5. пан̣д̣итаса̄ман̣ераваттху

удакан̃хи найантӣти имам̣ дхаммадесанам̣ саттха̄ джетаване вихаранто пан̣д̣итаса̄ман̣ерам̣ а̄раббха катхеси.

атӣте кира кассапасамма̄самбуддхо вӣсатикхӣн̣а̄савасахассапарива̄ро ба̄ра̄н̣асим̣ агама̄си. манусса̄ аттано балам̣ саллаккхетва̄ ат̣т̣хапи дасапи екато хутва̄ агантукада̄на̄дӣни адам̣су. атхекадивасам̣ саттха̄ бхаттакиччапарийоса̄не евам̣ анумоданамака̄си –

‘‘упа̄сака̄ идха екаччо ‘аттано сантакамева да̄тум̣ ват̣т̣ати, ким̣ парена сама̄дапитена̄’ти аттана̄ва да̄нам̣ дети, парам̣ на сама̄дапети. со ниббаттаниббаттат̣т̣ха̄не бхогасампадам̣ лабхати, но парива̄расампадам̣. екаччо парам̣ сама̄дапети, аттана̄ на дети. со ниббаттаниббаттат̣т̣ха̄не парива̄расампадам̣ лабхати, но бхогасампадам̣ екаччо аттана̄пи на дети, парампи на сама̄дапети. со ниббаттаниббаттат̣т̣ха̄не нева бхогасампадам̣ лабхати, на парива̄расампадам̣, вигха̄са̄дова хутва̄ джӣвати. екаччо аттана̄ ча дети, паран̃ча сама̄дапети. со ниббаттаниббаттат̣т̣ха̄не бхогасампадампи лабхати парива̄расампадампӣ’’ти.

там̣ сутва̄ самӣпе т̣хито еко пан̣д̣итапурисо чинтеси – ‘‘ахам̣ да̄ни татха̄ карисса̄ми, йатха̄ ме двепи сампаттийо бхависсантӣ’’ти. со саттха̄рам̣ вандитва̄ а̄ха – ‘‘бханте, сва̄тана̄йа майхам̣ бхиккхам̣ ган̣хатха̄’’ти. ‘‘киттакехи те бхиккхӯхи аттхо’’ти? ‘‘киттако пана во, бханте, парива̄ро’’ти? ‘‘вӣсати бхиккхусахасса̄нӣ’’ти. ‘‘бханте, саббехи саддхим̣ сва̄тана̄йа майхам̣ бхиккхам̣ ган̣хатха̄’’ти. саттха̄ адхива̄сеси. со га̄мам̣ пависитва̄, ‘‘аммата̄та̄, сва̄тана̄йа майа̄ буддхаппамукхо бхиккхусан̇гхо нимантито, тумхе йаттака̄нам̣ бхиккхӯнам̣ да̄тум̣ саккхиссатха, таттака̄нам̣ да̄нам̣ детха̄’’ти а̄рочетва̄ вичаранто аттано аттано балам̣ саллаккхетва̄ ‘‘майам̣ дасаннам̣ дасса̄ма, майам̣ вӣсатийа̄, майам̣ сатасса, майам̣ пан̃часата̄на’’нти вутте саббесам̣ вачанам̣ а̄дито пат̣т̣ха̄йа пан̣н̣е а̄ропеси.

тена ча самайена тасмим̣ нагаре атидуггатабха̄венева ‘‘маха̄дуггато’’ти пан̃н̃а̄то еко пурисо аттхи. со тампи саммукха̄гатам̣ дисва̄, самма маха̄дуггата, майа̄ сва̄тана̄йа буддхаппамукхо бхиккхусан̇гхо нимантито, све нагарава̄сино да̄нам̣ дассанти, ‘‘твам̣ кати бхиккхӯ бходжессасӣ’’ти? ‘‘са̄ми, майхам̣ ким̣ бхиккхӯхи, бхиккхӯхи на̄ма садхана̄нам̣ аттхо, майхам̣ пана све йа̄гуаттха̄йа тан̣д̣улана̄л̣иматтампи наттхи, ахам̣ бхатим̣ катва̄ джӣва̄ми, ким̣ ме бхиккхӯхӣ’’ти? сама̄дапакена на̄ма бйаттена бхавитаббам̣. тасма̄ со тена ‘‘наттхӣ’’ти вуттепи тун̣хӣбхӯто ахутва̄ евама̄ха – ‘‘самма маха̄дуггата, имасмим̣ нагаре субходжанам̣ бхун̃джитва̄ сукхумаваттхам̣ нива̄сетва̄ на̄на̄бхаран̣апат̣иман̣д̣ита̄ сирисайане сайама̄на̄ бахӯ джана̄ сампаттим̣ анубхаванти, твам̣ пана дивасам̣ бхатим̣ катва̄ куччхипӯран̣аматтампи на лабхаси, евам̣ сантепи ‘ахам̣ пуббе пун̃н̃ам̣ акататта̄ кин̃чи на лабха̄мӣ’ти на джа̄на̄сӣ’’ти? ‘‘джа̄на̄ми, са̄мӣ’’ти. ‘‘атха касма̄ ида̄ни пун̃н̃ам̣ на кароси, твам̣ йува̄ баласампанно, ким̣ тайа̄ бхатим̣ катва̄пи йатха̄балам̣ да̄нам̣ да̄тум̣ на ват̣т̣атӣ’’ти? со тасмим̣ катхентейева сам̣вегаппатто хутва̄ ‘‘майхампи екам̣ бхиккхум̣ пан̣н̣е а̄ропехи, кин̃чидева бхатим̣ катва̄ екасса бхиккхам̣ дасса̄мӣ’’ти а̄ха. итаро ‘‘ким̣ екена бхиккхуна̄ пан̣н̣е а̄ропитена̄’’ти на а̄ропеси? маха̄дуггатопи гехам̣ гантва̄ бхарийам̣ а̄ха – ‘‘бхадде, нагарава̄сино све сан̇гхабхаттам̣ кариссанти, ахампи сама̄дапакена ‘екасса бхиккхам̣ дехӣ’ти вутто, майампи све екасса бхиккхам̣ дасса̄ма̄’’ти. атхасса бхарийа̄ ‘‘майам̣ далидда̄, касма̄ тайа̄ сампат̣иччхита’’нти аватва̄ва, ‘‘са̄ми, бхаддакам̣ те катам̣, майам̣ пуббепи кин̃чи адатва̄ ида̄ни дуггата̄ джа̄та̄, майам̣ убхопи бхатим̣ катва̄ екасса бхиккхам̣ дасса̄ма, са̄мӣ’’ти ватва̄ убхопи геха̄ никкхамитва̄ бхатит̣т̣ха̄нам̣ агамам̣су.

