8. сахассавагго
1. тамбада̄т̣хикачорагха̄такаваттху
сахассамапи че ва̄ча̄ти имам̣ дхаммадесанам̣ саттха̄ вел̣уване вихаранто тамбада̄т̣хикачорагха̄такам̣ а̄раббха катхеси.
екӯнапан̃часата̄ кира чора̄ га̄магха̄така̄дӣни каронта̄ джӣвикам̣ каппесум̣. атхеко пурисо ниббиддхапин̇гало тамбада̄т̣хико тесам̣ сантикам̣ гантва̄ ‘‘ахампи тумхехи саддхим̣ джӣвисса̄мӣ’’ти а̄ха. атха нам̣ чораджет̣т̣хакасса дассетва̄ ‘‘айампи амха̄кам̣ сантике васитум̣ иччхатӣ’’ти а̄хам̣су. атха нам̣ чораджет̣т̣хако олокетва̄ ‘‘айам̣ ма̄ту тханам̣ чхиндитва̄ питу ва̄ галалохитам̣ нӣхаритва̄ кха̄данасаматтхо атикаккхал̣о’’ти чинтетва̄ ‘‘наттхетасса амха̄кам̣ сантике васанакичча’’нти пат̣иккхипи. со евам̣ пат̣иккхиттопи а̄гантва̄ екам̣ тассева антева̄сикам̣ упат̣т̣хаханто а̄ра̄дхеси. со там̣ а̄да̄йа чораджет̣т̣хакам̣ упасан̇камитва̄, ‘‘са̄ми, бхаддако еса, амха̄кам̣ упака̄рако, сан̇ган̣хатха на’’нти йа̄читва̄ чораджет̣т̣хакам̣ пат̣иччха̄песи. атхекадивасам̣ на̄гара̄ ра̄джапурисехи саддхим̣ екато хутва̄ те чоре гахетва̄ виниччхайамаха̄мачча̄нам̣ сантикам̣ найим̣су. амачча̄ тесам̣ пхарасуна̄ сӣсаччхедам̣ а̄н̣а̄песум̣. тато ‘‘ко ну кхо име ма̄рессатӣ’’ти парийесанта̄ те ма̄ретум̣ иччхантам̣ кан̃чи адисва̄ чораджет̣т̣хакам̣ а̄хам̣су – ‘‘твам̣ име ма̄ретва̄ джӣвитан̃чева лабхиссаси самма̄нан̃ча, ма̄рехи не’’ти. сопи атта̄нам̣ нисса̄йа васитатта̄ те ма̄ретум̣ на иччхи. етенӯпа̄йена екӯнапан̃часате пуччхим̣су, саббепи на иччхим̣су. саббапаччха̄ там̣ ниббиддхапин̇галам̣ тамбада̄т̣хикам̣ пуччхим̣су. со ‘‘са̄дхӯ’’ти сампат̣иччхитва̄ те саббепи ма̄ретва̄ джӣвитан̃чева самма̄нан̃ча лабхи. етенӯпа̄йена нагарасса даккхин̣атопи пан̃ча чорасата̄ни а̄нетва̄ амачча̄нам̣ дассетва̄ техи тесампи сӣсаччхеде а̄н̣атте чораджет̣т̣хакам̣ а̄дим̣ катва̄ пуччханта̄ кан̃чи ма̄ретум̣ иччхантам̣ адисва̄ ‘‘пуримадивасе еко пурисо пан̃часате чоре ма̄реси, кахам̣ ну кхо со’’ти. ‘‘асукат̣т̣ха̄не амхети дит̣т̣хо’’ти вутте там̣ паккоса̄петва̄ ‘‘име ма̄рехи, самма̄нам̣ лаччхасӣ’’ти а̄н̣а̄песум̣. со ‘‘са̄дхӯ’’ти сампат̣иччхитва̄ те саббепи ма̄ретва̄ самма̄нам̣ лабхи. атха нам̣ ‘‘бхаддако айам̣ пурисо, нибаддхам̣ чорагха̄такамева етам̣ карисса̄ма̄’’ти мантетва̄ тасса там̣ т̣ха̄нантарам̣ датва̄ва самма̄нам̣ карим̣су. со паччхимадисатопи уттарадисатопи а̄нӣте пан̃часате пан̃часате чоре гха̄тесийева. евам̣ чатӯхи диса̄хи а̄нӣта̄ни две сахасса̄ни ма̄ретва̄ тато пат̣т̣ха̄йа девасикам̣ екам̣ двети а̄нӣте те мануссе ма̄ретва̄ пан̃чапан̣н̣а̄са сам̣ваччхара̄ни чорагха̄такакаммам̣ ака̄си.
со махаллакака̄ле екаппаха̄ренева сӣсам̣ чхиндитум̣ на саккоти, две тайо ва̄ре пахаранто мануссе киламети. на̄гара̄ чинтайим̣су – ‘‘ан̃н̃опи чорагха̄тако уппаджджиссати, айам̣ ативийа мануссе киламети, ким̣ имина̄’’ти тасса там̣ т̣ха̄нантарам̣ харим̣су. со пуббе чорагха̄такакаммам̣ каронто ‘‘ахатаса̄т̣аке нива̄сетум̣, навасаппина̄ сан̇кхатам̣ кхӣрайа̄гум̣ пивитум̣, суманапуппха̄ни пиландхитум̣, гандхе вилимпиту’’нти има̄ни чатта̄ри на лабхи. со т̣ха̄на̄ ча̄витадивасе ‘‘кхӣрайа̄гум̣ ме пачатха̄’’ти ватва̄ ахатаваттхасуманама̄ла̄вилепана̄ни га̄ха̄петва̄ надим̣ гантва̄ нхатва̄ ахатаваттха̄ни нива̄сетва̄ ма̄ла̄ пиландхитва̄ гандхехи анулиттагатто гехам̣ а̄гантва̄ нисӣди. атхасса навасаппина̄ сан̇кхатам̣ кхӣрайа̄гум̣ пурато т̣хапетва̄ хаттхадхованодакам̣ а̄харим̣су. тасмим̣ кхан̣е са̄рипуттаттхеро сама̄паттито вут̣т̣ха̄йа ‘‘каттха ну кхо аджджа майа̄ гантабба’’нти аттано бхиккха̄ча̄рам̣ олокенто тасса гехе кхӣрайа̄гум̣ дисва̄ ‘‘кариссати ну кхо ме пурисо сан̇гаха’’нти упадха̄ренто ‘‘мам̣ дисва̄ мама сан̇гахам̣ кариссати, каритва̄ ча пана маха̄сампаттим̣ лабхиссати айам̣ кулапутто’’ти н̃атва̄ чӣварам̣ па̄рупитва̄ паттам̣ а̄да̄йа тасса гехадва̄ре т̣хитамева атта̄нам̣ дассеси.
со тхерам̣ дисва̄ пасанначитто чинтеси – ‘‘майа̄ чирам̣ чорагха̄такакаммам̣ катам̣, бахӯ манусса̄ ма̄рита̄, ида̄ни ме гехе кхӣрайа̄гу пат̣ийатта̄, тхеро а̄гантва̄ мама гехадва̄ре т̣хито, ида̄ни майа̄ аййасса деййадхаммам̣ да̄тум̣ ват̣т̣атӣ’’ти пурато т̣хапитайа̄гум̣ апанетва̄ тхерам̣ упасан̇камитва̄ вандитва̄ антогехе нисӣда̄петва̄ патте кхӣрайа̄гум̣ а̄киритва̄ навасаппим̣ а̄син̃читва̄ тхерам̣ бӣджама̄но ат̣т̣ха̄си. атхасса ча дӣгхараттам̣ аладдхапуббата̄йа кхӣрайа̄гум̣ па̄тум̣ балавааджджха̄сайо ахоси. тхеро тасса аджджха̄сайам̣ н̃атва̄ ‘‘твам̣, упа̄сака, аттано йа̄гум̣ пива̄’’ти а̄ха. со ан̃н̃асса хаттхе бӣджаним̣ датва̄ йа̄гум̣ пиви. тхеро бӣджама̄нам̣ пурисам̣ ‘‘гаччха, упа̄сакамева бӣджа̄хӣ’’ти а̄ха. со бӣджийама̄но куччхипӯрам̣ йа̄гум̣ пивитва̄ а̄гантва̄ тхерам̣ бӣджама̄но т̣хатва̄ ката̄ха̄ракиччасса тхерасса паттам̣ аггахеси. тхеро тасса анумоданам̣ а̄рабхи. со аттано читтам̣ тхерасса дхаммадесана̄нугам̣ ка̄тум̣ на̄саккхи. тхеро саллаккхетва̄, ‘‘упа̄сака, касма̄ читтам̣ десана̄нугам̣ ка̄тум̣ на саккосӣ’’ти пуччхи. ‘‘бханте, майа̄ дӣгхараттам̣ каккхал̣акаммам̣ катам̣, бахӯ манусса̄ ма̄рита̄, тамахам̣ аттано каммам̣ ануссаранто читтам̣ аййасса десана̄нугам̣ ка̄тум̣ на̄саккхи’’нти. тхеро ‘‘ван̃чесса̄ми на’’нти чинтетва̄ ‘‘ким̣ пана твам̣ аттано ручийа̄ ака̄си, ан̃н̃ехи ка̄ритосӣ’’ти? ‘‘ра̄джа̄ мам̣ ка̄реси, бханте’’ти. ‘‘ким̣ ну кхо те, упа̄сака, евам̣ санте акусалам̣ хотӣ’’ти? мандадха̄туко упа̄сако тхереневам̣ вутте ‘‘наттхи майхам̣ акусала’’нти сан̃н̃ӣ хутва̄ тена хи, ‘‘бханте, дхаммам̣ катхетха̄’’ти. со тхере анумоданам̣ каронте екаггачитто хутва̄ дхаммам̣ сун̣анто сота̄паттимаггасса орато ануломикам̣ кхантим̣ ниббаттеси. тхеропи анумоданам̣ катва̄ пакка̄ми.
упа̄сакам̣ тхерам̣ анугантва̄ ниваттама̄нам̣ ека̄ йаккхинӣ дхенувесена а̄гантва̄ уре пахаритва̄ ма̄реси. со ка̄лам̣ катва̄ туситапуре ниббатти. бхиккхӯ дхаммасабха̄йам̣ катхам̣ самут̣т̣ха̄песум̣ ‘‘чорагха̄тако пан̃чапан̣н̣а̄са васса̄ни каккхал̣акаммам̣ катва̄ аджджева тато мутто, аджджева тхерасса бхиккхам̣ датва̄ аджджева ка̄лам̣ като, кахам̣ ну кхо ниббатто’’ти. саттха̄ а̄гантва̄ ‘‘ка̄йа нуттха, бхиккхаве, етарахи катха̄йа саннисинна̄’’ти пуччхитва̄ ‘‘има̄йа на̄ма̄’’ти вутте, ‘‘бхиккхаве, туситапуре ниббатто’’ти а̄ха. ‘‘ким̣, бханте, вадетха, еттакам̣ ка̄лам̣ еттаке мануссе гха̄тетва̄ туситавима̄не ниббатто’’ти. ‘‘а̄ма, бхиккхаве, маханто тена калйа̄н̣амитто ладдхо, со са̄рипуттасса дхаммадесанам̣ сутва̄ ануломан̃а̄н̣ам̣ ниббаттетва̄ ито чуто туситавима̄не ниббатто’’ти ватва̄ имам̣ га̄тхама̄ха –
‘‘субха̄ситам̣ сун̣итва̄на, нагаре чорагха̄тако;
ануломакхантим̣ ладдха̄на, модатӣ тидивам̣ гато’’ти.
‘‘бханте, анумоданакатха̄ на̄ма на балава̄, тена катам̣ акусалакаммам̣ махантам̣, катхам̣ еттакена висесам̣ ниббаттесӣ’’ти. саттха̄ ‘‘ким̣, бхиккхаве, ‘майа̄ деситадхаммасса аппам̣ ва̄ бахум̣ ва̄’ти ма̄ пама̄н̣ам̣ ган̣хатха. екава̄ча̄пи хи аттханиссита̄ сеййа̄ва̄’’ти ватва̄ анусандхим̣ гхат̣етва̄ дхаммам̣ десенто имам̣ га̄тхама̄ха –
100. ‘‘сахассамапи че ва̄ча̄, анаттхападасам̣хита̄;
екам̣ аттхападам̣ сеййо, йам̣ сутва̄ упасамматӣ’’ти.
таттха сахассамапӣти париччхедавачанам̣, екам̣ сахассам̣ две сахасса̄нӣти евам̣ сахассена чепи париччхиннава̄ча̄ хонти, та̄ ча пана анаттхападасам̣хита̄ а̄ка̄саван̣н̣ана̄паббатаван̣н̣ана̄ванаван̣н̣ана̄дӣни пака̄сакехи аниййа̄надӣпакехи анаттхакехи падехи сам̣хита̄ йа̄ва бахука̄ хоти, та̄ва па̄пика̄ ева̄ти аттхо. екам̣ аттхападанти йам̣ пана ‘‘айам̣ ка̄йо, айам̣ ка̄йагата̄сати, тиссо виджджа̄ ануппатто, катам̣ буддхасса са̄сана’’нти еварӯпам̣ екам̣ аттхападам̣ сутва̄ ра̄га̄дивӯпасамена упасаммати, там̣ аттхаса̄дхакам̣ нибба̄наппат̣исам̣йуттам̣ кхандхадха̄туа̄йатанаиндрийабалабоджджхан̇гасатипат̣т̣ха̄напаридӣпакам̣ екампи падам̣ сеййойева̄ти аттхо.
десана̄васа̄не бахӯ сота̄паттипхала̄дӣни па̄пун̣им̣сӯти.
тамбада̄т̣хикачорагха̄такаваттху пат̣хамам̣.
2. ба̄хийада̄ручӣрийаттхераваттху
сахассамапи че га̄тха̄ти имам̣ дхаммадесанам̣ саттха̄ джетаване вихаранто да̄ручӣрийаттхерам̣ а̄раббха катхеси.
екасмин̃хи ка̄ле бахӯ манусса̄ на̄ва̄йа маха̄самуддам̣ паккхандитва̄ антомаха̄самудде бхинна̄йа на̄ва̄йа маччхакаччхапабхаккха̄ ахесум̣. ековеттха екам̣ пхалакам̣ гахетва̄ ва̄йаманто суппа̄ракапат̣т̣анатӣрам̣ окками, тасса нива̄санапа̄рупанам̣ наттхи. со ан̃н̃ам̣ кин̃чи апассанто суккхакат̣т̣хадан̣д̣аке ва̄кехи паливет̣хетва̄ нива̄санапа̄рупанам̣ катва̄ девакулато капа̄лам̣ гахетва̄ суппа̄ракапат̣т̣анам̣ агама̄си, манусса̄ там̣ дисва̄ йа̄губхатта̄дӣни датва̄ ‘‘айам̣ еко араха̄’’ти самбха̄весум̣. со ваттхесу упанӣтесу ‘‘сача̄хам̣ нива̄сесса̄ми ва̄ па̄руписса̄ми ва̄, ла̄бхасакка̄ро ме париха̄йиссатӣ’’ти та̄ни ваттха̄ни пат̣иккхипитва̄ да̄ручӣра̄нева паридахи. атхасса бахӯхи ‘‘араха̄ араха̄’’ти вуччама̄насса евам̣ четасо паривитакко удапа̄ди ‘‘йе кхо кечи локе араханто ва̄ арахаттамаггам̣ ва̄ сама̄панна̄, ахам̣ тесам̣ ан̃н̃атаро’’ти. атхасса пура̄н̣аса̄лохита̄ девата̄ евам̣ чинтеси.
