10. дан̣д̣авагго
1. чхаббаггийабхиккхуваттху
саббе тасантӣти имам̣ дхаммадесанам̣ саттха̄ джетаване вихаранто чхаббаггийе бхиккхӯ а̄раббха катхеси.
екасмин̃хи самайе саттарасаваггийехи сена̄сане пат̣иджаггите чхаббаггийа̄ бхиккхӯ ‘‘никкхаматха, майам̣ махаллакатара̄, амха̄кам̣ етам̣ па̄пун̣а̄тӣ’’ти ватва̄ техи ‘‘на майам̣ дасса̄ма, амхехи пат̣хамам̣ пат̣иджаггита’’нти вутте те бхиккхӯ пахарим̣су. саттарасаваггийа̄ маран̣абхайатаджджита̄ маха̄виравам̣ виравим̣су. саттха̄ тесам̣ саддам̣ сутва̄ ‘‘ким̣ ида’’нти пуччхитва̄ ‘‘идам̣ на̄ма̄’’ти а̄рочите ‘‘на, бхиккхаве, ито пат̣т̣ха̄йа бхиккхуна̄ на̄ма евам̣ каттаббам̣, йо кароти, со имам̣ на̄ма а̄паттим̣ а̄паджджатӣ’’ти паха̄рада̄насиккха̄падам̣ (па̄чи. 449 а̄дайо) пан̃н̃а̄петва̄, ‘‘бхиккхаве, бхиккхуна̄ на̄ма ‘йатха̄ ахам̣, татхева ан̃н̃епи дан̣д̣асса тасанти, маччуно бха̄йантӣ’ти н̃атва̄ паро на пахаритаббо, на гха̄тетаббо’’ти ватва̄ анусандхим̣ гхат̣етва̄ дхаммам̣ десенто имам̣ га̄тхама̄ха –
129. ‘‘саббе тасанти дан̣д̣асса, саббе бха̄йанти маччуно;
атта̄нам̣ упамам̣ катва̄, на ханеййа на гха̄тайе’’ти.
таттха саббе тасантӣти саббепи сатта̄ аттани дан̣д̣е патанте тасса дан̣д̣асса тасанти. маччуноти маран̣асса̄пи бха̄йантийева. имисса̄ ча десана̄йа бйан̃джанам̣ ниравасесам̣, аттхо пана са̄васесо. йатха̄ хи ран̃н̃а̄ ‘‘саббе саннипатантӯ’’ти бхерийа̄ чара̄пита̄йапи ра̄джамаха̄матте т̣хапетва̄ сеса̄ саннипатанти, евамидха ‘‘саббе тасантӣ’’ти вуттепи хаттха̄джа̄неййо асса̄джа̄неййо усабха̄джа̄неййо кхӣн̣а̄савоти име чатта̄ро т̣хапетва̄ авасеса̄ва тасантӣти ведитабба̄. имесу хи кхӣн̣а̄саво сакка̄йадит̣т̣хийа̄ пахӣнатта̄ маран̣акасаттам̣ апассанто на бха̄йати, итаре тайо сакка̄йадит̣т̣хийа̄ балаватта̄ аттано пат̣ипаккхабхӯтам̣ саттам̣ апассанта̄ на бха̄йантӣти. на ханеййа на гха̄тайети йатха̄ ахам̣, евам̣ ан̃н̃епи сатта̄ти нева парам̣ пахареййа на пахара̄пеййа̄ти аттхо.
десана̄васа̄не бахӯ сота̄паттипхала̄дӣни па̄пун̣им̣сӯти.
чхаббаггийабхиккхуваттху пат̣хамам̣.
2. чхаббаггийабхиккхуваттху
саббе тасантӣти имам̣ дхаммадесанам̣ саттха̄ джетаване вихаранто чхаббаггийе бхиккхӯ а̄раббха катхеси.
тейева екасмин̃хи самайе тенева ка̄ран̣ена пуримасиккха̄паде саттарасаваггийе пахарим̣су. тенева ка̄ран̣ена тесам̣ таласаттикам̣ уггирим̣су. идха̄пи саттха̄ тесам̣ саддам̣ сутва̄ ‘‘ким̣ ида’’нти пуччхитва̄ ‘‘идам̣ на̄ма̄’’ти а̄рочите ‘‘на, бхиккхаве, ито пат̣т̣ха̄йа бхиккхуна̄ на̄ма евам̣ каттаббам̣, йо кароти, со имам̣ на̄ма а̄паттим̣ а̄паджджатӣ’’ти таласаттикасиккха̄падам̣ (па̄чи. 454 а̄дайо) пан̃н̃а̄петва̄, ‘‘бхиккхаве, бхиккхуна̄ на̄ма ‘йатха̄ ахам̣, татхева ан̃н̃епи дан̣д̣асса тасанти, йатха̄ ча майхам̣, татхева несам̣ джӣвитам̣ пийа’нти н̃атва̄ паро на пахаритаббо на гха̄т̣етаббо’’ти ватва̄ анусандхим̣ гхат̣етва̄ дхаммам̣ десенто имам̣ га̄тхама̄ха –
130. ‘‘саббе тасанти дан̣д̣асса, саббесам̣ джӣвитам̣ пийам̣;
атта̄нам̣ упамам̣ катва̄, на ханеййа на гха̄тайе’’ти.
таттха саббесам̣ джӣвитам̣ пийанти кхӣн̣а̄савам̣ т̣хапетва̄ сесасатта̄нам̣ джӣвитам̣ пийам̣ мадхурам̣, кхӣн̣а̄саво пана джӣвите ва̄ маран̣е ва̄ упеккхакова хоти. сесам̣ пуримасадисамева̄ти.
десана̄васа̄не бахӯ сота̄паттипхала̄дӣни па̄пун̣им̣сӯти.
чхаббаггийабхиккхуваттху дутийам̣.
3. саббахулакума̄ракаваттху
сукхака̄ма̄ни бхӯта̄нӣти имам̣ дхаммадесанам̣ саттха̄ джетаване вихаранто самбахуле кума̄раке а̄раббха катхеси.
екасмин̃хи самайе саттха̄ са̄ваттхийам̣ пин̣д̣а̄йа пависанто антара̄магге самбахуле кума̄раке екам̣ гхарасаппаджа̄тикам̣ ахим̣ дан̣д̣акена пахаранте дисва̄ ‘‘кума̄рака̄ ким̣ каротха̄’’ти пуччхитва̄ ‘‘ахим̣, бханте, дан̣д̣акена пахара̄ма̄’’ти вутте ‘‘ким̣ ка̄ран̣а̄’’ти пуна пуччхитва̄ ‘‘д̣ам̣санабхайена, бханте’’ти вутте ‘‘тумхе ‘аттано сукхам̣ карисса̄ма̄’ти имам̣ пахаранта̄ ниббаттаниббаттат̣т̣ха̄не сукхала̄бхино на бхависсатха. аттано сукхам̣ паттхентена хи парам̣ пахаритум̣ на ват̣т̣атӣ’’ти ватва̄ анусандхим̣ гхат̣етва̄ дхаммам̣ десенто има̄ га̄тха̄ абха̄си –
131. ‘‘сукхака̄ма̄ни бхӯта̄ни, йо дан̣д̣ена вихим̣сати;
аттано сукхамеса̄но, печча со на лабхате сукхам̣.
132. ‘‘сукхака̄ма̄ни бхӯта̄ни, йо дан̣д̣ена на хим̣сати;
аттано сукхамеса̄но, печча со лабхате сукха’’нти.
таттха йо дан̣д̣ена̄ти йо пуггало дан̣д̣ена ва̄ лед̣д̣уа̄дӣхи ва̄ вихет̣хети. печча со на лабхате сукханти со пуггало паралоке мануссасукхам̣ ва̄ диббасукхам̣ ва̄ параматтхабхӯтам̣ ва̄ нибба̄насукхам̣ на лабхати. дутийага̄тха̄йа печча со лабхатети со пуггало паралоке вуттаппака̄рам̣ тивидхампи сукхам̣ лабхатӣти аттхо.
десана̄васа̄не пан̃часата̄пи те кума̄рака̄ сота̄паттипхале патит̣т̣хахим̣сӯти.
самбахулакума̄ракаваттху татийам̣.
4. кон̣д̣адха̄наттхераваттху
ма̄воча пхарусам̣ кан̃чӣти имам̣ дхаммадесанам̣ саттха̄ джетаване вихаранто кон̣д̣адха̄наттхерам̣ а̄раббха катхеси.
тасса кира паббаджитадивасато пат̣т̣ха̄йа екам̣ иттхирӯпам̣ тхерена саддхим̣йева вичарати. там̣ тхеро на пассати, маха̄джано пана пассати. антога̄мам̣ пин̣д̣а̄йа чаратописса манусса̄ екам̣ бхиккхам̣ датва̄, ‘‘бханте, айам̣ тумха̄кам̣ хоту, айам̣ пана тумха̄кам̣ саха̄йика̄йа̄’’ти ватва̄ дутийампи даданти.
ким̣ тасса пуббакамманти? кассапасамма̄самбуддхака̄ле кира две саха̄йака̄ бхиккхӯ екама̄тукуччхито никкхантасадиса̄ ативийа самагга̄ ахесум̣. дӣгха̄йукабуддхака̄ле ча анусам̣ваччхарам̣ ва̄ анучхама̄сам̣ ва̄ бхиккхӯ упосатхаттха̄йа саннипатанти. тасма̄ тепи ‘‘упосатхаггам̣ гамисса̄ма̄’’ти васанат̣т̣ха̄на̄ никкхамим̣су. те ека̄ та̄ватим̣сабхаване ниббаттадевата̄ дисва̄ ‘‘име бхиккхӯ ативийа самагга̄, сакка̄ ну кхо име бхиндиту’’нти чинтетва̄ аттано ба̄лата̄йа чинтитасаманантарамева а̄гантва̄ тесу екена, ‘‘а̄вусо, мухуттам̣ а̄гамехи, сарӣракичченамхи аттхико’’ти вутте са̄ девата̄ екам̣ манусситтхиван̣н̣ам̣ ма̄петва̄ тхерасса гаччхантарам̣ пависитва̄ никкхаманака̄ле екена хаттхена кесакала̄пам̣, екена нива̄санам̣ сан̣т̣ха̄пайама̄на̄ тасса пит̣т̣хито никкхами. со там̣ на пассати, тама̄гамайама̄но пана пурато т̣хитабхиккху ниваттитва̄ олокайама̄но там̣ татха̄ катва̄ никкхамантам̣ пасси. са̄ тена дит̣т̣хабха̄вам̣ н̃атва̄ антарадха̄йи. итаро там̣ бхиккхум̣ аттано сантикам̣ а̄гатака̄ле а̄ха – ‘‘а̄вусо, сӣлам̣ те бхинна’’нти. ‘‘наттха̄вусо, майхам̣ еварӯпа’’нти. ида̄нева те майа̄ паччхато никкхамама̄на̄ тарун̣аиттхӣ идам̣ на̄ма каронтӣ дит̣т̣ха̄, твам̣ ‘‘наттхи майхам̣ еварӯпа’’нти ким̣ вадесӣти. со асанийа̄ маттхаке аваттхат̣о вийа ма̄ мам̣, а̄вусо, на̄сехи, наттхи майхам̣ еварӯпанти. итаро ‘‘майа̄ са̄мам̣ аккхӣхи дит̣т̣хам̣, ким̣ тава саддахисса̄мӣ’’ти дан̣д̣ако вийа бхиджджитва̄ пакка̄ми, упосатхаггепи ‘‘на̄хам̣ имина̄ саддхим̣ упосатхам̣ карисса̄мӣ’’ти нисӣди. итаро ‘‘майхам̣, бханте, сӣле ан̣уматтампи ка̄л̣ам̣ наттхӣ’’ти бхиккхӯнам̣ катхеси. сопи ‘‘майа̄ са̄мам̣ дит̣т̣ха’’нти а̄ха. девата̄ там̣ тена саддхим̣ упосатхам̣ ка̄тум̣ аниччхантам̣ дисва̄ ‘‘бха̄рийам̣ майа̄ каммам̣ ката’’нти чинтетва̄ – ‘‘бханте, майхам̣ аййасса сӣлабхедо наттхи, майа̄ пана вӣмам̣санавасенетам̣ катам̣, каротха тена саддхим̣ упосатха’’нти а̄ха. со тасса̄ а̄ка̄се т̣хатва̄ катхентийа̄ саддахитва̄ упосатхам̣ ака̄си, на пана тхере пуббе вийа мудучитто ахоси. еттакам̣ девата̄йа пуббакаммам̣.
а̄йупарийоса̄не пана те тхера̄ йатха̄сукхам̣ девалоке ниббаттим̣су. девата̄ апӣчимхи ниббаттитва̄ екам̣ буддхантарам̣ таттха паччитва̄ имасмим̣ буддхуппа̄де са̄ваттхийам̣ ниббаттитва̄ вуддхиманва̄йа са̄сане паббаджитва̄ упасампадам̣ лабхи. тасса паббаджитадивасато пат̣т̣ха̄йа там̣ иттхирӯпам̣ татхева пан̃н̃а̄йи. теневасса кон̣д̣адха̄наттхероти на̄мам̣ карим̣су. там̣ татха̄вичарантам̣ дисва̄ бхиккхӯ ана̄тхапин̣д̣икам̣ а̄хам̣су – ‘‘маха̄сет̣т̣хи, имам̣ дуссӣлам̣ тава виха̄ра̄ нӣхара. иман̃хи нисса̄йа сесабхиккхӯнам̣ айасо уппаджджиссатӣ’’ти. ким̣ пана, бханте, саттха̄ виха̄ре наттхӣти? аттхи упа̄сака̄ти. тена хи, бханте, саттха̄ва джа̄ниссатӣти. бхиккхӯ гантва̄ виса̄кха̄йапи татхева катхесум̣. са̄пи несам̣ татхева пат̣ивачанам̣ ада̄си.