маха̄сет̣т̣хи там̣ дисва̄ ‘‘ким̣, самма маха̄дуггата, бхатим̣ кариссасӣ’’ти пуччхи. ‘‘а̄ма, аййа̄’’ти. ‘‘ким̣ кариссасӣ’’ти? ‘‘йам̣ тумхе ка̄рессатха, там̣ карисса̄мӣ’’ти. ‘‘тена хи майам̣ све две тӣн̣и бхиккхусата̄ни бходжесса̄ма, ехи, да̄рӯни пха̄лехӣ’’ти ва̄сипхарасум̣ нӣхаритва̄ да̄песи. маха̄дуггато дал̣хам̣ каччхам̣ бандхитва̄ махусса̄хаппатто ва̄сим̣ паха̄йа пхарасум̣ ган̣ханто, пхарасум̣ паха̄йа ва̄сим̣ ган̣ханто да̄рӯни пха̄лети. атха нам̣ сет̣т̣хи а̄ха – ‘‘самма, твам̣ аджджа ативийа усса̄хаппатто каммам̣ кароси, ким̣ ну кхо ка̄ран̣а’’нти? ‘‘са̄ми, ахам̣ све екам̣ бхиккхум̣ бходжесса̄мӣ’’ти. там̣ сутва̄ сет̣т̣хи пасаннама̄насо чинтеси – ‘‘ахо имина̄ дуккарам̣ катам̣, ‘ахам̣ дуггато’ти тун̣хӣбха̄вам̣ ана̄паджджитва̄ ‘бхатим̣ катва̄ екам̣ бхиккхум̣ бходжесса̄мӣ’ти вадатӣ’’ти. сет̣т̣хибхарийа̄пи тасса бхарийам̣ дисва̄, ‘‘амма, ким̣ каммам̣ кариссасӣ’’ти пуччхитва̄ ‘‘йам̣ тумхе ка̄рессатха, там̣ каромӣ’’ти вутте удуккхаласа̄лам̣ павесетва̄ суппамусала̄дӣни да̄песи. са̄ наччантӣ вийа тут̣т̣хапахат̣т̣ха̄ вӣхим̣ кот̣т̣ети чева опхун̣а̄ти ча. атха нам̣ сет̣т̣хибхарийа̄ пуччхи – ‘‘амма, твам̣ ативийа тут̣т̣хапахат̣т̣ха̄ каммам̣ кароси, ким̣ ну кхо ка̄ран̣а’’нти? ‘‘аййе, имам̣ бхатим̣ катва̄ майампи екам̣ бхиккхум̣ бходжесса̄ма̄’’ти. там̣ сутва̄ сет̣т̣хибхарийа̄пи тассам̣ ‘‘ахо вата̄йам̣ дуккарака̄рика̄’’ти пасӣди. сет̣т̣хи маха̄дуггатасса да̄рӯнам̣ пха̄литака̄ле ‘‘айам̣ те бхатӣ’’ти са̄лӣнам̣ чатассо на̄л̣ийо да̄петва̄ ‘‘айам̣ те тут̣т̣хида̄йо’’ти апара̄пи чатассо на̄л̣ийо да̄песи.

со гехам̣ гантва̄ бхарийам̣ а̄ха – ‘‘майа̄ бхатим̣ катва̄ са̄ли ладдхо, айам̣ нива̄по бхависсати, тайа̄ ладдха̄йа бхатийа̄ дадхителакат̣укабхан̣д̣а̄ни ган̣ха̄хӣ’’ти. сет̣т̣хибхарийа̄пи пуна тасса̄ екам̣ саппикарот̣икан̃чева дадхибха̄джанан̃ча кат̣укабхан̣д̣ан̃ча суддхатан̣д̣ул̣ина̄л̣ин̃ча да̄песи. ити ча убхиннампи нава тан̣д̣улана̄л̣ийо ахесум̣. те ‘‘деййадхаммо но ладдхо’’ти тут̣т̣хахат̣т̣ха̄ па̄това ут̣т̣хахим̣су. бхарийа̄ маха̄дуггатам̣ а̄ха – ‘‘гаччха, са̄ми, пан̣н̣ам̣ парийеситва̄ а̄хара̄’’ти. со антара̄пан̣е пан̣н̣ам̣ адисва̄ надӣтӣрам̣ гантва̄ ‘‘аджджа аййа̄нам̣ бходжанам̣ да̄тум̣ лабхисса̄мӣ’’ти пахат̣т̣хама̄насо га̄йанто пан̣н̣ам̣ уччинати. маха̄джа̄лам̣ кхипитва̄ т̣хито кеват̣т̣о ‘‘маха̄дуггатасса саддена бхавитабба’’нти там̣ паккоситва̄ пуччхи – ‘‘ативийа тут̣т̣хачитто га̄йаси, ким̣ ну кхо ка̄ран̣а’’нти? ‘‘пан̣н̣ам̣ уччина̄ми, самма̄’’ти. ‘‘ким̣ кариссасӣ’’ти? ‘‘екам̣ бхиккхум̣ бходжесса̄мӣ’’ти. ‘‘ахо сукхито, бхиккху, со тава ким̣ пан̣н̣ам̣ кха̄диссатӣ’’ти? ‘‘ким̣ кароми, самма, аттана̄ ладдхапан̣н̣ена бходжесса̄мӣ’’ти? ‘‘тена хи ехӣ’’ти. ‘‘ким̣ кароми, самма̄’’ти? ‘‘име маччхе гахетва̄ па̄даггханака̄ни ад̣д̣хаггханака̄ни каха̄пан̣аггханака̄ни ча удда̄на̄ни карохӣ’’ти. со татха̄ ака̄си. баддхабаддхе маччхе нагарава̄сино нимантитанимантита̄нам̣ бхиккхӯнам̣ аттха̄йа харим̣су. тасса маччхудда̄на̄ни каронтассева бхиккха̄ча̄равела̄ па̄пун̣и. со велам̣ саллаккхетва̄ ‘‘гамисса̄махам̣, самма, айам̣ бхиккхӯнам̣ а̄гаманавела̄’’ти а̄ха. ‘‘аттхи пана кин̃чи маччхудда̄на’’нти? ‘‘наттхи, самма, сабба̄ни кхӣн̣а̄нӣ’’ти. ‘‘тена хи майа̄ аттано аттха̄йа ва̄лука̄йа никхан̣итва̄ чатта̄ро рохитамаччха̄ т̣хапита̄, саче бхиккхум̣ бходжетука̄моси, име гахетва̄ гаччха̄’’ти те маччхе тасса ада̄си.

