2. ба̄хийада̄ручӣрийаттхераваттху

сахассамапи че га̄тха̄ти имам̣ дхаммадесанам̣ саттха̄ джетаване вихаранто да̄ручӣрийаттхерам̣ а̄раббха катхеси.

екасмин̃хи ка̄ле бахӯ манусса̄ на̄ва̄йа маха̄самуддам̣ паккхандитва̄ антомаха̄самудде бхинна̄йа на̄ва̄йа маччхакаччхапабхаккха̄ ахесум̣. ековеттха екам̣ пхалакам̣ гахетва̄ ва̄йаманто суппа̄ракапат̣т̣анатӣрам̣ окками, тасса нива̄санапа̄рупанам̣ наттхи. со ан̃н̃ам̣ кин̃чи апассанто суккхакат̣т̣хадан̣д̣аке ва̄кехи паливет̣хетва̄ нива̄санапа̄рупанам̣ катва̄ девакулато капа̄лам̣ гахетва̄ суппа̄ракапат̣т̣анам̣ агама̄си, манусса̄ там̣ дисва̄ йа̄губхатта̄дӣни датва̄ ‘‘айам̣ еко араха̄’’ти самбха̄весум̣. со ваттхесу упанӣтесу ‘‘сача̄хам̣ нива̄сесса̄ми ва̄ па̄руписса̄ми ва̄, ла̄бхасакка̄ро ме париха̄йиссатӣ’’ти та̄ни ваттха̄ни пат̣иккхипитва̄ да̄ручӣра̄нева паридахи. атхасса бахӯхи ‘‘араха̄ араха̄’’ти вуччама̄насса евам̣ четасо паривитакко удапа̄ди ‘‘йе кхо кечи локе араханто ва̄ арахаттамаггам̣ ва̄ сама̄панна̄, ахам̣ тесам̣ ан̃н̃атаро’’ти. атхасса пура̄н̣аса̄лохита̄ девата̄ евам̣ чинтеси.

пура̄н̣аса̄лохита̄ти пуббе екато катасаман̣адхамма̄. пуббе кира кассападасабаласса са̄сане осаккама̄не са̄ман̣ера̄дӣнам̣ виппака̄рам̣ дисва̄ сатта бхиккхӯ сам̣вегаппатта̄ ‘‘йа̄ва са̄санасса антарадха̄нам̣ на хоти, та̄ва аттано патит̣т̣хам̣ карисса̄ма̄’’ти суван̣н̣ачетийам̣ вандитва̄ аран̃н̃ам̣ павит̣т̣ха̄ екам̣ паббатам̣ дисва̄ ‘‘джӣвите са̄лайа̄ ниваттанту. нира̄лайа̄ имам̣ паббатам̣ абхирухантӯ’’ти ватва̄ ниссен̣им̣ бандхитва̄ саббепи там̣ абхируйха ниссен̣им̣ па̄тетва̄ саман̣адхаммам̣ карим̣су. тесу сан̇гхаттхеро екаратта̄тиккаменева арахаттам̣ па̄пун̣и. со анотаттадахе на̄галата̄дантакат̣т̣хам̣ кха̄дитва̄ уттаракуруто пин̣д̣апа̄там̣ а̄харитва̄ те бхиккхӯ а̄ха – ‘‘а̄вусо, имам̣ дантакат̣т̣хам̣ кха̄дитва̄ мукхам̣ дховитва̄ имам̣ пин̣д̣апа̄там̣ парибхун̃джатха̄’’ти. ким̣ пана, бханте, амхехи евам̣ катика̄ ката̄ ‘‘йо пат̣хамам̣ арахаттам̣ па̄пун̣а̄ти, тена̄бхатам̣ пин̣д̣апа̄там̣ авасеса̄ парибхун̃джиссантӣ’’ти? ‘‘но хетам̣, а̄вусо’’ти. ‘‘тена хи саче майампи тумхе вийа висесам̣ ниббаттесса̄ма, сайам̣ а̄харитва̄ парибхун̃джисса̄ма̄’’ти на иччхим̣су. дутийадивасе дутийаттхеро ана̄га̄мипхалам̣ па̄пун̣и. сопи татхева пин̣д̣апа̄там̣ а̄харитва̄ итаре нимантеси. те евама̄хам̣су – ‘‘ким̣ пана, бханте, амхехи евам̣ катика̄ ката̄ ‘маха̄тхерена а̄бхатам̣ пин̣д̣апа̄там̣ абхун̃джитва̄ анутхерена а̄бхатам̣ бхун̃джисса̄ма̄’’’ти? ‘‘но хетам̣, а̄вусо’’ти. ‘‘евам̣ санте тумхе вийа майампи висесам̣ ниббаттетва̄ аттано пурисака̄рена бхун̃джитум̣ сакконта̄ бхун̃джисса̄ма̄’’ти на иччхим̣су. тесу арахаттам̣ патто бхиккху паринибба̄йи, ана̄га̄мӣ брахмалоке ниббатти. итаре пан̃ча тхера̄ висесам̣ ниббаттетум̣ асакконта̄ сусситва̄ саттаме дивасе ка̄лам̣ катва̄ девалоке ниббаттитва̄ имасмим̣ буддхуппа̄де тато чавитва̄ таттха таттха кулагхаресу ниббаттим̣су. тесу еко пуккуса̄ти ра̄джа̄ (ма. ни. 3.342) ахоси, еко кума̄ракассапо (ма. ни. 1.249), еко да̄ручӣрийо (уда̄. 10), еко даббо маллапутто (па̄ра̄. 380; уда̄. 79) еко сабхийо парибба̄джакоти (су. ни. сабхийасуттам̣). таттха йо брахмалоке ниббатто бхиккху там̣ сандха̄йетам̣ вуттам̣ ‘‘пура̄н̣аса̄лохита̄ девата̄’’ти.

