чинтетва̄ ‘‘тумхейева, та̄та, ра̄джа̄нам̣ йа̄чатха̄’’ти ватва̄ ‘‘тена хи, та̄та, мам̣ гахетва̄ йа̄хӣ’’ти вутто чинтеси – ‘‘айам̣ бра̄хман̣о дандхапан̃н̃о абхиккама̄дивачанаматтампи на джа̄на̄ти, ан̃н̃асмим̣ ваттаббе ан̃н̃амева вадати, сиккха̄петва̄ пана нам̣ несса̄мӣ’’ти. со там̣ а̄да̄йа бӣран̣аттхамбхакам̣ на̄ма суса̄нам̣ гантва̄ тин̣акала̄пе бандхитва̄ ‘‘айам̣ ра̄джа̄, айам̣ упара̄джа̄, айам̣ сена̄патӣ’’ти на̄ма̄ни катва̄ пат̣ипа̄т̣ийа̄ питу дассетва̄ ‘‘тумхехи ра̄джакулам̣ гантва̄ евам̣ абхиккамитаббам̣, евам̣ пат̣иккамитаббам̣, евам̣ на̄ма ра̄джа̄ ваттаббо, евам̣ на̄ма упара̄джа̄, ра̄джа̄нам̣ пана упасан̇камитва̄ ‘джайату бхавам̣, маха̄ра̄джа̄’ти ватва̄ евам̣ т̣хатва̄ имам̣ га̄тхам̣ ватва̄ гон̣ам̣ йа̄чеййа̄тха̄’’ти га̄тхам̣ угган̣ха̄песи –

‘‘две ме гон̣а̄ маха̄ра̄джа, йехи кхеттам̣ каса̄масе;

тесу еко мато дева, дутийам̣ дехи кхаттийа̄’’ти.

со хи сам̣ваччхараматтена там̣ га̄тхам̣ пагун̣ам̣ катва̄ пагун̣абха̄вам̣ путтасса а̄рочетва̄ ‘‘тена хи, та̄та, кан̃чидева пан̣н̣а̄ка̄рам̣ а̄да̄йа а̄гаччхатха, ахам̣ пуриматарам̣ гантва̄ ран̃н̃о сантике т̣хасса̄мӣ’’ти вутте ‘‘са̄дху, та̄та̄’’ти пан̣н̣а̄ка̄рам̣ гахетва̄ сомадаттасса ран̃н̃о сантике т̣хитака̄ле усса̄хаппатто ра̄джакулам̣ гантва̄ ран̃н̃а̄ тут̣т̣хачиттена катапат̣исаммодано, ‘‘та̄та, чирассам̣ вата а̄гататтха, идама̄санам̣ нисӣдитва̄ вадатха, йенаттхо’’ти вутте имам̣ га̄тхама̄ха –

‘‘две ме гон̣а̄ маха̄ра̄джа, йехи кхеттам̣ каса̄масе;

тесу еко мато дева, дутийам̣ ган̣ха кхаттийа̄’’ти.

ран̃н̃а̄ ‘‘ким̣ вадеси, та̄та, пуна вадехӣ’’ти вуттепи тамева га̄тхам̣ а̄ха. ра̄джа̄ тена вираджджхитва̄ катхитабха̄вам̣ н̃атва̄ ситам̣ катва̄, ‘‘сомадатта, тумха̄кам̣ гехе бахӯ ман̃н̃е гон̣а̄’’ти ватва̄ ‘‘тумхехи динна̄ бахӯ бхависсанти, дева̄’’ти вутте бодхисаттасса тусситва̄ бра̄хман̣асса сол̣аса гон̣е алан̇ка̄рабхан̣д̣акам̣ нива̄сага̄ман̃часса брахмадеййам̣ датва̄ махантена йасена бра̄хман̣ам̣ уййоджесӣти.

саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ ‘‘тада̄ ра̄джа̄ а̄нандо ахоси, бра̄хман̣о ла̄л̣уда̄йӣ, сомадатто пана ахамева̄’’ти джа̄такам̣ самодха̄нетва̄ ‘‘на, бхиккхаве, ида̄нева, пуббепеса аттано аппассутата̄йа ан̃н̃асмим̣ ваттаббе ан̃н̃амева вадати. аппассутапурисо хи балибаддасадисо на̄ма хотӣ’’ти ватва̄ имам̣ га̄тхама̄ха –

152. ‘‘аппассута̄йам̣ пурисо, балибаддова джӣрати;

мам̣са̄ни тасса вад̣д̣ханти, пан̃н̃а̄ тасса на вад̣д̣хатӣ’’ти.

таттха аппассута̄йанти екасса ва̄ двиннам̣ ва̄ пан̣н̣а̄сака̄нам̣. атха ва̄ пана вагга̄нам̣ саббантимена париччхедена екасса ва̄ двиннам̣ ва̄ суттанта̄нам̣ ва̄пи абха̄вена аппассуто айам̣. каммат̣т̣ха̄нам̣ пана уггахетва̄ ануйун̃джанто бахуссутова. балибаддова джӣратӣти йатха̄ хи балибаддо джӣрама̄но вад̣д̣хама̄но нева ма̄ту, на питу, на сесан̃а̄така̄нам̣ аттха̄йа вад̣д̣хати, атха кхо нираттхакамева джӣрати, евамевам̣ айампи на упаджджха̄йаваттам̣ кароти, на а̄чарийаваттам̣, на а̄гантукаватта̄дӣни, на бха̄вана̄ра̄матам̣ ануйун̃джати, нираттхакамева джӣрати, мам̣са̄ни тасса вад̣д̣хантӣти йатха̄ балибаддасса ‘‘йуганан̇гала̄дӣни вахитум̣ асаматтхо есо’’ти аран̃н̃е виссат̣т̣хасса таттхева вичарантасса кха̄дантасса пивантасса мам̣са̄ни вад̣д̣ханти, евамева имасса̄пи упаджджха̄йа̄дӣхи виссат̣т̣хасса сан̇гхам̣ нисса̄йа чатта̄ро паччайе лабхитва̄ уддхавиречана̄дӣни катва̄ ка̄йам̣ посентасса мам̣са̄ни вад̣д̣ханти, тхӯласарӣро хутва̄ вичарати. пан̃н̃а̄ тасса̄ти локийалокуттара̄ панасса пан̃н̃а̄ екан̇гуламатта̄пи на вад̣д̣хати, аран̃н̃е пана гаччхалата̄дӣни вийа чха два̄ра̄ни нисса̄йа тан̣ха̄ чева нававидхама̄но ча вад̣д̣хатӣти аттхо.

десана̄васа̄не маха̄джано сота̄паттипхала̄дӣни па̄пун̣ӣти.

ла̄л̣уда̄йиттхераваттху саттамам̣.

8. уда̄наваттху

анекаджа̄тисам̣са̄ранти имам̣ дхаммадесанам̣ саттха̄ бодхируккхамӯле нисинно уда̄навасена уда̄нетва̄ апарабха̄ге а̄нандаттхерена пут̣т̣хо катхеси.

со хи бодхируккхамӯле нисинно сӯрийе анаттхан̇гатейева ма̄рабалам̣ виддхам̣сетва̄ пат̣хамайа̄ме пуббенива̄сапат̣иччха̄дакам̣ тамам̣ пада̄летва̄ маджджхимайа̄ме диббачаккхум̣ висодхетва̄ паччхимайа̄ме саттесу ка̄рун̃н̃атам̣ пат̣ичча паччайа̄ка̄ре н̃а̄н̣ам̣ ота̄ретва̄ там̣ ануломапат̣иломавасена саммасанто арун̣уггаманавела̄йа самма̄самбодхим̣ абхисамбуджджхитва̄ анекехи буддхасатасахассехи авиджахитам̣ уда̄нам̣ уда̄ненто има̄ га̄тха̄ абха̄си –

153. ‘‘анекаджа̄тисам̣са̄рам̣, сандха̄виссам̣ аниббисам̣;

гахака̄рам̣ гавесанто, дуккха̄ джа̄ти пунаппунам̣.

154. ‘‘гахака̄рака дит̣т̣хоси, пуна гехам̣ на ка̄хаси;

сабба̄ те пха̄сука̄ бхагга̄, гахакӯт̣ам̣ висан̇кхатам̣;

висан̇кха̄рагатам̣ читтам̣, тан̣ха̄нам̣ кхайамаджджхага̄’’ти.