бхиккхӯпи техи асампат̣иччхитавачана̄ ран̃н̃о а̄рочесум̣ – ‘‘маха̄ра̄джа, кон̣д̣адха̄наттхеро екам̣ иттхим̣ гахетва̄ вичаранто саббесам̣ айасам̣ уппа̄деси, там̣ тумха̄кам̣ виджита̄ нӣхаратха̄’’ти. ‘‘кахам̣ пана со, бханте’’ти? ‘‘виха̄ре, маха̄ра̄джа̄’’ти. ‘‘катарасмим̣ сена̄сане вихаратӣ’’ти? ‘‘асукасмим̣ на̄ма̄’’ти. ‘‘тена хи гаччхатха, ахам̣ там̣ ган̣хисса̄мӣ’’ти со са̄йанхасамайе виха̄рам̣ гантва̄ там̣ сена̄санам̣ пурисехи париккхипа̄петва̄ тхерасса васанат̣т̣ха̄на̄бхимукхо агама̄си. тхеро маха̄саддам̣ сутва̄ виха̄ра̄ никкхамитва̄ памукхе ат̣т̣ха̄си. тамписса иттхирӯпам̣ пит̣т̣хипассе т̣хитам̣ ра̄джа̄ аддаса. тхеро ран̃н̃о а̄гаманам̣ н̃атва̄ виха̄рам̣ абхирухитва̄ нисӣди. ра̄джа̄ тхерам̣ на ванди, тампи иттхим̣ на̄ддаса. со два̄рантарепи хет̣т̣ха̄ман̃чепи олокенто адисва̄ва тхерам̣ а̄ха – ‘‘бханте, имасмим̣ т̣ха̄не екам̣ иттхим̣ аддасам̣, кахам̣ са̄’’ти? ‘‘на пасса̄ми, маха̄ра̄джа̄’’ти. ‘‘ида̄ни майа̄ тумха̄кам̣ пит̣т̣хипассе т̣хита̄ дит̣т̣ха̄’’ти вуттепи ‘‘ахам̣ на пасса̄ми’’ччева̄ха. ра̄джа̄ ‘‘ким̣ ну кхо ета’’нти чинтетва̄, ‘‘бханте, ито та̄ва никкхаматха̄’’ти а̄ха. тхере никкхамитва̄ памукхе т̣хите пуна са̄ тхерасса пит̣т̣хипассе ат̣т̣ха̄си. ра̄джа̄ там̣ дисва̄ пуна упариталам̣ абхирухи, тасса а̄гатабха̄вам̣ н̃атва̄ тхеро нисӣди. пуна ра̄джа̄ там̣ саббат̣т̣ха̄несу олокентопи адисва̄, ‘‘бханте, кахам̣ са̄ иттхӣ’’ти пуна тхерам̣ пуччхи. на̄хам̣ пасса̄ми маха̄ра̄джа̄ти. ‘‘ким̣ катхетха, бханте, майа̄ ида̄нева тумха̄кам̣ пит̣т̣хипассе т̣хита̄ дит̣т̣ха̄’’ти а̄ха. а̄ма, маха̄ра̄джа, маха̄джанопи ‘‘ме паччхато паччхато иттхӣ вичаратӣ’’ти вадати, ахам̣ пана на пасса̄мӣти. ра̄джа̄ ‘‘пат̣ирӯпакена бхавитабба’’нти саллаккхетва̄ пуна тхерам̣, ‘‘бханте, ито та̄ва отаратха̄’’ти ватва̄ тхере отаритва̄ памукхе т̣хите пуна там̣ тасса пит̣т̣хипассе т̣хитам̣ дисва̄ упариталам̣ абхирухи. пуна на̄ддаса. со пуна тхерам̣ пуччхитва̄ тена ‘‘на пасса̄ми’’ччева вутте ‘‘пат̣ирӯпакамевета’’нти нит̣т̣хам̣ гантва̄ тхерам̣ а̄ха – ‘‘бханте, еварӯпе сам̣килесе тумха̄кам̣ пит̣т̣хито вичаранте ан̃н̃о кочи тумха̄кам̣ бхиккхам̣ на дассати, нибаддхам̣ мама гехам̣ пависатха, ахамева чатӯхи паччайехи упат̣т̣хахисса̄мӣ’’ти тхерам̣ нимантетва̄ пакка̄ми.
бхиккхӯ ‘‘пассатха̄вусо, ран̃н̃о па̄пакирийам̣, ‘етам̣ виха̄рато нӣхара̄’ти вутте а̄гантва̄ чатӯхи паччайехи нимантетва̄ гато’’ти уджджха̄йим̣су. тампи тхерам̣ а̄хам̣су – ‘‘амбхо, дуссӣла, ида̄ниси ра̄джакон̣д̣о джа̄то’’ти. сопи пуббе бхиккхӯ кин̃чи ваттум̣ асакконто ‘‘тумхе дуссӣла̄, тумхе кон̣д̣а̄, тумхе иттхим̣ гахетва̄ вичаратха̄’’ти а̄ха. те гантва̄ саттху а̄рочесум̣ – ‘‘бханте, кон̣д̣адха̄наттхеро амхехи вутто амхе ‘дуссӣла̄’тиа̄дӣни ватва̄ аккосатӣ’’ти. саттха̄ там̣ паккоса̄петва̄ пуччхи – ‘‘саччам̣ кира твам̣, бхиккху, евам̣ вадесӣ’’ти? ‘‘саччам̣, бханте’’ти. ‘‘ким̣ ка̄ран̣а̄’’ти? ‘‘майа̄ саддхим̣ катхитака̄ран̣а̄’’ти. ‘‘тумхе, бхиккхаве, имина̄ саддхим̣ касма̄ катхетха̄’’ти. ‘‘имасса паччхато иттхим̣ вичарантим̣ дисва̄, бханте’’ти. ‘‘име кира тайа̄ саддхим̣ иттхим̣ вичарантим̣ дисва̄ ваданти, твам̣ касма̄ катхеси, ете та̄ва дисва̄ катхенти. твам̣ адисва̄ва имехи саддхим̣ касма̄ катхеси, нану пуббе тавева па̄пикам̣ дит̣т̣хим̣ нисса̄йа идам̣ джа̄там̣, ида̄ни касма̄ пуна па̄пикам̣ дит̣т̣хим̣ ган̣ха̄сӣ’’ти. бхиккхӯ ‘‘ким̣ пана, бханте, имина̄ пуббе ката’’нти пуччхим̣су. атха несам̣ саттха̄ тасса пуббакаммам̣ катхетва̄ ‘‘бхиккху идам̣ па̄пакаммам̣ нисса̄йа твам̣ имам̣ виппака̄рам̣ патто, ида̄ни те пуна татха̄рӯпам̣ па̄пикам̣ дит̣т̣хим̣ гахетум̣ на йуттам̣, ма̄ пуна бхиккхӯхи саддхим̣ кин̃чи катхехи, ниссаддо мукхават̣т̣ийам̣ чхиннакам̣сатха̄ласадисо хохи, евам̣ каронто нибба̄наппатто на̄ма бхависсатӣ’’ти ватва̄ анусандхим̣ гхат̣етва̄ дхаммам̣ десенто има̄ га̄тха̄ абха̄си –
133. ‘‘ма̄воча пхарусам̣ кан̃чи, вутта̄ пат̣ивадеййу там̣;
дуккха̄ хи са̄рамбхакатха̄, пат̣идан̣д̣а̄ пхусеййу там̣.
134. ‘‘саче нереси атта̄нам̣, кам̣со упахато йатха̄;
еса паттоси нибба̄нам̣, са̄рамбхо те на виджджатӣ’’ти.
таттха ма̄воча пхарусам̣ кан̃чӣти кан̃чи екапуггалампи пхарусам̣ ма̄ авача. вутта̄ти тайа̄ паре ‘‘дуссӣла̄’’ти вутта̄, тампи татхева пат̣ивадеййум̣. са̄рамбхакатха̄ти еса̄ каран̣уттара̄ йугагга̄хакатха̄ на̄ма дуккха̄. пат̣идан̣д̣а̄ти ка̄йадан̣д̣а̄дӣхи парам̣ пахарантасса та̄диса̄ пат̣идан̣д̣а̄ ча тава маттхаке патеййум̣. саче нересӣти саче атта̄нам̣ ниччалам̣ ка̄тум̣ саккхиссаси. кам̣со упахато йатха̄ти мукхават̣т̣ийам̣ чхиндитва̄ таламаттам̣ катва̄ т̣хапитакам̣сатха̄лам̣ вийа. тан̃хи хаттхапа̄дехи ва̄ дан̣д̣акена ва̄ пахат̣ампи саддам̣ на кароти, еса паттосӣти саче еварӯпо бхавитум̣ саккхиссаси, имам̣ пат̣ипадам̣ пӯрайама̄но ида̄ни аппаттопи есо нибба̄наппатто на̄ма. са̄рамбхо те на виджджатӣти евам̣ санте ча пана ‘‘твам̣ дуссӣло, тумхе дуссӣла̄’’тиевама̄дико уттаракаран̣ава̄ча̄лаккхан̣о са̄рамбхопи те на виджджати, на бхависсатийева̄ти аттхо.
десана̄васа̄не бахӯ сота̄паттипхала̄дӣни па̄пун̣им̣су, кон̣д̣адха̄наттхеропи саттха̄ра̄ диннаова̄де т̣хатва̄ арахаттам̣ па̄пун̣и, на чирассева а̄ка̄се уппатитва̄ пат̣хамам̣ сала̄кам̣ ган̣хӣти.
кон̣д̣адха̄наттхераваттху чатуттхам̣.
5. упосатхикаиттхӣнам̣ ваттху
йатха̄ дан̣д̣ена̄ти имам̣ дхаммадесанам̣ саттха̄ пубба̄ра̄ме вихаранто виса̄кха̄дӣнам̣ упа̄сика̄нам̣ упосатхакаммам̣ а̄раббха катхеси.
са̄ваттхийам̣ кира екасмим̣ маха̄упосатхадивасе пан̃часатаматта̄ иттхийо упосатхика̄ хутва̄ виха̄рам̣ агамим̣су. виса̄кха̄ та̄су махаллакиттхийо упасан̇камитва̄ пуччхи, ‘‘амма̄, киматтхам̣ упосатхика̄ джа̄таттха̄’’ти. та̄хи ‘‘диббасампаттим̣ паттхетва̄’’ти вутте маджджхимиттхийо пуччхи, та̄хи ‘‘сапаттива̄са̄ муччанаттха̄йа̄’’ти вутте тарун̣иттхийо пуччхи, та̄хи ‘‘пат̣хамагаббхе путтапат̣ила̄бхаттха̄йа̄’’ти вутте кума̄рика̄йо пуччхи, та̄хи ‘‘тарун̣абха̄вейева патикулагаманаттха̄йа̄’’ти вутте там̣ саббампи та̄сам̣ катхам̣ сутва̄ та̄ а̄да̄йа саттху сантикам̣ гантва̄ пат̣ипа̄т̣ийа̄ а̄рочеси. там̣ сутва̄ саттха̄ ‘‘виса̄кхе имесам̣ сатта̄нам̣ джа̄тиа̄дайо на̄ма дан̣д̣ахаттхакагопа̄лакасадиса̄, джа̄ти джара̄йа сантикам̣, джара̄ бйа̄дхино сантикам̣, бйа̄дхи маран̣асса сантикам̣ песетва̄ маран̣ам̣ кут̣ха̄рийа̄ чхинданта̄ вийа джӣвитам̣ чхиндати, евам̣ сантепи виват̣т̣ам̣ паттхента̄ на̄ма наттхи, ват̣т̣амева пана паттхентӣ’’ти ватва̄ анусандхим̣ гхат̣етва̄ дхаммам̣ десенто имам̣ га̄тхама̄ха –
135. ‘‘йатха̄ дан̣д̣ена гопа̄ло, га̄во па̄джети гочарам̣;
евам̣ джара̄ ча маччу ча, а̄йум̣ па̄дженти па̄н̣ина’’нти.
таттха па̄джетӣти чхеко гопа̄ло кеда̄рантарам̣ пависантийо га̄во дан̣д̣ена нива̄ретва̄ тенева потхенто сулабхатин̣одакам̣ гочарам̣ нети. а̄йум̣ па̄джентӣти джӣвитиндрийам̣ чхинданти кхепенти. гопа̄лако вийа хи джара̄ ча маччу ча, гоган̣о вийа джӣвитиндрийам̣, гочарабхӯми вийа маран̣ам̣. таттха джа̄ти та̄ва сатта̄нам̣ джӣвитиндрийам̣ джара̄йа сантикам̣ песеси, джара̄ бйа̄дхино сантикам̣, бйа̄дхи маран̣асса сантикам̣. тамева маран̣ам̣ кут̣ха̄рийа̄ чхедам̣ вийа чхиндитва̄ гаччхатӣти идаметтха опаммасампат̣ипа̄данам̣.
десана̄васа̄не бахӯ сота̄паттипхала̄дӣни па̄пун̣им̣сӯти.
упосатхикаиттхӣнам̣ ваттху пан̃чамам̣.
6. аджагарапетаваттху
атха па̄па̄ни камма̄нӣти имам̣ дхаммадесанам̣ саттха̄ вел̣уване вихаранто аджагарапетам̣ а̄раббха катхеси.