тасса хи брахмуно етадахоси – ‘‘айам̣ майа̄ саддхим̣ ниссен̣им̣ бандхитва̄ паббатам̣ абхирухитва̄ саман̣адхаммам̣ ака̄си, ида̄ни имам̣ ладдхим̣ гахетва̄ вичаранто винассеййа, сам̣веджесса̄ми на’’нти. атха нам̣ упасан̇камитва̄ евама̄ха – ‘‘нева кхо твам̣, ба̄хийа, араха̄, напи арахаттамаггам̣ ва̄ сама̄панно, са̄пи те пат̣ипада̄ наттхи, йа̄йа твам̣ араха̄ ва̄ асса арахаттамаггам̣ ва̄ сама̄панно’’ти. ба̄хийо а̄ка̄се т̣хатва̄ катхентам̣ маха̄брахма̄нам̣ олокетва̄ чинтеси – ‘‘ахо бха̄рийам̣ каммам̣ катам̣, ахам̣ ‘арахантомхӣ’ти чинтесим̣, айан̃ча мам̣ ‘на твам̣ араха̄, напи арахаттамаггам̣ ва̄ сама̄панносӣ’ти вадати, аттхи ну кхо локе ан̃н̃о араха̄’’ти. атха нам̣ пуччхи – ‘‘аттхи ну кхо етарахи девате локе араха̄ ва̄ арахаттамаггам̣ ва̄ сама̄панно’’ти. атхасса девата̄ а̄чиккхи – ‘‘аттхи, ба̄хийа, уттаресу джанападесу са̄ваттхи на̄ма нагарам̣, таттха со бхагава̄ етарахи вихарати арахам̣ самма̄самбуддхо. со хи, ба̄хийа, бхагава̄ араха̄ чева арахаттаттха̄йа ча дхаммам̣ десетӣ’’ти.