таттха гахака̄рам̣ гавесантоти ахам̣ имасса аттабха̄васан̇кха̄тасса гехасса ка̄ракам̣ тан̣ха̄вад̣д̣хаким̣ гавесанто йена н̃а̄н̣ена сакка̄ там̣ дат̣т̣хум̣, тасса бодхин̃а̄н̣ассаттха̄йа дӣпан̇карапа̄дамӯле ката̄бхинӣха̄ро еттакам̣ ка̄лам̣ анекаджа̄тисам̣са̄рам̣ анекаджа̄тисатасахассасан̇кха̄там̣ имам̣ сам̣са̄рават̣т̣ам̣ аниббисам̣ там̣ н̃а̄н̣ам̣ авинданто алабхантойева сандха̄виссам̣ сам̣сарим̣, апара̄парам̣ анувичаринти аттхо. дуккха̄ джа̄ти пунаппунанти идам̣ гахака̄ракагавесанасса ка̄ран̣авачанам̣. йасма̄ джара̄бйа̄дхимаран̣амиссита̄йа джа̄ти на̄меса̄ пунаппунам̣ упагантум̣ дуккха̄, на ча са̄ тасмим̣ адит̣т̣хе ниваттати. тасма̄ там̣ гавесанто сандха̄виссанти аттхо. дит̣т̣хосӣти саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ам̣ пат̣ивиджджхантена майа̄ ида̄ни дит̣т̣хоси. пуна геханти пуна имасмим̣ сам̣са̄рават̣т̣е аттабха̄васан̇кха̄там̣ мама гехам̣ на ка̄хаси. сабба̄ те пха̄сука̄ бхагга̄ти тава сабба̄ авасеса̄ килесапха̄сука̄ майа̄ бхагга̄. гахакӯт̣ам̣ висан̇кхатанти имасса тайа̄ катасса аттабха̄вагехасса авиджджа̄сан̇кха̄там̣ кан̣н̣икаман̣д̣алампи майа̄ виддхам̣ситам̣. висан̇кха̄рагатам̣ читтанти ида̄ни мама читтам̣ висан̇кха̄рам̣ нибба̄нам̣ а̄рамман̣акаран̣авасена гатам̣ анупавит̣т̣хам̣. тан̣ха̄нам̣ кхайамаджджхага̄ти тан̣ха̄нам̣ кхайасан̇кха̄там̣ арахаттам̣ адхигатосмӣти.

уда̄наваттху ат̣т̣хамам̣.

9. маха̄дханасет̣т̣хипуттаваттху

ачаритва̄ти имам̣ дхаммадесанам̣ саттха̄ исипатане мигада̄йе вихаранто маха̄дханасет̣т̣хипуттам̣ а̄раббха катхеси.