пура̄н̣аса̄лохита̄ти пуббе екато катасаман̣адхамма̄. пуббе кира кассападасабаласса са̄сане осаккама̄не са̄ман̣ера̄дӣнам̣ виппака̄рам̣ дисва̄ сатта бхиккхӯ сам̣вегаппатта̄ ‘‘йа̄ва са̄санасса антарадха̄нам̣ на хоти, та̄ва аттано патит̣т̣хам̣ карисса̄ма̄’’ти суван̣н̣ачетийам̣ вандитва̄ аран̃н̃ам̣ павит̣т̣ха̄ екам̣ паббатам̣ дисва̄ ‘‘джӣвите са̄лайа̄ ниваттанту. нира̄лайа̄ имам̣ паббатам̣ абхирухантӯ’’ти ватва̄ ниссен̣им̣ бандхитва̄ саббепи там̣ абхируйха ниссен̣им̣ па̄тетва̄ саман̣адхаммам̣ карим̣су. тесу сан̇гхаттхеро екаратта̄тиккаменева арахаттам̣ па̄пун̣и. со анотаттадахе на̄галата̄дантакат̣т̣хам̣ кха̄дитва̄ уттаракуруто пин̣д̣апа̄там̣ а̄харитва̄ те бхиккхӯ а̄ха – ‘‘а̄вусо, имам̣ дантакат̣т̣хам̣ кха̄дитва̄ мукхам̣ дховитва̄ имам̣ пин̣д̣апа̄там̣ парибхун̃джатха̄’’ти. ким̣ пана, бханте, амхехи евам̣ катика̄ ката̄ ‘‘йо пат̣хамам̣ арахаттам̣ па̄пун̣а̄ти, тена̄бхатам̣ пин̣д̣апа̄там̣ авасеса̄ парибхун̃джиссантӣ’’ти? ‘‘но хетам̣, а̄вусо’’ти. ‘‘тена хи саче майампи тумхе вийа висесам̣ ниббаттесса̄ма, сайам̣ а̄харитва̄ парибхун̃джисса̄ма̄’’ти на иччхим̣су. дутийадивасе дутийаттхеро ана̄га̄мипхалам̣ па̄пун̣и. сопи татхева пин̣д̣апа̄там̣ а̄харитва̄ итаре нимантеси. те евама̄хам̣су – ‘‘ким̣ пана, бханте, амхехи евам̣ катика̄ ката̄ ‘маха̄тхерена а̄бхатам̣ пин̣д̣апа̄там̣ абхун̃джитва̄ анутхерена а̄бхатам̣ бхун̃джисса̄ма̄’’’ти? ‘‘но хетам̣, а̄вусо’’ти. ‘‘евам̣ санте тумхе вийа майампи висесам̣ ниббаттетва̄ аттано пурисака̄рена бхун̃джитум̣ сакконта̄ бхун̃джисса̄ма̄’’ти на иччхим̣су. тесу арахаттам̣ патто бхиккху паринибба̄йи, ана̄га̄мӣ брахмалоке ниббатти. итаре пан̃ча тхера̄ висесам̣ ниббаттетум̣ асакконта̄ сусситва̄ саттаме дивасе ка̄лам̣ катва̄ девалоке ниббаттитва̄ имасмим̣ буддхуппа̄де тато чавитва̄ таттха таттха кулагхаресу ниббаттим̣су. тесу еко пуккуса̄ти ра̄джа̄ (ма. ни. 3.342) ахоси, еко кума̄ракассапо (ма. ни. 1.249), еко да̄ручӣрийо (уда̄. 10), еко даббо маллапутто (па̄ра̄. 380; уда̄. 79) еко сабхийо парибба̄джакоти (су. ни. сабхийасуттам̣). таттха йо брахмалоке ниббатто бхиккху там̣ сандха̄йетам̣ вуттам̣ ‘‘пура̄н̣аса̄лохита̄ девата̄’’ти.
тасса хи брахмуно етадахоси – ‘‘айам̣ майа̄ саддхим̣ ниссен̣им̣ бандхитва̄ паббатам̣ абхирухитва̄ саман̣адхаммам̣ ака̄си, ида̄ни имам̣ ладдхим̣ гахетва̄ вичаранто винассеййа, сам̣веджесса̄ми на’’нти. атха нам̣ упасан̇камитва̄ евама̄ха – ‘‘нева кхо твам̣, ба̄хийа, араха̄, напи арахаттамаггам̣ ва̄ сама̄панно, са̄пи те пат̣ипада̄ наттхи, йа̄йа твам̣ араха̄ ва̄ асса арахаттамаггам̣ ва̄ сама̄панно’’ти. ба̄хийо а̄ка̄се т̣хатва̄ катхентам̣ маха̄брахма̄нам̣ олокетва̄ чинтеси – ‘‘ахо бха̄рийам̣ каммам̣ катам̣, ахам̣ ‘арахантомхӣ’ти чинтесим̣, айан̃ча мам̣ ‘на твам̣ араха̄, напи арахаттамаггам̣ ва̄ сама̄панносӣ’ти вадати, аттхи ну кхо локе ан̃н̃о араха̄’’ти. атха нам̣ пуччхи – ‘‘аттхи ну кхо етарахи девате локе араха̄ ва̄ арахаттамаггам̣ ва̄ сама̄панно’’ти. атхасса девата̄ а̄чиккхи – ‘‘аттхи, ба̄хийа, уттаресу джанападесу са̄ваттхи на̄ма нагарам̣, таттха со бхагава̄ етарахи вихарати арахам̣ самма̄самбуддхо. со хи, ба̄хийа, бхагава̄ араха̄ чева арахаттаттха̄йа ча дхаммам̣ десетӣ’’ти.
ба̄хийо раттибха̄ге девата̄йа катхам̣ сутва̄ сам̣виггама̄насо там̣ кхан̣ам̣йева суппа̄рака̄ никкхамитва̄ екараттива̄сена са̄ваттхим̣ агама̄си, саббам̣ вӣсайоджанасатикам̣ маггам̣ екараттива̄сенева агама̄си. гаччханто ча пана девата̄нубха̄вена гато. ‘‘буддха̄нубха̄вена̄’’типи вадантийева. тасмим̣ пана кхан̣е саттха̄ са̄ваттхим̣ пин̣д̣а̄йа павит̣т̣хо хоти. со бхуттапа̄тара̄се ка̄йаа̄ласийавимочанаттхам̣ аббхока̄се чан̇каманте самбахуле бхиккхӯ ‘‘кахам̣ етарахи саттха̄’’ти пуччхи. бхиккхӯ ‘‘бхагава̄ са̄ваттхим̣ пин̣д̣а̄йа павит̣т̣хо’’ти ватва̄ там̣ пуччхим̣су – ‘‘твам̣ пана куто а̄гатосӣ’’ти? ‘‘суппа̄рака̄ а̄гатомхӣ’’ти. ‘‘када̄ никкхантосӣ’’ти? ‘‘хиййо са̄йам̣ никкхантомхӣ’’ти. ‘‘дӯратоси а̄гато, нисӣда, тава па̄де дховитва̄ телена маккхетва̄ тхокам̣ виссама̄хи, а̄гатака̄ле саттха̄рам̣ даккхиссасӣ’’ти. ‘‘ахам̣, бханте, саттху ва̄ аттано ва̄ джӣвитантара̄йам̣ на джа̄на̄ми, екараттеневамхи каттхачи ат̣т̣хатва̄ анисӣдитва̄ вӣсайоджанасатикам̣ маггам̣ а̄гато, саттха̄рам̣ пасситва̄ва виссамисса̄мӣ’’ти. со евам̣ ватва̄ тарама̄нарӯпо са̄ваттхим̣ пависитва̄ бхагавантам̣ анопама̄йа буддхасирийа̄ пин̣д̣а̄йа чарантам̣ дисва̄ ‘‘чирассам̣ вата ме готамо самма̄самбуддхо дит̣т̣хо’’ти дит̣т̣хат̣т̣ха̄нато пат̣т̣ха̄йа онатасарӣро гантва̄ антаравӣтхийамева пан̃чапатит̣т̣хитена вандитва̄ гоппхакесу дал̣хам̣ гахетва̄ евама̄ха – ‘‘десету ме, бханте, бхагава̄ дхаммам̣, десету сугато дхаммам̣, йам̣ мамасса дӣгхараттам̣ хита̄йа сукха̄йа̄’’ти. атха нам̣ саттха̄ ‘‘ака̄ло кхо та̄ва, ба̄хийа, антарагхарам̣ павит̣т̣хамха̄ пин̣д̣а̄йа̄’’ти пат̣иккхипи.
там̣ сутва̄ ба̄хийо, бханте, сам̣са̄ре сам̣сарантена кабал̣ӣка̄ра̄ха̄ро на аладдхапуббо, тумха̄кам̣ ва̄ майхам̣ ва̄ джӣвитантара̄йам̣ на джа̄на̄ми, десету ме дхамманти. саттха̄ дутийампи пат̣иккхипийева. евам̣ кирасса ахоси – ‘‘имасса мам̣ дит̣т̣хака̄лато пат̣т̣ха̄йа сакаласарӣрам̣ пӣтийа̄ нирантарам̣ аджджхоттхат̣ам̣ хоти, балавапӣтивего дхаммам̣ сутва̄пи на саккхиссати пат̣ивиджджхитум̣, маджджхаттупеккха̄йа та̄ва тит̣т̣хату, екараттенева вӣсайоджанасатикам̣ маггам̣ а̄гататта̄ даратхописса балава̄, сопи та̄ва пат̣иппассамбхатӯ’’ти. тасма̄ двиккхаттум̣ пат̣иккхипитва̄ татийам̣ йа̄чито антаравӣтхийам̣ т̣хитова ‘‘тасма̄тиха те, ба̄хийа, евам̣ сиккхитаббам̣ ‘дит̣т̣хе дит̣т̣хаматтам̣ бхависсатӣ’’’тиа̄дина̄ (уда̄. 10) найена дхаммам̣ десеси. со саттху дхаммам̣ сун̣антойева сабба̄саве кхепетва̄ саха пат̣исамбхида̄хи арахаттам̣ па̄пун̣и. та̄вадева ча пана бхагавантам̣ паббаджджам̣ йа̄чи, ‘‘парипун̣н̣ам̣ те паттачӣвара’’нти пут̣т̣хо ‘‘на парипун̣н̣а’’нти а̄ха. атха нам̣ саттха̄ ‘‘тена хи паттачӣварам̣ парийеса̄хӣ’’ти ватва̄ пакка̄ми.
‘‘со кира вӣсати вассасахасса̄ни саман̣адхаммам̣ каронто ‘бхиккхуна̄ на̄ма аттана̄ паччайе лабхитва̄ ан̃н̃ам̣ анолокетва̄ сайамева парибхун̃джитум̣ ват̣т̣атӣ’ти екабхиккхусса̄пи паттена ва̄ чӣварена ва̄ сан̇гахам̣ на ака̄си, тенасса иддхимайапаттачӣварам̣ на упаджджиссатӣ’’ти н̃атва̄ ехибхиккхубха̄вена паббаджджам̣ на ада̄си. тампи паттачӣварам̣ парийесама̄намева ека̄ йаккхинӣ дхенурӯпена а̄гантва̄ урамхи пахаритва̄ джӣвитаккхайам̣ па̄песи. саттха̄ пин̣д̣а̄йа чаритва̄ катабхаттакиччо самбахулехи бхиккхӯхи саддхим̣ никкханто ба̄хийасса сарӣрам̣ сан̇ка̄рат̣т̣ха̄не патитам̣ дисва̄ бхиккхӯ а̄н̣а̄песи, ‘‘бхиккхаве, екасмим̣ гехадва̄ре т̣хатва̄ ман̃чакам̣ а̄хара̄петва̄ имам̣ сарӣрам̣ нагарато нӣхаритва̄ джха̄петва̄ тхӯпам̣ каротха̄’’ти. бхиккхӯ татха̄ карим̣су, катва̄ ча пана виха̄рам̣ гантва̄ саттха̄рам̣ упасан̇камитва̄ аттана̄ катакиччам̣ а̄рочетва̄ тасса абхисампара̄йам̣ пуччхим̣су. атха несам̣ бхагава̄ тасса париниббутабха̄вам̣ а̄чиккхитва̄ ‘‘етадаггам̣, бхиккхаве, мама са̄вака̄нам̣ бхиккхӯнам̣ кхиппа̄бхин̃н̃а̄нам̣ йадидам̣ ба̄хийо да̄ручӣрийо’’ти (а. ни. 1.216) етадагге т̣хапеси. атха нам̣ бхиккхӯ пуччхим̣су – ‘‘бханте, тумхе ‘ба̄хийо арахаттам̣ патто’ти вадетха, када̄ со арахаттам̣ патто’’ти? ‘‘мама дхаммам̣ сутака̄ле, бхиккхаве’’ти. ‘‘када̄ панасса, бханте, тумхехи дхаммо катхито’’ти? ‘‘пин̣д̣а̄йа чарантена антаравӣтхийам̣ т̣хатва̄’’ти. ‘‘аппаматтако хи, бханте, тумхехи антаравӣтхийам̣ т̣хатва̄ катхитадхаммо катхам̣ со та̄ваттакена висесам̣ ниббаттесӣ’’ти, атха не саттха̄ ‘‘ким̣, бхиккхаве, мама дхаммам̣ ‘аппам̣ ва̄ бахум̣ ва̄’ти ма̄ пама̄н̣ам̣ ган̣хатха. анека̄нипи хи га̄тха̄сахасса̄ни анаттханиссита̄ни на сеййо, аттханисситам̣ пана екампи га̄тха̄падам̣ сеййо’’ти ватва̄ анусандхим̣ гхат̣етва̄ дхаммам̣ десенто имам̣ га̄тхама̄ха –
101. ‘‘сахассамапи че га̄тха̄, анаттхападасам̣хита̄;
екам̣ га̄тха̄падам̣ сеййо, йам̣ сутва̄ упасамматӣ’’ти.
таттха екам̣ га̄тха̄падам̣ сеййоти ‘‘аппама̄до аматападам̣…пе… йатха̄ майа̄’’ти (дха. па. 21) еварӯпа̄ ека̄ га̄тха̄пи сеййоти аттхо. сесам̣ пуриманайенева ведитаббам̣.
десана̄васа̄не бахӯ сота̄паттипхала̄дӣни па̄пун̣им̣сӯти.
ба̄хийада̄ручӣрийаттхераваттху дутийам̣.
3. кун̣д̣алакеситтхерӣваттху
йо ча га̄тха̄сатам̣ бха̄сети имам̣ дхаммадесанам̣ саттха̄ джетаване вихаранто кун̣д̣алакесим̣ а̄раббха катхеси.