екасмин̃хи самайе маха̄моггалла̄наттхеро лаккхан̣аттхерена саддхим̣ гиджджхакӯт̣ато отаранто диббена чаккхуна̄ пан̃чавӣсатийоджаникам̣ аджагарапетам̣ на̄ма аддаса. тасса сӣсато аггиджа̄ла̄ ут̣т̣хахитва̄ парийантам̣ гаччханти, парийантато ут̣т̣хахитва̄ сӣсам̣ гаччханти, убхайато ут̣т̣хахитва̄ маджджхе отаранти. тхеро там̣ дисва̄ ситам̣ па̄тва̄ка̄си. лаккхан̣аттхерена ситака̄ран̣ам̣ пут̣т̣хо ‘‘ака̄ло, а̄вусо, имасса пан̃хасса веййа̄каран̣а̄йа, саттху сантике мам̣ пуччхеййа̄сӣ’’ти ватва̄ ра̄джагахе пин̣д̣а̄йа чаритва̄ саттху сантикам̣ гатака̄ле лаккхан̣аттхерена пут̣т̣хо а̄ха – ‘‘татра̄хам̣, а̄вусо, екам̣ петам̣ аддасам̣, тасса еварӯпо на̄ма аттабха̄во, ахам̣ там̣ дисва̄ ‘на вата ме еварӯпо аттабха̄во дит̣т̣хапуббо’ти ситам̣ па̄тва̄ка̄си’’нти. саттха̄ ‘‘чаккхубхӯта̄ вата, бхиккхаве, са̄вака̄ вихарантӣ’’тиа̄дӣни (па̄ра̄. 228; сам̣. ни. 2.202) ваданто тхерасса катхам̣ патит̣т̣ха̄петва̄ ‘‘майа̄пи есо, бхиккхаве, пето бодхиман̣д̣ейева дит̣т̣хо, ‘йе ча пана ме вачанам̣ на саддахеййум̣, тесам̣ там̣ ахита̄йа асса̄’ти на катхесим̣, ида̄ни моггалла̄нам̣ саккхим̣ лабхитва̄ катхемӣ’’ти ватва̄ бхиккхӯхи тасса пуббакаммам̣ пут̣т̣хо бйа̄ка̄си –
кассапабуддхака̄ле кира суман̇галасет̣т̣хи на̄ма суван̣н̣ит̣т̣хака̄хи бхӯмим̣ сантхаритва̄ вӣсатиусабхат̣т̣ха̄не таттакенева дханена виха̄рам̣ ка̄ретва̄ та̄ваттакенева виха̄рамахам̣ ка̄реси. со екадивасам̣ па̄това саттху сантикам̣ гаччханто нагарадва̄ре екисса̄ са̄ла̄йа ка̄са̄вам̣ сасӣсам̣ па̄рупитва̄ калаламаккхитехи па̄дехи нипаннам̣ екам̣ чорам̣ дисва̄ ‘‘айам̣ калаламаккхитапа̄до раттим̣ вичаритва̄ дива̄ нипаннамануссо бхависсатӣ’’ти а̄ха. чоро мукхам̣ виваритва̄ сет̣т̣хим̣ дисва̄ ‘‘хоту, джа̄нисса̄ми те каттабба’’нти а̄гха̄там̣ бандхитва̄ саттаккхаттум̣ кхеттам̣ джха̄песи, саттаккхаттум̣ вадже гуннам̣ па̄де чхинди, саттаккхаттум̣ гехам̣ джха̄песи, со еттакена̄пи копам̣ нибба̄петум̣ асакконто тасса чӯл̣ӯпат̣т̣ха̄кена саддхим̣ миттасантхавам̣ катва̄ ‘‘ким̣ те сет̣т̣хино пийа’’нти пут̣т̣хо ‘‘гандхакут̣ито ан̃н̃ам̣ тасса пийатарам̣ наттхӣ’’ти сутва̄ ‘‘хоту, гандхакут̣им̣ джха̄петва̄ копам̣ нибба̄песса̄мӣ’’ти саттхари пин̣д̣а̄йа павит̣т̣хе па̄нӣйапарибходжанӣйагхат̣е бхиндитва̄ гандхакут̣ийам̣ аггим̣ ада̄си. сет̣т̣хи ‘‘гандхакут̣и кира джха̄йатӣ’’ти сутва̄ а̄гаччханто джха̄мака̄ле а̄гантва̄ гандхакут̣им̣ джха̄мам̣ олокенто ва̄лаггаматтампи доманассам̣ акатва̄ ва̄маба̄хум̣ саман̃джитва̄ даккхин̣ена хаттхена маха̄аппхот̣анам̣ аппхот̣еси. атха нам̣ самӣпе т̣хита̄ пуччхим̣су – ‘‘касма̄, са̄ми, еттакам̣ дханам̣ виссаджджетва̄ катагандхакут̣ийа̄ джха̄мака̄ле аппхот̣есӣ’’ти? со а̄ха – ‘‘еттакам̣ ме, та̄та̄, аггиа̄дӣхи аса̄дха̄ран̣е буддхасса са̄сане дханам̣ нидахитум̣ ладдхам̣, ‘пунапи еттакам̣ дханам̣ виссаджджетва̄ саттху гандхакут̣им̣ ка̄тум̣ лабхисса̄мӣ’ти тут̣т̣хама̄насо аппхот̣еси’’нти. со пуна таттакам̣ дханам̣ виссаджджетва̄ гандхакут̣им̣ ка̄ретва̄ вӣсатисахассабхиккхупарива̄расса саттхуно да̄нам̣ ада̄си. там̣ дисва̄ чоро чинтеси – ‘‘ахам̣ имам̣ ама̄ретва̄ ман̇кука̄тум̣ на саккхисса̄ми, хоту, ма̄ресса̄ми на’’нти нива̄санантаре чхурикам̣ бандхитва̄ сатта̄хам̣ виха̄ре вичарантопи ока̄сам̣ на лабхи. маха̄сет̣т̣хипи сатта диваса̄ни буддхаппамукхасса бхиккхусан̇гхасса да̄нам̣ датва̄ саттха̄рам̣ вандитва̄ а̄ха – ‘‘бханте, мама екена пурисена саттаккхаттум̣ кхеттам̣ джха̄питам̣, саттаккхаттум̣ вадже гуннам̣ па̄да̄ чхинна̄, саттаккхаттум̣ гехам̣ джха̄питам̣, ида̄ни гандхакут̣ипи тенева джха̄пита̄ бхависсати, ахам̣ имасмим̣ да̄не пат̣хамам̣ паттим̣ тасса даммӣ’’ти.
там̣ сутва̄ чоро ‘‘бха̄рийам̣ вата ме каммам̣ катам̣, евам̣ апара̄дхака̄раке майи имасса копаматтампи наттхи, имасмимпи да̄не майхамева пат̣хамам̣ паттим̣ дети, ахам̣ имасмим̣ дуббха̄ми, еварӯпам̣ ме пурисам̣ акхама̄пентасса девадан̣д̣опи ме маттхаке патеййа̄’’ти гантва̄ сет̣т̣хисса па̄дамӯле нипаджджитва̄ ‘‘кхама̄хи ме, са̄мӣ’’ти ватва̄ ‘‘ким̣ ида’’нти вутте, ‘‘са̄ми, евам̣ айуттакам̣ каммам̣ майа̄ катам̣, тасса ме кхама̄хӣ’’ти а̄ха. атха нам̣ сет̣т̣хи ‘‘тайа̄ ме идан̃чидан̃ча ката’’нти саббам̣ пуччхитва̄ ‘‘а̄ма, майа̄ ката’’нти вутте, ‘‘твам̣ майа̄ на дит̣т̣хапуббо, касма̄ ме куджджхитва̄ евамака̄сӣ’’ти пуччхи. со екадивасам̣ нагара̄ никкхантена тена вуттавачанам̣ са̄ретва̄ ‘‘имина̄ ме ка̄ран̣ена копо уппа̄дито’’ти а̄ха. сет̣т̣хи аттана̄ вуттам̣ саритва̄ ‘‘а̄ма, та̄та, вуттам̣ майа̄, там̣ ме кхама̄хӣ’’ти чорам̣ кхама̄петва̄ ‘‘ут̣т̣хехи, та̄та, кхама̄ми те, гаччха, та̄та̄’’ти а̄ха. саче ме, са̄ми, кхамаси, сапуттада̄рам̣ мам̣ гехе да̄сам̣ карохӣти. та̄та, твам̣ майа̄ еттаке катхите еварӯпам̣ чхеданам̣ ака̄си, гехе васантена пана саддхим̣ на сакка̄ кин̃чи катхетум̣, на ме тайа̄ гехе васантена киччам̣ аттхи, кхама̄ми те, гаччха, та̄та̄ти. чоро там̣ каммам̣ катва̄ а̄йупарийоса̄не авӣчимхи ниббатто дӣгхараттам̣ таттха паччитва̄ випа̄ка̄васесена ида̄ни гиджджхакӯт̣е паббате паччатӣти.
евам̣ саттха̄ тасса пуббакаммам̣ катхетва̄, ‘‘бхиккхаве, ба̄ла̄ на̄ма па̄па̄ни камма̄ни каронта̄ на буджджханти, паччха̄ пана аттана̄ катакаммехи д̣айхама̄на̄ аттана̄ва аттано да̄ваггисадиса̄ва хонтӣ’’ти ватва̄ анусандхим̣ гхат̣етва̄ дхаммам̣ десенто имам̣ га̄тхама̄ха –
136. ‘‘атха па̄па̄ни камма̄ни, карам̣ ба̄ло на буджджхати;
сехи каммехи думмедхо, аггид̣ад̣д̣хова таппатӣ’’ти.
таттха атха па̄па̄нӣти на кевалам̣ ба̄ло кодхавасена па̄па̄ни кароти, каронтопи пана на буджджхатӣти аттхо. па̄пам̣ каронто ча ‘‘па̄пам̣ каромӣ’’ти абуджджханако на̄ма наттхи. ‘‘имасса каммасса еварӯпо на̄ма випа̄ко’’ти аджа̄наната̄йа ‘‘на буджджхатӣ’’ти вуттам̣. сехӣти со техи аттано сантакехи каммехи думмедхо ниппан̃н̃о пуггало нирайе ниббаттитва̄ аггид̣ад̣д̣хова таппатӣти аттхо.
десана̄васа̄не бахӯ сота̄паттипхала̄дӣни па̄пун̣им̣сӯти.
аджагарапетаваттху чхат̣т̣хам̣.
7. маха̄моггалла̄наттхераваттху
йо дан̣д̣ена̄ти имам̣ дхаммадесанам̣ саттха̄ вел̣уване вихаранто маха̄моггалла̄наттхерам̣ а̄раббха катхеси.
екасмин̃хи самайе титтхийа̄ саннипатитва̄ мантесум̣ – ‘‘джа̄на̄тха̄вусо, ‘кена ка̄ран̣ена саман̣асса готамасса ла̄бхасакка̄ро маха̄ хутва̄ ниббатто’ти. майам̣ на джа̄на̄ма, тумхе пана джа̄на̄тха̄ти. а̄ма, джа̄на̄ма, маха̄моггалла̄нам̣ на̄ма екам̣ нисса̄йа уппанно. со хи девалокам̣ гантва̄ девата̄хи катакаммам̣ пуччхитва̄ а̄гантва̄ манусса̄нам̣ катхети ‘идам̣ на̄ма катва̄ еварӯпам̣ сампаттим̣ лабхантӣ’ти. нирайе ниббатта̄нампи каммам̣ пуччхитва̄ а̄гантва̄ манусса̄нам̣ катхети ‘идам̣ на̄ма катва̄ еварӯпам̣ дуккхам̣ анубхавантӣ’ти. манусса̄ тасса катхам̣ сутва̄ махантам̣ ла̄бхасакка̄рам̣ абхихаранти, саче там̣ ма̄ретум̣ саккхисса̄ма, со ла̄бхасакка̄ро амха̄кам̣ ниббаттиссатӣ’’ти. те ‘‘аттхеко упа̄йо’’ти саббе екаччханда̄ хутва̄ ‘‘йам̣кин̃чи катва̄ там̣ ма̄ра̄песса̄ма̄’’ти аттано упат̣т̣ха̄ке сама̄дапетва̄ каха̄пан̣асахассам̣ лабхитва̄ пурисагха̄такаммам̣ катва̄ чаранте чоре паккоса̄петва̄ ‘‘маха̄моггалла̄наттхеро на̄ма ка̄л̣асила̄йам̣ васати, таттха гантва̄ там̣ ма̄ретха̄’’ти тесам̣ каха̄пан̣е адам̣су. чора̄ дханалобхена сампат̣иччхитва̄ ‘‘тхерам̣ ма̄ресса̄ма̄’’ти гантва̄ тасса васанат̣т̣ха̄нам̣ парива̄ресум̣. тхеро техи париккхиттабха̄вам̣ н̃атва̄ кун̃чикаччхиддена никкхамитва̄ пакка̄ми. те чора̄ там̣ дивасам̣ тхерам̣ адисва̄ пунекадивасам̣ гантва̄ париккхипим̣су. тхеро н̃атва̄ кан̣н̣ика̄ман̣д̣алам̣ бхиндитва̄ а̄ка̄сам̣ паккханди. евам̣ те пат̣хамама̄сепи маджджхимама̄сепи тхерам̣ гахетум̣ на̄саккхим̣су. паччхимама̄се пана сампатте тхеро аттана̄ катакаммасса а̄кад̣д̣ханабха̄вам̣ н̃атва̄ на апагаччхи. чора̄ гантва̄ тхерам̣ гахетва̄ тан̣д̣улакан̣аматта̄нисса ат̣т̣хӣни каронта̄ бхиндим̣су. атха нам̣ ‘‘мато’’ти сан̃н̃а̄йа екасмим̣ гумбапит̣т̣хе кхипитва̄ паккамим̣су.
тхеро ‘‘саттха̄рам̣ пасситва̄ва паринибба̄йисса̄мӣ’’ти аттабха̄вам̣ джха̄навет̣ханена вет̣хетва̄ тхирам̣ катва̄ а̄ка̄сена саттху сантикам̣ гантва̄ саттха̄рам̣ вандитва̄, ‘‘бханте, паринибба̄йисса̄мӣ’’ти а̄ха. ‘‘паринибба̄йиссаси, моггалла̄на̄’’ти? ‘‘а̄ма, бханте’’ти. ‘‘каттха гантва̄’’ти? ‘‘ка̄л̣асила̄падесам̣, бханте’’ти. тена хи, моггалла̄на, майхам̣ дхаммам̣ катхетва̄ йа̄хи. та̄дисасса хи ме са̄вакасса ида̄ни дассанам̣ наттхӣти. со ‘‘евам̣ карисса̄ми, бханте’’ти саттха̄рам̣ вандитва̄ а̄ка̄сам̣ уппатитва̄ паринибба̄надивасе са̄рипуттаттхеро вийа на̄наппака̄ра̄ иддхийо катва̄ дхаммам̣ катхетва̄ саттха̄рам̣ вандитва̄ ка̄л̣асила̄т̣авим̣ гантва̄ паринибба̄йи. ‘‘тхерам̣ кира чора̄ ма̄ресу’’нти айампи катха̄ сакаладжамбудӣпе паттхари. ра̄джа̄ аджа̄тасатту чоре парийесанаттха̄йа чарапурисе пайоджеси. тесупи чоресу сура̄па̄не сурам̣ пивантесу еко екасса пит̣т̣хим̣ пахаритва̄ па̄теси. со там̣ сантеджджетва̄ ‘‘амбхо дуббинӣта, твам̣ касма̄ ме пит̣т̣хим̣ па̄тесӣ’’ти а̄ха. ким̣ пана харе дут̣т̣хачора, тайа̄ маха̄моггалла̄наттхеро пат̣хамам̣ пахат̣оти? ким̣ пана майа̄ пахат̣абха̄вам̣ твам̣ на джа̄на̄сӣти? ити несам̣ ‘‘майа̄ пахат̣о, майа̄ пахат̣о’’ти ваданта̄нам̣ вачанам̣ сутва̄ те чарапуриса̄ те саббе чоре гахетва̄ ран̃н̃о а̄рочесум̣. ра̄джа̄ чоре паккоса̄петва̄ пуччхи – ‘‘тумхехи тхеро ма̄рито’’ти? ‘‘а̄ма, дева̄’’ти. ‘‘кена тумхе уййоджита̄’’ти? ‘‘наггасаман̣акехи, дева̄’’ти. ра̄джа̄ пан̃часате наггасаман̣аке га̄ха̄петва̄ пан̃часатехи чорехи саддхим̣ ра̄джан̇ган̣е на̄бхиппама̄н̣есу а̄ва̄т̣есу никхан̣а̄петва̄ пала̄лехи пат̣иччха̄да̄петва̄ аггим̣ да̄песи. атха несам̣ джха̄мабха̄вам̣ н̃атва̄ айанан̇галехи каса̄петва̄ саббе кхан̣д̣а̄кхан̣д̣икам̣ ка̄ра̄песи.