там̣ дивасам̣ пана саттха̄ паччӯсака̄ле локам̣ волокенто маха̄дуггатам̣ аттано н̃а̄н̣аджа̄ласса анто павит̣т̣хам̣ дисва̄ ‘‘ким̣ ну кхо бхависсатӣ’’ти а̄вадждженто ‘‘маха̄дуггато ‘екам̣ бхиккхум̣ бходжесса̄мӣ’ти бхарийа̄йа саддхим̣ хиййо бхатим̣ ака̄си, катарам̣ ну кхо бхиккхум̣ лабхиссатӣ’’ти чинтетва̄ ‘‘манусса̄ пан̣н̣е а̄ропитасан̃н̃а̄йа бхиккхӯ гахетва̄ аттано аттано гехесу нисӣда̄пессанти, маха̄дуггато мам̣ т̣хапетва̄ ан̃н̃ам̣ бхиккхум̣ на лабхиссатӣ’’ти упадха̄реси. буддха̄ кира дуггатесу анукампам̣ каронти. тасма̄ саттха̄ па̄това сарӣрапат̣иджагганам̣ катва̄ ‘‘маха̄дуггатам̣ сан̇ган̣хисса̄мӣ’’ти гандхакут̣им̣ пависитва̄ нисӣди. маха̄дуггатепи маччхе гахетва̄ гехам̣ пависанте саккасса пан̣д̣укамбаласила̄санам̣ ун̣ха̄ка̄рам̣ дассеси. со ‘‘ким̣ ну кхо ка̄ран̣а’’нти олокенто ‘‘хиййо, маха̄дуггато ‘екасса бхиккхуно бхиккхам̣ дасса̄мӣ’ти аттано бхарийа̄йа саддхим̣ бхатим̣ ака̄си, катарам̣ ну кхо бхиккхум̣ лабхиссатӣ’’ти чинтетва̄ ‘‘наттхетасса ан̃н̃о бхиккху, саттха̄ пана маха̄дуггатасса сан̇гахам̣ карисса̄мӣ’’ти гандхакут̣ийам̣ нисинно. маха̄дуггато аттано упакаппанакам̣ йа̄губхаттам̣ пан̣н̣асӯпеййампи татха̄гатасса дадеййа, ‘‘йам̣нӯна̄хам̣ маха̄дуггатасса гехам̣ гантва̄ бхаттака̄ракакаммам̣ кареййа’’нти ан̃н̃а̄такавесена тасса гехасамӣпам̣ гантва̄ ‘‘аттхи ну кхо кассачи кин̃чи бхатийа̄ ка̄табба’’нти пуччхи. маха̄дуггато там̣ дисва̄ а̄ха – ‘‘самма, ким̣ каммам̣ кариссасӣ’’ти? ‘‘ахам̣, са̄ми, саббасиппико, майхам̣ аджа̄нанасиппам̣ на̄ма наттхи, йа̄губхатта̄дӣнипи сампа̄детум̣ джа̄на̄мӣ’’ти. ‘‘самма, майам̣ тава каммена аттхика̄, туйхам̣ пана кин̃чи да̄таббам̣ бхатим̣ на пасса̄ма̄’’ти. ‘‘ким̣ пана те каттабба’’нти? ‘‘екасса бхиккхусса бхиккхам̣ да̄тука̄момхи, тасса йа̄губхаттасам̣видха̄нам̣ иччха̄мӣ’’ти. ‘‘саче бхиккхусса бхиккхам̣ дассаси, на ме бхатийа̄ аттхо, ким̣ мама пун̃н̃ам̣ на ват̣т̣атӣ’’ти? ‘‘евам̣ санте са̄дху, самма, пависа̄’’ти. со тасса гехам̣ пависитва̄ телатан̣д̣ула̄дӣни а̄хара̄петва̄ ‘‘гаччха, аттано паттабхиккхум̣ а̄нехӣ’’ти там̣ уййоджеси. да̄навеййа̄ват̣икопи пан̣н̣е а̄ропитанийа̄менева тесам̣ тесам̣ геха̄ни бхиккхӯ пахин̣и.