ра̄джагахе кира ека̄ сет̣т̣хидхӣта̄ сол̣асавассуддесика̄ абхирӯпа̄ ахоси дассанӣйа̄ па̄са̄дика̄. тасмин̃ча вайе т̣хита̄ на̄рийо пурисаджджха̄сайа̄ хонти пурисалола̄. атха нам̣ ма̄та̄питаро саттабхӯмикасса па̄са̄дасса упариматале сиригаббхе нива̄са̄песум̣. екамевасса̄ да̄сим̣ парича̄рикам̣ адам̣су. атхекам̣ кулапуттам̣ чоракаммам̣ каронтам̣ гахетва̄ паччха̄ба̄хам̣ бандхитва̄ чатукке чатукке каса̄хи пахаритва̄ а̄гха̄танам̣ найим̣су. сет̣т̣хидхӣта̄ маха̄джанасса саддам̣ сутва̄ ‘‘ким̣ ну кхо ета’’нти па̄са̄датале т̣хатва̄ олокентӣ там̣ дисва̄ пат̣ибаддхачитта̄ хутва̄ там̣ паттхайама̄на̄ а̄ха̄рам̣ пат̣иккхипитва̄ ман̃чаке нипаджджи. атха нам̣ ма̄та̄ пуччхи – ‘‘ким̣ идам̣, амма̄’’ти? ‘‘саче етам̣ ‘чоро’ти гахетва̄ ниййама̄нам̣ пурисам̣ лабхисса̄ми, джӣвисса̄ми. но че лабхисса̄ми, джӣвитам̣ ме наттхи, идхева марисса̄мӣ’’ти. ‘‘амма, ма̄ евам̣ кари, амха̄кам̣ джа̄тийа̄ ча готтена ча бхогена ча садисам̣ ан̃н̃ам̣ са̄микам̣ лабхиссасӣ’’ти. ‘‘майхам̣ ан̃н̃ена киччам̣ наттхи, имам̣ алабхама̄на̄ марисса̄мӣ’’ти. ма̄та̄ дхӣтарам̣ сан̃н̃а̄петум̣ асакконтӣ питуно а̄рочеси. сопи нам̣ сан̃н̃а̄петум̣ асакконто ‘‘ким̣ сакка̄ ка̄ту’’нти чинтетва̄ там̣ чорам̣ гахетва̄ гаччхантасса ра̄джапурисасса сахассабхан̣д̣икам̣ песеси – ‘‘имам̣ гахетва̄ етам̣ пурисам̣ майхам̣ дехӣ’’ти. со ‘‘са̄дхӯ’’ти каха̄пан̣е гахетва̄ там̣ мун̃читва̄ ан̃н̃ам̣ ма̄ретва̄ ‘‘ма̄рито, дева, чоро’’ти ран̃н̃о а̄рочеси. сет̣т̣хипи тасса дхӣтарам̣ ада̄си.
са̄ тато пат̣т̣ха̄йа ‘‘са̄микам̣ а̄ра̄дхесса̄мӣ’’ти сабба̄бхаран̣апат̣иман̣д̣ита̄ сайамева тасса йа̄гуа̄дӣни сам̣видахати, чоро катипа̄хаччайена чинтеси – ‘‘када̄ ну кхо имам̣ ма̄ретва̄ етисса̄ а̄бхаран̣а̄ни гахетва̄ екасмим̣ сура̄гехе виккин̣итва̄ кха̄дитум̣ лабхисса̄мӣ’’ти? со ‘‘аттхеко упа̄йо’’ти чинтетва̄ а̄ха̄рам̣ пат̣иккхипитва̄ ман̃чаке нипаджджи, атха нам̣ са̄ упасан̇камитва̄ ‘‘ким̣ те, са̄ми, руджджатӣ’’ти пуччхи. ‘‘на кин̃чи ме, бхаддети, каччи пана ме ма̄та̄питаро туйхам̣ куддха̄’’ти? ‘‘на куджджханти, бхадде’’ти. атха ‘‘ким̣ на̄мета’’нти? ‘‘бхадде, ахам̣ там̣ дивасам̣ бандхитва̄ ниййама̄но чорапапа̄те адхиваттха̄йа девата̄йа баликаммам̣ пат̣иссун̣итва̄ джӣвитам̣ лабхим̣, твампи майа̄ тасса̄ ева а̄нубха̄вена ладдха̄, ‘там̣ ме девата̄йа баликаммам̣ т̣хапита’нти чинтеми, бхадде’’ти. ‘‘са̄ми, ма̄ чинтайи, карисса̄ми баликаммам̣, вадехи, кенаттхо’’ти? ‘‘апподакамадхупа̄йасена ча ла̄джапан̃чамакапуппхехи ча̄’’ти. ‘‘са̄дху, са̄ми, ахам̣ пат̣ийа̄десса̄мӣ’’ти са̄ саббам̣ баликаммам̣ пат̣ийа̄детва̄ ‘‘ехи, са̄ми, гаччха̄ма̄’’ти а̄ха. ‘‘тена хи, бхадде, тава н̃а̄таке ниваттетва̄ махаггха̄ни ваттха̄бхаран̣а̄ни гахетва̄ атта̄нам̣ алан̇карохи, хасанта̄ кӣл̣анта̄ сукхам̣ гамисса̄ма̄’’ти. са̄ татха̄ ака̄си.
атха нам̣ со паббатапа̄дам̣ гатака̄ле а̄ха – ‘‘бхадде, ито парам̣ убхова джана̄ гамисса̄ма, сесаджанам̣ йа̄накена саддхим̣ ниватта̄петва̄ баликаммабха̄джанам̣ сайам̣ уккхипитва̄ ган̣ха̄хӣ’’ти. са̄ татха̄ ака̄си. чоро там̣ гахетва̄ чорапапа̄тапаббатам̣ абхирухи. тасса хи екена пассена манусса̄ абхируханти, екам̣ пассам̣ чхиннапапа̄там̣. паббатаматтхаке т̣хита̄ тена пассена чоре па̄тенти. те кхан̣д̣а̄кхан̣д̣ам̣ хутва̄ бхӯмийам̣ патанти. тасма̄ ‘‘чорапапа̄то’’ти вуччати. са̄ тасса паббатасса маттхаке т̣хатва̄ ‘‘баликаммам̣ те, са̄ми, карохӣ’’ти а̄ха. со тун̣хӣ ахоси. пуна та̄йа ‘‘касма̄, са̄ми, тун̣хӣбхӯтосӣ’’ти вутте там̣ а̄ха – ‘‘на майхам̣ баликамменаттхо, ван̃четва̄ пана там̣ а̄да̄йа а̄гатомхӣ’’ти. ‘‘ким̣ ка̄ран̣а̄, са̄мӣ’’ти? ‘‘там̣ ма̄ретва̄ тава а̄бхаран̣а̄ни гахетва̄ пала̄йанаттха̄йа̄’’ти. са̄ маран̣абхайатаджджита̄ а̄ха – ‘‘са̄ми, ахан̃ча а̄бхаран̣а̄ни ча тава сантака̄нева, касма̄ евам̣ вадесӣ’’ти? со, ‘‘ма̄ евам̣ карохӣ’’ти, пунаппунам̣ йа̄чийама̄нопи ‘‘ма̄реми ева̄’’ти а̄ха. ‘‘евам̣ санте ким̣ те мама маран̣ена? има̄ни а̄бхаран̣а̄ни гахетва̄ майхам̣ джӣвитам̣ дехи, ито пат̣т̣ха̄йа мам̣ ‘мата̄’ти дха̄рехи, да̄сӣ ва̄ те хутва̄ каммам̣ карисса̄мӣ’’ти ватва̄ имам̣ га̄тхама̄ха –
‘‘идам̣ суван̣н̣акейӯрам̣, мутта̄ вел̣урийа̄ бахӯ;
саббам̣ харассу бхадданте, мам̣ ча да̄сӣти са̄вайа̄’’ти. (апа. тхерӣ 2.3.27);
там̣ сутва̄ чоро ‘‘евам̣ кате твам̣ гантва̄ ма̄та̄питӯнам̣ а̄чиккхиссаси, ма̄ресса̄мийева, ма̄ твам̣ ба̄л̣хам̣ паридевасӣ’’ти ватва̄ имам̣ га̄тхама̄ха –
‘‘ма̄ ба̄л̣хам̣ паридевеси, кхиппам̣ бандха̄хи бхан̣д̣икам̣;
на туйхам̣ джӣвитам̣ аттхи, саббам̣ ган̣ха̄ми бхан̣д̣ака’’нти. –
са̄ чинтеси – ‘‘ахо идам̣ каммам̣ бха̄рийам̣. пан̃н̃а̄ на̄ма на пачитва̄ кха̄данаттха̄йа ката̄, атха кхо вича̄ран̣аттха̄йа ката̄, джа̄нисса̄мисса каттабба’’нти, атха нам̣ а̄ха – ‘‘са̄ми, йада̄ твам̣ ‘чоро’ти гахетва̄ нӣйаси, тада̄хам̣ ма̄та̄питӯнам̣ а̄чиккхим̣, те сахассам̣ виссаджджетва̄ там̣ а̄хара̄петва̄ гехе карим̣су. тато пат̣т̣ха̄йа ахам̣ туйхам̣ упака̄рика̄, аджджа ме судит̣т̣хам̣ катва̄ атта̄нам̣ вандитум̣ дехӣ’’ти. со ‘‘са̄дху, бхадде, судит̣т̣хам̣ катва̄ ванда̄хӣ’’ти ватва̄ паббатанте ат̣т̣ха̄си. атха нам̣ са̄ тиккхаттум̣ падаккхин̣ам̣ катва̄ чатӯсу т̣ха̄несу вандитва̄, ‘‘са̄ми, идам̣ те паччхимадассанам̣, ида̄ни туйхам̣ ва̄ мама дассанам̣, майхам̣ ва̄ тава дассанам̣ наттхӣ’’ти пурато ча паччхато ча а̄лин̇гитва̄ паматтам̣ хутва̄ паббатанте т̣хитам̣ пит̣т̣хипассе т̣хатва̄ екена хаттхена кхандхе гахетва̄ екена пит̣т̣хикаччха̄йа гахетва̄ паббатапапа̄те кхипи. со паббатакуччхийам̣ пат̣ихато кхан̣д̣а̄кхан̣д̣икам̣ хутва̄ бхӯмийам̣ пати. чорапапа̄таматтхаке адхиваттха̄ девата̄ тесам̣ двиннампи кирийам̣ дисва̄ тасса̄ иттхийа̄ са̄дхука̄рам̣ датва̄ имам̣ га̄тхама̄ха –
‘‘на хи саббесу т̣ха̄несу, пурисо хоти пан̣д̣ито;
иттхӣпи пан̣д̣ита̄ хоти, таттха таттха вичаккхан̣а̄’’ти. (апа. тхерӣ 2.3.31);
са̄пи чорам̣ папа̄те кхипитва̄ чинтеси – ‘‘сача̄хам̣ гехам̣ гамисса̄ми, ‘са̄мико те кухи’нти пуччхиссанти, сача̄хам̣ евам̣ пут̣т̣ха̄ ‘ма̄рито ме’ти ваккха̄ми, ‘дуббинӣте сахассам̣ датва̄ там̣ а̄хара̄петва̄ ида̄ни нам̣ ма̄ресӣ’ти мам̣ мукхасаттӣхи виджджхиссанти, ‘а̄бхаран̣аттха̄йа со мам̣ ма̄ретука̄мо ахосӣ’ти вуттепи на саддахиссанти, алам̣ ме гехена̄’’ти таттхева̄бхаран̣а̄ни чхад̣д̣етва̄ аран̃н̃ам̣ пависитва̄ анупуббена вичарантӣ екам̣ парибба̄джака̄нам̣ ассамам̣ патва̄ вандитва̄ ‘‘майхам̣, бханте, тумха̄кам̣ сантике паббаджджам̣ детха̄’’ти а̄ха. атха нам̣ пабба̄джесум̣. са̄ паббаджитва̄ва пуччхи – ‘‘бханте, тумха̄кам̣ паббаджджа̄йа ким̣ уттама’’нти? ‘‘бхадде, дасасу ва̄ касин̣есу парикаммам̣ катва̄ джха̄нам̣ ниббаттетаббам̣, ва̄дасахассам̣ ва̄ угган̣хитаббам̣, айам̣ амха̄кам̣ паббаджджа̄йа уттаматтхо’’ти. ‘‘джха̄нам̣ та̄ва ниббаттетум̣ ахам̣ на саккхисса̄ми, ва̄дасахассам̣ пана угган̣хисса̄ми, аййа̄’’ти. атха нам̣ те ва̄дасахассам̣ угган̣ха̄петва̄ ‘‘уггахитам̣ те сиппам̣, ида̄ни твам̣ джамбудӣпатале вичаритва̄ аттана̄ саддхим̣ пан̃хам̣ катхетум̣ саматтхам̣ олокехӣ’’ти тасса хаттхе джамбуса̄кхам̣ датва̄ уййоджесум̣ – ‘‘гаччха, бхадде, саче кочи гихибхӯто тайа̄ саддхим̣ пан̃хам̣ катхетум̣ саккоти, тассева па̄дапарича̄рика̄ бхава̄хи, саче паббаджито саккоти, тасса сантике паббаджа̄хӣ’’ти.
са̄ на̄мена джамбупарибба̄джика̄ на̄ма хутва̄ тато никкхамитва̄ дит̣т̣хе дит̣т̣хе пан̃хам̣ пуччхантӣ вичарати. та̄йа саддхим̣ катхетум̣ саматтхо на̄ма на̄хоси. ‘‘ито джамбупарибба̄джика̄ а̄гаччхатӣ’’ти сутва̄ва манусса̄ пала̄йанти. са̄ га̄мам̣ ва̄ нигамам̣ ва̄ бхиккха̄йа пависантӣ га̄мадва̄ре ва̄лукара̄сим̣ катва̄ таттха джамбуса̄кхам̣ т̣хапетва̄ ‘‘майа̄ саддхим̣ катхетум̣ саматтхо джамбуса̄кхам̣ маддатӯ’’ти ватва̄ га̄мам̣ па̄виси. там̣ т̣ха̄нам̣ упасан̇камитум̣ саматтхо на̄ма на̄хоси. са̄пи мила̄та̄йа джамбуса̄кха̄йа ан̃н̃ам̣ джамбуса̄кхам̣ ган̣ха̄ти, имина̄ нӣха̄рена вичарантӣ са̄ваттхим̣ патва̄ га̄мадва̄ре ва̄лукара̄сим̣ катва̄ джамбуса̄кхам̣ т̣хапетва̄ вуттанайенева ватва̄ бхиккха̄йа па̄виси. самбахула̄ га̄мада̄рака̄ джамбуса̄кхам̣ парива̄ретва̄ ат̣т̣хам̣су. тада̄ са̄рипуттаттхеро пин̣д̣а̄йа чаритва̄ катабхаттакиччо нагара̄ никкханто те да̄раке джамбуса̄кхам̣ парива̄ретва̄ т̣хите дисва̄ ‘‘ким̣ ида’’нти пуччхи. да̄рака̄ тхерасса там̣ паваттим̣ а̄чиккхим̣су. ‘‘тена хи да̄рака̄ имам̣ са̄кхам̣ маддатха̄’’ти. ‘‘бха̄йа̄ма, бханте’’ти. ‘‘ахам̣ пан̃хам̣ катхесса̄ми, маддатха тумхе’’ти. те тхерасса вачанена сан̃джа̄тусса̄ха̄ татха̄ катва̄ мадданта̄ джамбуса̄кхам̣ уккхипим̣су. парибба̄джика̄ а̄гантва̄ те парибха̄ситва̄ ‘‘тумхехи саддхим̣ мама пан̃хена киччам̣ наттхи, касма̄ ме са̄кхам̣ маддатха̄’’ти а̄ха. ‘‘аййенамха̄ мадда̄пита̄’’ти а̄хам̣су. ‘‘бханте, тумхехи ме са̄кха̄ мадда̄пита̄’’ти? ‘‘а̄ма, бхагинӣ’’ти. ‘‘тена хи майа̄ саддхим̣ пан̃хам̣ катхетха̄’’ти. ‘‘са̄дху катхесса̄мӣ’’ти.