бхиккхӯ дхаммасабха̄йам̣ катхам̣ самут̣т̣ха̄песум̣ – ‘‘маха̄моггалла̄наттхеро аттано ананурӯпамева маран̣ам̣ патто’’ти. саттха̄ а̄гантва̄ ‘‘ка̄йа нуттха, бхиккхаве, етарахи катха̄йа саннисинна̄’’ти пуччхитва̄ ‘‘има̄йа на̄ма̄’’ти вутте, ‘‘бхиккхаве, моггалла̄но имассева аттабха̄васса ананурӯпам̣ маран̣ам̣ патто, пуббе пана тена катасса каммасса анурӯпамева маран̣ам̣ патто’’ти ватва̄ ‘‘ким̣ панасса, бханте, пуббакамма’’нти пут̣т̣хо виттха̄ретва̄ катхеси –
атӣте кира ба̄ра̄н̣асива̄сӣ еко кулапутто сайамева кот̣т̣анапачана̄дӣни камма̄ни каронто ма̄та̄питаро пат̣иджагги. атхасса ма̄та̄питаро нам̣, ‘‘та̄та, твам̣ екакова гехе ча аран̃н̃е ча каммам̣ каронто киламаси, екам̣ те кума̄рикам̣ а̄несса̄ма̄’’ти ватва̄, ‘‘аммата̄та̄, на майхам̣ еварӯпа̄йаттхо, ахам̣ йа̄ва тумхе джӣватха, та̄ва во сахаттха̄ упат̣т̣хахисса̄мӣ’’ти тена пат̣иккхитта̄ пунаппунам̣ там̣ йа̄читва̄ кума̄рикам̣ а̄найим̣су. са̄ катипа̄хамева те упат̣т̣хахитва̄ паччха̄ тесам̣ дассанампи аниччхантӣ ‘‘на сакка̄ тава ма̄та̄питӯхи саддхим̣ екат̣т̣ха̄не васиту’’нти уджджха̄йитва̄ тасмим̣ аттано катхам̣ агган̣ханте тасса бахигатака̄ле макачива̄какхан̣д̣а̄ни ча йа̄гупхен̣ан̃ча гахетва̄ таттха таттха а̄киритва̄ тена̄гантва̄ ‘‘ким̣ ида’’нти пут̣т̣ха̄ а̄ха – ‘‘имесам̣ андхамахаллака̄нам̣ етам̣ каммам̣, саббам̣ гехам̣ килит̣т̣хам̣ каронта̄ вичаранти, на сакка̄ етехи саддхим̣ екат̣т̣ха̄не васиту’’нти. евам̣ та̄йа нам̣ пунаппунам̣ катхайама̄на̄йа еварӯпопи пӯритапа̄рамӣ сатто ма̄та̄питӯхи саддхим̣ бхиджджи. со ‘‘хоту, джа̄нисса̄ми несам̣ каттабба’’нти те бходжетва̄, ‘‘аммата̄та̄, асукат̣т̣ха̄не на̄ма тумха̄кам̣ н̃а̄така̄ а̄гаманам̣ пачча̄сӣсанти, таттха гамисса̄ма̄’’ти те йа̄накам̣ а̄ропетва̄ а̄да̄йа гаччханто ат̣авимаджджхам̣ паттака̄ле, ‘‘та̄та, расмийо ган̣ха̄тха, га̄во патодасан̃н̃а̄йа гамиссанти, имасмим̣ т̣ха̄не чора̄ васанти, ахам̣ отара̄мӣ’’ти питу хаттхе расмийо датва̄ отаритва̄ гаччханто саддам̣ париваттетва̄ чора̄нам̣ ут̣т̣хитасаддамака̄си. ма̄та̄питаро саддам̣ сутва̄ ‘‘чора̄ ут̣т̣хита̄’’ти сан̃н̃а̄йа, ‘‘та̄та, майам̣ махаллака̄, твам̣ атта̄намева раккха̄хӣ’’ти а̄хам̣су. со ма̄та̄питаро татха̄виравантепи чорасаддам̣ каронто кот̣т̣етва̄ ма̄ретва̄ ат̣авийам̣ кхипитва̄ пачча̄гами.
саттха̄ идам̣ тасса пуббакаммам̣ катхетва̄, ‘‘бхиккхаве, моггалла̄но еттакам̣ каммам̣ катва̄ анекавассасатасахасса̄ни нирайе паччитва̄ випа̄ка̄васесена аттабха̄васате евамева кот̣т̣етва̄ сам̣чун̣н̣ито маран̣ам̣ патто. евам̣ моггалла̄нена аттано камма̄нурӯпамева маран̣ам̣ ладдхам̣, пан̃чахи чорасатехи саддхим̣ лабхим̣су. аппадут̣т̣хесу хи падуссанто дасахи ка̄ран̣ехи анайабйасанам̣ па̄пун̣а̄тийева̄’’ти ватва̄ анусандхим̣ гхат̣етва̄ дхаммам̣ десенто има̄ га̄тха̄ абха̄си –
137. ‘‘йо дан̣д̣ена адан̣д̣есу, аппадут̣т̣хесу дуссати;
дасаннаман̃н̃атарам̣ т̣ха̄нам̣, кхиппамева нигаччхати.
138. ‘‘веданам̣ пхарусам̣ джа̄ним̣, сарӣрасса ва бхеданам̣;
гарукам̣ ва̄пи а̄ба̄дхам̣, читтаккхепам̣ ва па̄пун̣е.
139. ‘‘ра̄джато ва̄ упасаггам̣, аббхаккха̄нам̣ ва да̄рун̣ам̣;
париккхайам̣ ва н̃а̄тӣнам̣, бхога̄нам̣ ва пабхан̇гурам̣.
140. ‘‘атха ва̄сса ага̄ра̄ни, агги д̣ахати па̄вако;
ка̄йасса бхеда̄ дуппан̃н̃о, нирайам̣ сопападжджатӣ’’ти.
таттха адан̣д̣есӯти ка̄йадан̣д̣а̄дирахитесу кхӣн̣а̄савесу. аппадут̣т̣хесӯти паресу ва̄ аттани ва̄ нирапара̄дхесу. дасаннаман̃н̃атарам̣ т̣ха̄нанти дасасу дуккхака̄ран̣есу ан̃н̃атарам̣ ка̄ран̣ам̣. ведананти сӣсарога̄дибхедам̣ пхарусам̣ веданам̣. джа̄нинти киччха̄дхигатасса дханасса джа̄ним̣. бхедананти хаттхаччхеда̄дикам̣ сарӣрабхеданам̣. гаруканти паккхахатаекачаккхукапӣт̣хасаппикун̣ӣбха̄вакут̣т̣харога̄дибхедам̣ гарука̄ба̄дхам̣ ва̄. читтаккхепанти умма̄дам̣. упасагганти йасавилопасена̄патит̣т̣ха̄на̄диаччхиндана̄дикам̣ ра̄джато упасаггам̣ ва̄. аббхаккха̄нанти адит̣т̣хаасутаачинтитапуббам̣ ‘‘идам̣ сандхиччхеда̄дикаммам̣, идам̣ ва̄ ра̄джа̄пара̄дхитакаммам̣ тайа̄ ката’’нти еварӯпам̣ да̄рун̣ам̣ аббхаккха̄нам̣ ва̄. париккхайам̣ ва н̃а̄тӣнанти аттано авассайо бхавитум̣ саматтха̄нам̣ н̃а̄тӣнам̣ париккхайам̣ ва̄. пабхан̇гуранти пабхан̇губха̄вам̣ пӯтибха̄вам̣. йам̣ хисса гехе дхан̃н̃ам̣, там̣ пӯтибха̄вам̣ а̄паджджати, суван̣н̣ам̣ ан̇га̄рабха̄вам̣, мутта̄ каппа̄сат̣т̣хибха̄вам̣, каха̄пан̣ам̣ капа̄лакхан̣д̣а̄дибха̄вам̣, двипадачатуппада̄ ка̄н̣акун̣а̄дибха̄ванти аттхо. агги д̣ахатӣти екасам̣ваччхаре дваттиккхаттум̣ ан̃н̃асмим̣ д̣а̄хаке авиджджама̄непи асаниагги ва̄ патитва̄ д̣ахати, аттанова дхаммата̄йа ут̣т̣хито па̄вако ва̄ д̣ахатийева. нирайанти дит̣т̣хева дхамме имесам̣ дасаннам̣ т̣ха̄на̄нам̣ ан̃н̃атарам̣ патва̄пи екам̣сена сампара̄йе паттаббам̣ дассетум̣ ‘‘нирайам̣ сопападжджатӣ’’ти вуттам̣.
десана̄васа̄не бахӯ сота̄паттипхала̄дӣни па̄пун̣им̣сӯти.
маха̄моггалла̄наттхераваттху саттамам̣.
8. бахубхан̣д̣икабхиккхуваттху
на наггачарийа̄ти имам̣ дхаммадесанам̣ саттха̄ джетаване вихаранто бахубхан̣д̣икам̣ бхиккхум̣ а̄раббха катхеси.
са̄ваттхива̄сӣ киреко кут̣умбико бхарийа̄йа ка̄лаката̄йа паббаджи. со паббаджанто аттано паривен̣ан̃ча аггиса̄лан̃ча бхан̣д̣агаббхан̃ча ка̄ретва̄ саббампи бхан̣д̣агаббхам̣ саппимадхутела̄дӣхи пӯретва̄ паббаджи, паббаджитва̄ ча пана аттано да̄се паккоса̄петва̄ йатха̄ручикам̣ а̄ха̄рам̣ пача̄петва̄ бхун̃джати. бахубхан̣д̣о ча бахупариккха̄ро ча ахоси. раттим̣ ан̃н̃ам̣ нива̄санапа̄рупанам̣ хоти, дива̄ ан̃н̃ам̣ нива̄санапа̄рупанам̣ хоти, дива̄ ан̃н̃ам̣ виха̄рапаччанте васати. тассекадивасам̣ чӣварапаччаттхаран̣а̄ни суккха̄пентасса сена̄санача̄рикам̣ а̄хин̣д̣анта̄ бхиккхӯ пасситва̄ ‘‘кассима̄ни, а̄вусо’’ти пуччхитва̄ ‘‘майха’’нти вутте, ‘‘а̄вусо, бхагавата̄ тичӣвара̄ни анун̃н̃а̄та̄ни, тван̃ча пана евам̣ аппиччхасса буддхасса са̄сане паббаджитва̄ евам̣ бахупариккха̄ро джа̄то’’ти там̣ саттху сантикам̣ нетва̄, ‘‘бханте, айам̣ бхиккху атибахубхан̣д̣о’’ти а̄рочесум̣. саттха̄ ‘‘саччам̣ кира там̣ бхиккхӯ’’ти пуччхитва̄ ‘‘саччам̣, бханте’’ти вутте а̄ха – ‘‘касма̄ пана твам̣, бхиккху, майа̄ аппиччхата̄йа дхамме десите евам̣ бахубхан̣д̣о джа̄то’’ти. со та̄ваттакенева купито ‘‘имина̄ да̄ни нӣха̄рена чарисса̄мӣ’’ти па̄рупанам̣ чхад̣д̣етва̄ парисамаджджхе екачӣваро ат̣т̣ха̄си. атха нам̣ саттха̄ упаттхамбхайама̄но нану твам̣ бхиккху пуббе хироттаппагавесако дакараккхасака̄лепи хироттаппам̣ гавесама̄но два̄даса васса̄ни виха̄си, касма̄ ида̄ни евам̣ гаруке буддхаса̄сане паббаджитва̄ чатупарисамаджджхе па̄рупанам̣ чхад̣д̣етва̄ хироттаппам̣ паха̄йа т̣хитосӣти. со саттху вачанам̣ сутва̄ хироттаппам̣ паччупат̣т̣ха̄петва̄ там̣ чӣварам̣ па̄рупитва̄ саттха̄рам̣ вандитва̄ екамантам̣ нисӣди. бхиккхӯ тасса аттхасса а̄вибха̄ваттхам̣ бхагавантам̣ йа̄чим̣су. бхагава̄ атӣтам̣ а̄харитва̄ катхеси –
атӣте кира ба̄ра̄н̣асиран̃н̃о аггамахесийа̄ куччхисмим̣ бодхисатто пат̣исандхим̣ ган̣хи. тасса на̄маггахан̣адивасе махим̣сакума̄роти на̄мам̣ карим̣су. тасса канит̣т̣хабха̄та̄ чандакума̄ро на̄ма ахоси. тесам̣ ма̄тари ка̄лаката̄йа ра̄джа̄ ан̃н̃ам̣ аггамахесит̣т̣ха̄не т̣хапеси. са̄пи путтам̣ виджа̄йи, сӯрийакума̄ротисса на̄мам̣ карим̣су. там̣ дисва̄ ра̄джа̄ тут̣т̣хо ‘‘путтасса те варам̣ даммӣ’’ти а̄ха. са̄пи кхо, ‘‘дева, иччхитака̄ле ган̣хисса̄мӣ’’ти ватва̄ путтасса вайаппаттака̄ле ра̄джа̄нам̣ а̄ха – ‘‘девена майхам̣ путтасса джа̄така̄ле варо динно, ида̄ни ме путтасса раджджам̣ дехӣ’’ти. ра̄джа̄ ‘‘мама две путта̄ аггиккхандха̄ вийа джаланта̄ вичаранти, на сакка̄ тасса раджджам̣ да̄ту’’нти пат̣иккхипитва̄пи там̣ пунаппунам̣ йа̄чама̄намева дисва̄ ‘‘айам̣ ме путта̄нам̣ анаттхампи кареййа̄’’ти путте паккоса̄петва̄, ‘‘та̄та̄, ахам̣ сӯрийакума̄расса джа̄така̄ле варам̣ ада̄сим̣, ида̄нисса ма̄та̄ раджджам̣ йа̄чати, ахам̣ тасса на да̄тука̄мо, тасса ма̄та̄ тумха̄кам̣ анаттхампи кареййа, гаччхатха тумхе, аран̃н̃е васитва̄ мамаччайена̄гантва̄ раджджам̣ ган̣хатха̄’’ти уййоджеси. те питарам̣ вандитва̄ па̄са̄да̄ отаранте ра̄джан̇ган̣е кӣл̣ама̄но сӯрийакума̄ро дисва̄ там̣ ка̄ран̣ам̣ н̃атва̄ техи саддхим̣ никкхами. тесам̣ химавантам̣ павит̣т̣хака̄ле бодхисатто магга̄ оккамма ан̃н̃атарасмим̣ руккхамӯле нисӣдитва̄ сӯрийакума̄рам̣ а̄ха – ‘‘та̄та, етам̣ сарам̣ гантва̄ нхатва̄ ча пивитва̄ ча амха̄кампи падуминипан̣н̣ехи удакам̣ а̄хара̄’’ти. со пана саро вессаван̣н̣асса сантика̄ екена дакараккхасена ладдхо хоти. вессаван̣н̣о ча там̣ а̄ха – ‘‘т̣хапетва̄ девадхаммаджа̄нанаке йе ча ан̃н̃е имам̣ сарам̣ отаранти, те кха̄дитум̣ лабхасӣ’’ти. тато пат̣т̣ха̄йа со там̣ сарам̣ отин̣н̣отин̣н̣е девадхамме пуччхитва̄ аджа̄нанте кха̄дати, сӯрийакума̄ропи там̣ сарам̣ авӣмам̣ситва̄ва отари, тена ча ‘‘девадхамме джа̄на̄сӣ’’ти пуччхито ‘‘девадхамма̄ на̄ма чандимасӯрийа̄’’ти а̄ха. атха нам̣ ‘‘твам̣ девадхамме на джа̄на̄сӣ’’ти удакам̣ павесетва̄ аттано бхаване т̣хапеси. бодхисаттопи там̣ чира̄йантам̣ дисва̄ чандакума̄рам̣ песеси. сопи тена ‘‘девадхамме джа̄на̄сӣ’’ти пуччхито ‘‘девадхамма̄ на̄ма чатассо диса̄’’ти а̄ха. дакараккхасо тампи удакам̣ павесетва̄ таттхева т̣хапеси.