со кира ба̄ра̄н̣асийам̣ асӣтикот̣ивибхаве куле ниббатти. атхасса ма̄та̄питаро чинтесум̣ – ‘‘амха̄кам̣ куле маха̄бхогаккхандхо, путтасса но хаттхе т̣хапетва̄ йатха̄сукхам̣ парибхогам̣ карисса̄ма, ан̃н̃ена каммена киччам̣ наттхӣ’’ти. там̣ наччагӣтава̄дитаматтамева сиккха̄песум̣. тасмим̣йева нагаре ан̃н̃асмим̣ асӣтикот̣ивибхаве куле ека̄ дхӣта̄пи ниббатти. тасса̄пи ма̄та̄питаро татхева чинтетва̄ там̣ наччагӣтава̄дитаматтамева сиккха̄песум̣. тесам̣ вайаппатта̄нам̣ а̄ва̄хавива̄хо ахоси. атха несам̣ апарабха̄ге ма̄та̄питаро ка̄ламакам̣су. двеасӣтикот̣идханам̣ екасмим̣йева гехе ахоси. сет̣т̣хипутто дивасасса тиккхаттум̣ ран̃н̃о упат̣т̣ха̄нам̣ гаччхати. атха тасмим̣ нагаре дхутта̄ чинтесум̣ – ‘‘сача̄йам̣ сет̣т̣хипутто сура̄сон̣д̣о бхависсати, амха̄кам̣ пха̄сукам̣ бхависсати, угган̣ха̄пема нам̣ сура̄сон̣д̣абха̄ва’’нти. те сурам̣ а̄да̄йа кхаджджакамам̣се чева лон̣асаккхара̄ ча дуссанте бандхитва̄ мӯлаканде гахетва̄ тасса ра̄джакулато а̄гаччхантасса маггам̣ олокайама̄на̄ нисӣдитва̄ там̣ а̄гаччхантам̣ дисва̄ сурам̣ пивитва̄ лон̣асаккхарам̣ мукхе кхипитва̄ мӯлакандам̣ д̣ам̣ситва̄ ‘‘вассасатам̣ джӣва са̄ми, сет̣т̣хипутта, там̣ нисса̄йа майам̣ кха̄данапиванасаматтха̄ бхавеййа̄ма̄’’ти а̄хам̣су. со тесам̣ вачанам̣ сутва̄ паччхато а̄гаччхантам̣ чӯл̣ӯпат̣т̣ха̄кам̣ пуччхи – ‘‘ким̣ ете пивантӣ’’ти. екам̣ па̄накам̣, са̄мӣти. мана̄паджа̄тикам̣ етанти. са̄ми, имасмим̣ джӣвалоке имина̄ садисам̣ па̄таббайуттакам̣ на̄ма наттхӣти. со ‘‘евам̣ санте майа̄пи па̄тум̣ ват̣т̣атӣ’’ти тхокам̣ тхокам̣ а̄хара̄петва̄ пивати. атхасса начирассева те дхутта̄ пиванабха̄вам̣ н̃атва̄ там̣ парива̄райим̣су. гаччханте ка̄ле парива̄ро маха̄ ахоси. со сатенапи сатадвайенапи сурам̣ а̄хара̄петва̄ пиванто имина̄ ануккаменева нисиннат̣т̣ха̄на̄дӣсу каха̄пан̣ара̄сим̣ т̣хапетва̄ сурам̣ пиванто ‘‘имина̄ ма̄ла̄ а̄харатха, имина̄ гандхе, айам̣ джано джуте чхеко, айам̣ начче, айам̣ гӣте, айам̣ ва̄дите. имасса сахассам̣ детха, имасса две сахасса̄нӣ’’ти евам̣ викиранто начирассева аттано сантакам̣ асӣтикот̣идханам̣ кхепетва̄ ‘‘кхӣн̣ам̣ те, са̄ми, дхана’’нти вутте ким̣ бхарийа̄йа ме сантакам̣ наттхӣти. аттхи, са̄мӣти. тена хи там̣ а̄харатха̄ти. тампи татхева кхепетва̄ анупуббена кхеттаа̄ра̄муййа̄найогга̄дикампи антамасо бха̄джанабхан̣д̣акампи аттхаран̣апа̄вуран̣анисӣданампи саббам̣ аттано сантакам̣ виккин̣итва̄ кха̄ди. атха нам̣ махаллакака̄ле йехисса куласантакам̣ гехам̣ виккин̣итва̄ гахитам̣, те там̣ геха̄ нӣхарим̣су. со бхарийам̣ а̄да̄йа параджанасса гехабхиттим̣ нисса̄йа васанто капа̄лакхан̣д̣ам̣ а̄да̄йа бхиккха̄йа чаритва̄ джанасса уччхит̣т̣хакам̣ бхун̃джитум̣ а̄рабхи.