са̄ вад̣д̣хама̄накаччха̄йа̄йа пан̃хам̣ пуччхитум̣ тхерасса сантикам̣ агама̄си, сакаланагарам̣ сан̇кхубхи. ‘‘двиннам̣ пан̣д̣ита̄нам̣ катхам̣ сун̣исса̄ма̄’’ти на̄гара̄ та̄йа саддхим̣йева гантва̄ тхерам̣ вандитва̄ екамантам̣ нисӣдим̣су. парибба̄джика̄ тхерам̣ а̄ха – ‘‘бханте, пуччха̄ми те пан̃ха’’нти. ‘‘пуччха, бхагинӣ’’ти. са̄ ва̄дасахассам̣ пуччхи, пуччхитам̣ пуччхитам̣ тхеро виссаджджеси. атха нам̣ тхеро а̄ха – ‘‘еттака̄ ева те пан̃ха̄, ан̃н̃епи аттхӣ’’ти? ‘‘еттака̄ ева, бханте’’ти. ‘‘тайа̄ бахӯ пан̃ха̄ пут̣т̣ха̄, майампи екам̣ пуччха̄ма, виссаджджиссаси но’’ти? ‘‘джа̄нама̄на̄ виссаджджисса̄ми пуччхатха, бханте’’ти. тхеро ‘‘екам̣ на̄ма ки’’нти (кху. па̄. 4.1) пан̃хам̣ пуччхи. са̄ ‘‘евам̣ на̄меса виссаджджетаббо’’ти аджа̄нантӣ ‘‘ким̣ на̄метам̣, бханте’’ти пуччхи. ‘‘буддхапан̃хо на̄ма, бхагинӣ’’ти. ‘‘майхампи там̣ детха, бханте’’ти. ‘‘саче ма̄диса̄ бхависсаси, дасса̄мӣ’’ти. ‘‘тена хи мам̣ пабба̄джетха̄’’ти. тхеро бхиккхунӣнам̣ а̄чиккхитва̄ пабба̄джеси. са̄ паббаджитва̄ ладдхӯпасампада̄ кун̣д̣алакеситтхерӣ на̄ма хутва̄ катипа̄хаччайенева саха пат̣исамбхида̄хи арахаттам̣ па̄пун̣и.
бхиккхӯ дхаммасабха̄йам̣ катхам̣ самут̣т̣ха̄песум̣ – ‘‘кун̣д̣алакеситтхерийа̄ дхаммассаванан̃ча бахум̣ наттхи, паббаджитакиччан̃часса̄ маттхакам̣ паттам̣, екена кира чорена саддхим̣ маха̄сан̇га̄мам̣ катва̄ джинитва̄ а̄гата̄’’ти. саттха̄ а̄гантва̄ ‘‘ка̄йа нуттха, бхиккхаве, етарахи катха̄йа саннисинна̄’’ти пуччхитва̄ ‘‘има̄йа на̄ма̄’’ти вутте, ‘‘бхиккхаве, майа̄ деситадхаммам̣ ‘аппам̣ ва̄ бахум̣ ва̄’ти пама̄н̣ам̣ ма̄ ган̣хатха, анаттхакам̣ падасатампи сеййо на хоти, дхаммападам̣ пана екампи сеййова. авасесачоре джинантасса ча джайо на̄ма на хоти, аджджхаттикакилесачоре джинантассева пана джайо на̄ма хотӣ’’ти ватва̄ анусандхим̣ гхат̣етва̄ дхаммам̣ десенто има̄ га̄тха̄ абха̄си –
102. ‘‘йо ча га̄тха̄сатам̣ бха̄се, анаттхападасам̣хита̄;
екам̣ дхаммападам̣ сеййо, йам̣ сутва̄ упасаммати.
103. ‘‘йо сахассам̣ сахассена, сан̇га̄ме ма̄нусе джине;
екан̃ча джеййаматта̄нам̣, са ве сан̇га̄маджуттамо’’ти.
таттха га̄тха̄сатанти йо ча пуггало сатапариччхеда̄ бахӯпи га̄тха̄ бха̄сеййа̄ти аттхо. анаттхападасам̣хита̄ти а̄ка̄саван̣н̣ана̄дивасена анаттхакехи падехи сам̣хита̄. дхаммападанти аттхаса̄дхакам̣ кхандха̄дипат̣исам̣йуттам̣, ‘‘чатта̄рима̄ни парибба̄джака̄ дхаммапада̄ни. катама̄ни чатта̄ри? анабхиджджха̄ парибба̄джака̄ дхаммападам̣, абйа̄па̄до парибба̄джака̄ дхаммападам̣, самма̄сати парибба̄джака̄ дхаммападам̣, самма̄сама̄дхи парибба̄джака̄ дхаммапада’’нти (а. ни. 4.30) евам̣ вуттесу чатӯсу дхаммападесу екампи дхаммападам̣ сеййо. йо сахассам̣ сахассена̄ти йо еко сан̇га̄майодхо сахассена гун̣итам̣ сахассам̣ ма̄нусе екасмим̣ сан̇га̄ме джинеййа, дасамануссасатасахассам̣ джинитва̄ джайам̣ а̄хареййа, айампи сан̇га̄маджинатам̣ уттамо паваро на̄ма на хоти. екан̃ча джеййаматта̄нанти йо раттит̣т̣ха̄надива̄т̣т̣ха̄несу аджджхаттикакаммат̣т̣ха̄нам̣ саммасанто аттано лобха̄дикилесаджайена атта̄нам̣ джинеййа. са ве сан̇га̄маджуттамоти со сан̇га̄маджина̄нам̣ уттамо паваро сан̇га̄масӣсайодхоти.
десана̄васа̄не бахӯ сота̄паттипхала̄дӣни па̄пун̣им̣сӯти.
кун̣д̣алакеситтхерӣваттху татийам̣.
4. анаттхапуччхакабра̄хман̣аваттху
атта̄ хавети имам̣ дхаммадесанам̣ саттха̄ джетаване вихаранто анаттхапуччхакам̣ бра̄хман̣ам̣ а̄раббха катхеси.
со кира бра̄хман̣о ‘‘ким̣ ну кхо самма̄самбуддхо аттхамева джа̄на̄ти, уда̄ху анаттхампи, пуччхисса̄ми на’’нти саттха̄рам̣ упасан̇камитва̄ пуччхи – ‘‘бханте, тумхе аттхамева джа̄на̄тха ман̃н̃е, но анаттха’’нти? ‘‘аттхан̃ча̄хам̣, бра̄хман̣а, джа̄на̄ми анаттхан̃ча̄’’ти. ‘‘тена хи ме анаттхам̣ катхетха̄’’ти. атхасса саттха̄ имам̣ га̄тхама̄ха –
‘‘уссӯрасеййам̣ а̄ласйам̣, чан̣д̣иккам̣ дӣгхасон̣д̣ийам̣;
екассаддха̄нагаманам̣ парада̄рӯпасеванам̣;
етам̣ бра̄хман̣а севассу, анаттхам̣ те бхависсатӣ’’ти.
там̣ сутва̄ бра̄хман̣о са̄дхука̄рамада̄си ‘‘са̄дху са̄дху, ган̣а̄чарийа, ган̣аджет̣т̣хака, тумхе аттхан̃ча джа̄на̄тха анаттхан̃ча̄’’ти. ‘‘евам̣ кхо, бра̄хман̣а, аттха̄наттхаджа̄нанако на̄ма майа̄ садисо наттхӣ’’ти. атхасса саттха̄ аджджха̄сайам̣ упадха̄ретва̄, ‘‘бра̄хман̣а, кена каммена джӣвасӣ’’ти пуччхи. ‘‘джӯтакаммена, бхо готама̄’’ти. ‘‘ким̣ пана те джайо хоти пара̄джайо’’ти. ‘‘джайопи хоти пара̄джайопӣ’’ти вутте, ‘‘бра̄хман̣а, аппаматтако еса, парам̣ джинантасса джайо на̄ма на сеййо. йо пана килесаджайена атта̄нам̣ джина̄ти, тасса джайо сеййо. на хи там̣ джайам̣ кочи ападжайам̣ ка̄тум̣ саккотӣ’’ти ватва̄ анусандхим̣ гхат̣етва̄ дхаммам̣ десенто има̄ га̄тха̄ абха̄си –
104. ‘‘атта̄ хаве джитам̣ сеййо, йа̄ ча̄йам̣ итара̄ паджа̄;
аттадантасса посасса, ниччам̣ сан̃н̃атача̄рино.
105. ‘‘нева дево на гандхаббо, на ма̄ро саха брахмуна̄;
джитам̣ ападжитам̣ кайира̄, татха̄рӯпасса джантуно’’ти.
таттха хавети нипа̄то. джитанти лин̇гавипалла̄со, аттано килесаджайена атта̄ джито сеййоти аттхо. йа̄ ча̄йам̣ итара̄ паджа̄ти йа̄ пана̄йам̣ авасеса̄ паджа̄ джӯтена ва̄ дханахаран̣ена ва̄ сан̇га̄мена ва̄ бала̄бхибхавена ва̄ джита̄ бхавеййа, там̣ джинантена йам̣ джитам̣, на там̣ сеййоти аттхо. касма̄ пана тадева джитам̣ сеййо, идам̣ на сеййоти? йасма̄ аттадантасса…пе… татха̄рӯпасса джантуноти. идам̣ вуттам̣ хоти – йасма̄ хи йва̄йам̣ никкилесата̄йа аттаданто посо, тасса аттадантасса ка̄йа̄дӣхи ниччам̣ сан̃н̃атача̄рино еварӯпасса имехи ка̄йасан̃н̃ама̄дӣхи сан̃н̃атасса джантуно дево ва̄ гандхаббо ва̄ ма̄ро ва̄ брахмуна̄ саха ут̣т̣хахитва̄ ‘‘ахамасса джитам̣ ападжитам̣ карисса̄ми, маггабха̄вана̄йа пахӣне килесе пуна уппа̄десса̄мӣ’’ти гхат̣ентопи ва̄йамантопи йатха̄ дхана̄дӣхи пара̄джито паккхантаро хутва̄ итарена джитам̣ пуна джинанто ападжитам̣ кареййа, ‘‘евам̣ ападжитам̣ ка̄тум̣ нева саккун̣еййа̄’’ти.
десана̄васа̄не бахӯ сота̄паттипхала̄дӣни па̄пун̣им̣сӯти.
анаттхапуччхакабра̄хман̣аваттху чатуттхам̣.
5. са̄рипуттаттхерасса ма̄тулабра̄хман̣аваттху
ма̄се ма̄сети имам̣ дхаммадесанам̣ саттха̄ вел̣уване вихаранто са̄рипуттаттхерасса ма̄тулабра̄хман̣ам̣ а̄раббха катхеси.
тхеро кира тасса сантикам̣ гантва̄ а̄ха – ‘‘ким̣ ну кхо, бра̄хман̣а, кин̃чидева кусалам̣ каросӣ’’ти? ‘‘кароми, бханте’’ти. ‘‘ким̣ каросӣ’’ти? ‘‘ма̄се ма̄се сахассапаричча̄гена да̄нам̣ даммӣ’’ти. ‘‘касса десӣ’’ти? ‘‘ниган̣т̣ха̄нам̣, бханте’’ти. ‘‘ким̣ паттхайанто’’ти? ‘‘брахмалокам̣, бханте’’ти. ‘‘ким̣ пана брахмалокасса айам̣ магго’’ти? ‘‘а̄ма, бханте’’ти. ‘‘ко евама̄ха̄’’ти? ‘‘а̄чарийехи ме катхитам̣, бханте’’ти. ‘‘но твам̣ брахмалокасса маггам̣ джа̄на̄си, на̄пи те а̄чарийа̄, саттха̄ва еко джа̄на̄ти, ехи, бра̄хман̣а, брахмалокасса те маггам̣ катха̄песса̄мӣ’’ти там̣ а̄да̄йа саттху сантикам̣ нетва̄, ‘‘бханте, айам̣ бра̄хман̣о евама̄ха̄’’ти, ‘‘там̣ паваттим̣ а̄рочетва̄ са̄дху ватасса брахмалокасса маггам̣ катхетха̄’’ти. саттха̄ ‘‘евам̣ кира, бра̄хман̣а̄’’ти пуччхитва̄ ‘‘а̄ма, бхо готама̄’’ти вутте, ‘‘бра̄хман̣а, тайа̄ евам̣ дадама̄нена вассасатам̣ диннада̄натопи мухуттаматтам̣ пасанначиттена мама са̄вакасса олоканам̣ ва̄ кат̣аччхубхиккха̄маттада̄нам̣ ва̄ махаппхалатара’’нти ватва̄ анусандхим̣ гхат̣етва̄ дхаммам̣ десенто имам̣ га̄тхама̄ха –
106. ‘‘ма̄се ма̄се сахассена, йо йаджетха сатам̣ самам̣;
екан̃ча бха̄витатта̄нам̣, мухуттамапи пӯджайе;
са̄йева пӯджана̄ сеййо, йан̃че вассасатам̣ хута’’нти.
таттха сахассена̄хи сахассапаричча̄гена. йо йаджетха сатам̣ саманти йо вассасатам̣ ма̄се ма̄се сахассам̣ париччаджанто локийамаха̄джанасса да̄нам̣ дадеййа, екан̃ча бха̄витатта̄нанти йо пана екам̣ сӣла̄дигун̣ависесена вад̣д̣хитаатта̄нам̣ хет̣т̣химакот̣ийа̄ сота̄паннам̣, упаримакот̣ийа̄ кхӣн̣а̄савам̣ гхарадва̄рам̣ сампаттам̣ кат̣аччхубхиккха̄да̄навасена ва̄ йа̄панаматтаа̄ха̄рада̄навасена ва̄ тхӯласа̄т̣акада̄наматтена ва̄ пӯджеййа. йам̣ итарена вассасатам̣ хутам̣. тато са̄йева пӯджана̄ сеййо. сет̣т̣хо уттамоти аттхоти.
десана̄васа̄не со бра̄хман̣о сота̄паттипхалам̣ патто, ан̃н̃епи бахӯ сота̄паттипхала̄дӣни па̄пун̣им̣сӯти.
са̄рипуттаттхерасса ма̄тулабра̄хман̣аваттху пан̃чамам̣.
6. са̄рипуттаттхерасса бха̄гинеййаваттху
йо ча вассасатам̣ джантӯти имам̣ дхаммадесанам̣ саттха̄ вел̣уване вихаранто са̄рипуттаттхерасса бха̄гинеййам̣ а̄раббха катхеси.