маха̄дуггато тасса сантикам̣ гантва̄ ‘‘майхам̣ паттабхиккхум̣ дехӣ’’ти а̄ха. со тасмим̣ кхан̣е сатим̣ лабхитва̄ ‘‘ахам̣ тава бхиккхум̣ памут̣т̣хо’’ти а̄ха. маха̄дуггато тикхин̣а̄йа саттийа̄ куччхийам̣ пахат̣о вийа, ‘‘са̄ми, касма̄ мам̣ на̄сеси, ахам̣ тайа̄ хиййо сама̄дапито бхарийа̄йа саддхим̣ дивасам̣ бхатим̣ катва̄ аджджа па̄това пан̣н̣аттха̄йа надӣтӣре а̄хин̣д̣итва̄ а̄гато, дехи ме екам̣ бхиккху’’нти ба̄ха̄ паггайха паридеви. манусса̄ саннипатитва̄ ‘‘киметам̣, маха̄дуггата̄’’ти пуччхим̣су. со таматтхам̣ а̄рочеси. те веййа̄ват̣икам̣ пуччхим̣су – ‘‘саччам̣ кира, самма, тайа̄ еса ‘бхатим̣ катва̄ екасса бхиккхусса бхиккхам̣ дехӣ’ти сама̄дапито’’ти? ‘‘а̄ма, аййа̄’’ти. ‘‘бха̄рийам̣ те каммам̣ катам̣, йо твам̣ еттаке бхиккхӯ сам̣видаханто етасса екам̣ бхиккхум̣ на̄да̄сӣ’’ти. со тесам̣ вачанена ман̇кубхӯто там̣ а̄ха – ‘‘самма маха̄дуггата, ма̄ мам̣ на̄сайи, ахам̣ тава ка̄ран̣а̄ маха̄вихесам̣ патто, манусса̄ пан̣н̣е а̄ропитанийа̄мена аттано аттано паттабхиккхӯ найим̣су, аттано гехе нисиннабхиккхум̣ нӣхаритва̄ денто на̄ма наттхи, саттха̄ пана мукхам̣ дховитва̄ гандхакут̣ийамева нисинно, ра̄джайувара̄джасена̄патиа̄дайо саттху гандхакут̣ито никкхаманам̣ олокента̄ нисинна̄ саттху паттам̣ гахетва̄ ‘гамисса̄ма̄’ти. буддха̄ на̄ма дуггате анукампам̣ каронти, твам̣ виха̄рам̣ гантва̄ ‘дуггатомхи, бханте, мама сан̇гахам̣ каротха̄’ти саттха̄рам̣ ванда, саче те пун̃н̃ам̣ аттхи, аддха̄ лаччхасӣ’’ти.

со виха̄рам̣ агама̄си. атха нам̣ ан̃н̃есу дивасесу виха̄ре вигха̄са̄дабха̄вена дит̣т̣хатта̄ ра̄джайувара̄джа̄дайо, ‘‘маха̄дуггата, на та̄ва бхаттака̄ло, касма̄ твам̣ а̄гаччхасӣ’’ти а̄хам̣су. со ‘‘джа̄на̄ми, са̄ми, ‘на та̄ва бхаттака̄ло’ти. саттха̄рам̣ пана вандитум̣ а̄гаччха̄мӣ’’ти ваданто гантва̄ гандхакут̣ийа̄ умма̄ре сӣсам̣ т̣хапетва̄ пан̃чапатит̣т̣хитена вандитва̄, ‘‘бханте, имасмим̣ нагаре майа̄ дуггататаро наттхи, авассайо ме хотха, каротха ме сан̇гаха’’нти а̄ха. саттха̄ гандхакут̣идва̄рам̣ виваритва̄ паттам̣ нӣхаритва̄ тасса хаттхе т̣хапеси. со чаккаваттисирим̣ патто вийа ахоси, ра̄джайувара̄джа̄дайо ан̃н̃аман̃н̃асса мукха̄ни олокайим̣су. саттха̄ра̄ диннапаттан̃хи кочи иссарийавасена гахетум̣ саматтхо на̄ма наттхи. евам̣ пана вадим̣су, ‘‘самма маха̄дуггата, саттху паттам̣ амха̄кам̣ дехи еттакам̣ на̄ма те дханам̣ дасса̄ма, твам̣ дуггато дханам̣ ган̣ха̄хи, ким̣ те паттена̄’’ти? маха̄дуггато ‘‘на кассачи дасса̄ми, на ме дханена аттхо, саттха̄рам̣йева бходжесса̄мӣ’’ти а̄ха. авасеса̄ там̣ йа̄читва̄ паттам̣ алабхитва̄ ниваттим̣су. ра̄джа̄ пана ‘‘маха̄дуггато дханена палобхийама̄нопи саттху паттам̣ на дети, саттха̄ра̄ ча сайам̣ диннапаттам̣ кочи гахетум̣ на саккоти, имасса деййадхаммо на̄ма киттако бхависсати, имина̄ деййадхаммасса диннака̄ле саттха̄рам̣ а̄да̄йа гехам̣ нетва̄ майхам̣ сампа̄дитам̣ а̄ха̄рам̣ дасса̄мӣ’’ти чинтетва̄ саттха̄ра̄ саддхим̣йева агама̄си. саккопи девара̄джа̄ йа̄гукхаджджакабхаттасӯпеййапан̣н̣а̄дӣни сампа̄детва̄ саттху нисӣдана̄рахам̣ а̄санам̣ пан̃н̃апетва̄ нисӣди.

маха̄дуггато саттха̄рам̣ нетва̄ ‘‘пависатха, бханте’’ти а̄ха. васанагехан̃часса нӣчам̣ хоти, анонатена пависитум̣ на сакка̄. буддха̄ ча на̄ма гехам̣ пависанта̄ на онамитва̄ пависанти. гехан̃хи пависанака̄ле маха̄патхавӣ ва̄ хет̣т̣ха̄ огаччхати, гехам̣ ва̄ уддхам̣ гаччхати. идам̣ тесам̣ судиннада̄насса пхалам̣. пуна никкхамитва̄ гатака̄ле саббам̣ па̄катикамева хоти. тасма̄ саттха̄ т̣хитакова гехам̣ пависитва̄ саккена пан̃н̃атта̄сане нисӣди. саттхари нисинне ра̄джа̄ а̄ха – ‘‘самма маха̄дуггата, тайа̄ амха̄кам̣ йа̄чанта̄нампи саттху патто на динно, пасса̄ма та̄ва, кӣдисо те саттху сакка̄ро като’’ти? атхасса сакко йа̄гукхаджджака̄дӣни виваритва̄ дассеси. тесам̣ ва̄сагандхо сакаланагарам̣ чха̄детва̄ ат̣т̣ха̄си. ра̄джа̄ йа̄гуа̄дӣни олокетва̄ бхагавантам̣ а̄ха – ‘‘бханте, ‘ахам̣ маха̄дуггатасса деййадхаммо киттако бхависсати, имина̄ деййадхамме динне саттха̄рам̣ гехам̣ нетва̄ аттано сампа̄дитам̣ а̄ха̄рам̣ дасса̄мӣ’ти чинтетва̄ а̄гато, майа̄ еварӯпо а̄ха̄ро на дит̣т̣хапуббо, майи идха т̣хите маха̄дуггато киламеййа, гаччха̄маха’’нти саттха̄рам̣ вандитва̄ пакка̄ми. саккопи саттха̄рам̣ йа̄гуа̄дӣни датва̄ саккаччам̣ паривиси. саттха̄пи катабхаттакиччо анумоданам̣ катва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ пакка̄ми.