бодхисатто тасмимпи чира̄йанте ‘‘антара̄йена бхавитабба’’нти сайам̣ гантва̄ двиннампи отаран̣ападам̣йева дисва̄ ‘‘айам̣ саро раккхасапариггахито’’ти н̃атва̄ кхаггам̣ саннайхитва̄ дханум̣ гахетва̄ ат̣т̣ха̄си. раккхасо там̣ анотарантам̣ дисва̄ ванакаммикапурисавесена̄гантва̄ а̄ха – ‘‘бхо пуриса, твам̣ маггакиланто, касма̄ имам̣ сарам̣ отаритва̄ нхатва̄ ча пивитва̄ ча бхисамула̄лам̣ кха̄дитва̄ пуппха̄ни пиландхитва̄ на гаччхасӣ’’ти. бодхисатто там̣ дисва̄ва ‘‘еса со йаккхо’’ти н̃атва̄ ‘‘тайа̄ ме бха̄таро гахита̄’’ти а̄ха. а̄ма, майа̄ гахита̄ти. ким̣ ка̄ран̣а̄ти? ахам̣ имам̣ сарам̣ отин̣н̣отин̣н̣е лабха̄мӣти. ким̣ пана саббева лабхасӣти? девадхаммаджа̄нанаке т̣хапетва̄ авасесе лабха̄мӣти. аттхи пана те девадхаммехи аттхоти? а̄ма, аттхӣти. ахам̣ катхесса̄мӣти. тена хи катхехӣти. на сакка̄ килит̣т̣хена гаттена катхетунти. йаккхо бодхисаттам̣ нха̄петва̄ па̄нӣйам̣ па̄йетва̄ алан̇каритва̄ алан̇катаман̣д̣апамаджджхе паллан̇кам̣ а̄ропетва̄ сайамасса па̄дамӯле нисӣди. атха нам̣ бодхисатто ‘‘саккаччам̣ сун̣а̄хӣ’’ти ватва̄ имам̣ га̄тхама̄ха –
‘‘хириоттаппасампанна̄, суккадхаммасама̄хита̄;
санто саппуриса̄ локе, девадхамма̄ти вуччаре’’ти. (джа̄. 1.1.6);
йаккхо имам̣ дхаммадесанам̣ сутва̄ пасанно бодхисаттам̣ а̄ха – ‘‘пан̣д̣ита, ахам̣ те пасанно, екам̣ бха̄тарам̣ дамми, катарам̣ а̄немӣ’’ти? ‘‘канит̣т̣хам̣ а̄нехӣ’’ти. пан̣д̣ита, твам̣ кевалам̣ девадхамме джа̄на̄сийева, на пана тесу ваттасӣти. ким̣ ка̄ран̣а̄ти? йасма̄ джет̣т̣хам̣ т̣хапетва̄ канит̣т̣хам̣ а̄хара̄пенто джет̣т̣ха̄пача̄йикакаммам̣ на каросӣти, девадхамме ча̄хам̣ йаккха джа̄на̄ми, тесу ча ватта̄ми. майан̃хи етам̣ нисса̄йа имам̣ аран̃н̃ам̣ павит̣т̣ха̄. етасса хи аттха̄йа амха̄кам̣ питарам̣ етасса ма̄та̄ раджджам̣ йа̄чи, амха̄кам̣ пана пита̄ там̣ варам̣ адатва̄ амха̄кам̣ анураккхан̣аттха̄йа аран̃н̃е ва̄сам̣ ануджа̄ни, со кума̄ро аниваттитва̄ амхехи саддхим̣ а̄гато. ‘‘там̣ аран̃н̃е еко йаккхо кха̄дӣ’’ти вуттепи на кочи саддахиссати. тена̄хам̣ гарахабхайабхӣто тамева̄хара̄пемӣти. йаккхо бодхисаттасса пасӣдитва̄ ‘‘са̄дху пан̣д̣ита, твамева девадхамме джа̄на̄си, девадхаммесу ча ваттасӣ’’ти две бха̄таро а̄нетва̄ ада̄си. атха нам̣ бодхисатто йаккхабха̄ве а̄дӣнавам̣ катхетва̄ пан̃часу сӣлесу патит̣т̣ха̄песи. со тена сусам̣вихита̄раккхо тасмим̣ аран̃н̃е васитва̄ питари ка̄лакате йаккхам̣ а̄да̄йа ба̄ра̄н̣асим̣ гантва̄ раджджам̣ гахетва̄ чандакума̄расса упараджджам̣, сӯрийакума̄расса сена̄патит̣т̣ха̄нам̣ датва̄ йаккхасса раман̣ӣйе т̣ха̄не а̄йатанам̣ ка̄ра̄петва̄ йатха̄ со ла̄бхаггаппатто хоти, татха̄ ака̄си.
саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси ‘‘тада̄ раккхасо бахубхан̣д̣икабхиккху ахоси, сӯрийакума̄ро а̄нандо, чандакума̄ро са̄рипутто, махим̣сакума̄ро пана ахамева̄’’ти. евам̣ саттха̄ джа̄такам̣ катхетва̄ ‘‘евам̣ твам̣, бхиккху, пуббе девадхамме гавесама̄но хириоттаппасампанно вичаритва̄ ида̄ни чатупарисамаджджхе имина̄ нӣха̄рена т̣хатва̄ мама пурато ‘аппиччхомхӣ’ти ваданто айуттам̣ ака̄си. на хи са̄т̣акапат̣иккхепа̄диматтена саман̣о на̄ма хотӣ’’ти ватва̄ анусандхим̣ гхат̣етва̄ дхаммам̣ десенто имам̣ га̄тхама̄ха –
141. ‘‘на наггачарийа̄ на джат̣а̄ на пан̇ка̄, на̄на̄сака̄ тхан̣д̣иласа̄йика̄ ва̄;
раджоджаллам̣ уккут̣икаппадха̄нам̣, содхенти маччам̣ авитин̣н̣акан̇кха’’нти.
таттха на̄на̄сака̄ти на анасака̄, бхаттапат̣иккхепака̄ти аттхо. тхан̣д̣иласа̄йика̄ти бхӯмисайана̄. раджоджалланти каддамалепана̄ка̄рена сарӣре саннихитараджо. уккут̣икаппадха̄нанти уккут̣икабха̄вена а̄раддхавӣрийам̣. идам̣ вуттам̣ хоти – йо хи маччо ‘‘евам̣ ахам̣ локаниссаран̣асан̇кха̄там̣ суддхим̣ па̄пун̣исса̄мӣ’’ти имесу наггачарийа̄дӣсу йам̣ кин̃чи сама̄да̄йа ваттеййа, со кевалам̣ миччха̄дассанан̃чева вад̣д̣хеййа, киламатхасса ча бха̄гӣ асса. на хи ета̄ни сусама̄динна̄нипи ат̣т̣хаваттхука̄йа кан̇кха̄йа авитин̣н̣абха̄вена авитин̣н̣акан̇кхам̣ маччам̣ содхентӣти.
десана̄васа̄не бахӯ сота̄паттипхала̄дӣни па̄пун̣им̣сӯти.
бахубхан̣д̣икабхиккхуваттху ат̣т̣хамам̣.
9. сантатимаха̄маттаваттху
алан̇като чепӣти имам̣ дхаммадесанам̣ саттха̄ джетаване вихаранто сантатимаха̄маттам̣ а̄раббха катхеси.
со хи екасмим̣ ка̄ле ран̃н̃о пасенадикосаласса паччантам̣ купитам̣ вӯпасаметва̄ а̄гато. атхасса ра̄джа̄ тут̣т̣хо сатта диваса̄ни раджджам̣ датва̄ екам̣ наччагӣтакусалам̣ иттхим̣ ада̄си. со сатта диваса̄ни сура̄мадаматто хутва̄ саттаме дивасе сабба̄лан̇ка̄рапат̣иман̣д̣ито хаттхиккхандхаварагато нха̄натиттхам̣ гаччханто саттха̄рам̣ пин̣д̣а̄йа пависантам̣ два̄рантаре дисва̄ хаттхиккхандхаварагатова сӣсам̣ ча̄летва̄ вандитва̄ пакка̄ми. саттха̄ ситам̣ катва̄ ‘‘ко ну кхо, бханте, ситапа̄тукаран̣е хетӯ’’ти а̄нандаттхерена пут̣т̣хо ситака̄ран̣ам̣ а̄чиккханто а̄ха – ‘‘пасса̄нанда, сантатимаха̄маттам̣, аджджа сабба̄бхаран̣апат̣иман̣д̣итова мама сантикам̣ а̄гантва̄ чатуппадикага̄тха̄васа̄не арахаттам̣ патва̄ саттата̄ламатте а̄ка̄се нисӣдитва̄ паринибба̄йиссатӣ’’ти. маха̄джано тхерена саддхим̣ катхентасса саттху вачанам̣ ассоси. таттха миччха̄дит̣т̣хика̄ чинтайим̣су – ‘‘пассатха саман̣асса готамасса кирийам̣, мукхаппаттамева бха̄сати, аджджа кира еса евам̣ сура̄мадаматто йатха̄лан̇катова етасса сантике дхаммам̣ сутва̄ паринибба̄йиссати, аджджева там̣ муса̄ва̄дена нигган̣хисса̄ма̄’’ти. самма̄дит̣т̣хика̄ чинтесум̣ – ‘‘ахо буддха̄нам̣ маха̄нубха̄вата̄, аджджа буддхалӣл̣ан̃чева сантатимаха̄матталӣл̣ан̃ча дат̣т̣хум̣ лабхисса̄ма̄’’ти.