тампи хи тхеро упасан̇камитва̄ а̄ха – ‘‘ким̣, бра̄хман̣а, кусалам̣ каросӣ’’ти? ‘‘а̄ма, бханте’’ти. ‘‘ким̣ каросӣ’’ти? ‘‘ма̄се ма̄се екам̣ екам̣ пасум̣ гха̄тетва̄ аггим̣ паричара̄мӣ’’ти. ‘‘киматтхам̣ евам̣ каросӣ’’ти? ‘‘брахмалокамагго киресо’’ти. ‘‘кеневам̣ катхита’’нти? ‘‘а̄чарийехи ме, бханте’’ти. ‘‘нева твам̣ брахмалокасса маггам̣ джа̄на̄си, на̄пи те а̄чарийа̄, ехи, саттху сантикам̣ гамисса̄ма̄’’ти там̣ саттху сантикам̣ нетва̄ там̣ паваттим̣ а̄рочетва̄ ‘‘имасса, бханте, брахмалокасса маггам̣ катхетха̄’’ти а̄ха. саттха̄ ‘‘евам̣ кира̄’’ти пуччхитва̄ ‘‘евам̣, бхо готама̄’’ти вутте, ‘‘бра̄хман̣а, вассасатампи евам̣ аггим̣ паричарантасса тава аггипа̄ричарийа̄ мама са̄вакасса тан̇кхан̣аматтам̣ пӯджампи на па̄пун̣а̄тӣ’’ти ватва̄ анусандхим̣ гхат̣етва̄ дхаммам̣ десенто имам̣ га̄тхама̄ха –
107. ‘‘йо ча вассасатам̣ джанту, аггим̣ паричаре ване;
екан̃ча бха̄витатта̄нам̣, мухуттамапи пӯджайе;
са̄йева пӯджана̄ сеййо, йан̃че вассасатам̣ хута’’нти.
таттха джантӯти сатта̄дхивачанаметам̣. аггим̣ паричаре ванети ниппапан̃чабха̄вапаттхана̄йа ванам̣ пависитва̄пи таттха аггим̣ паричареййа. сесам̣ пуримасадисамева̄ти.
десана̄васа̄не со бра̄хман̣о сота̄паттипхалам̣ па̄пун̣и, ан̃н̃епи бахӯ сота̄паттипхала̄дӣни па̄пун̣им̣сӯти.
са̄рипуттаттхерасса бха̄гинеййаваттху чхат̣т̣хам̣.
7. са̄рипуттаттхерасса саха̄йакабра̄хман̣аваттху
йам̣ кин̃чи йит̣т̣хам̣ ва̄ти имам̣ дхаммадесанам̣ саттха̄ вел̣уване вихаранто са̄рипуттаттхерасса саха̄йакабра̄хман̣ам̣ а̄раббха катхеси.
тампи хи тхеро упасан̇камитва̄ ‘‘ким̣, бра̄хман̣а, кин̃чи кусалам̣ каросӣ’’ти пуччхи. ‘‘а̄ма, бханте’’ти. ‘‘ким̣ каросӣ’’ти? ‘‘йит̣т̣хайа̄гам̣ йаджа̄мӣ’’ти. ‘‘тада̄ кира там̣ йа̄гам̣ маха̄паричча̄гена йаджа’’нти. ито парам̣ тхеро пуриманайенева пуччхитва̄ там̣ саттху сантикам̣ нетва̄ там̣ паваттим̣ а̄рочетва̄ ‘‘имасса, бханте, брахмалокасса маггам̣ катхетха̄’’ти а̄ха. саттха̄, ‘‘бра̄хман̣а, евам̣ кира̄’’ти пуччхитва̄ ‘‘евам̣, бхо готама̄’’ти вутте, ‘‘бра̄хман̣а, тайа̄ сам̣ваччхарам̣ йит̣т̣хайа̄гам̣ йаджантена локийамаха̄джанасса диннада̄нам̣ пасанначиттена мама са̄вака̄нам̣ ванданта̄нам̣ уппаннакусалачетана̄йа чатубха̄гаматтампи на аггхатӣ’’ти ватва̄ анусандхим̣ гхат̣етва̄ дхаммам̣ десенто имам̣ га̄тхама̄ха –
108. ‘‘йам̣ кин̃чи йит̣т̣хам̣ ва хутам̣ ва локе,
сам̣ваччхарам̣ йаджетха пун̃н̃апеккхо;
саббампи там̣ на чатубха̄гамети,
абхива̄дана̄ уджджугатесу сеййо’’ти.
таттха йам̣ кин̃чӣти анавасесапарийа̄да̄навачанаметам̣. йит̣т̣ханти йебхуййена ман̇галакирийа̄дивасесу диннада̄нам̣. хутанти абхисан̇кхаритва̄ катам̣ па̄хунада̄нан̃чева, камман̃ча пхалан̃ча саддахитва̄ катада̄нан̃ча. сам̣ваччхарам̣ йаджетха̄ти екасам̣ваччхарам̣ нирантарамева вуттаппака̄рам̣ да̄нам̣ сакалачаккава̄л̣епи локийамаха̄джанасса дадеййа. пун̃н̃апеккхоти пун̃н̃ам̣ иччханто. уджджугатесӯти хет̣т̣химакот̣ийа̄ сота̄паннесу упаримакот̣ийа̄ кхӣн̣а̄савесу. идам̣ вуттам̣ хоти – ‘‘еварӯпесу пасанначиттена сарӣрам̣ онамитва̄ вандантасса кусалачетана̄йа йам̣ пхалам̣, тато чатубха̄гампи саббам̣ там̣ да̄нам̣ на аггхати, тасма̄ уджугатесу абхива̄данамева сеййо’’ти.
десана̄васа̄не со бра̄хман̣о сота̄паттипхалам̣ патто, ан̃н̃епи бахӯ сота̄паттипхала̄дӣни па̄пун̣им̣сӯти.
са̄рипуттаттхерасса саха̄йакабра̄хман̣аваттху саттамам̣.
8. а̄йувад̣д̣ханакума̄раваттху
абхива̄данасӣлисса̄ти имам̣ дхаммадесанам̣ саттха̄ дӣгхалан̇гхикам̣ нисса̄йа аран̃н̃акут̣ийам̣ вихаранто дӣгха̄йукума̄рам̣ а̄раббха катхеси.
дӣгхалан̇гхиканагарава̄сино кира две бра̄хман̣а̄ ба̄хиракапаббаджджам̣ паббаджитва̄ ат̣т̣хачатта̄лӣса васса̄ни тапачаран̣ам̣ карим̣су. тесу еко ‘‘павен̣и ме нассиссати, виббхамисса̄мӣ’’ти чинтетва̄ аттана̄ катам̣ тапам̣ паресам̣ виккин̣итва̄ госатена чева каха̄пан̣асатена ча саддхим̣ бхарийам̣ лабхитва̄ кут̣умбам̣ сан̣т̣хапеси. атхасса бхарийа̄ путтам̣ виджа̄йи. итаро панасса саха̄йако пава̄сам̣ гантва̄ пунадева там̣ нагарам̣ пачча̄гами. со тасса а̄гатабха̄вам̣ сутва̄ путтада̄рам̣ а̄да̄йа саха̄йакасса дассанаттха̄йа агама̄си. гантва̄ путтам̣ ма̄ту хаттхе датва̄ сайам̣ та̄ва ванди, ма̄та̄пи путтам̣ питу хаттхе датва̄ ванди. со ‘‘дӣгха̄йука̄ хотха̄’’ти а̄ха, путте пана ванда̄пите тун̣хӣ ахоси. атха нам̣ ‘‘касма̄, бханте, амхехи вандите ‘дӣгха̄йука̄ хотха̄’ти ватва̄ имасса ванданака̄ле кин̃чи на вадетха̄’’ти а̄ха. ‘‘имассеко антара̄йо аттхи, бра̄хман̣а̄’’ти. ‘‘киттакам̣ джӣвиссати, бханте’’ти? ‘‘сатта̄хам̣, бра̄хман̣а̄’’ти. ‘‘пат̣иба̄ханака̄ран̣ам̣ аттхи, бханте’’ти? ‘‘на̄хам̣ пат̣иба̄ханака̄ран̣ам̣ джа̄на̄мӣ’’ти. ‘‘ко пана джа̄неййа, бханте’’ти? ‘‘саман̣о готамо джа̄неййа, тасса сантикам̣ гантва̄ пуччха̄хӣ’’ти. ‘‘таттха гаччханто тапапариха̄нито бха̄йа̄мӣ’’ти. ‘‘саче те путтасинехо аттхи, тапапариха̄ним̣ ачинтетва̄ тасса сантикам̣ гантва̄ пуччха̄хӣ’’ти.
со саттху сантикам̣ гантва̄ сайам̣ та̄ва ванди. саттха̄ ‘‘дӣгха̄йуко хохӣ’’ти а̄ха, паджа̄патийа̄ ванданака̄лепи тасса̄ татхева ватва̄ путтасса ванда̄панака̄ле тун̣хӣ ахоси. со пуриманайенева саттха̄рам̣ пуччхи, саттха̄пи татхева бйа̄ка̄си. со кира бра̄хман̣о саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ам̣ апат̣ивиджджхитва̄ва аттано мантам̣ саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ена сам̣сандеси, пат̣иба̄ханӯпа̄йам̣ пана на джа̄на̄ти. бра̄хман̣о саттха̄рам̣ пуччхи – ‘‘аттхи пана, бханте, пат̣иба̄ханӯпа̄йо’’ти? ‘‘бхавеййа, бра̄хман̣а̄’’ти. ‘‘ким̣ бхавеййа̄’’ти? ‘‘саче твам̣ аттано гехадва̄ре ман̣д̣апам̣ ка̄ретва̄ тасса маджджхе пӣт̣хикам̣ ка̄ретва̄ там̣ париккхипанто ат̣т̣ха ва̄ сол̣аса ва̄ а̄сана̄ни пан̃н̃а̄петва̄ тесу мама са̄ваке нисӣда̄петва̄ сатта̄хам̣ нирантарам̣ париттам̣ ка̄тум̣ саккун̣еййа̄си, евамасса антара̄йо нассеййа̄’’ти. ‘‘бхо готама, майа̄ ман̣д̣апа̄дӣни сакка̄ ка̄тум̣, тумха̄кам̣ пана са̄ваке катхам̣ лаччха̄мӣ’’ти? ‘‘тайа̄ еттаке кате ахам̣ мама са̄ваке пахин̣исса̄мӣ’’ти. ‘‘са̄дху, бхо готама̄’’ти со аттано гехадва̄ре саббам̣ киччам̣ нит̣т̣ха̄петва̄ саттху сантикам̣ агама̄си. саттха̄ бхиккхӯ пахин̣и, те гантва̄ таттха нисӣдим̣су, да̄ракампи пӣт̣хика̄йам̣ нипаджджа̄песум̣, бхиккхӯ саттараттиндивам̣ нирантарам̣ париттам̣ бхан̣им̣су, саттаме дивасе са̄йам̣ саттха̄ а̄гаччхи. тасмим̣ а̄гате саббачаккава̄л̣адевата̄ саннипатим̣су. еко пана аваруддхако на̄ма йаккхо два̄даса сам̣ваччхара̄ни вессаван̣ам̣ упат̣т̣хахитва̄ тасса сантика̄ варам̣ лабханто ‘‘ито саттаме дивасе имам̣ да̄ракам̣ ган̣хеййа̄сӣ’’ти лабхи. тасма̄ сопи а̄гантва̄ ат̣т̣ха̄си.
саттхари пана таттха гате махесаккха̄су девата̄су саннипатита̄су аппесаккха̄ девата̄ осаккитва̄ осаккитва̄ ока̄сам̣ алабхама̄на̄ два̄даса йоджана̄ни пат̣иккамим̣су. аваруддхакопи татхева пат̣икками, саттха̄пи саббараттим̣ париттамака̄си. сатта̄хе вӣтиватте аваруддхако да̄ракам̣ на лабхи. ат̣т̣хаме пана дивасе арун̣е уггатаматте да̄ракам̣ а̄нетва̄ саттха̄рам̣ ванда̄песум̣. саттха̄ ‘‘дӣгха̄йуко хохӣ’’ти а̄ха. ‘‘кӣвачирам̣ пана, бхо готама, да̄рако т̣хассатӣ’’ти? ‘‘вӣсавассасатам̣, бра̄хман̣а̄’’ти. атхасса ‘‘а̄йувад̣д̣ханакума̄ро’’ти на̄мам̣ карим̣су. со вуддхиманва̄йа пан̃чахи упа̄сакасатехи паривуто вичари. атхекадивасам̣ дхаммасабха̄йам̣ бхиккхӯ катхам̣ самут̣т̣ха̄песум̣ ‘‘пассатха̄вусо, а̄йувад̣д̣ханакума̄рена кира саттаме дивасе маритаббам̣ абхависса, со ида̄ни вӣсавассасатат̣т̣ха̄йӣ хутва̄ пан̃чахи упа̄сакасатехи паривуто вичарати, аттхи ман̃н̃е имесам̣ сатта̄нам̣ а̄йувад̣д̣ханака̄ран̣а’’нти. саттха̄ а̄гантва̄ ‘‘ка̄йа нуттха, бхиккхаве, етарахи катха̄йа саннисинна̄’’ти пуччхитва̄ ‘‘има̄йа на̄ма̄’’ти вутте, ‘‘бхиккхаве, на кевалам̣ а̄йувад̣д̣ханамева, име пана сатта̄ гун̣аванте ванданта̄ абхива̄дента̄ чатӯхи ка̄ран̣ехи вад̣д̣ханти, париссайато муччанти, йа̄вата̄йукамева тит̣т̣хантӣ’’ти ватва̄ анусандхим̣ гхат̣етва̄ дхаммам̣ десенто имам̣ га̄тхама̄ха –
109. ‘‘абхива̄данасӣлисса, ниччам̣ вуд̣д̣ха̄пача̄йино;
чатта̄ро дхамма̄ вад̣д̣ханти, а̄йу ван̣н̣о сукхам̣ бала’’нти.
таттха абхива̄данасӣлисса̄ти ванданасӣлисса, абхин̣хам̣ ванданакиччапасутасса̄ти аттхо. вуд̣д̣ха̄пача̄йиноти гихисса ва̄ тадахупаббаджите дахараса̄ман̣ерепи, паббаджитасса ва̄ пана паббаджджа̄йа ва̄ упасампада̄йа ва̄ вуд̣д̣хатаре гун̣авуд̣д̣хе апача̄йама̄насса, абхива̄данена ва̄ ниччам̣ пӯджентасса̄ти аттхо. чатта̄ро дхамма̄ вад̣д̣хантӣти а̄йумхи вад̣д̣хама̄не йаттакам̣ ка̄лам̣ там̣ вад̣д̣хати, таттакам̣ итарепи вад̣д̣хантийева. йена хи пан̃н̃а̄савассаа̄йусам̣ваттаникам̣ кусалам̣ катам̣, пан̃чавӣсативассака̄ле часса джӣвитантара̄йо уппаджджеййа, со абхива̄данасӣлата̄йа пат̣иппассамбхати, со йа̄вата̄йукамева тит̣т̣хати, ван̣н̣а̄дайописса а̄йуна̄ва саддхим̣ вад̣д̣ханти. ито уттарипи есева найо. анантара̄йена паваттасса̄йуно вад̣д̣ханам̣ на̄ма наттхи.
десана̄васа̄не а̄йувад̣д̣ханакума̄ро пан̃чахи упа̄сакасатехи саддхим̣ сота̄паттипхале патит̣т̣хахи, ан̃н̃епи бахӯ сота̄паттипхала̄дӣни па̄пун̣им̣сӯти.