сакко маха̄дуггатасса сан̃н̃ам̣ ада̄си. со паттам̣ гахетва̄ саттха̄рам̣ анугаччхи. сакко ниваттитва̄ маха̄дуггатасса гехадва̄ре т̣хито а̄ка̄сам̣ олокеси. та̄вадева а̄ка̄сато саттаратанавассам̣ васситва̄ тасса гехе саббабха̄джана̄ни пӯретва̄ сакалам̣ гехам̣ пӯреси. тасса гехе ока̄со на̄хоси. тасса бхарийа̄ да̄раке хаттхесу гахетва̄ нӣхаритва̄ бахи ат̣т̣ха̄си. со саттха̄рам̣ анугантва̄ ниватто да̄раке бахи дисва̄ ‘‘ким̣ ида’’нти пуччхи. ‘‘са̄ми, сакалам̣ но гехам̣ саттахи ратанехи пун̣н̣ам̣, пависитум̣ ока̄со наттхӣ’’ти. со ‘‘аджджева ме да̄нена випа̄ко динно’’ти чинтетва̄ ран̃н̃о сантикам̣ гантва̄ вандитва̄, ‘‘касма̄ а̄гатосӣ’’ти вутте а̄ха –‘‘дева, гехам̣ ме саттахи ратанехи пун̣н̣ам̣, там̣ дханам̣ ган̣хатха̄’’ти. ра̄джа̄ ‘‘ахо буддха̄нам̣ диннада̄нам̣, аджджева маттхакам̣ патта’’нти чинтетва̄ там̣ а̄ха – ‘‘ким̣ те ладдхум̣ ват̣т̣атӣ’’ти? ‘‘дханахаран̣аттха̄йа сакат̣асахассам̣, дева̄’’ти. ра̄джа̄ сакат̣асахассам̣ песетва̄ дханам̣ а̄хара̄петва̄ ра̄джан̇ган̣е окира̄песи. та̄лаппама̄н̣о ра̄си ахоси. ра̄джа̄ нагаре саннипа̄та̄петва̄ ‘‘имасмим̣ нагаре аттхи кассачи еттакам̣ дхана’’нти пуччхи. ‘‘наттхи, дева̄’’ти. ‘‘евам̣ маха̄дханасса ким̣ ка̄тум̣ ват̣т̣атӣ’’ти? ‘‘сет̣т̣хит̣т̣ха̄нам̣ да̄тум̣ ват̣т̣ати, дева̄’’ти. ра̄джа̄ тасса маха̄сакка̄рам̣ катва̄ сет̣т̣хит̣т̣ха̄нам̣ да̄песи.

атхасса пуббе екасса сет̣т̣хино гехат̣т̣ха̄нам̣ а̄чиккхитва̄ ‘‘еттха джа̄те гаччхе хара̄петва̄ гехам̣ ут̣т̣ха̄петва̄ васа̄хӣ’’ти а̄ха. тасса там̣ т̣ха̄нам̣ содхетва̄ самам̣ катва̄ бхӯмийа̄ кхан̃н̃ама̄на̄йа ан̃н̃аман̃н̃ам̣ а̄хачча нидхикумбхийо ут̣т̣хахим̣су. тена ран̃н̃о а̄рочите ‘‘тава пун̃н̃ена ниббатта̄, твамева ган̣ха̄хӣ’’ти а̄ха. со гехам̣ ка̄ретва̄ сатта̄хам̣ буддхаппамукхасса бхиккхусан̇гхасса маха̄да̄нам̣ ада̄си. тато парампи йа̄вата̄йукам̣ тит̣т̣ханто пун̃н̃а̄ни каритва̄ а̄йупарийоса̄не девалоке ниббатто.

