12. пат̣а̄ча̄ра̄тхерӣваттху

йо ча вассасатам̣ джӣвети имам̣ дхаммадесанам̣ саттха̄ джетаване вихаранто пат̣а̄ча̄рам̣ тхерим̣ а̄раббха катхеси.

са̄ кира са̄ваттхийам̣ чатта̄лӣсакот̣ивибхавасса сет̣т̣хино дхӣта̄ ахоси абхирӯпа̄. там̣ сол̣асавассуддесикака̄ле саттабхӯмикасса па̄са̄дасса упариматале раккханта̄ васа̄песум̣. евам̣ сантепи са̄ екена аттано чӯл̣ӯпат̣т̣ха̄кена саддхим̣ виппат̣ипаджджи. атхасса̄ ма̄та̄питаро самаджа̄тикакуле екасса кума̄расса пат̣иссун̣итва̄ вива̄хадивасам̣ т̣хапесум̣. тасмим̣ упакат̣т̣хе са̄ там̣ чӯл̣ӯпат̣т̣ха̄кам̣ а̄ха – ‘‘мам̣ кира асукакуласса на̄ма дассанти, майи патикулам̣ гате мама пан̣н̣а̄ка̄рам̣ гахетва̄ а̄гатопи таттха павесанам̣ на лабхиссаси, саче те майи синехо аттхи, ида̄нева мам̣ гахетва̄ йена ва̄ тена ва̄ пала̄йассӯ’’ти. ‘‘со са̄дху, бхадде’’ти. ‘‘тена хи ахам̣ све па̄това нагарадва̄расса асукат̣т̣ха̄не на̄ма т̣хасса̄ми, твам̣ екена упа̄йена никкхамитва̄ таттха а̄гаччхеййа̄сӣ’’ти ватва̄ дутийадивасе сан̇кетат̣т̣ха̄не ат̣т̣ха̄си. са̄пи па̄това килит̣т̣хам̣ ваттхам̣ нива̄сетва̄ кесе виккиритва̄ кун̣д̣акена сарӣрам̣ маккхитва̄ кут̣ам̣ а̄да̄йа да̄сӣхи саддхим̣ гаччхантӣ вийа гхара̄ никкхамитва̄ там̣ т̣ха̄нам̣ агама̄си. со там̣ а̄да̄йа дӯрам̣ гантва̄ екасмим̣ га̄ме нива̄сам̣ каппетва̄ аран̃н̃е кхеттам̣ каситва̄ да̄рупан̣н̣а̄дӣни а̄харати. итара̄ кут̣ена удакам̣ а̄харитва̄ сахаттха̄ кот̣т̣анапачана̄дӣни каронтӣ аттано па̄пасса пхалам̣ анубхоти. атхасса̄ куччхийам̣ габбхо патит̣т̣ха̄си. са̄ парипун̣н̣агаббха̄ ‘‘идха ме кочи упака̄рако наттхи, ма̄та̄питаро на̄ма путтесу мудухадайа̄ хонти, тесам̣ сантикам̣ мам̣ нехи, таттха ме габбхавут̣т̣ха̄нам̣ бхависсатӣ’’ти са̄микам̣ йа̄чи. со ‘‘ким̣, бхадде, катхеси, мам̣ дисва̄ тава ма̄та̄питаро вивидха̄ каммака̄ран̣а̄ кареййум̣, на сакка̄ майа̄ таттха ганту’’нти пат̣иккхипи. са̄ пунаппунам̣ йа̄читва̄пи гаманам̣ алабхама̄на̄ тасса аран̃н̃ам̣ гатака̄ле пат̣ивиссаке а̄мантетва̄ ‘‘саче со а̄гантва̄ мам̣ апассанто ‘кахам̣ гата̄’ти пуччхиссати, мама аттано кулагхарам̣ гатабха̄вам̣ а̄чиккхеййа̄тха̄’’ти ватва̄ гехадва̄рам̣ пидахитва̄ пакка̄ми. сопи а̄гантва̄ там̣ апассанто пат̣ивиссаке пуччхитва̄ там̣ паваттим̣ сутва̄ ‘‘ниваттесса̄ми на’’нти анубандхитва̄ там̣ дисва̄ на̄наппака̄рам̣ йа̄чийама̄нопи ниваттетум̣ на̄саккхи. атхасса̄ екасмим̣ т̣ха̄не каммаджава̄та̄ чалим̣су. са̄ екам̣ гаччхантарам̣ пависитва̄, ‘‘са̄ми, каммаджава̄та̄ ме чалита̄’’ти ватва̄ бхӯмийам̣ нипаджджитва̄ сампариваттама̄на̄ киччхена да̄ракам̣ виджа̄йитва̄ ‘‘йассаттха̄йа̄хам̣ кулагхарам̣ гаччхеййам̣, со аттхо ниппханно’’ти пунадева тена саддхим̣ гехам̣ а̄гантва̄ ва̄сам̣ каппеси.