а̄йувад̣д̣ханакума̄раваттху ат̣т̣хамам̣.
9. сам̣киччаса̄ман̣ераваттху
йо ча вассасатам̣ джӣвети имам̣ дхаммадесанам̣ саттха̄ джетаване вихаранто сам̣киччаса̄ман̣ерам̣ а̄раббха катхеси.
са̄ваттхийам̣ кира тим̣саматта̄ кулапутта̄ саттху дхаммакатхам̣ сутва̄ са̄сане урам̣ датва̄ паббаджим̣су. те упасампада̄йа пан̃чавасса̄ хутва̄ саттха̄рам̣ упасан̇камитва̄ гантхадхурам̣ випассана̄дхуранти две дхура̄нӣти сутва̄ ‘‘майам̣ махаллакака̄ле паббаджита̄’’ти гантхадхуре усса̄хам̣ акатва̄ випассана̄дхурам̣ пӯретука̄ма̄ йа̄ва арахатта̄ каммат̣т̣ха̄нам̣ катха̄петва̄, ‘‘бханте, екам̣ аран̃н̃а̄йатанам̣ гамисса̄ма̄’’ти саттха̄рам̣ а̄пуччхим̣су. саттха̄ ‘‘катарам̣ т̣ха̄нам̣ гамиссатха̄’’ти пуччхитва̄ ‘‘асукам̣ на̄ма̄’’ти вутте ‘‘таттха тесам̣ екам̣ вигха̄са̄дам̣ нисса̄йа бхайам̣ уппаджджиссати, тан̃ча пана сам̣киччаса̄ман̣ере гате вӯпасамиссати, атха несам̣ паббаджитакиччам̣ па̄рипӯрим̣ гамиссатӣ’’ти ан̃н̃а̄си.
сам̣киччаса̄ман̣еро на̄ма са̄рипуттаттхерасса са̄ман̣еро саттавассико джа̄тийа̄. тасса кира ма̄та̄ са̄ваттхийам̣ ад̣д̣хакуласса дхӣта̄. са̄ тасмим̣ куччхигате екена бйа̄дхина̄ тан̇кхан̣ан̃н̃ева ка̄ламака̄си. тасса̄ джха̄пийама̄на̄йа т̣хапетва̄ габбхамам̣сам̣ сесам̣ джха̄йи. атхасса̄ габбхамам̣сам̣ читакато ота̄ретва̄ двӣсу тӣсу т̣ха̄несу сӯлехи виджджхим̣су. сӯлакот̣и да̄ракасса аккхикот̣им̣ пахари. евам̣ габбхамам̣сам̣ виджджхитва̄ ан̇га̄рара̄симхи кхипитва̄ ан̇га̄рехева пат̣иччха̄детва̄ паккамим̣су. габбхамам̣сам̣ джха̄йи, ан̇га̄раматтхаке пана суван̣н̣абимбасадисо да̄рако падумагаббхе нипанно вийа ахоси. паччхимабхавикасса саттасса хи синеруна̄ оттхарийама̄нассапи арахаттам̣ аппатва̄ джӣвитаккхайо на̄ма наттхи. пунадивасе ‘‘читакам̣ нибба̄песса̄ма̄’’ти а̄гата̄ татха̄нипаннам̣ да̄ракам̣ дисва̄ аччхарийаббхутачиттаджа̄та̄ ‘‘катхан̃хи на̄ма еттакесу да̄рӯсу кхӣйама̄несу сакаласарӣре джха̄пийама̄не да̄рако на джха̄йи, ким̣ ну кхо бхависсатӣ’’ти да̄ракам̣ а̄да̄йа антога̄мам̣ гантва̄ немиттаке пуччхим̣су. немиттака̄ ‘‘саче айам̣ да̄рако ага̄рам̣ аджджха̄вассиссати, йа̄ва саттама̄ кулапариват̣т̣а̄ н̃а̄така̄ дуггата̄ бхависсанти? саче паббаджиссати, пан̃чахи саман̣асатехи паривуто вичариссатӣ’’ти а̄хам̣су. тасса сан̇куна̄ аккхикот̣ийа̄ бхиннатта̄ сам̣киччанти на̄мам̣ карим̣су. со апарена самайена сам̣киччоти пан̃н̃а̄йи. атха нам̣ н̃а̄така̄ ‘‘хоту, вад̣д̣хитака̄ле амха̄кам̣ аййасса са̄рипуттасса сантике пабба̄джесса̄ма̄’’ти посим̣су. со саттавассикака̄ле ‘‘тава ма̄тукуччхийам̣ васанака̄ле ма̄та̄ те ка̄ламака̄си, тасса̄ сарӣре джха̄пийама̄непи твам̣ на джха̄йӣ’’ти кума̄рака̄нам̣ катхам̣ сутва̄ ‘‘ахам̣ кира еварӯпа̄ бхайа̄ мутто, ким̣ ме гхара̄ва̄сена, паббаджисса̄мӣ’’ти н̃а̄така̄нам̣ а̄рочеси. те ‘‘са̄дху, та̄та̄’’ти са̄рипуттаттхерасса сантикам̣ нетва̄, ‘‘бханте, имам̣ пабба̄джетха̄’’ти адам̣су. тхеро тачапан̃чакакаммат̣т̣ха̄нам̣ датва̄ пабба̄джеси. со кхураггейева саха пат̣исамбхида̄хи арахаттам̣ па̄пун̣и. айам̣ сам̣киччаса̄ман̣еро на̄ма.
саттха̄ ‘‘етасмим̣ гате там̣ бхайам̣ вӯпасамиссати, атха несам̣ паббаджитакиччам̣ па̄рипӯрим̣ гамиссатӣ’’ти н̃атва̄, ‘‘бхиккхаве, тумха̄кам̣ джет̣т̣хабха̄тикам̣ са̄рипуттаттхерам̣ олокетва̄ гаччхатха̄’’ти а̄ха. те ‘‘са̄дхӯ’’ти ватва̄ тхерасса сантикам̣ гантва̄ ‘‘ким̣, а̄вусо’’ти вутте майам̣ саттху сантике каммат̣т̣ха̄нам̣ гахетва̄ аран̃н̃ам̣ пависитука̄ма̄ хутва̄ а̄пуччхимха̄, атха но саттха̄ евама̄ха – ‘‘тумха̄кам̣ джет̣т̣хабха̄тикам̣ олокетва̄ гаччхатха̄’’ти? ‘‘тенамха̄ идха̄гата̄’’ти. тхеро ‘‘саттха̄ра̄ име екам̣ ка̄ран̣ам̣ дисва̄ идха пахита̄ бхависсанти, ким̣ ну кхо ета’’нти а̄вадждженто таматтхам̣ н̃атва̄ а̄ха – ‘‘аттхи пана во, а̄вусо, са̄ман̣еро’’ти? ‘‘наттхи, а̄вусо’’ти. ‘‘саче наттхи, имам̣ сам̣киччаса̄ман̣ерам̣ гахетва̄ гаччхатха̄’’ти. ‘‘алам̣, а̄вусо, са̄ман̣ерам̣ нисса̄йа но палибодхо бхависсати, ким̣ аран̃н̃е васанта̄нам̣ са̄ман̣ерена̄’’ти? ‘‘на̄вусо, имам̣ нисса̄йа тумха̄кам̣ палибодхо, апича кхо пана тумхе нисса̄йа имасса палибодхо бхависсати. саттха̄пи тумхе мама сантикам̣ пахин̣анто тумхехи саддхим̣ са̄ман̣ерасса пахин̣анам̣ пачча̄сӣсанто пахин̣и, имам̣ гахетва̄ гаччхатха̄’’ти. те ‘‘са̄дхӯ’’ти адхива̄сетва̄ са̄ман̣ерена саддхим̣ екатим̣са джана̄ тхерам̣ апалокетва̄ виха̄ра̄ никкхамма ча̄рикам̣ чаранта̄ вӣсайоджанасатаматтхаке екам̣ сахассакулам̣ га̄мам̣ па̄пун̣им̣су.
манусса̄ те дисва̄ пасанначитта̄ саккаччам̣ паривиситва̄, ‘‘бханте, каттха гамиссатха̄’’ти пуччхитва̄ ‘‘йатха̄пха̄сукат̣т̣ха̄нам̣, а̄вусо’’ти вутте па̄дамӯле нипаджджитва̄ ‘‘майам̣, бханте, аййесу имам̣ т̣ха̄нам̣ нисса̄йа антовассам̣ васантесу пан̃часӣлам̣ сама̄да̄йа упосатхакаммам̣ карисса̄ма̄’’ти йа̄чим̣су. тхера̄ адхива̄сесум̣. атха несам̣ манусса̄ раттит̣т̣ха̄надива̄т̣т̣ха̄начан̇каманапан̣н̣аса̄ла̄йо сам̣видахитва̄ ‘‘аджджа майам̣, све майа’’нти усса̄хаппатта̄ упат̣т̣ха̄намакам̣су. тхера̄ вассӯпана̄йикадивасе катикаваттам̣ карим̣су, ‘‘а̄вусо, амхехи дхарама̄накабуддхасса сантике каммат̣т̣ха̄нам̣ гахитам̣, на кхо пана сакка̄ ан̃н̃атра пат̣ипаттисампада̄йа буддхе а̄ра̄дхетум̣, амха̄кан̃ча апа̄йадва̄ра̄ни виват̣а̄нева, тасма̄ ан̃н̃атра па̄то бхиккха̄ча̄равелам̣, са̄йам̣ тхерӯпат̣т̣ха̄навелан̃ча сесака̄ле две екат̣т̣ха̄не на бхависса̄ма, йасса апха̄сукам̣ бхависсати, тена гхан̣д̣ийа̄ пахат̣а̄йа тасса сантикам̣ гантва̄ бхесаджджам̣ карисса̄ма, ито ан̃н̃асмим̣ раттибха̄ге ва̄ дивасабха̄ге ва̄ аппаматта̄ каммат̣т̣ха̄намануйун̃джисса̄ма̄’’ти.
тесу евам̣ катикам̣ катва̄ вихарантесу еко дуггатапурисо дхӣтарам̣ упанисса̄йа джӣванто тасмим̣ т̣ха̄не дуббхиккхе уппанне апарам̣ дхӣтарам̣ упанисса̄йа джӣвитука̄мо маггам̣ пат̣ипаджджи. тхера̄пи га̄ме пин̣д̣а̄йа чаритва̄ васанат̣т̣ха̄нам̣ а̄гаччханта̄ антара̄магге екисса̄ надийа̄ нхатва̄ ва̄лукапулине нисӣдитва̄ бхаттакиччам̣ карим̣су. тасмим̣ кхан̣е со пурисо там̣ т̣ха̄нам̣ патва̄ екамантам̣ ат̣т̣ха̄си. атха нам̣ тхера̄ ‘‘кахам̣ гаччхасӣ’’ти пуччхим̣су. со таматтхам̣ а̄рочеси. тхера̄ тасмим̣ ка̄рун̃н̃ам̣ уппа̄детва̄, ‘‘упа̄сака, ативийа чха̄тоси, гаччха, пан̣н̣ам̣ а̄хара, екамекам̣ те бхаттапин̣д̣ам̣ дасса̄ма̄’’ти ватва̄ тена пан̣н̣е а̄хат̣е аттана̄ аттана̄ бхун̃джананийа̄менева сӯпабйан̃джанехи саннахитва̄ екамекам̣ пин̣д̣ам̣ адам̣су. етадева кира ваттам̣, йам̣ бходжанака̄ле а̄гатасса бхаттам̣ дадама̄нена бхиккхуна̄ аггабхаттам̣ адатва̄ аттана̄ бхун̃джананийа̄менева тхокам̣ ва̄ бахум̣ ва̄ да̄таббам̣. тасма̄ тепи татха̄ адам̣су. со катабхаттакиччо тхере вандитва̄ пуччхи – ‘‘ким̣, бханте, аййа̄, кеначи нимантита̄’’ти? ‘‘наттхи, упа̄сака, нимантанам̣, манусса̄ девасикам̣ еварӯпамева а̄ха̄рам̣ дентӣ’’ти. со чинтеси – ‘‘майам̣ ниччака̄лам̣ ут̣т̣ха̄йа самут̣т̣ха̄йа каммам̣ каронта̄пи еварӯпам̣ а̄ха̄рам̣ ладдхум̣ на саккома, ким̣ ме ан̃н̃аттха гатена, имесам̣ сантикейева джӣвисса̄мӣ’’ти. атха не а̄ха – ‘‘ахам̣ ваттапат̣иваттам̣ катва̄ аййа̄нам̣ сантике васитум̣ иччха̄мӣ’’ти. ‘‘са̄дху, упа̄сака̄’’ти. со техи саддхим̣ тесам̣ васанат̣т̣ха̄нам̣ гантва̄ са̄дхукам̣ ваттапат̣иваттам̣ каронто бхиккхӯ ативийа а̄ра̄дхетва̄ двема̄саччайена дхӣтарам̣ дат̣т̣хука̄мо хутва̄ ‘‘саче, аййе, а̄пуччхисса̄ми, на мам̣ виссаджджиссанти, ана̄пуччха̄ гамисса̄мӣ’’ти тесам̣ ана̄чиккхитва̄ва никкхами. еттакамева кирасса ол̣а̄рикам̣ кхалитам̣ ахоси, йам̣ бхиккхӯнам̣ ана̄рочетва̄ пакка̄ми.
тасса пана гаманамагге ека̄ ат̣авӣ аттхи. таттха пан̃часата̄нам̣ чора̄нам̣ ‘‘йо имам̣ ат̣авим̣ пависати, там̣ ма̄ретва̄ тасса мам̣салохитена туйхам̣ баликаммам̣ карисса̄ма̄’’ти девата̄йа а̄йа̄чанам̣ катва̄ васанта̄нам̣ саттамо дивасо хоти. тасма̄ саттаме дивасе чораджет̣т̣хако руккхам̣ а̄руйха олокенто там̣ а̄гаччхантам̣ дисва̄ чора̄нам̣ сан̃н̃амада̄си. те тасса ат̣авимаджджхам̣ павит̣т̣хабха̄вам̣ н̃атва̄ париккхипитва̄ там̣ ган̣хитва̄ га̄л̣хабандханам̣ катва̄ аран̣исахитена аггим̣ ниббаттетва̄ да̄рӯни сан̇кад̣д̣хитва̄ махантам̣ аггиккхандхам̣ катва̄ сӯла̄ни таччхим̣су. со тесам̣ там̣ кирийам̣ дисва̄, ‘‘са̄ми, имасмим̣ т̣ха̄не нева сӯкара̄, на мига̄дайо диссанти, ким̣ ка̄ран̣а̄ идам̣ каротха̄’’ти пуччхи. ‘‘там̣ ма̄ретва̄ тава мам̣салохитена девата̄йа баликаммам̣ карисса̄ма̄’’ти. со маран̣абхайатаджджито бхиккхӯнам̣ там̣ упака̄рам̣ ачинтетва̄ кевалам̣ аттано джӣвитамева раккхама̄но евама̄ха – ‘‘са̄ми, ахам̣ вигха̄са̄до, уччхит̣т̣хабхаттам̣ бхун̃джитва̄ вад̣д̣хито, вигха̄са̄до на̄ма ка̄л̣акан̣н̣ико, аййа̄ пана йато тато никкхамитва̄ паббаджита̄пи кхаттийа̄ва, асукасмим̣ т̣ха̄не екатим̣са бхиккхӯ васанти, те ма̄ретва̄ баликаммам̣ каротха, ативийа во девата̄ туссиссатӣ’’ти. там̣ сутва̄ чора̄ ‘‘бхаддакам̣ еса вадети, ким̣ имина̄ ка̄л̣акан̣н̣ина̄, кхаттийе ма̄ретва̄ баликаммам̣ карисса̄ма̄’’ти чинтетва̄ ‘‘ехи, несам̣ васанат̣т̣ха̄нам̣ дассехӣ’’ти тамева маггадесакам̣ катва̄ там̣ т̣ха̄нам̣ патва̄ виха̄рамаджджхе бхиккхӯ адисва̄ ‘‘кахам̣ бхиккхӯ’’ти нам̣ пуччхим̣су. со две ма̄се васитатта̄ тесам̣ катикаваттам̣ джа̄нанто евама̄ха – ‘‘аттано дива̄т̣т̣ха̄нараттит̣т̣ха̄несу нисинна̄, етам̣ гхан̣д̣им̣ пахаратха, гхан̣д̣исаддена саннипатиссантӣ’’ти. чораджет̣т̣хако гхан̣д̣им̣ пахари.