сантатимаха̄маттопи нха̄натиттхе дивасабха̄гам̣ удакакӣл̣ам̣ кӣл̣итва̄ уййа̄нам̣ гантва̄ а̄па̄набхӯмийам̣ нисӣди. са̄пи иттхӣ ран̇гамаджджхам̣ отаритва̄ наччагӣтам̣ дассетум̣ а̄рабхи. тасса̄ сарӣралӣл̣а̄йа дассанаттхам̣ сатта̄хам̣ аппа̄ха̄рата̄йа там̣ дивасам̣ наччагӣтам̣ дассайама̄на̄йа антокуччхийам̣ саттхакава̄та̄ самут̣т̣ха̄йа хадайамам̣сам̣ кантитва̄ агамам̣су. са̄ тан̇кхан̣ан̃н̃ева мукхена чева аккхӣхи ча виват̣ехи ка̄ламака̄си. сантатимаха̄матто ‘‘упадха̄ретха на’’нти ватва̄ ‘‘нируддха̄, са̄мӣ’’ти ча вуттаматтейева балавасокена абхибхӯто тан̇кхан̣ан̃н̃евасса сатта̄хам̣ пӣтасура̄ таттакапа̄ле удакабинду вийа париккхайам̣ агама̄си. со ‘‘на ме имам̣ сокам̣ ан̃н̃е нибба̄петум̣ саккхиссанти ан̃н̃атра татха̄гатена̄’’ти балака̄йапаривуто са̄йанхасамайе саттху сантикам̣ гантва̄ вандитва̄ евама̄ха – ‘‘бханте, ‘еварӯпо ме соко уппанно, там̣ ме тумхе нибба̄петум̣ саккхиссатха̄’ти а̄гатомхи, пат̣исаран̣ам̣ ме хотха̄’’ти. атха нам̣ саттха̄ ‘‘сокам̣ нибба̄петум̣ саматтхассева сантикам̣ а̄гатоси. имисса̄ хи иттхийа̄ имина̄ва а̄ка̄рена матака̄ле тава родантасса паггхаритаассӯни чатуннам̣ маха̄самудда̄нам̣ удакато атирекатара̄нӣ’’ти ватва̄ имам̣ га̄тхама̄ха –
‘‘йам̣ пуббе там̣ висосехи, паччха̄ те ма̄ху кин̃чанам̣;
маджджхе че но гахессаси, упасанто чариссасӣ’’ти. (су. ни. 955, 1105; чӯл̣ани. джатукан̣н̣има̄н̣авапуччха̄ниддеса 68);
га̄тха̄парийоса̄не сантатимаха̄матто арахаттам̣ патва̄ аттано а̄йусан̇кха̄рам̣ олокенто тасса аппаваттанабха̄вам̣ н̃атва̄ саттха̄рам̣ а̄ха – ‘‘бханте, паринибба̄нам̣ ме ануджа̄на̄тха̄’’ти. саттха̄ тена катакаммам̣ джа̄нантопи ‘‘муса̄ва̄дена нигган̣ханаттхам̣ саннипатита̄ миччха̄дит̣т̣хика̄ ока̄сам̣ на лабхиссанти, ‘буддхалӣл̣ан̃чева сантатимаха̄матталӣл̣ан̃ча пассисса̄ма̄’ти саннипатита̄ самма̄дит̣т̣хика̄ имина̄ катакаммам̣ сутва̄ пун̃н̃есу а̄дарам̣ кариссантӣ’’ти саллаккхетва̄ ‘‘тена хи тайа̄ катакаммам̣ майхам̣ катхехи, катхенто ча бхӯмийам̣ т̣хито акатхетва̄ саттата̄ламатте а̄ка̄се т̣хито катхехӣ’’ти а̄ха. со ‘‘са̄дху, бханте’’ти саттха̄рам̣ вандитва̄ еката̄лаппама̄н̣ам̣ уггамма орохитва̄ пуна саттха̄рам̣ вандитва̄ уггаччханто пат̣ипа̄т̣ийа̄ саттата̄лаппама̄н̣е а̄ка̄се паллан̇кена нисӣдитва̄ ‘‘сун̣а̄тха ме, бханте, пуббакамма’’нти ватва̄ а̄ха –
ито еканавутикаппе випассӣсамма̄самбуддхака̄ле ахам̣ бандхуматинагаре екасмим̣ куле ниббаттитва̄ чинтесим̣ – ‘‘ким̣ ну кхо паресам̣ чхедам̣ ва̄ пӣл̣ам̣ ва̄ акаран̣акамма’’нти упадха̄ренто дхаммагхосакакаммам̣ дисва̄ тато пат̣т̣ха̄йа там̣ каммам̣ каронто маха̄джанам̣ сама̄дапетва̄ ‘‘пун̃н̃а̄ни каротха, упосатхадивасесу упосатхам̣ сама̄дийатха, да̄нам̣ детха, дхаммам̣ сун̣а̄тха, буддхаратана̄дӣхи садисам̣ ан̃н̃ам̣ на̄ма наттхи, тин̣н̣ам̣ ратана̄нам̣ сакка̄рам̣ каротха̄’’ти уггхосенто вичара̄ми. тасса майхам̣ саддам̣ сутва̄ буддхапита̄ бандхуматимаха̄ра̄джа̄ мам̣ паккоса̄петва̄, ‘‘та̄та, ким̣ каронто вичарасӣ’’ти пуччхитва̄, ‘‘дева, тин̣н̣ам̣ ратана̄нам̣ гун̣ам̣ пака̄сетва̄ маха̄джанам̣ пун̃н̃акаммесу сама̄дапенто вичара̄мӣ’’ти вутте, ‘‘каттха нисинно вичарасӣ’’ти мам̣ пуччхитва̄ ‘‘падаса̄ва, дева̄’’ти майа̄ вутте, ‘‘та̄та, на твам̣ евам̣ вичаритум̣ арахаси, имам̣ пуппхада̄мам̣ пиландхитва̄ ассапит̣т̣хе нисиннова вичара̄’’ти майхам̣ мутта̄да̄масадисам̣ пуппхада̄мам̣ датва̄ дантам̣ ассам̣ ада̄си. атха мам̣ ран̃н̃а̄ диннапариха̄рена татхева уггхосетва̄ вичарантам̣ пуна ра̄джа̄ паккоса̄петва̄, ‘‘та̄та, ким̣ каронто вичарасӣ’’ти пуччхитва̄ ‘‘тадева, дева̄’’ти вутте, ‘‘та̄та, ассопи те на̄нуччхавико, идха нисӣдитва̄ вичара̄’’ти чатусиндхавайуттаратхам̣ ада̄си. татийава̄репи ме ра̄джа̄ саддам̣ сутва̄ паккоса̄петва̄, ‘‘та̄та, ким̣ каронто вичарасӣ’’ти пуччхитва̄ ‘‘тадева, дева̄’’ти вутте, ‘‘та̄та, ратхопи те на̄нуччхавико’’ти майхам̣ махантам̣ бхогаккхандхам̣ маха̄паса̄дханан̃ча датва̄ екан̃ча хаттхим̣ ада̄си. сва̄хам̣ сабба̄бхаран̣апат̣иман̣д̣ито хаттхиккхандхе нисинно асӣти вассасахасса̄ни дхаммагхосакакаммам̣ ака̄сим̣, тасса ме еттакам̣ ка̄лам̣ ка̄йато чанданагандхо ва̄йати, мукхато уппалагандхо ва̄йати. идам̣ майа̄ катакамманти.
евам̣ со аттано пуббакаммам̣ катхетва̄ а̄ка̄се нисиннова теджодха̄тум̣ сама̄паджджитва̄ паринибба̄йи. сарӣре аггиджа̄ла̄ ут̣т̣хахитва̄ мам̣салохитам̣ джха̄песи, суманапуппха̄ни вийа дха̄туйо авасиссим̣су. саттха̄ суддхаваттхам̣ паса̄реси, дха̄туйо таттха патим̣су. та̄ патте паккхипитва̄ чатумаха̄патхе тхӯпам̣ ка̄реси ‘‘маха̄джано вандитва̄ пун̃н̃абха̄гӣ бхависсатӣ’’ти. бхиккхӯ дхаммасабха̄йам̣ катхам̣ самут̣т̣ха̄песум̣, ‘‘а̄вусо, сантатимаха̄матто га̄тха̄васа̄не арахаттам̣ патва̄ алан̇катапат̣ийаттойева а̄ка̄се нисӣдитва̄ париниббуто, ким̣ ну кхо етам̣ ‘саман̣о’ти ваттум̣ ват̣т̣ати уда̄ху бра̄хман̣о’’ти. саттха̄ а̄гантва̄ ‘‘ка̄йа нуттха, бхиккхаве, етарахи катха̄йа саннисинна̄’’ти пуччхитва̄ ‘‘има̄йа на̄ма̄’’ти вутте, ‘‘бхиккхаве, мама путтам̣ ‘саман̣о’типи ваттум̣ ват̣т̣ати, ‘бра̄хман̣о’типи ваттум̣ ват̣т̣атийева̄’’ти ватва̄ дхаммам̣ десенто имам̣ га̄тхама̄ха –
142. алан̇като чепи самам̣ чареййа,
санто данто нийато брахмача̄рӣ;
саббесу бхӯтесу нидха̄йа дан̣д̣ам̣,
со бра̄хман̣о со саман̣о са бхиккхӯ’’ти.
таттха алан̇катоти ваттха̄бхаран̣ехи пат̣иман̣д̣ито. тассаттхо – ваттха̄лан̇ка̄ра̄дӣхи алан̇като чепи пуггало ка̄йа̄дӣхи самам̣ чареййа, ра̄га̄дивӯпасамена санто индрийадаманена данто чатумагганийамена нийато сет̣т̣хачарийа̄йа брахмача̄рӣ ка̄йадан̣д̣а̄дӣнам̣ оропитата̄йа саббесу бхӯтесу нидха̄йа дан̣д̣ам̣. со еварӯпо ба̄хитапа̄патта̄ бра̄хман̣отипи самитапа̄патта̄ саман̣отипи бхиннакилесатта̄ бхиккхӯтипи ваттаббойева̄ти.
десана̄васа̄не бахӯ сота̄паттипхала̄дӣни па̄пун̣им̣сӯти.
сантатимаха̄маттаваттху навамам̣.
10. пилотикатиссаттхераваттху
хирӣниседхоти имам̣ дхаммадесанам̣ саттха̄ джетаване вихаранто пилотикаттхерам̣ а̄раббха катхеси.
екасмин̃хи самайе а̄нандаттхеро екам̣ пилотикакхан̣д̣аниваттхам̣ капа̄лам̣ а̄да̄йа бхиккха̄йа чарантам̣ да̄ракам̣ дисва̄ ‘‘ким̣ те евам̣ вичаритва̄ джӣванато паббаджджа̄ на уттаритара̄’’ти ватва̄, ‘‘бханте, ко мам̣ пабба̄джессатӣ’’ти вутте ‘‘ахам̣ пабба̄джесса̄мӣ’’ти там̣ а̄да̄йа гантва̄ сахаттха̄ нха̄петва̄ каммат̣т̣ха̄нам̣ датва̄ пабба̄джеси. тан̃ча пана ниваттхапилотикакхан̣д̣ам̣ паса̄ретва̄ олокенто парисса̄ванакаран̣аматтампи гайхӯпагам̣ кан̃чи падесам̣ адисва̄ капа̄лена саддхим̣ екисса̄ руккхаса̄кха̄йа т̣хапеси. со паббаджитва̄ ладдхӯпасампадо буддха̄нам̣ уппаннала̄бхасакка̄рам̣ парибхун̃джама̄но махаггха̄ни чӣвара̄ни аччха̄детва̄ вичаранто тхӯласарӣро хутва̄ уккан̣т̣хитва̄ ‘‘ким̣ ме джанасса саддха̄деййам̣ нива̄сетва̄ вичаран̣ена, аттано пилотикамева нива̄сесса̄мӣ’’ти там̣ т̣ха̄нам̣ гантва̄ пилотикам̣ гахетва̄ ‘‘ахирика нилладжджа еварӯпа̄нам̣ ваттха̄нам̣ аччха̄данат̣т̣ха̄нам̣ паха̄йа имам̣ пилотикакхан̣д̣ам̣ нива̄сетва̄ капа̄лахаттхо бхиккха̄йа чаритум̣ гаччхасӣ’’ти там̣ а̄рамман̣ам̣ катва̄ аттана̄ва атта̄нам̣ овади, овадантассева панасса читтам̣ саннисӣди. со там̣ пилотикам̣ таттхева пат̣иса̄метва̄ ниваттитва̄ виха̄рамева гато. со катипа̄хаччайена пунапи уккан̣т̣хитва̄ татхева ватва̄ ниватти, пунапи татхева̄ти. там̣ евам̣ апара̄парам̣ вичарантам̣ дисва̄ бхиккхӯ ‘‘кахам̣, а̄вусо, гаччхасӣ’’ти пуччханти. со ‘‘а̄чарийасса сантикам̣ гаччха̄ма̄вусо’’ти ватва̄ етенева нӣха̄рена аттано пилотикакхан̣д̣амева а̄рамман̣ам̣ катва̄ атта̄нам̣ ниседхетва̄ катипа̄хенева арахаттам̣ па̄пун̣и. бхиккхӯ а̄хам̣су – ‘‘ким̣, а̄вусо, на да̄ни а̄чарийасса сантикам̣ гаччхаси, нану айам̣ те вичаран̣амагго’’ти. а̄вусо, а̄чарийена саддхим̣ сам̣сагге сати гатомхи, ида̄ни пана ме чхинно сам̣сагго, тенасса сантикам̣ на гаччха̄мӣти. бхиккхӯ татха̄гатасса а̄рочесум̣ – ‘‘бханте, пилотикаттхеро ан̃н̃ам̣ бйа̄каротӣ’’ти. кима̄ха, бхиккхавети? идам̣ на̄ма, бхантети. там̣ сутва̄ саттха̄ ‘‘а̄ма, бхиккхаве, мама путто сам̣сагге сати а̄чарийасса сантикам̣ гато, ида̄ни панасса сам̣сагго чхинно, аттана̄ва атта̄нам̣ ниседхетва̄ арахаттам̣ патто’’ти ватва̄ има̄ га̄тха̄ абха̄си –
143. ‘‘хирӣниседхо пурисо, кочи локасмим̣ виджджати;
йо ниддам̣ апабодхети, ассо бхадро каса̄мива.
144. ‘‘ассо йатха̄ бхадро каса̄нивит̣т̣хо,
а̄та̄пино сам̣вегино бхава̄тха;
саддха̄йа сӣлена ча вӣрийена ча,
сама̄дхина̄ дхаммавиниччхайена ча;
сампаннавиджджа̄чаран̣а̄ патиссата̄,
джахиссатха дуккхамидам̣ анаппака’’нти.
таттха анто уппаннам̣ акусалавитаккам̣ хирийа̄ ниседхетӣти хирӣниседхо. кочи локасминти еварӯпо пуггало дуллабхо, кочидева локасмим̣ виджджати. йо нидданти аппаматто саман̣адхаммам̣ каронто аттано уппаннам̣ ниддам̣ апахаранто буджджхатӣти апабодхети. каса̄мива̄ти йатха̄ бхадро ассо аттани патама̄нам̣ касам̣ апахарати, аттани патитум̣ на дети. йо евам̣ ниддам̣ апабодхети, со дуллабхоти аттхо.
дутийага̄тха̄йа айам̣ сан̇кхепаттхо – ‘‘бхиккхаве, йатха̄ бхадро ассо пама̄дама̄гамма каса̄йа нивит̣т̣хо, ахампи на̄ма каса̄йа пахат̣о’’ти апарабха̄ге а̄таппам̣ кароти, евам̣ тумхепи а̄та̄пино сам̣вегино бхаватха, евам̣бхӯта̄ локийалокуттара̄йа дувидха̄йа саддха̄йа ча чатупа̄рисуддхисӣлена ча ка̄йикачетасикавӣрийена ча ат̣т̣хасама̄паттисама̄дхина̄ ча ка̄ран̣а̄ка̄ран̣аджа̄наналаккхан̣ена дхаммавиниччхайена ча саманна̄гата̄ хутва̄ тиссаннам̣ ва̄ ат̣т̣ханнам̣ ва̄ виджджа̄нам̣, пан̃чадасаннан̃ча чаран̣а̄нам̣ сампаттийа̄ сампаннавиджджа̄чаран̣а̄. упат̣т̣хитасатита̄йа патиссата̄ хутва̄ идам̣ анаппакам̣ ват̣т̣адуккхам̣ паджахиссатха̄ти.
десана̄васа̄не бахӯ сота̄паттипхала̄дӣни па̄пун̣им̣сӯти.
пилотикатиссаттхераваттху дасамам̣.
11. сукхаса̄ман̣ераваттху
удакан̃хи найантӣти имам̣ дхаммадесанам̣ саттха̄ джетаване вихаранто сукхаса̄ман̣ерам̣ а̄раббха катхеси.