тасса̄ апарена самайена пуна габбхо патит̣т̣хахи. са̄ парипун̣н̣агаббха̄ хутва̄ пуриманайенева са̄микам̣ йа̄читва̄ гаманам̣ алабхама̄на̄ путтам̣ ан̇кена̄да̄йа татхева паккамитва̄ тена анубандхитва̄ ‘‘тит̣т̣ха̄хӣ’’ти вутте ниваттитум̣ на иччхи. атха несам̣ гаччханта̄нам̣ маха̄ ака̄ламегхо удапа̄ди саманта̄ виджджулата̄хи а̄диттам̣ вийа мегхаттханитехи, бхиджджама̄нам̣ вийа удакадха̄ра̄нипа̄танирантарам̣ набхам̣ ахоси. тасмим̣ кхан̣е тасса̄ каммаджава̄та̄ чалим̣су. са̄ са̄микам̣ а̄мантетва̄, ‘‘са̄ми, каммаджава̄та̄ ме чалита̄, на саккоми сандха̄ретум̣, ановассакат̣т̣ха̄нам̣ ме джа̄на̄хӣ’’ти а̄ха. со хаттхагата̄йа ва̄сийа̄ ито чито ча упадха̄ренто екасмим̣ ваммикаматтхаке джа̄там̣ гумбам̣ дисва̄ чхиндитум̣ а̄рабхи. атха нам̣ ваммикато никкхамитва̄ гхорависо а̄сӣвисо д̣ам̣си. тан̇кхан̣ан̃н̃евасса сарӣрам̣ антосамут̣т̣хита̄хи аггиджа̄ла̄хи д̣айхама̄нам̣ вийа нӣлаван̣н̣ам̣ хутва̄ таттхева пати. итара̄пи маха̄дуккхам̣ анубхавама̄на̄ тасса а̄гаманам̣ олокентӣпи там̣ адисва̄ва апарампи путтам̣ виджа̄йи. две да̄рака̄ ва̄тавут̣т̣хивегам̣ асахама̄на̄ маха̄виравам̣ вираванти. са̄ убхопи те урантаре катва̄ двӣхи джан̣н̣укехи чева хаттхехи ча бхӯмийам̣ уппӣл̣етва̄ татха̄ т̣хита̄ва раттим̣ вӣтина̄меси. сакаласарӣрам̣ ниллохитам̣ вийа пан̣д̣упала̄саван̣н̣ам̣ ахоси. са̄ ут̣т̣хите арун̣е мам̣сапесиван̣н̣ам̣ екам̣ путтам̣ ан̇кена̄да̄йа итарам̣ ан̇гулийа̄ гахетва̄ ‘‘ехи, та̄та, пита̄ те ито гато’’ти ватва̄ са̄микасса гатамаггена гаччхантӣ там̣ ваммикаматтхаке ка̄лам̣ катва̄ патитам̣ нӣлаван̣н̣ам̣ тхаддхасарӣрам̣ дисва̄ ‘‘мам̣ нисса̄йа мама са̄мико пантхе мато’’ти родантӣ паридевантӣ па̄йа̄си.