бхиккхӯ гхан̣д̣исаддам̣ сутва̄ ‘‘ака̄ле гхан̣д̣и пахат̣а̄, кассачи апха̄сукам̣ бхависсатӣ’’ти а̄гантва̄ виха̄рамаджджхе пат̣ипа̄т̣ийа̄ пан̃н̃аттесу па̄са̄н̣апхалакесу нисӣдим̣су. сан̇гхаттхеро чоре олокетва̄ пуччхи – ‘‘упа̄сака̄ кена̄йам̣ гхан̣д̣и пахат̣а̄’’ти? чораджет̣т̣хако а̄ха – ‘‘майа̄, бханте’’ти. ‘‘ким̣ ка̄ран̣а̄’’ти? ‘‘амхехи ат̣авидевата̄йа а̄йа̄читам̣ аттхи, тасса̄ баликаммакаран̣аттха̄йа екам̣ бхиккхум̣ гахетва̄ гамисса̄ма̄’’ти. там̣ сутва̄ маха̄тхеро бхиккхӯ а̄ха – ‘‘а̄вусо, бха̄тика̄нам̣ уппаннакиччам̣ на̄ма джет̣т̣хабха̄тикена ниттхаритаббам̣, ахам̣ аттано джӣвитам̣ тумха̄кам̣ париччаджитва̄ имехи саддхим̣ гамисса̄ми, ма̄ саббесам̣ антара̄йо хоту, аппаматта̄ саман̣адхаммам̣ каротха̄’’ти. анутхеро а̄ха – ‘‘бханте, джет̣т̣хабха̄ту киччам̣ на̄ма канит̣т̣хасса бха̄ро, ахам̣ гамисса̄ми, тумхе аппаматта̄ хотха̄’’ти. имина̄ упа̄йена ‘‘ахамева ахамева̄’’ти ватва̄ пат̣ипа̄т̣ийа̄ тим̣сапи джана̄ ут̣т̣хахим̣су, евам̣ те нева екисса̄ ма̄туйа̄ путта̄, на екасса питуно, на̄пи вӣтара̄га̄, атха ча пана авасеса̄нам̣ аттха̄йа пат̣ипа̄т̣ийа̄ джӣвитам̣ париччаджим̣су. тесу екопи ‘‘твам̣ йа̄хӣ’’ти ваттум̣ саматтхо на̄ма на̄хоси.
сам̣киччаса̄ман̣еро тесам̣ катхам̣ сутва̄, ‘‘бханте, тумхе тит̣т̣хатха, ахам̣ тумха̄кам̣ джӣвитам̣ париччаджитва̄ гамисса̄мӣ’’ти а̄ха. те а̄хам̣су – ‘‘а̄вусо, майам̣ саббе екато ма̄рийама̄на̄пи там̣ екакам̣ на виссаджджесса̄ма̄’’ти. ‘‘ким̣ ка̄ран̣а̄, бханте’’ти? ‘‘‘а̄вусо, твам̣ дхаммасена̄патиса̄рипуттаттхерасса са̄ман̣еро, саче там̣ виссаджджесса̄ма, са̄ман̣ерам̣ ме а̄да̄йа гантва̄ чора̄нам̣ ниййа̄дим̣сӯ’ти тхеро но гарахиссати, там̣ ниндам̣ ниттхаритум̣ на саккхисса̄ма, тена там̣ на виссаджджесса̄ма̄’’ти. ‘‘бханте, самма̄самбуддхо тумхе мама упаджджха̄йасса сантикам̣ пахин̣антопи, мама упаджджха̄йо мам̣ тумхехи саддхим̣ пахин̣антопи идамева ка̄ран̣ам̣ дисва̄ пахин̣и, тит̣т̣хатха тумхе, ахамева гамисса̄мӣ’’ти со тим̣са бхиккхӯ вандитва̄ ‘‘саче, бханте, ме досо аттхи, кхаматха̄’’ти ватва̄ никкхами. тада̄ бхиккхӯнам̣ маха̄сам̣вего уппаджджи, аккхӣни ассупун̣н̣а̄ни хадайамам̣сам̣ паведхи. маха̄тхеро чоре а̄ха – ‘‘упа̄сака̄ айам̣ дахарако тумхе аггим̣ каронте, сӯла̄ни таччханте, пан̣н̣а̄ни аттхаранте дисва̄ бха̄йиссати, имам̣ екаманте т̣хапетва̄ та̄ни кичча̄ни кареййа̄тха̄’’ти. чора̄ са̄ман̣ерам̣ а̄да̄йа гантва̄ екаманте т̣хапетва̄ саббакичча̄ни карим̣су.
киччапарийоса̄не чораджет̣т̣хако асим̣ абба̄хитва̄ са̄ман̣ерам̣ упасан̇ками. са̄ман̣еро нисӣдама̄но джха̄нам̣ сама̄паджджитва̄ва нисӣди. чораджет̣т̣хако асим̣ париваттетва̄ са̄ман̣ерасса кхандхе па̄теси, аси намитва̄ дха̄ра̄йа дха̄рам̣ пахари, со ‘‘на самма̄ пахари’’нти ман̃н̃ама̄но пуна там̣ уджукам̣ катва̄ пахари. аси та̄лапан̣н̣ам̣ вийа вет̣хайама̄но тхарумӯлам̣ агама̄си. са̄ман̣еран̃хи тасмим̣ ка̄ле синеруна̄ аваттхарантопи ма̄ретум̣ саматтхо на̄ма наттхи, пагева асина̄. там̣ па̄т̣иха̄рийам̣ дисва̄ чораджет̣т̣хако чинтеси – ‘‘пуббе ме аси сила̄тхамбхам̣ ва̄ кхадиракха̄н̣ум̣ ва̄ кал̣ӣрам̣ вийа чхиндати, ида̄ни екава̄рам̣ нами, екава̄рам̣ та̄лапаттавет̣хако вийа джа̄то. айам̣ на̄ма аси ачетана̄ хутва̄пи имасса гун̣ам̣ джа̄на̄ти, ахам̣ сачетанопи на джа̄на̄мӣ’’ти. со асим̣ бхӯмийам̣ кхипитва̄ тасса па̄дамӯле урена нипаджджитва̄, ‘‘бханте, майам̣ дханака̄ран̣а̄ ат̣авим̣ павит̣т̣ха̄мха̄, амхе дӯратова дисва̄ сахассаматта̄пи манусса̄ паведханти, две тиссо катха̄ катхетум̣ на сакконти. тава пана санта̄саматтампи наттхи, укка̄мукхе суван̣н̣ам̣ вийа супуппхитакан̣ика̄рам̣ вийа ча те мукхам̣ вирочати, ким̣ ну кхо ка̄ран̣а’’нти пуччханто имам̣ га̄тхама̄ха –
‘‘тасса те наттхи бхӣтаттам̣, бхиййо ван̣н̣о пасӣдати;
касма̄ на паридевеси, еварӯпе махаббхайе’’ти. (тхерага̄. 706);
са̄ман̣еро джха̄на̄ вут̣т̣ха̄йа тасса дхаммам̣ десенто, ‘‘а̄вусо га̄ман̣и, кхӣн̣а̄савасса аттабха̄во на̄ма сӣсе т̣хапитабха̄ро вийа хоти, со тасмим̣ бхиджджанте ва̄ нассанте ва̄ туссатева, на бха̄йатӣ’’ти ватва̄ има̄ га̄тха̄ абха̄си –
‘‘наттхи четасикам̣ дуккхам̣, анапеккхасса га̄ман̣и;
атикканта̄ бхайа̄ саббе, кхӣн̣асам̣йоджанасса ве.
‘‘кхӣн̣а̄йа бхаванеттийа̄, дит̣т̣хе дхамме йатха̄татхе;
на бхайам̣ маран̣е хоти, бха̄раниккхепане йатха̄’’ти. (тхерага̄. 707-708);
со тасса катхам̣ сутва̄ пан̃ча чорасата̄ни олокетва̄ а̄ха – ‘‘тумхе ким̣ кариссатха̄’’ти? ‘‘тумхе пана, са̄мӣ’’ти. ‘‘мама та̄ва, бхо, ‘еварӯпам̣ па̄т̣иха̄рийам̣ дисва̄ ага̄рамаджджхе каммам̣ наттхи, аййасса сантике паббаджисса̄мӣ’ти. майампи татхева карисса̄ма̄’’ти. ‘‘са̄дху, та̄та̄’’ти тато пан̃часата̄пи чора̄ са̄ман̣ерам̣ вандитва̄ паббаджджам̣ йа̄чим̣су. со тесам̣ асидха̄ра̄хи ева кесе чева ваттхадаса̄ ча чхиндитва̄ тамбаматтика̄йа раджитва̄ та̄ни ка̄са̄йа̄ни аччха̄да̄петва̄ дасасу сӣлесу патит̣т̣ха̄петва̄ те а̄да̄йа гаччханто чинтеси – ‘‘сача̄хам̣ тхере адисва̄ва гамисса̄ми, те саман̣адхаммам̣ ка̄тум̣ на саккхиссанти. чора̄нан̃хи мам̣ гахетва̄ никкхантака̄лато пат̣т̣ха̄йа тесу екопи ассӯни сандха̄ретум̣ на̄саккхи, ‘ма̄рито ну кхо са̄ман̣еро, но’ти чинтента̄нам̣ каммат̣т̣ха̄нам̣ абхимукхам̣ на бхависсати, тасма̄ дисва̄ва не гамисса̄мӣ’’ти. со пан̃часатабхиккхупарива̄ро таттха гантва̄ аттано дассанена пат̣иладдхаасса̄сехи техи ‘‘ким̣, саппуриса, сам̣кичча, ладдхам̣ те джӣвита’’нти вутте, ‘‘а̄ма, бханте, име мам̣ ма̄ретука̄ма̄ хутва̄ ма̄ретум̣ асакконта̄ мама гун̣е пасӣдитва̄ дхаммам̣ сутва̄ паббаджита̄, ахам̣ ‘тумхе дисва̄ва гамисса̄мӣ’ти а̄гато, аппаматта̄ саман̣адхаммам̣ каротха, ахам̣ саттху сантикам̣ гамисса̄мӣ’’ти те бхиккхӯ вандитва̄ итаре а̄да̄йа упаджджха̄йасса сантикам̣ гантва̄ ‘‘ким̣ сам̣кичча, антева̄сика̄ те ладдха̄’’ти вутте, ‘‘а̄ма, бханте’’ти там̣ паваттим̣ а̄рочеси. тхерена ‘‘гаччха сам̣кичча, саттха̄рам̣ пасса̄хӣ’’ти вутте, ‘‘са̄дхӯ’’ти тхерам̣ вандитва̄ те а̄да̄йа саттху сантикам̣ гантва̄ саттха̄ра̄пи ‘‘ким̣ сам̣кичча, антева̄сика̄ те ладдха̄’’ти вутте, ‘‘а̄ма, бханте’’ти там̣ паваттим̣ а̄рочеси. саттха̄ ‘‘евам̣ кира, бхиккхаве’’ти пуччхитва̄, ‘‘а̄ма, бханте’’ти вутте, ‘‘бхиккхаве, тумха̄кам̣ чоракаммам̣ катва̄ дуссӣле патит̣т̣ха̄йа вассасатам̣ джӣванато ида̄ни сӣле патит̣т̣ха̄йа екадивасампи джӣвитам̣ сеййо’’ти ватва̄ анусандхим̣ гхат̣етва̄ дхаммам̣ десенто имам̣ га̄тхама̄ха –
110. ‘‘йо ча вассасатам̣ джӣве, дуссӣло асама̄хито;
ека̄хам̣ джӣвитам̣ сеййо, сӣлавантасса джха̄йино’’ти.
таттха дуссӣлоти ниссӣло. сӣлавантасса̄ти дуссӣласса вассасатам̣ джӣванато сӣлавантасса двӣхи джха̄нехи джха̄йино екадивасампи екамухуттампи джӣвитам̣ сеййо, уттаманти аттхо.
десана̄васа̄не те пан̃часата̄пи бхиккхӯ саха пат̣исамбхида̄хи арахаттам̣ па̄пун̣им̣су, сампаттамаха̄джанасса̄пи са̄ттхика̄ дхаммадесана̄ ахосӣти.
апарена самайена сам̣киччо упасампадам̣ лабхитва̄ дасавассо хутва̄ са̄ман̣ерам̣ ган̣хи. со пана тассева бха̄гинеййо адхимуттаса̄ман̣еро на̄ма. атха нам̣ тхеро парипун̣н̣авассака̄ле а̄мантетва̄ ‘‘упасампадам̣ те карисса̄ми, гаччха, н̃а̄така̄нам̣ сантике вассапарима̄н̣ам̣ пуччхитва̄ ехӣ’’ти уййоджеси. со ма̄та̄питӯнам̣ сантикам̣ гаччханто антара̄магге пан̃часатехи чорехи баликамматтха̄йа ма̄рийама̄но тесам̣ дхаммам̣ десетва̄ пасанначиттехи техи ‘‘на те имасмим̣ т̣ха̄не амха̄кам̣ аттхибха̄во кассачи а̄рочетаббо’’ти виссат̣т̣хо пат̣ипатхе ма̄та̄питаро а̄гаччханте дисва̄ тамева маггам̣ пат̣ипаджджанта̄нампи тесам̣ саччаманураккханто на̄рочеси. тесам̣ чорехи вихет̣хийама̄на̄нам̣ ‘‘твампи чорехи саддхим̣ екато хутва̄ ман̃н̃е, амха̄кам̣ на̄рочесӣ’’ти паридеванта̄нам̣ саддам̣ сутва̄ те ма̄та̄питӯнампи ана̄рочитабха̄вам̣ н̃атва̄ пасанначитта̄ паббаджджам̣ йа̄чим̣су. сопи сам̣киччаса̄ман̣еро вийа те саббе пабба̄джетва̄ упаджджха̄йасса сантикам̣ а̄нетва̄ тена саттху сантикам̣ песито гантва̄ там̣ паваттим̣ а̄рочеси. саттха̄ ‘‘евам̣ кира, бхиккхаве’’ти пуччхитва̄, ‘‘а̄ма, бханте’’ти вутте пуриманайенева анусандхим̣ гхат̣етва̄ дхаммам̣ десенто имамева га̄тхама̄ха –
‘‘йо ча вассасатам̣ джӣве, дуссӣло асама̄хито;
ека̄хам̣ джӣвитам̣ сеййо, сӣлавантасса джха̄йино’’ти.