атӣтасмин̃хи ба̄ра̄н̣асисет̣т̣хино гандхакума̄ро на̄ма путто ахоси. ра̄джа̄ тасса питари ка̄лакате там̣ паккоса̄петва̄ самасса̄сетва̄ махантена сакка̄рена тассева сет̣т̣хит̣т̣ха̄нам̣ ада̄си. со тато пат̣т̣ха̄йа гандхасет̣т̣хӣти пан̃н̃а̄йи. атхасса бхан̣д̣а̄га̄рико дханагаббхадва̄рам̣ виваритва̄, ‘‘са̄ми, идам̣ те еттакам̣ питу дханам̣, еттакам̣ пита̄маха̄дӣна’’нти нӣхаритва̄ дассеси. со там̣ дханара̄сим̣ олокетва̄ а̄ха – ‘‘ким̣ пана те имам̣ дханам̣ гахетва̄ на гамим̣сӯ’’ти. ‘‘са̄ми, дханам̣ гахетва̄ гата̄ на̄ма наттхи. аттана̄ катам̣ кусала̄кусаламева хи а̄да̄йа сатта̄ гаччхантӣ’’ти. со чинтеси – ‘‘те ба̄лата̄йа дханам̣ сан̣т̣ха̄петва̄ паха̄йа гата̄, ахам̣ панетам̣ гахетва̄ва гамисса̄мӣ’’ти. евам̣ пана чинтенто ‘‘да̄нам̣ ва̄ дасса̄ми, пӯджам̣ ва̄ карисса̄мӣ’’ти ачинтетва̄ ‘‘идам̣ саббам̣ кха̄дитва̄ва гамисса̄мӣ’’ти чинтеси. со сатасахассам̣ виссаджджетва̄ пхаликамайам̣ нха̄накот̣т̣хакам̣ ка̄реси, сатасахассам̣ датва̄ пхаликамайамева нха̄напхалакам̣, сатасахассам̣ датва̄ нисӣданапаллан̇кам̣, сатасахассам̣ датва̄ бходжанапа̄тим̣, сатасахассамева датва̄ бходжанат̣т̣ха̄не ман̣д̣апам̣ ка̄ра̄песи, сатасахассам̣ датва̄ бходжанапа̄тийа̄ а̄ситтакӯпадха̄нам̣ ка̄реси, сатасахассенева гехе сӣхапан̃джарам̣ сан̣т̣ха̄песи, аттано па̄тара̄саттха̄йа сахассам̣ ада̄си, са̄йама̄саттха̄йапи сахассамева. пун̣н̣амадивасе пана бходжанаттха̄йа сатасахассам̣ да̄песи, там̣ бхаттам̣ бхун̃джанадивасе сатасахассам̣ виссаджджетва̄ нагарам̣ алан̇каритва̄ бхерим̣ чара̄песи – ‘‘гандхасет̣т̣хисса кира бхаттабхун̃джана̄ка̄рам̣ олокентӯ’’ти.
маха̄джано ман̃ча̄тиман̃че бандхитва̄ саннипати. сопи сатасахассаггханаке нха̄накот̣т̣хаке сатасахассаггханаке пхалаке нисӣдитва̄ сол̣асахи гандходакагхат̣ехи нхатва̄ там̣ сӣхапан̃джарам̣ виваритва̄ тасмим̣ паллан̇ке нисӣди. атхасса тасмим̣ а̄ситтакӯпадха̄не там̣ па̄тим̣ т̣хапетва̄ сатасахассаггханакам̣ бходжанам̣ вад̣д̣хесум̣. со на̄т̣акапаривуто еварӯпа̄йа сампаттийа̄ там̣ бходжанам̣ бхун̃джати. апарена самайена еко га̄микамануссо аттано париббайа̄харан̣аттхам̣ да̄руа̄дӣни йа̄наке паккхипитва̄ нагарам̣ гантва̄ саха̄йакасса гехе нива̄сам̣ ган̣хи. тада̄ пана пун̣н̣амадивасо хоти. ‘‘гандхасет̣т̣хино бхун̃джаналӣл̣ам̣ олокентӯ’’ти нагаре бхерим̣ чара̄песи. атха нам̣ саха̄йако а̄ха – ‘‘самма, гандхасет̣т̣хино те бхун̃джаналӣл̣ам̣ дит̣т̣хапубба’’нти. ‘‘на дит̣т̣хапуббам̣, самма̄’’ти. ‘‘тена хи ехи, гаччха̄ма, айам̣ нагаре бхерӣ чарати, етасса маха̄сампаттим̣ пасса̄ма̄’’ти нагарава̄сӣ джанападава̄сим̣ гахетва̄ агама̄си. маха̄джанопи ман̃ча̄тиман̃че абхирухитва̄ пассати. га̄мава̄сӣ бхаттагандхам̣ гха̄йитва̄ва нагарава̄сим̣ а̄ха – ‘‘майхам̣ ета̄йа па̄тийа̄ бхаттапин̣д̣е пипа̄са̄ джа̄та̄’’ти. самма, ма̄ етам̣ паттхайи, на сакка̄ ладдхунти. самма, алабханто на джӣвисса̄мӣти. со там̣ пат̣иба̄хитум̣ асакконто парисапарийанте т̣хатва̄ ‘‘пан̣ама̄ми те, са̄мӣ’’ти тиккхаттум̣ маха̄саддам̣ ниччха̄ретва̄ ‘‘ко есо’’ти вутте ахам̣, са̄мӣти. ‘‘кимета’’нти. ‘‘айам̣ еко га̄мава̄сӣ тумха̄кам̣ па̄тийам̣ бхаттапин̣д̣е пипа̄сам̣ упа̄деси, екам̣ бхаттапин̣д̣ам̣ да̄петха̄’’ти. ‘‘на сакка̄ ладдху’’нти. ‘‘ким̣, самма, сутам̣ те’’ти? ‘‘сутам̣ ме, апича лабханто джӣвисса̄ми, алабхантасса ме маран̣ам̣ бхависсатӣ’’ти. со пунапи вирави – ‘‘айам̣ кира, са̄ми, алабханто мариссати, джӣвитамасса детха̄’’ти. амбхо бхаттапин̣д̣о на̄ма сатампи аггхати, сатадвайампи аггхати. йо йо йа̄чати, тасса тасса дадама̄но ахам̣ ким̣ бхун̃джисса̄мӣти? са̄ми, айам̣ алабханто мариссати, джӣвитамасса детха̄ти. на сакка̄ва мудха̄ ладдхум̣, йади пана алабханто на джӣвати, тӣн̣и сам̣ваччхара̄ни мама гехе бхатим̣ кароту, евамасса бхаттапа̄тим̣ да̄песса̄мӣти. га̄мава̄сӣ там̣ сутва̄ ‘‘евам̣ хоту, самма̄’’ти саха̄йакам̣ ватва̄ путтада̄рам̣ паха̄йа ‘‘бхаттапа̄тиаттха̄йа тӣн̣и сам̣ваччхара̄ни бхатим̣ карисса̄мӣ’’ти сет̣т̣хисса гехам̣ па̄виси. со бхатим̣ каронто саббакичча̄ни саккаччам̣ ака̄си. гехе ва̄ аран̃н̃е ва̄ раттим̣ ва̄ дива̄ ва̄ сабба̄ни каттаббакамма̄ни ката̄нева пан̃н̃а̄йим̣су. ‘‘бхаттабхатико’’ти ча вутте сакаланагарепи пан̃н̃а̄йи. атхасса дивасе парипун̣н̣е бхаттавеййа̄ват̣ико ‘‘бхаттабхатикасса, са̄ми, дивасо пун̣н̣о, дуккарам̣ тена катам̣ тӣн̣и сам̣ваччхара̄ни бхатим̣ каронтена, екампи каммам̣ на копитапубба’’нти а̄ха.
атхасса сет̣т̣хи аттано са̄йапа̄тара̄саттха̄йа две сахасса̄ни, тасса па̄тара̄саттха̄йа сахассанти тӣн̣и сахасса̄ни да̄петва̄ а̄ха – ‘‘аджджа майхам̣ каттаббам̣ париха̄рам̣ тассева каротха̄’’ти. ватва̄ ча пана т̣хапетва̄ екам̣ чинта̄ман̣им̣ на̄ма пийабхарийам̣ авасесаджанампи ‘‘аджджа тамева парива̄ретха̄’’ти ватва̄ саббасампаттим̣ тасса ниййа̄деси. со сет̣т̣хино нха̄нодакена тассева кот̣т̣хаке тасмим̣ пхалаке нисинно нхатва̄ тассева нива̄санаса̄т̣аке нива̄сетва̄ тассева паллан̇ке нисӣди. сет̣т̣хипи нагаре бхерим̣ чара̄песи – ‘‘бхаттабхатико гандхасет̣т̣хисса гехе тӣн̣и сам̣ваччхара̄ни бхатим̣ катва̄ па̄тим̣ лабхи, тасса бхун̃джанасампаттим̣ олокентӯ’’ти. маха̄джано ман̃ча̄тиман̃че абхирухитва̄ пассати, га̄мава̄сисса олокитолокитат̣т̣ха̄нам̣ кампана̄ка̄раппаттам̣ ахоси. на̄т̣ака̄ парива̄ретва̄ ат̣т̣хасум̣, тасса пурато бхаттапа̄тим̣ вад̣д̣хетва̄ т̣хапайим̣су. атхасса хаттхадхованавела̄йа гандхама̄дане еко паччекабуддхо саттаме дивасе сама̄паттито вут̣т̣ха̄йа ‘‘каттха ну кхо аджджа бхиккха̄ча̄раттха̄йа гаччха̄мӣ’’ти упадха̄ренто бхаттабхатикам̣ аддаса. атха со ‘‘айам̣ тӣн̣и сам̣ваччхара̄ни бхатим̣ катва̄ бхаттапа̄тим̣ лабхи, аттхи ну кхо етасса саддха̄, наттхӣ’’ти упадха̄ренто ‘‘аттхӣ’’ти н̃атва̄ ‘‘саддха̄пи екачче сан̇гахам̣ ка̄тум̣ на сакконти, саккхиссати ну кхо ме сан̇гахам̣ ка̄ту’’нти чинтетва̄ ‘‘саккхиссати чева мама ча сан̇гахакаран̣ам̣ нисса̄йа маха̄сампаттим̣ лабхиссатӣ’’ти н̃атва̄ чӣварам̣ па̄рупитва̄ паттама̄да̄йа веха̄сам̣ аббхуггантва̄ парисантарена гантва̄ тасса пурато т̣хитамева атта̄нам̣ дассеси.
со паччекабуддхам̣ дисва̄ чинтеси – ‘‘ахам̣ пуббе адиннабха̄вена екисса̄ бхаттапа̄тийа̄ аттха̄йа тӣн̣и сам̣ваччхара̄ни парагехе бхатим̣ ака̄сим̣, ида̄ни ме идам̣ бхаттам̣ екам̣ раттиндивам̣ раккхеййа, саче пана нам̣ аййасса дасса̄ми, анека̄нипи каппакот̣исахасса̄ни раккхиссати, аййассева нам̣ дасса̄мӣ’’ти. со тӣн̣и сам̣ваччхара̄ни бхатим̣ катва̄ ладдхабхаттапа̄тито екапин̣д̣ампи мукхе ат̣т̣хапетва̄ тан̣хам̣ винодетва̄ сайамева па̄тим̣ уккхипитва̄ паччекабуддхасса сантикам̣ гантва̄ па̄тим̣ ан̃н̃асса хаттхе датва̄ пан̃чапатит̣т̣хитена вандитва̄ па̄тим̣ ва̄махаттхена гахетва̄ даккхин̣ахаттхена тасса патте бхаттам̣ а̄кири. паччекабуддхо бхаттасса упад̣д̣хасесака̄ле паттам̣ хаттхена пидахи. атха нам̣ со а̄ха – ‘‘бханте, екова пат̣ивисо на сакка̄ двидха̄ ка̄тум̣, ма̄ мам̣ идхалокена сан̇ган̣хатха, паралокена сан̇гахамева каротха, са̄васесам̣ акатва̄ ниравасесамева дасса̄мӣ’’ти. аттано хи тхокампи анавасесетва̄ диннам̣ ниравасесада̄нам̣ на̄ма, там̣ махаппхалам̣ хоти. со татха̄ каронто саббам̣ датва̄ пуна вандитва̄ а̄ха – ‘‘бханте, екам̣ бхаттапа̄тим̣ нисса̄йа тӣн̣и сам̣ваччхара̄ни ме парагехе бхатим̣ каронтена дуккхам̣ анубхӯтам̣, ида̄ни ме ниббаттаниббаттат̣т̣ха̄не сукхамева хоту, тумхехи дит̣т̣хадхаммассева бха̄гӣ асса’’нти. паччекабуддхо ‘‘евам̣ хоту, чинта̄ман̣и вийа те саббака̄мададо маносан̇каппа̄ пун̣н̣ачандо вийа пӯрентӯ’’ти анумоданам̣ каронто –
‘‘иччхитам̣ паттхитам̣ туйхам̣, саббамева самиджджхату;
саббе пӯренту сан̇каппа̄, чандо паннарасо йатха̄.
‘‘иччхитам̣ паттхикам̣ туйхам̣, кхиппамева самиджджхату;
саббе пӯренту сан̇каппа̄, ман̣и джотирасо йатха̄’’ти. –
ватва̄ ‘‘айам̣ маха̄джано йа̄ва гандхама̄данапаббатагамана̄ мам̣ пассанто тит̣т̣хатӯ’’ти адхит̣т̣ха̄йа а̄ка̄сена гандхама̄данам̣ агама̄си.
маха̄джанопи нам̣ пассантова ат̣т̣ха̄си. со таттха гантва̄ там̣ пин̣д̣апа̄там̣ пан̃часата̄нам̣ паччекабуддха̄нам̣ вибхаджитва̄ ада̄си. саббе аттано пахонакам̣ ган̣хим̣су. ‘‘аппо пин̣д̣апа̄то катхам̣ пахосӣ’’ти на чинтетаббам̣. чатта̄ри хи ачинтеййа̄ни (а. ни. 4.77) вутта̄ни, татра̄йам̣ паччекабуддхависайоти. маха̄джано паччекабуддха̄нам̣ пин̣д̣апа̄там̣ вибхаджитва̄ диййама̄нам̣ дисва̄ са̄дхука̄расахасса̄ни паваттеси, асанисатанипа̄касаддо вийа ахоси. там̣ сутва̄ гандхасет̣т̣хи чинтеси – ‘‘бхаттабхатико майа̄ диннасампаттим̣ дха̄ретум̣ на̄саккхи ман̃н̃е, тена̄йам̣ маха̄джано париха̄сам̣ каронто саннипатито надатӣ’’ти. со таппаваттиджа̄нанаттхам̣ мануссе песеси. те а̄гантва̄ ‘‘сампаттидха̄рака̄ на̄ма, са̄ми, евам̣ хонтӯ’’ти ватва̄ там̣ паваттим̣ а̄рочесум̣. сет̣т̣хи там̣ сутва̄ва пан̃чаван̣н̣а̄йа пӣтийа̄ пхут̣т̣хасарӣро хутва̄ ‘‘ахо дуккарам̣ тена катам̣, ахам̣ еттакам̣ ка̄лам̣ еварӯпа̄йа сампаттийа̄ т̣хито кин̃чи да̄тум̣ на̄саккхи’’нти там̣ паккоса̄петва̄ ‘‘саччам̣ кира тайа̄ идам̣ на̄ма ката’’нти пуччхитва̄ ‘‘а̄ма, са̄мӣ’’ти вутте, ‘‘ханда, сахассам̣ гахетва̄ тава да̄не майхампи паттим̣ дехӣ’’ти а̄ха. со татха̄ ака̄си. сет̣т̣хиписса саббам̣ аттано сантакам̣ маджджхе бхиндитва̄ ада̄си.