са̄ сакалараттим̣ девена вут̣т̣хатта̄ ачираватим̣ надим̣ джан̣н̣уппама̄н̣ена кат̣иппама̄н̣ена тханаппама̄н̣ена удакена парипун̣н̣ам̣ дисва̄ аттано мандабуддхита̄йа двӣхи да̄ракехи саддхим̣ удакам̣ отаритум̣ ависахантӣ джет̣т̣хапуттам̣ ориматӣре т̣хапетва̄ итарам̣ а̄да̄йа паратӣрам̣ гантва̄ са̄кха̄бхан̇гам̣ аттхаритва̄ нипаджджа̄петва̄ ‘‘итарасса сантикам̣ гамисса̄мӣ’’ти ба̄лапуттакам̣ паха̄йа таритум̣ асакконтӣ пунаппунам̣ ниваттитва̄ олокайама̄на̄ па̄йа̄си. атхасса̄ надӣмаджджхам̣ гатака̄ле еко сено там̣ кума̄рам̣ дисва̄ ‘‘мам̣сапесӣ’’ти сан̃н̃а̄йа а̄ка̄сато бхасси. са̄ там̣ путтассаттха̄йа бхассантам̣ дисва̄ убхо хаттхе уккхипитва̄ ‘‘сӯсӯ’’ти тиккхаттум̣ маха̄саддам̣ ниччха̄реси. сено дӯрабха̄вена там̣ асутва̄ва кума̄ракам̣ гахетва̄ веха̄сам̣ уппатитва̄ гато. ориматӣре т̣хитапутто ма̄тарам̣ надӣмаджджхе убхо хаттхе уккхипитва̄ маха̄саддам̣ ниччха̄райама̄нам̣ дисва̄ ‘‘мам̣ паккосатӣ’’ти сан̃н̃а̄йа вегена удаке пати. итисса̄ ба̄лапуттам̣ сено хари, джет̣т̣хапутто удакена вӯл̣хо.

са̄ ‘‘еко ме путто сенена гахито, еко удакена вӯл̣хо, пантхе ме пати мато’’ти родантӣ паридевантӣ гаччхама̄на̄ са̄ваттхито а̄гаччхантам̣ екам̣ пурисам̣ дисва̄ пуччхи – ‘‘каттха ва̄сикоси, та̄та̄’’ти? ‘‘са̄ваттхива̄сикомхи, амма̄’’ти. ‘‘са̄ваттхинагаре асукавӣтхийам̣ еварӯпам̣ асукакулам̣ на̄ма аттхи, джа̄на̄си, та̄та̄’’ти? ‘‘джа̄на̄ми, амма, там̣ пана ма̄ пуччхи, саче ан̃н̃ам̣ джа̄на̄си пуччха̄’’ти. ‘‘ан̃н̃ена ме каммам̣ наттхи, тадева пуччха̄ми, та̄та̄’’ти. ‘‘амма, твам̣ аттано ана̄чиккхитум̣ на деси, аджджа те саббараттим̣ дево вассанто дит̣т̣хо’’ти. ‘‘дит̣т̣хо ме, та̄та, майхамевесо саббараттим̣ вут̣т̣хо, на ан̃н̃асса. майхам̣ пана вут̣т̣хака̄ран̣ам̣ паччха̄ те катхесса̄ми, етасмим̣ та̄ва ме сет̣т̣хигехе паваттим̣ катхехӣ’’ти. ‘‘амма, аджджа раттим̣ сет̣т̣хин̃ча сет̣т̣хибхарийан̃ча сет̣т̣хипуттан̃ча̄ти тайопи джане аваттхарама̄нам̣ гехам̣ пати, те екачитакасмим̣ джха̄йанти. еса дхӯмо пан̃н̃а̄йати, амма̄’’ти. са̄ тасмим̣ кхан̣е ниваттхаваттхам̣ патама̄нам̣ на сан̃джа̄ни, умматтикабха̄вам̣ патва̄ йатха̄джа̄та̄ва родантӣ паридевантӣ –

‘‘убхо путта̄ ка̄лаката̄, пантхе майхам̣ патӣ мато;

ма̄та̄ пита̄ ча бха̄та̄ ча, екачитамхи д̣айхаре’’ти. (апа. тхерӣ 2.2.498) –

вилапантӣ париббхами. манусса̄ там̣ дисва̄ ‘‘умматтика̄ умматтика̄’’ти качаварам̣ гахетва̄ пам̣сум̣ гахетва̄ маттхаке окиранта̄ лед̣д̣ӯхи пахаранти. саттха̄ джетаванамаха̄виха̄ре ат̣т̣хапарисамаджджхе нисӣдитва̄ дхаммам̣ десенто там̣ а̄гаччхама̄нам̣ аддаса каппасатасахассам̣ пӯритапа̄рамим̣ абхинӣха̄расампаннам̣.