идампи адхимуттаса̄ман̣ераваттху вуттанайамева̄ти.
сам̣киччаса̄ман̣ераваттху навамам̣.
10. кха̄н̣укон̣д̣ан̃н̃аттхераваттху
йо ча вассасатам̣ джӣвети имам̣ дхаммадесанам̣ саттха̄ джетаване вихаранто кха̄н̣укон̣д̣ан̃н̃аттхерам̣ а̄раббха катхеси.
со кира тхеро саттху сантике каммат̣т̣ха̄нам̣ гахетва̄ аран̃н̃е вихаранто арахаттам̣ патва̄ ‘‘саттху а̄рочесса̄мӣ’’ти тато а̄гаччханто антара̄магге киланто магга̄ оккамма екасмим̣ пит̣т̣хипа̄са̄н̣е нисинно джха̄нам̣ сама̄паджджи. атхекам̣ га̄мам̣ вилумпитва̄ пан̃часата̄ чора̄ аттано бала̄нурӯпена бхан̣д̣икам̣ бандхитва̄ сӣсена̄да̄йа гаччханта̄ дӯрам̣ гантва̄ килантарӯпа̄ ‘‘дӯрам̣ а̄гата̄мха, имасмим̣ пит̣т̣хипа̄са̄н̣е виссамисса̄ма̄’’ти магга̄ оккамма пит̣т̣хипа̄са̄н̣асса сантикам̣ гантва̄ тхерам̣ дисва̄пи ‘‘кха̄н̣уко айа’’нти сан̃н̃ино ахесум̣. атхеко чоро тхерасса сӣсе бхан̣д̣икам̣ т̣хапеси, апаропи там̣ нисса̄йа бхан̣д̣икам̣ т̣хапеси. евам̣ пан̃часата̄пи чора̄ пан̃чахи бхан̣д̣икасатехи тхерам̣ париккхипитва̄ сайампи нисинна̄ нидда̄йитва̄ арун̣уггаманака̄ле пабуджджхитва̄ аттано аттано бхан̣д̣икам̣ ган̣ханта̄ тхерам̣ дисва̄ ‘‘амануссо’’ти сан̃н̃а̄йа пала̄йитум̣ а̄рабхим̣су. атха не тхеро а̄ха – ‘‘ма̄ бха̄йиттха упа̄сака̄, паббаджито аха’’нти. те тхерасса па̄дамӯле нипаджджитва̄ ‘‘кхаматха, бханте, майам̣ кха̄н̣укасан̃н̃ино ахумха̄’’ти тхерам̣ кхама̄петва̄ чораджет̣т̣хакена ‘‘ахам̣ аййасса сантике паббаджисса̄мӣ’’ти вутте сеса̄ ‘‘майампи паббаджисса̄ма̄’’ти ватва̄ саббепи екаччханда̄ хутва̄ тхерам̣ паббаджджам̣ йа̄чим̣су. тхеро сам̣киччаса̄ман̣еро вийа саббепи те пабба̄джеси. тато пат̣т̣ха̄йа кха̄н̣укон̣д̣ан̃н̃оти пан̃н̃а̄йи. со техи бхиккхӯхи саддхим̣ саттху сантикам̣ гантва̄ саттха̄ра̄ ‘‘ким̣, кон̣д̣ан̃н̃а, антева̄сика̄ те ладдха̄’’ти вутте там̣ паваттим̣ а̄рочеси. саттха̄ ‘‘евам̣ кира, бхиккхаве’’ти пуччхитва̄, ‘‘а̄ма, бханте, на но ан̃н̃асса еварӯпо а̄нубха̄во дит̣т̣хапуббо, тенамха̄ паббаджита̄’’ти вутте, ‘‘бхиккхаве, еварӯпе дуппан̃н̃акамме патит̣т̣ха̄йа вассасатам̣ джӣванато ида̄ни во пан̃н̃а̄сампада̄йа ваттама̄на̄нам̣ ека̄хампи джӣвитам̣ сеййо’’ти ватва̄ анусандхим̣ гхат̣етва̄ дхаммам̣ десенто имам̣ га̄тхама̄ха –
111. ‘‘йо ча вассасатам̣ джӣве, дуппан̃н̃о асама̄хито;
ека̄хам̣ джӣвитам̣ сеййо, пан̃н̃авантасса джха̄йино’’ти.
таттха дуппан̃н̃о ниппан̃н̃о. пан̃н̃авантасса̄ти саппан̃н̃асса. сесам̣ пуримасадисамева̄ти.
десана̄васа̄не пан̃часата̄пи те бхиккхӯ саха пат̣исамбхида̄хи арахаттам̣ па̄пун̣им̣су. сампаттамаха̄джанасса̄пи са̄ттхика̄ дхаммадесана̄ ахосӣти.
кха̄н̣укон̣д̣ан̃н̃аттхераваттху дасамам̣.
11. саппада̄саттхераваттху
йо ча вассасатам̣ джӣвети имам̣ дхаммадесанам̣ саттха̄ джетаване вихаранто саппада̄саттхерам̣ а̄раббха катхеси.
са̄ваттхийам̣ киреко кулапутто саттху дхаммадесанам̣ сутва̄ паббаджитва̄ ладдхӯпасампадо апарена самайена уккан̣т̣хитва̄ ‘‘ма̄дисасса кулапуттасса гихибха̄во на̄ма айутто, паббаджджа̄йа т̣хатва̄ маран̣амхи ме сеййо’’ти чинтетва̄ аттано маран̣ӯпа̄йам̣ чинтенто вичарати. атхекадивасам̣ па̄това катабхаттакичча̄ бхиккхӯ виха̄рам̣ гантва̄ аггиса̄ла̄йа саппам̣ дисва̄ там̣ екасмим̣ кут̣е паккхипитва̄ кут̣ам̣ пидахитва̄ а̄да̄йа виха̄ра̄ никкхамим̣су. уккан̣т̣хитабхиккхупи бхаттакиччам̣ катва̄ а̄гаччханто те бхиккхӯ дисва̄ ‘‘ким̣ идам̣, а̄вусо’’ти пуччхитва̄ ‘‘саппо, а̄вусо’’ти вутте имина̄ ‘‘ким̣ кариссатха̄’’ти? ‘‘чхад̣д̣есса̄ма на’’нти. тесам̣ вачанам̣ сутва̄ ‘‘имина̄ атта̄нам̣ д̣ам̣са̄петва̄ марисса̄мӣ’’ти ‘‘а̄харатха, ахам̣ там̣ чхад̣д̣есса̄мӣ’’ти тесам̣ хаттхато кут̣ам̣ гахетва̄ екасмим̣ т̣ха̄не нисинно тена саппена атта̄нам̣ д̣ам̣са̄пети, саппо д̣ам̣ситум̣ на иччхати. со кут̣е хаттхам̣ ота̄ретва̄ ито чито ча а̄лолети, гхорасаппасса мукхам̣ виваритва̄ ан̇гулим̣ паккхипати, нева нам̣ саппо д̣ам̣си. со ‘‘на̄йам̣ а̄сӣвисо, гхарасаппо есо’’ти там̣ паха̄йа виха̄рам̣ агама̄си. атха нам̣ бхиккхӯ ‘‘чхад̣д̣ито те, а̄вусо, саппо’’ти а̄хам̣су. ‘‘на со, а̄вусо, гхорасаппо, гхарасаппо есо’’ти. ‘‘гхорасаппойева̄вусо, махантам̣ пхан̣ам̣ катва̄ сусуйанто дуккхена амхехи гахито, ким̣ ка̄ран̣а̄ евам̣ твам̣ вадесӣ’’ти а̄хам̣су. ‘‘ахам̣, а̄вусо, тена атта̄нам̣ д̣ам̣са̄пентопи мукхе ан̇гулим̣ паккхипентопи там̣ д̣ам̣са̄петум̣ на̄саккхи’’нти. там̣ сутва̄ бхиккхӯ тун̣хӣ ахесум̣.
атхекадивасам̣ нха̄пито две тайо кхуре а̄да̄йа виха̄рам̣ гантва̄ екам̣ бхӯмийам̣ т̣хапетва̄ екена бхиккхӯнам̣ кесе оха̄рети. со бхӯмийам̣ т̣хапитам̣ кхурам̣ гахетва̄ ‘‘имина̄ гӣвам̣ чхиндитва̄ марисса̄мӣ’’ти екасмим̣ руккхе гӣвам̣ упанидха̄йа кхурадха̄рам̣ галана̄л̣ийам̣ катва̄ т̣хито упасампада̄ма̄л̣ато пат̣т̣ха̄йа аттано сӣлам̣ а̄вадждженто вималачандаман̣д̣алам̣ вийа судхотаман̣икхандхамива ча ниммалам̣ сӣлам̣ аддаса. тасса там̣ олокентасса сакаласарӣрам̣ пхарантӣ пӣти уппаджджи. со пӣтим̣ виккхамбхетва̄ випассанам̣ вад̣д̣хенто саха пат̣исамбхида̄хи арахаттам̣ патва̄ кхурам̣ а̄да̄йа виха̄рамаджджхам̣ па̄виси. атха нам̣ бхиккхӯ ‘‘кахам̣ гатоси, а̄вусо’’ти пуччхим̣су. ‘‘‘имина̄ кхурена галана̄л̣им̣ чхиндитва̄ марисса̄мӣ’ти гатомхи, а̄вусо’’ти. атха ‘‘касма̄ на матосӣ’’ти? ида̄нимхи саттхам̣ а̄харитум̣ абхаббо джа̄то. ахан̃хи ‘‘имина̄ кхурена галана̄л̣им̣ чхиндисса̄мӣ’’ти н̃а̄н̣акхурена саббакилесе чхиндинти. бхиккхӯ ‘‘айам̣ абхӯтена ан̃н̃ам̣ бйа̄каротӣ’’ти бхагавато а̄рочесум̣. бхагава̄ тесам̣ катхам̣ сутва̄ а̄ха – ‘‘на, бхиккхаве, кхӣн̣а̄сава̄ на̄ма сахаттха̄ атта̄нам̣ джӣвита̄ воропентӣ’’ти. бханте, тумхе имам̣ ‘‘кхӣн̣а̄саво’’ти вадатха, евам̣ арахаттӯпаниссайасампанно пана̄йам̣ касма̄ уккан̣т̣хати, кимасса арахаттӯпаниссайака̄ран̣ам̣ ‘‘касма̄ со саппо етам̣ на д̣ам̣сатӣ’’ти? ‘‘бхиккхаве, со та̄ва саппо имасса ито татийе аттабха̄ве да̄со ахоси, со аттано са̄микасса сарӣрам̣ д̣ам̣ситум̣ на висахатӣ’’ти. евам̣ та̄ва несам̣ саттха̄ екам̣ ка̄ран̣ам̣ а̄чиккхи. тато пат̣т̣ха̄йа ча со бхиккху саппада̄со на̄ма джа̄то.
кассапасамма̄самбуддхака̄ле киреко кулапутто саттху дхаммакатхам̣ сутва̄ уппаннасам̣вего паббаджитва̄ ладдхӯпасампадо апарена самайена анабхиратийа̄ уппанна̄йа екасса саха̄йакасса бхиккхуно а̄рочеси. со тасса абхин̣хам̣ гихибха̄ве а̄дӣнавам̣ катхеси. там̣ сутва̄ итаро са̄сане абхирамитва̄ пуббе анабхиратака̄ле малаггахите саман̣апариккха̄ре екасмим̣ сон̣д̣итӣре ниммале каронто нисӣди. саха̄йакописса сантикейева нисинно. атха нам̣ со евама̄ха – ‘‘ахам̣, а̄вусо, уппаббаджанто име париккха̄ре туйхам̣ да̄тука̄мо ахоси’’нти. со лобхам̣ уппа̄детва̄ чинтеси – ‘‘имина̄ майхам̣ паббаджитена ва̄ уппаббаджитена ва̄ ко аттхо, ида̄ни париккха̄ре ган̣хисса̄мӣ’’ти. со тато пат̣т̣ха̄йа ‘‘ким̣ да̄на̄вусо, амха̄кам̣ джӣвитена, йе майам̣ капа̄лахаттха̄ паракулесу бхиккха̄йа чара̄ма, путтада̄рехи саддхим̣ а̄ла̄пасалла̄пам̣ на карома̄’’тиа̄дӣни ваданто гихибха̄васса гун̣ам̣ катхеси. со тасса катхам̣ сутва̄ пуна уккан̣т̣хито хутва̄ чинтеси – ‘‘айам̣ майа̄ ‘уккан̣т̣хитомхӣ’ти вутте пат̣хамам̣ гихибха̄ве а̄дӣнавам̣ катхетва̄ ида̄ни абхин̣хам̣ гун̣ам̣ катхети, ‘ким̣ ну кхо ка̄ран̣а’’’нти чинтенто ‘‘имесу саман̣апариккха̄ресу лобхена̄’’ти н̃атва̄ сайамева аттано читтам̣ ниваттеси. евамасса кассапасамма̄самбуддхака̄ле екасса бхиккхуно уккан̣т̣ха̄питатта̄ ида̄ни анабхирати уппанна̄. йо пана тенева тада̄ вӣсати вассасахасса̄ни саман̣адхаммо като, свасса етарахи арахаттӯпаниссайо джа̄тоти.
имаматтхам̣ те бхиккхӯ бхагавато сантика̄ сутва̄ уттарим̣ пуччхим̣су – ‘‘бханте, айам̣ кира бхиккху кхурадха̄рам̣ галана̄л̣ийам̣ катва̄ т̣хитова арахаттам̣ па̄пун̣а̄ти, уппаджджиссати ну кхо еттакена кхан̣ена арахаттамагго’’ти. ‘‘а̄ма, бхиккхаве, а̄раддхавӣрийасса бхиккхуно па̄дам̣ уккхипитва̄ бхӯмийам̣ т̣хапентасса па̄де бхӯмийам̣ асампаттейева арахаттамагго уппаджджати. кусӣтасса пуггаласса хи вассасатам̣ джӣванато а̄раддхавӣрийасса кхан̣аматтампи джӣвитам̣ сеййо’’ти ватва̄ анусандхим̣ гхат̣етва̄ имам̣ га̄тхама̄ха –
112. ‘‘йо ча вассасатам̣ джӣве, кусӣто хӣнавӣрийо;
ека̄хам̣ джӣвикам̣ сеййо, вӣрийама̄рабхато дал̣ха’’нти.
таттха кусӣтоти ка̄мавитакка̄дӣхи тӣхи витаккехи вӣтина̄менто пуггало. хӣнавӣрийоти ниббӣрийо. вӣрийама̄рабхато дал̣ханти дувидхаджджха̄наниббаттанасаматтхам̣ тхирам̣ вӣрийам̣ а̄рабхантасса. сесам̣ пуримасадисамева.
десана̄васа̄не бахӯ сота̄паттипхала̄дӣни па̄пун̣им̣сӯти.