атха нам̣ екадивасам̣ а̄санаса̄ла̄йа два̄ре т̣хатва̄ дахараса̄ман̣ерехи диййама̄нам̣ уччхит̣т̣хакабходжанам̣ пат̣игган̣хантам̣ дисва̄ саттха̄ ситам̣ па̄тва̄ка̄си. атха нам̣ а̄нандаттхеро ситака̄ран̣ам̣ пуччхи. саттха̄ ситака̄ран̣ам̣ катхенто ‘‘пасса̄нанда, имам̣ маха̄дханасет̣т̣хипуттам̣ имасмим̣ нагаре двеасӣтикот̣идханам̣ кхепетва̄ бхарийам̣ а̄да̄йа бхиккха̄йа чарантам̣. саче хи айам̣ пат̣хамавайе бхоге акхепетва̄ камманте пайоджайисса, имасмим̣йева нагаре аггасет̣т̣хи абхависса. саче пана никкхамитва̄ паббаджисса, арахаттам̣ па̄пун̣исса, бхарийа̄писса ана̄га̄мипхале патит̣т̣хахисса. саче маджджхимавайе бхоге акхепетва̄ камманте пайоджайисса, дутийасет̣т̣хи абхависса, никкхамитва̄ паббаджанто ана̄га̄мӣ абхависса. бхарийа̄писса сакада̄га̄мипхале патит̣т̣хахисса. саче паччхимавайе бхоге акхепетва̄ камманте пайоджайисса, татийасет̣т̣хи абхависса, никкхамитва̄ паббаджантопи сакада̄га̄мӣ абхависса, бхарийа̄писса сота̄паттипхале патит̣т̣хахисса. ида̄ни панеса гихибхогатопи парихӣно са̄ман̃н̃атопи. париха̄йитва̄ ча пана суккхапаллале кон̃часакун̣о вийа джа̄то’’ти ватва̄ има̄ га̄тха̄ абха̄си –

155. ‘‘ачаритва̄ брахмачарийам̣, аладдха̄ йоббане дханам̣;

джин̣н̣акон̃ча̄ва джха̄йанти, кхӣн̣амаччхева паллале.

156. ‘‘ачаритва̄ брахмачарийам̣, аладдха̄ йоббане дханам̣;

сенти ча̄па̄тикхӣн̣а̄ва, пура̄н̣а̄ни ануттхуна’’нти.

таттха ачаритва̄ти брахмачарийава̄сам̣ аваситва̄. йоббанети ануппанне ва̄ бхоге уппа̄детум̣ уппанне ва̄ бхоге раккхитум̣ саматтхака̄ле дханампи алабхитва̄. кхӣн̣амаччхети те еварӯпа̄ ба̄ла̄ удакасса абха̄ва̄ кхӣн̣амаччхе паллале париккхӣн̣апатта̄ джин̣н̣акон̃ча̄ вийа аваджха̄йанти. идам̣ вуттам̣ хоти – паллале удакасса абха̄во вийа хи имесам̣ васанат̣т̣ха̄насса абха̄во, маччха̄нам̣ кхӣн̣абха̄во вийа имесам̣ бхога̄нам̣ абха̄во, кхӣн̣апатта̄нам̣ кон̃ча̄нам̣ уппатитва̄ гамана̄бха̄во вийа имесам̣ ида̄ни джалатхалапатха̄дӣхи бхоге сан̣т̣ха̄петум̣ асаматтхабха̄во. тасма̄ те кхӣн̣апатта̄ кон̃ча̄ вийа еттхева баджджхитва̄ аваджха̄йантӣти. ча̄па̄тикхӣн̣а̄ва̄ти ча̄пато атикхӣн̣а̄, ча̄па̄ винимутта̄ти аттхо. идам̣ вуттам̣ хоти – йатха̄ ча̄па̄ винимутта̄ сара̄ йатха̄вегам̣ гантва̄ патита̄, там̣ гахетва̄ уккхипанте асати таттхева упачика̄нам̣ бхаттам̣ хонти, евам̣ имепи тайо вайе атикканта̄ ида̄ни атта̄нам̣ уддхаритум̣ асаматтхата̄йа маран̣ам̣ упагамиссанти. тена вуттам̣ – ‘‘сенти ча̄па̄тикхӣн̣а̄ва̄’’ти. пура̄н̣а̄ни ануттхунанти ‘‘ити амхехи кха̄дитам̣ ити пӣта’’нти пуббе ката̄ни кха̄дитапивитаначчагӣтава̄дита̄дӣни ануттхунанта̄ сочанта̄ анусочанта̄ сентӣти.

десана̄васа̄не бахӯ сота̄паттипхала̄дӣни па̄пун̣им̣сӯти.

маха̄дханасет̣т̣хипуттаваттху навамам̣.

джара̄ваггаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

ека̄дасамо вагго.