чатассо хи сампада̄ на̄ма – ваттхусампада̄, паччайасампада̄, четана̄сампада̄, гун̣а̄тирекасампада̄ти. таттха ниродхасама̄паттирахо араха̄ ва̄ ана̄га̄мӣ ва̄ даккхин̣еййо ваттхусампада̄ на̄ма. паччайа̄нам̣ дхаммена самена уппатти паччайасампада̄ на̄ма. да̄нато пуббе да̄нака̄ле паччха̄ бха̄гети тӣсу ка̄лесу четана̄йа соманассасахагатан̃а̄н̣асампайуттабха̄во четана̄сампада̄ на̄ма. даккхин̣еййасса сама̄паттито вут̣т̣хитабха̄во гун̣а̄тирекасампада̄ на̄ма̄ти. имасса ча кхӣн̣а̄саво паччекабуддхо даккхин̣еййа̄, бхатим̣ катва̄ ладдхабха̄вена паччайо дхаммато уппанно, тӣсу ка̄лесу парисуддха̄ четана̄, сама̄паттито вут̣т̣хитаматто паччекабуддхо гун̣а̄тирекоти чатассопи сампада̄ ниппханна̄. ета̄сам̣ а̄нубха̄вена дит̣т̣хева дхамме маха̄сампаттим̣ па̄пун̣анти. тасма̄ со сет̣т̣хино сантика̄ сампаттим̣ лабхи. апарабха̄ге ча ра̄джа̄пи имина̄ катакаммам̣ сутва̄ там̣ паккоса̄петва̄ сахассам̣ датва̄ паттим̣ гахетва̄ тут̣т̣хама̄насо махантам̣ бхогаккхандхам̣ датва̄ сет̣т̣хит̣т̣ха̄нам̣ ада̄си. бхаттабхатикасет̣т̣хӣтисса на̄мам̣ ака̄си. со гандхасет̣т̣хина̄ саддхим̣ саха̄йо хутва̄ екато кха̄данто пиванто йа̄вата̄йукам̣ т̣хатва̄ тато чуто девалоке ниббаттитва̄ екам̣ буддхантарам̣ диббасампаттим̣ анубхавитва̄ имасмим̣ буддхуппа̄де са̄ваттхийам̣ са̄рипуттаттхерассӯпат̣т̣ха̄какуле пат̣исандхим̣ ган̣хи. атхасса ма̄та̄ ладдхагаббхапариха̄ра̄ катипа̄хаччайена ‘‘ахо вата̄хам̣ пан̃часатехи бхиккхӯхи саддхим̣ са̄рипуттаттхерасса сатарасабходжанам̣ датва̄ ка̄са̄йаваттханиваттха̄ суван̣н̣асаракам̣ а̄да̄йа а̄санапарийанте нисинна̄ тесам̣ бхиккхӯнам̣ уччхит̣т̣ха̄васесакам̣ парибхун̃джеййа’’нти дохал̣инӣ хутва̄ татхева катва̄ дохал̣ам̣ пат̣ивинодеси. са̄ сесаман̇галесупи татха̄рӯпамева да̄нам̣ датва̄ путтам̣ виджа̄йитва̄ на̄маггахан̣адивасе ‘‘путтасса ме, бханте, сиккха̄пада̄ни детха̄’’ти тхерам̣ а̄ха. тхеро ‘‘кимасса на̄ма’’нти пуччхи. ‘‘бханте, путтасса ме пат̣исандхиггахан̣ато пат̣т̣ха̄йа имасмим̣ гехе кассачи дуккхам̣ на̄ма на бхӯтапуббам̣, теневасса сукхакума̄роти на̄мам̣ бхависсатӣ’’ти вутте тадевасса на̄мам̣ гахетва̄ сиккха̄пада̄ни ада̄си.
тада̄ еван̃часса ма̄ту ‘‘на̄хам̣ мама путтасса аджджха̄сайам̣ бхиндисса̄мӣ’’ти читтам̣ уппаджджи. са̄ тасса кан̣н̣авиджджханаман̇гала̄дӣсупи татхева да̄нам̣ ада̄си. кума̄ропи саттавассикака̄ле ‘‘иччха̄махам̣, амма, тхерасса сантике паббаджиту’’нти а̄ха. са̄ ‘‘са̄дху, та̄та, на̄хам̣ тава аджджха̄сайам̣ бхиндисса̄мӣ’’ти тхерам̣ нимантетва̄ бходжетва̄, ‘‘бханте, путто ме паббаджитум̣ иччхати, има̄хам̣ са̄йанхасамайе виха̄рам̣ а̄несса̄мӣ’’ти тхерам̣ уййоджетва̄ н̃а̄таке саннипа̄тетва̄ ‘‘путтасса ме гихика̄ле каттаббам̣ киччам̣ аджджева карисса̄ма̄’’ти ватва̄ путтам̣ алан̇каритва̄ махантена сирисобхаггена виха̄рам̣ нетва̄ тхерасса ниййа̄деси. тхеропи там̣, ‘‘та̄та, паббаджджа̄ на̄ма дуккара̄, саккхиссаси абхирамиту’’нти ватва̄ ‘‘карисса̄ми во, бханте, ова̄да’’нти вутте каммат̣т̣ха̄нам̣ датва̄ пабба̄джеси. ма̄та̄питарописса паббаджджа̄йа сакка̄рам̣ каронта̄ антовиха̄рейева сатта̄хам̣ буддхаппамукхасса бхиккхусан̇гхасса сатарасабходжанам̣ датва̄ са̄йам̣ аттано гехам̣ агамам̣су. ат̣т̣хаме дивасе са̄рипуттаттхеро бхиккхусан̇гхе га̄мам̣ павит̣т̣хе виха̄ре каттаббакиччам̣ катва̄ са̄ман̣ерам̣ паттачӣварам̣ га̄ха̄петва̄ га̄мам̣ пин̣д̣а̄йа па̄виси. са̄ман̣еро антара̄магге ма̄тика̄дӣни дисва̄ пан̣д̣итаса̄ман̣еро вийа пуччхи. тхеропи тасса татхева бйа̄ка̄си. са̄ман̣еро та̄ни ка̄ран̣а̄ни сутва̄ ‘‘саче тумхе аттано паттачӣварам̣ ган̣хеййа̄тха, ахам̣ ниваттеййа’’нти ватва̄ тхерена тасса аджджха̄сайам̣ абхиндитва̄, ‘‘са̄ман̣ера, дехи мама паттачӣвара’’нти паттачӣваре гахите тхерам̣ вандитва̄ ниваттама̄но, ‘‘бханте, майхам̣ а̄ха̄рам̣ а̄харама̄но сатарасабходжанам̣ а̄хареййа̄тха̄’’ти а̄ха. куто там̣ лабхисса̄мӣти? аттано пун̃н̃ена алабханто мама пун̃н̃ена лабхиссатха, бхантети. атхасса тхеро кун̃чикам̣ датва̄ га̄мам̣ пин̣д̣а̄йа па̄виси. сопи виха̄рам̣ а̄гантва̄ тхерасса габбхам̣ виваритва̄ пависитва̄ два̄рам̣ пидха̄йа аттано ка̄йе н̃а̄н̣ам̣ ота̄ретва̄ нисӣди.
тасса гун̣атеджена саккасса а̄санам̣ ун̣ха̄ка̄рам̣ дассеси. сакко ‘‘ким̣ ну кхо ета’’нти олокенто са̄ман̣ерам̣ дисва̄ ‘‘сукхаса̄ман̣еро аттано упаджджха̄йасса паттачӣварам̣ датва̄ ‘саман̣адхаммам̣ карисса̄мӣ’ти ниватто, майа̄ таттха гантум̣ ват̣т̣атӣ’’ти чинтетва̄ чатта̄ро маха̄ра̄дже паккоса̄петва̄ ‘‘гаччхатха, та̄та̄, виха̄рассӯпаване дуссаддаке сакун̣е пала̄петха̄’’ти уййоджеси. те татха̄ катва̄ са̄манта̄ а̄раккхам̣ ган̣хим̣су. чандимасӯрийе ‘‘аттано вима̄на̄ни гахетва̄ тит̣т̣хатха̄’’ти а̄н̣а̄песи. тепи татха̄ карим̣су. сайампи а̄вин̃чханат̣т̣ха̄не а̄раккхам̣ ган̣хи. виха̄ро саннисинно нираво ахоси. са̄ман̣еро екаггачиттена випассанам̣ вад̣д̣хетва̄ тӣн̣и маггапхала̄ни па̄пун̣и. тхеро ‘‘са̄ман̣ерена ‘сатарасабходжанам̣ а̄хареййа̄тха̄’ти вуттам̣, касса ну кхо гхаре сакка̄ ладдху’’нти олокенто екам̣ аджджха̄сайасампаннам̣ упат̣т̣ха̄катулам̣ дисва̄ таттха гантва̄, ‘‘бханте, са̄дху во катам̣ аджджа идха̄гаччхантехӣ’’ти техи тут̣т̣хама̄насехи паттам̣ гахетва̄ нисӣда̄петва̄ йа̄гукхаджджакам̣ датва̄ йа̄ва бхаттака̄лам̣ дхаммакатхам̣ йа̄чито тесам̣ са̄ран̣ӣйадхаммакатхам̣ катхетва̄ ка̄лам̣ саллаккхетва̄ десанам̣ нит̣т̣ха̄песи. атхасса сатарасабходжанам̣ датва̄ там̣ а̄да̄йа гантука̄мам̣ тхерам̣ дисва̄ ‘‘бхун̃джатха, бханте, апарампи те дасса̄ма̄’’ти тхерам̣ бходжетва̄ пуна паттапӯрам̣ адам̣су. тхеро там̣ а̄да̄йа ‘‘са̄ман̣еро ме чха̄то’’ти туритатурито виха̄рам̣ па̄йа̄си. там̣ дивасам̣ саттха̄ па̄това никкхамитва̄ гандхакут̣ийам̣ нисиннова а̄ваджджеси – ‘‘аджджа сукхаса̄ман̣еро упаджджха̄йасса паттачӣварам̣ датва̄ ‘саман̣адхаммам̣ карисса̄мӣ’ти ниватто, ниппханнам̣ ну кхо тасса кичча’’нти. со тин̣н̣ам̣йева маггапхала̄нам̣ паттабха̄вам̣ дисва̄ уттарипи упадха̄ренто ‘‘саккхиссата̄йам̣ аджджа арахаттам̣ па̄пун̣итум̣, са̄рипутто пана ‘са̄ман̣еро ме чха̄то’ти вегена бхаттам̣ а̄да̄йа никкхамати, саче имасмим̣ арахаттам̣ аппатте бхаттам̣ а̄хариссати, имасса антара̄йо бхависсати, майа̄ гантва̄ два̄ракот̣т̣хаке а̄раккхам̣ ган̣хитум̣ ват̣т̣атӣ’’ти чинтетва̄ гандхакут̣ито никкхамитва̄ два̄ракот̣т̣хаке т̣хатва̄ а̄раккхам̣ ган̣хи.
тхеропи бхаттам̣ а̄хари. атха нам̣ хет̣т̣ха̄ вуттанайенева чатта̄ро пан̃хе пуччхи. пан̃хависсаджджана̄васа̄не са̄ман̣еро арахаттам̣ па̄пун̣и. саттха̄ тхерам̣ а̄мантетва̄ ‘‘гаччха, са̄рипутта, са̄ман̣ерасса те бхаттам̣ дехӣ’’ти а̄ха. тхеро гантва̄ два̄рам̣ а̄кот̣еси. са̄ман̣еропи никкхамитва̄ упаджджха̄йасса ваттам̣ катва̄ ‘‘бхаттакиччам̣ карохӣ’’ти вутте тхерасса бхаттена анаттхикабха̄вам̣ н̃атва̄ саттавассикакума̄ро тан̇кхан̣ан̃н̃ева арахаттам̣ патто нӣча̄санат̣т̣ха̄нам̣ паччавеккханто бхаттакиччам̣ катва̄ паттам̣ дхови. тасмим̣ ка̄ле чатта̄ро маха̄ра̄джа̄но а̄раккхам̣ виссаджджесум̣. чандимасӯрийа̄пи вима̄на̄ни мун̃чим̣су. саккопи а̄вин̃чханат̣т̣ха̄не а̄раккхам̣ виссаджджеси. сӯрийо набхамаджджхам̣ атиккантойева пан̃н̃а̄йи. бхиккхӯ ‘‘са̄йанхо пан̃н̃а̄йати, са̄ман̣ерена ча ида̄нева бхаттакиччам̣ катам̣, ким̣ ну кхо аджджа пуббан̣хо балава̄ джа̄то, са̄йанхо мандо’’ти вадим̣су. саттха̄ а̄гантва̄ ‘‘ка̄йа нуттха, бхиккхаве, етарахи катха̄йа саннисинна̄’’ти пуччхитва̄, ‘‘бханте, аджджа пуббан̣хо балава̄ джа̄то, са̄йанхо мандо, са̄ман̣ерена ча ида̄нева бхаттакиччам̣ катам̣, атха ча пана сӯрийо набхамаджджхам̣ атиккантойева пан̃н̃а̄йатӣ’’ти вутте, ‘‘бхиккхаве, евамевам̣ хоти пун̃н̃аванта̄нам̣ саман̣адхаммакаран̣ака̄ле. аджджа хи чатта̄ро маха̄ра̄джа̄но са̄манта̄ а̄раккхам̣ ган̣хим̣су, чандимасӯрийа̄ вима̄на̄ни гахетва̄ ат̣т̣хам̣су, сакко а̄вин̃чханаке а̄раккхам̣ ган̣хи, ахампи два̄ракот̣т̣хаке а̄раккхам̣ ган̣хим̣, аджджа сукхаса̄ман̣еро ма̄тика̄йа удакам̣ харанте, усука̄ре усум̣ уджум̣ каронте, таччхаке чакка̄дӣни каронте дисва̄ атта̄нам̣ даметва̄ арахаттам̣ патто’’ти ватва̄ имам̣ га̄тхама̄ха –
145. ‘‘удакан̃хи найанти неттика̄, усука̄ра̄ намайанти теджанам̣;
да̄рум̣ намайанти таччхака̄, атта̄нам̣ дамайанти суббата̄’’ти.
таттха суббата̄ти сувада̄, сукхена овадитабба̄ ануса̄ситабба̄ти аттхо. сесам̣ хет̣т̣ха̄ вуттанайамева.
десана̄васа̄не бахӯ сота̄паттипхала̄дӣни па̄пун̣им̣сӯти.
сукхаса̄ман̣ераваттху ека̄дасамам̣.
дан̣д̣аваггаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
дасамо вагго.