екам̣ буддхантарам̣ диббасампаттим̣ анубхавитва̄ имасмим̣ буддхуппа̄де тато чуто са̄ваттхийам̣ са̄рипуттаттхерассӯпат̣т̣ха̄какуле сет̣т̣хидхӣту куччхийам̣ пат̣исандхим̣ ган̣хи. атхасса̄ ма̄та̄питаро габбхасса патит̣т̣хитабха̄вам̣ н̃атва̄ габбхапариха̄рам̣ адам̣су. тасса̄ апарена самайена еварӯпо дохал̣о уппаджджи – ‘‘ахо вата̄хам̣ дхаммадесана̄патим̣ а̄дим̣ катва̄ пан̃чаннам̣ бхиккхусата̄нам̣ рохитамаччхарасена да̄нам̣ датва̄ ка̄са̄йа̄ни ваттха̄ни нива̄сетва̄ а̄санапарийанте нисинна̄ тесам̣ бхиккхӯнам̣ уччхит̣т̣хабхаттам̣ парибхун̃джеййа’’нти. са̄ ма̄та̄питӯнам̣ а̄рочетва̄ татха̄ ака̄си, дохал̣о пат̣ипассамбхи. атхасса̄ тато апаресупи саттасу ман̇галесу рохитамаччхарасенева дхаммасена̄патиттхераппамукха̄ни пан̃ча бхиккхусата̄ни бходжесум̣. саббам̣ тиссакума̄расса ваттхумхи вуттанийа̄менева ведитаббам̣. айамасса пана маха̄дуггатака̄ле диннасса рохитамаччхарасада̄нассева ниссандо. на̄маггахан̣адивасе панасса, ‘‘бханте, да̄сасса во сиккха̄пада̄ни детха̄’’ти ма̄тара̄ вутте тхеро а̄ха – ‘‘кона̄мо айам̣ да̄рако’’ти? ‘‘бханте, имасса да̄ракасса куччхийам̣ пат̣исандхиггахан̣ато пат̣т̣ха̄йа имасмим̣ гехе джал̣а̄ ел̣амӯга̄пи пан̣д̣ита̄ джа̄та̄, тасма̄ ме путтасса пан̣д̣итотвева на̄мам̣ бхависсатӣ’’ти. тхеро сиккха̄пада̄ни ада̄си. джа̄тадивасато пат̣т̣ха̄йа панасса ‘‘на̄хам̣ мама путтасса аджджха̄сайам̣ бхиндисса̄мӣ’’ти ма̄ту читтам̣ уппаджджи. со саттавассикака̄ле ма̄тарам̣ а̄ха – ‘‘амма, тхерасса сантике паббаджисса̄мӣ’’ти. ‘‘са̄дху, та̄та, ‘ахам̣ тава аджджха̄сайам̣ на бхиндисса̄миччева манам̣ уппа̄деси’’’нти ватва̄ тхерам̣ нимантетва̄ бходжетва̄, ‘‘бханте, да̄со во паббаджитука̄мо, ахам̣ имам̣ са̄йанхасамайе виха̄рам̣ а̄несса̄мӣ’’ти тхерам̣ уййоджетва̄ н̃а̄таке саннипа̄та̄петва̄ ‘‘мама путтасса гихика̄ле каттаббасакка̄рам̣ аджджева карисса̄ма̄’’ти махантам̣ сакка̄рам̣ ка̄ретва̄ там̣ а̄да̄йа виха̄рам̣ гантва̄ ‘‘имам̣, бханте, пабба̄джетха̄’’ти тхерасса ада̄си.

тхеро паббаджджа̄йа дуккарабха̄вам̣ а̄чиккхитва̄ ‘‘карисса̄махам̣, бханте, тумха̄кам̣ ова̄да’’нти вутте ‘‘тена хи ехӣ’’ти кесе теметва̄ тачапан̃чакакаммат̣т̣ха̄нам̣ а̄чиккхитва̄ пабба̄джеси. ма̄та̄питарописса сатта̄хам̣ виха̄рейева васанта̄ буддхаппамукхасса бхиккхусан̇гхасса рохитамаччхарасенева да̄нам̣ датва̄ саттаме дивасе са̄йам̣ гехам̣ агамам̣су. тхеро ат̣т̣хаме дивасе антога̄мам̣ гаччханто там̣ а̄да̄йа гаччхати, бхиккхусан̇гхена саддхим̣ на̄гама̄си. ким̣ ка̄ран̣а̄? на та̄васса паттачӣвараггахан̣а̄ни ва̄ ирийа̄патхо ва̄ па̄са̄дико хоти, апича виха̄ре тхерасса каттаббаваттам̣ аттхи. тхеро хи бхиккхусан̇гхе антога̄мам̣ павит̣т̣хе сакалавиха̄рам̣ вичаранто асаммаджджанат̣т̣ха̄нам̣ саммаджджитва̄ туччхабха̄джанесу па̄нӣйапарибходжанӣйа̄ни упат̣т̣хапетва̄ дунниккхитта̄ни ман̃чапӣт̣ха̄дӣни пат̣иса̄метва̄ паччха̄ га̄мам̣ пависати. апича ‘‘ан̃н̃атиттхийа̄ туччхавиха̄рам̣ пависитва̄ ‘пассатха саман̣асса готамасса са̄вака̄нам̣ нисиннат̣т̣ха̄на̄нӣ’ти ваттум̣ ма̄ лабхим̣сӯ’’ти сакалавиха̄рам̣ пат̣иджаггитва̄ паччха̄ га̄мам̣ пависати. тасма̄ там̣ дивасампи са̄ман̣ерена паттачӣварам̣ га̄ха̄петва̄ дива̄тарам̣ пин̣д̣а̄йа па̄виси.

са̄ман̣еро упаджджха̄йена саддхим̣ гаччханто антара̄магге ма̄тикам̣ дисва̄, ‘‘бханте, идам̣ ким̣ на̄ма̄’’ти пуччхи. ‘‘ма̄тика̄ на̄ма, са̄ман̣ера̄’’ти. ‘‘има̄йа ким̣ каронтӣ’’ти? ‘‘ито чито ча удакам̣ а̄харитва̄ аттано сассакаммам̣ сампа̄дентӣ’’ти. ‘‘ким̣ пана, бханте, удакасса читтам̣ аттхӣ’’ти? ‘‘наттха̄вусо’’ти. ‘‘еварӯпам̣ ачиттакам̣ аттано иччхитат̣т̣ха̄нам̣ харанти, бханте’’ти? ‘‘а̄ма̄вусо’’ти. со чинтеси – ‘‘саче еварӯпампи ачиттакам̣ аттано иччхитиччхитат̣т̣ха̄нам̣ харитва̄ каммам̣ каронти, касма̄ сачиттака̄пи читтам̣ аттано васе ваттетва̄ саман̣адхаммам̣ ка̄тум̣ на саккхиссантӣ’’ти. атхесо пурато гаччханто усука̄ре сарадан̣д̣акам̣ аггимхи та̄петва̄ аккхикот̣ийа̄ олокетва̄ уджукам̣ каронте дисва̄, ‘‘име, бханте, ке на̄ма̄’’ти пуччхи. ‘‘усука̄ра̄ на̄ма̄вусо’’ти. ‘‘ким̣ панете каронтӣ’’ти? ‘‘аггимхи та̄петва̄ сарадан̣д̣акам̣ уджум̣ каронтӣ’’ти. ‘‘сачиттако, бханте, есо’’ти? ‘‘ачиттако, а̄вусо’’ти. со чинтеси – ‘‘саче ачиттакам̣ гахетва̄ аггимхи та̄петва̄ уджум̣ каронти, касма̄ сачиттака̄пи аттано читтам̣ васе ваттетва̄ саман̣адхаммам̣ ка̄тум̣ на саккхиссантӣ’’ти. атхесо пурато гаччханто да̄рӯни аранемина̄бхиа̄дӣни таччханте дисва̄, ‘‘бханте, име ке на̄ма̄’’ти пуччхи. ‘‘таччхака̄ на̄ма̄вусо’’ти. ‘‘ким̣ панете каронтӣ’’ти? ‘‘да̄рӯни гахетва̄ йа̄нака̄дӣнам̣ чакка̄дӣни каронти, а̄вусо’’ти. ‘‘ета̄ни пана сачиттака̄ни, бханте’’ти? ‘‘ачиттака̄ни, а̄вусо’’ти. атхасса етадахоси – ‘‘саче ачиттака̄ни кат̣т̣хакалин̇гара̄ни гахетва̄ чакка̄дӣни каронти, касма̄ сачиттака̄ аттано читтам̣ васе ваттетва̄ саман̣адхаммам̣ ка̄тум̣ на саккхиссантӣ’’ти. со има̄ни ка̄ран̣а̄ни дисва̄, ‘‘бханте, саче тумха̄кам̣ паттачӣваре тумхе ган̣хеййа̄тха, ахам̣ ниваттеййа’’нти. тхеро ‘‘айам̣ адхуна̄ паббаджито дахараса̄ман̣еро мам̣ анубандхама̄но евам̣ вадетӣ’’ти читтам̣ ануппа̄детва̄ва ‘‘а̄хара, са̄ман̣ера̄’’ти ватва̄ аттано паттачӣварам̣ аггахеси.