ба̄хийо раттибха̄ге девата̄йа катхам̣ сутва̄ сам̣виггама̄насо там̣ кхан̣ам̣йева суппа̄рака̄ никкхамитва̄ екараттива̄сена са̄ваттхим̣ агама̄си, саббам̣ вӣсайоджанасатикам̣ маггам̣ екараттива̄сенева агама̄си. гаччханто ча пана девата̄нубха̄вена гато. ‘‘буддха̄нубха̄вена̄’’типи вадантийева. тасмим̣ пана кхан̣е саттха̄ са̄ваттхим̣ пин̣д̣а̄йа павит̣т̣хо хоти. со бхуттапа̄тара̄се ка̄йаа̄ласийавимочанаттхам̣ аббхока̄се чан̇каманте самбахуле бхиккхӯ ‘‘кахам̣ етарахи саттха̄’’ти пуччхи. бхиккхӯ ‘‘бхагава̄ са̄ваттхим̣ пин̣д̣а̄йа павит̣т̣хо’’ти ватва̄ там̣ пуччхим̣су – ‘‘твам̣ пана куто а̄гатосӣ’’ти? ‘‘суппа̄рака̄ а̄гатомхӣ’’ти. ‘‘када̄ никкхантосӣ’’ти? ‘‘хиййо са̄йам̣ никкхантомхӣ’’ти. ‘‘дӯратоси а̄гато, нисӣда, тава па̄де дховитва̄ телена маккхетва̄ тхокам̣ виссама̄хи, а̄гатака̄ле саттха̄рам̣ даккхиссасӣ’’ти. ‘‘ахам̣, бханте, саттху ва̄ аттано ва̄ джӣвитантара̄йам̣ на джа̄на̄ми, екараттеневамхи каттхачи ат̣т̣хатва̄ анисӣдитва̄ вӣсайоджанасатикам̣ маггам̣ а̄гато, саттха̄рам̣ пасситва̄ва виссамисса̄мӣ’’ти. со евам̣ ватва̄ тарама̄нарӯпо са̄ваттхим̣ пависитва̄ бхагавантам̣ анопама̄йа буддхасирийа̄ пин̣д̣а̄йа чарантам̣ дисва̄ ‘‘чирассам̣ вата ме готамо самма̄самбуддхо дит̣т̣хо’’ти дит̣т̣хат̣т̣ха̄нато пат̣т̣ха̄йа онатасарӣро гантва̄ антаравӣтхийамева пан̃чапатит̣т̣хитена вандитва̄ гоппхакесу дал̣хам̣ гахетва̄ евама̄ха – ‘‘десету ме, бханте, бхагава̄ дхаммам̣, десету сугато дхаммам̣, йам̣ мамасса дӣгхараттам̣ хита̄йа сукха̄йа̄’’ти. атха нам̣ саттха̄ ‘‘ака̄ло кхо та̄ва, ба̄хийа, антарагхарам̣ павит̣т̣хамха̄ пин̣д̣а̄йа̄’’ти пат̣иккхипи.

там̣ сутва̄ ба̄хийо, бханте, сам̣са̄ре сам̣сарантена кабал̣ӣка̄ра̄ха̄ро на аладдхапуббо, тумха̄кам̣ ва̄ майхам̣ ва̄ джӣвитантара̄йам̣ на джа̄на̄ми, десету ме дхамманти. саттха̄ дутийампи пат̣иккхипийева. евам̣ кирасса ахоси – ‘‘имасса мам̣ дит̣т̣хака̄лато пат̣т̣ха̄йа сакаласарӣрам̣ пӣтийа̄ нирантарам̣ аджджхоттхат̣ам̣ хоти, балавапӣтивего дхаммам̣ сутва̄пи на саккхиссати пат̣ивиджджхитум̣, маджджхаттупеккха̄йа та̄ва тит̣т̣хату, екараттенева вӣсайоджанасатикам̣ маггам̣ а̄гататта̄ даратхописса балава̄, сопи та̄ва пат̣иппассамбхатӯ’’ти. тасма̄ двиккхаттум̣ пат̣иккхипитва̄ татийам̣ йа̄чито антаравӣтхийам̣ т̣хитова ‘‘тасма̄тиха те, ба̄хийа, евам̣ сиккхитаббам̣ ‘дит̣т̣хе дит̣т̣хаматтам̣ бхависсатӣ’’’тиа̄дина̄ (уда̄. 10) найена дхаммам̣ десеси. со саттху дхаммам̣ сун̣антойева сабба̄саве кхепетва̄ саха пат̣исамбхида̄хи арахаттам̣ па̄пун̣и. та̄вадева ча пана бхагавантам̣ паббаджджам̣ йа̄чи, ‘‘парипун̣н̣ам̣ те паттачӣвара’’нти пут̣т̣хо ‘‘на парипун̣н̣а’’нти а̄ха. атха нам̣ саттха̄ ‘‘тена хи паттачӣварам̣ парийеса̄хӣ’’ти ватва̄ пакка̄ми.