са̄ кира падумуттарабуддхака̄ле падумуттарасаттха̄ра̄ екам̣ винайадхараттхерим̣ ба̄ха̄йа гахетва̄ нанданаване т̣хапентам̣ вийа етадаггат̣т̣ха̄не т̣хапийама̄нам̣ дисва̄ ‘‘ахампи тумха̄дисасса буддхасса сантике винайадхараттхерӣнам̣ аггат̣т̣ха̄нам̣ лабхеййа’’нти адхика̄рам̣ катва̄ паттханам̣ т̣хапеси. падумуттарабуддхо ана̄гатам̣сан̃а̄н̣ам̣ паттхаритва̄ паттхана̄йа самиджджханабха̄вам̣ н̃атва̄ ‘‘ана̄гате готамабуддхасса на̄ма са̄сане айам̣ пат̣а̄ча̄ра̄ на̄мена винайадхараттхерӣнам̣ агга̄ бхависсатӣ’’ти бйа̄ка̄си. там̣ евам̣ паттхитапаттханам̣ абхинӣха̄расампаннам̣ саттха̄ дӯратова а̄гаччхантим̣ дисва̄ ‘‘имисса̄ т̣хапетва̄ мам̣ ан̃н̃о авассайо бхавитум̣ саматтхо на̄ма наттхӣ’’ти чинтетва̄ там̣ йатха̄ виха̄ра̄бхимукхам̣ а̄гаччхати, евам̣ ака̄си. париса̄ там̣ дисва̄ва ‘‘имисса̄ умматтика̄йа ито а̄гантум̣ ма̄ дадиттха̄’’ти а̄ха. саттха̄ ‘‘апетха, ма̄ нам̣ ва̄райиттха̄’’ти ватва̄ авидӯрат̣т̣ха̄нам̣ а̄гатака̄ле ‘‘сатим̣ пат̣илабха бхагинӣ’’ти а̄ха. са̄ там̣ кхан̣ам̣йева буддха̄нубха̄вена сатим̣ пат̣илабхи. тасмим̣ка̄ле ниваттхаваттхасса патитабха̄вам̣ саллаккхетва̄ хироттаппам̣ паччупат̣т̣ха̄петва̄ уккут̣икам̣ нисӣди. атхасса̄ еко пурисо уттараса̄т̣акам̣ кхипи. са̄ там̣ нива̄сетва̄ саттха̄рам̣ упасан̇камитва̄ суван̣н̣аван̣н̣есу па̄десу пан̃чапатит̣т̣хитена вандитва̄, ‘‘бханте, авассайо ме хотха, патит̣т̣ха̄ ме хотха. екан̃хи ме путтам̣ сено ган̣хи, еко удакена вӯл̣хо, пантхе ме пати мато, ма̄та̄питаро чева ме бха̄та̄ ча гехена аваттхат̣а̄ екачитакасмим̣ джха̄йантӣ’’ти.

саттха̄ тасса̄ вачанам̣ сутва̄ ‘‘пат̣а̄ча̄ре, ма̄ чинтайи, тава та̄н̣ам̣ саран̣ам̣ авассайо бхавитум̣ саматтхассева сантикам̣ а̄гата̄си. йатха̄ хи тава ида̄ни еко путтако сенена гахито, еко удакена вӯл̣хо, пантхе пати мато, ма̄та̄питаро чева бха̄та̄ ча гехена аваттхат̣а̄; евамева имасмим̣ сам̣са̄ре путта̄дӣнам̣ матака̄ле тава родантийа̄ паггхаритаассу чатуннам̣ маха̄самудда̄нам̣ удакато бахутара’’нти ватва̄ имам̣ га̄тхама̄ха –

‘‘чатӯсу самуддесу джалам̣ париттакам̣,

тато бахум̣ ассуджалам̣ анаппакам̣;

дуккхена пхут̣т̣хасса нарасса сочана̄,

ким̣ ка̄ран̣а̄ амма тувам̣ памаджджасӣ’’ти.