са̄ман̣еропи упаджджха̄йам̣ вандитва̄ ниваттанто, ‘‘бханте, майхам̣ а̄ха̄рам̣ а̄харанто рохитамаччхарасенева а̄хареййа̄тха̄’’ти а̄ха. ‘‘катхам̣ лабхисса̄ма̄вусо’’ти? ‘‘бханте, аттано пун̃н̃ена алабханта̄ мама пун̃н̃ена лабхиссатха̄’’ти а̄ха. тхеро ‘‘дахараса̄ман̣ерасса бахи нисиннакасса парипантхопи бхавеййа̄’’ти кун̃джикам̣ датва̄ ‘‘майхам̣ васанагаббхасса два̄рам̣ виваритва̄ анто пависитва̄ нисӣдеййа̄сӣ’’ти а̄ха. со татха̄ катва̄ аттано караджака̄йе н̃а̄н̣ам̣ ота̄ретва̄ аттабха̄вам̣ саммасанто нисӣди. атхасса гун̣атеджена саккасса а̄санам̣ ун̣ха̄ка̄рам̣ дассеси. со ‘‘ким̣ ну кхо ка̄ран̣а’’нти упадха̄ренто ‘‘пан̣д̣итаса̄ман̣еро упаджджха̄йасса паттачӣварам̣ датва̄ ‘саман̣адхаммам̣ карисса̄мӣ’ти ниватто, майа̄пи таттха гантум̣ ват̣т̣атӣ’’ти чинтетва̄ чатта̄ро маха̄ра̄дже а̄мантетва̄ ‘‘виха̄расса упаване васанте сакун̣е пала̄петва̄ самантато а̄раккхам̣ ган̣хатха̄’’ти ватва̄ чандадевапуттам̣ ‘‘чандаман̣д̣алам̣ а̄кад̣д̣хитва̄ ган̣ха̄хӣ’’ти, сӯрийадевапуттам̣ ‘‘сӯрийаман̣д̣алам̣ а̄кад̣д̣хитва̄ ган̣ха̄хӣ’’ти ватва̄ сайам̣ гантва̄ а̄вин̃чханараджджут̣т̣ха̄не а̄раккхам̣ гахетва̄ ат̣т̣ха̄си, виха̄ре пура̄н̣апан̣н̣асса патантассапи саддо на̄хоси, са̄ман̣ерасса читтам̣ екаггам̣ ахоси. со антара̄бхаттейева аттабха̄вам̣ саммаситва̄ тӣн̣и пхала̄ни па̄пун̣и.

тхеропи ‘‘са̄ман̣еро виха̄ре нисинно, тасса упакаппанакам̣ бходжанам̣ асукакуле на̄ма сакка̄ ладдху’’нти екам̣ пемага̄равайуттам̣ упат̣т̣ха̄какулам̣ агама̄си. таттха ча манусса̄ там̣ дивасам̣ рохитамаччхе лабхитва̄ тхерассева а̄гаманам̣ олокенто нисӣдим̣су. те тхерам̣ а̄гаччхантам̣ дисва̄, ‘‘бханте, бхаддакам̣ во катам̣ идха̄гаччхантехӣ’’ти антогехе павесетва̄ йа̄гукхаджджака̄дӣни датва̄ рохитамаччхарасенасса пин̣д̣апа̄там̣ адам̣су. тхеро харан̣а̄ка̄рам̣ дассеси. манусса̄ ‘‘парибхун̃джатха, бханте, харан̣акабхаттампи лабхиссатха̄’’ти ватва̄ тхерасса бхаттакичча̄васа̄не паттам̣ рохитамаччхарасабходжанасса пӯретва̄ адам̣су. тхеро ‘‘са̄ман̣еро ме чха̄то’’ти сӣгхам̣ агама̄си. саттха̄пи там̣ дивасам̣ ка̄лассева бхун̃джитва̄ виха̄рам̣ гантва̄ евам̣ а̄ваджджеси – ‘‘пан̣д̣итаса̄ман̣еро упаджджха̄йасса паттачӣварам̣ датва̄ ‘саман̣адхаммам̣ карисса̄мӣ’ти ниватто, ниппхаджджиссати ну кхо асса паббаджитакичча’’нти упадха̄ренто тин̣н̣ам̣ пхала̄нам̣ паттабха̄вам̣ н̃атва̄ ‘‘арахаттасса упаниссайо аттхи, наттхӣ’’ти а̄вадждженто ‘‘аттхӣ’’ти дисва̄ ‘‘пуребхаттамева арахаттам̣ паттум̣ саккхиссати, на саккхиссатӣ’’ти упадха̄ренто ‘‘саккхиссатӣ’’ти ан̃н̃а̄си. атхасса етадахоси – ‘‘са̄рипутто са̄ман̣ерасса бхаттам̣ а̄да̄йа сӣгхам̣ а̄гаччхати, антара̄йамписса кареййа два̄ракот̣т̣хаке а̄раккхам̣ гахетва̄ нисӣдисса̄ми, атха нам̣ пан̃хам̣ пуччхисса̄ми, тасмим̣ пан̃хе виссаджджийама̄не са̄ман̣еро саха пат̣исамбхида̄хи арахаттам̣ па̄пун̣иссатӣ’’ти. тато гантва̄ два̄ракот̣т̣хаке т̣хатва̄ сампаттам̣ тхерам̣ чатта̄ро пан̃хе пуччхи, пут̣т̣хам̣ пут̣т̣хам̣ пан̃хам̣ виссаджджеси.