‘‘со кира вӣсати вассасахасса̄ни саман̣адхаммам̣ каронто ‘бхиккхуна̄ на̄ма аттана̄ паччайе лабхитва̄ ан̃н̃ам̣ анолокетва̄ сайамева парибхун̃джитум̣ ват̣т̣атӣ’ти екабхиккхусса̄пи паттена ва̄ чӣварена ва̄ сан̇гахам̣ на ака̄си, тенасса иддхимайапаттачӣварам̣ на упаджджиссатӣ’’ти н̃атва̄ ехибхиккхубха̄вена паббаджджам̣ на ада̄си. тампи паттачӣварам̣ парийесама̄намева ека̄ йаккхинӣ дхенурӯпена а̄гантва̄ урамхи пахаритва̄ джӣвитаккхайам̣ па̄песи. саттха̄ пин̣д̣а̄йа чаритва̄ катабхаттакиччо самбахулехи бхиккхӯхи саддхим̣ никкханто ба̄хийасса сарӣрам̣ сан̇ка̄рат̣т̣ха̄не патитам̣ дисва̄ бхиккхӯ а̄н̣а̄песи, ‘‘бхиккхаве, екасмим̣ гехадва̄ре т̣хатва̄ ман̃чакам̣ а̄хара̄петва̄ имам̣ сарӣрам̣ нагарато нӣхаритва̄ джха̄петва̄ тхӯпам̣ каротха̄’’ти. бхиккхӯ татха̄ карим̣су, катва̄ ча пана виха̄рам̣ гантва̄ саттха̄рам̣ упасан̇камитва̄ аттана̄ катакиччам̣ а̄рочетва̄ тасса абхисампара̄йам̣ пуччхим̣су. атха несам̣ бхагава̄ тасса париниббутабха̄вам̣ а̄чиккхитва̄ ‘‘етадаггам̣, бхиккхаве, мама са̄вака̄нам̣ бхиккхӯнам̣ кхиппа̄бхин̃н̃а̄нам̣ йадидам̣ ба̄хийо да̄ручӣрийо’’ти (а. ни. 1.216) етадагге т̣хапеси. атха нам̣ бхиккхӯ пуччхим̣су – ‘‘бханте, тумхе ‘ба̄хийо арахаттам̣ патто’ти вадетха, када̄ со арахаттам̣ патто’’ти? ‘‘мама дхаммам̣ сутака̄ле, бхиккхаве’’ти. ‘‘када̄ панасса, бханте, тумхехи дхаммо катхито’’ти? ‘‘пин̣д̣а̄йа чарантена антаравӣтхийам̣ т̣хатва̄’’ти. ‘‘аппаматтако хи, бханте, тумхехи антаравӣтхийам̣ т̣хатва̄ катхитадхаммо катхам̣ со та̄ваттакена висесам̣ ниббаттесӣ’’ти, атха не саттха̄ ‘‘ким̣, бхиккхаве, мама дхаммам̣ ‘аппам̣ ва̄ бахум̣ ва̄’ти ма̄ пама̄н̣ам̣ ган̣хатха. анека̄нипи хи га̄тха̄сахасса̄ни анаттханиссита̄ни на сеййо, аттханисситам̣ пана екампи га̄тха̄падам̣ сеййо’’ти ватва̄ анусандхим̣ гхат̣етва̄ дхаммам̣ десенто имам̣ га̄тхама̄ха –

101. ‘‘сахассамапи че га̄тха̄, анаттхападасам̣хита̄;

екам̣ га̄тха̄падам̣ сеййо, йам̣ сутва̄ упасамматӣ’’ти.

таттха екам̣ га̄тха̄падам̣ сеййоти ‘‘аппама̄до аматападам̣…пе… йатха̄ майа̄’’ти (дха. па. 21) еварӯпа̄ ека̄ га̄тха̄пи сеййоти аттхо. сесам̣ пуриманайенева ведитаббам̣.

десана̄васа̄не бахӯ сота̄паттипхала̄дӣни па̄пун̣им̣сӯти.

ба̄хийада̄ручӣрийаттхераваттху дутийам̣.