евам̣ саттхари анаматаггапарийа̄йам̣ катхенте тасса сарӣре соко тануттам̣ агама̄си. атха нам̣ танубхӯтасокам̣ н̃атва̄ пуна саттха̄ а̄мантетва̄ ‘‘пат̣а̄ча̄ре путта̄дайо на̄ма паралокам̣ гаччхантасса та̄н̣ам̣ ва̄ лен̣ам̣ ва̄ саран̣ам̣ ва̄ бхавитум̣ на сакконти, тасма̄ виджджама̄на̄пи те на сантийева, пан̣д̣итена пана сӣлам̣ висодхетва̄ аттано нибба̄нага̄мимаггам̣ кхиппамева содхетум̣ ват̣т̣атӣ’’ти ватва̄ дхаммам̣ десенто има̄ га̄тха̄ абха̄си –

‘‘на санти путта̄ та̄н̣а̄йа, на пита̄ на̄пи бандхава̄;

антакена̄дхипаннасса, наттхи н̃а̄тӣсу та̄н̣ата̄. (дха. па. 288; апа. тхерӣ 2.2.501);

‘‘етаматтхавассам̣ н̃атва̄, пан̣д̣ито сӣласам̣вуто;

нибба̄нагаманам̣ маггам̣, кхиппамева висодхайе’’ти. (дха. па. 289);

десана̄васа̄не пат̣а̄ча̄ра̄ маха̄патхавийам̣ пам̣супарима̄н̣е килесе джха̄петва̄ сота̄паттипхале патит̣т̣хахи, ан̃н̃епи бахӯ сота̄паттипхала̄дӣни па̄пун̣им̣сӯти. са̄ пана сота̄панна̄ хутва̄ саттха̄рам̣ паббаджджам̣ йа̄чи. саттха̄ там̣ бхиккхунӣнам̣ сантикам̣ пахин̣итва̄ пабба̄джеси. са̄ ладдхӯпасампада̄ пат̣ита̄ча̄ратта̄ пат̣а̄ча̄ра̄твева пан̃н̃а̄йи. са̄ екадивасам̣ кут̣ена удакам̣ а̄да̄йа па̄де дховантӣ удакам̣ а̄син̃чи, там̣ тхокам̣ гантва̄ паччхиджджи. дутийава̄ре а̄ситтам̣ тато дӯратарам̣ агама̄си. татийава̄ре а̄ситтам̣ татопи дӯратаранти. са̄ тадева а̄рамман̣ам̣ гахетва̄ тайо вайе париччхиндитва̄ ‘‘майа̄ пат̣хамам̣ а̄ситтам̣ удакам̣ вийа име сатта̄ пат̣хамавайепи маранти, тато дӯратарам̣ гатам̣ дутийава̄ре а̄ситтам̣ удакам̣ вийа маджджхимавайепи маранти, татопи дӯратарам̣ гатам̣ татийава̄ре а̄ситтам̣ удакам̣ вийа паччхимавайепи марантийева̄’’ти чинтеси. саттха̄ гандхакут̣ийам̣ нисиннова обха̄сам̣ пхаритва̄ тасса̄ саммукхе т̣хатва̄ катхенто вийа ‘‘еваметам̣ пат̣а̄ча̄ре, пан̃чаннампи кхандха̄нам̣ удайаббайам̣ апассантасса вассасатам̣ джӣванато тесам̣ удайаббайам̣ пассантасса ека̄хампи екаккхан̣ампи джӣвитам̣ сеййо’’ти ватва̄ анусандхим̣ гхат̣етва̄ дхаммам̣ десенто га̄тхама̄ха –

113. ‘‘йо ча вассасатам̣ джӣве, апассам̣ удайаббайам̣;

ека̄хам̣ джӣвитам̣ сеййо, пассато удайаббайа’’нти.

таттха апассам̣ удайаббайанти пан̃чаннам̣ кхандха̄нам̣ пан̃чавӣсатийа̄ лаккхан̣ехи удайан̃ча вайан̃ча апассанто. пассато удайаббайанти тесам̣ удайан̃ча вайан̃ча пассантасса. итарасса джӣванато ека̄хампи джӣвитам̣ сеййоти.

десана̄васа̄не пат̣а̄ча̄ра̄ саха пат̣исамбхида̄хи арахаттам̣ па̄пун̣и.

пат̣а̄ча̄ра̄тхерӣваттху два̄дасамам̣.