татридам̣ пуччха̄виссаджджанам̣ – саттха̄ кира нам̣ а̄ха – ‘‘са̄рипутта, ким̣ те ладдха’’нти? ‘‘а̄ха̄ро, бханте’’ти. ‘‘а̄ха̄ро на̄ма ким̣ а̄харати, са̄рипутта̄’’ти? ‘‘веданам̣, бханте’’ти. ‘‘веданам̣ ким̣ а̄харати, са̄рипутта̄’’ти? ‘‘рӯпам̣, бханте’’ти. ‘‘рӯпам̣ пана ким̣ а̄харати, са̄рипутта̄’’ти? ‘‘пхассам̣, бханте’’ти. татра̄йам̣ адхиппа̄йо – ‘‘джигхаччхитена хи парибхутто а̄ха̄ро тасса кхуддам̣ парихаритва̄ сукхам̣ веданам̣ а̄харати. а̄ха̄рапарибхогена сукхитасса сукха̄йа ведана̄йа уппаджджама̄на̄йа сарӣре ван̣н̣асампатти хоти. евам̣ ведана̄ рӯпам̣ а̄харати. сукхито пана а̄ха̄раджарӯпавасена уппаннасукхасоманассо ‘ида̄ни ме асса̄до джа̄то’ти ниппаджджанто ва̄ нисӣданто ва̄ сукхасампхассам̣ пат̣илабхатӣ’’ти.

евам̣ имесу чатӯсу пан̃хесу виссаджджикесу са̄ман̣еро саха пат̣исамбхида̄хи арахаттам̣ патто. саттха̄пи тхерам̣ а̄ха – ‘‘гаччха, са̄рипутта, тава са̄ман̣ерасса бхаттам̣ дехӣ’’ти. тхеро гантва̄ два̄рам̣ а̄кот̣еси. са̄ман̣еро никкхамитва̄ тхерасса хаттхато паттам̣ гахетва̄ екамантам̣ т̣хапетва̄ та̄лаван̣т̣ена тхерам̣ бӣджи. атха нам̣ тхеро а̄ха – ‘‘са̄ман̣ера, бхаттакиччам̣ карохӣ’’ти. ‘‘тумхе пана, бханте’’ти. ‘‘катам̣ майа̄ бхаттакиччам̣, твам̣ карохӣ’’ти. саттавассикада̄рако паббаджитва̄ ат̣т̣хаме дивасе там̣ кхан̣ам̣ викаситападумуппаласадисо арахаттам̣ патто, паччавеккхитат̣т̣ха̄нам̣ пана паччавеккханто нисӣдитва̄ бхаттакиччамака̄си. тена паттам̣ дховитва̄ пат̣иса̄митака̄ле чандадевапутто чандаман̣д̣алам̣ виссаджджеси, сӯрийадевапутто сӯрийаман̣д̣алам̣. чатта̄ро маха̄ра̄джа̄но чатуддисам̣ а̄раккхам̣ виссаджджесум̣, сакко девара̄джа̄ а̄вин̃чханаке а̄раккхам̣ виссаджджеси. сӯрийо маджджхат̣т̣ха̄нато галитва̄ гато.

бхиккхӯ уджджха̄йим̣су, ‘‘чха̄йа̄ адхикаппама̄н̣а̄ джа̄та̄, сӯрийо маджджхат̣т̣ха̄нато галитва̄ гато, са̄ман̣ерена ча ида̄нева бхуттам̣, ким̣ ну кхо ета’’нти. саттха̄ там̣ паваттим̣ н̃атва̄ а̄гантва̄ пуччхи – ‘‘бхиккхаве, ким̣ катхетха̄’’ти? ‘‘идам̣ на̄ма, бханте’’ти? ‘‘а̄ма, бхиккхаве, пун̃н̃авато саман̣адхаммам̣ каран̣ака̄ле чандадевапутто чандаман̣д̣алам̣, сӯрийадевапутто сӯрийаман̣д̣алам̣ а̄кад̣д̣хитва̄ ган̣хи, чатта̄ро маха̄ра̄джа̄но виха̄ропаване чатуддисам̣ а̄раккхам̣ ган̣хим̣су, сакко девара̄джа̄ а̄вин̃чханаке а̄раккхам̣ ган̣хи, ахампи ‘буддхомхӣ’ти аппоссукко нисӣдитум̣ на̄латтхам̣, гантва̄ два̄ракот̣т̣хаке мама путтасса а̄раккхам̣ аггахесим̣, неттике ча ма̄тика̄йа удакам̣ харанте, усука̄ре ча усум̣ уджум̣ каронте, таччхаке ча да̄рӯни таччханте дисва̄ еттакам̣ а̄рамман̣ам̣ гахетва̄ пан̣д̣ита̄ атта̄нам̣ даметва̄ арахаттам̣ ган̣хантийева̄’’ти ватва̄ анусандхим̣ гхат̣етва̄ дхаммам̣ десенто имам̣ га̄тхама̄ха –

80. ‘‘удакан̃хи найанти неттика̄, усука̄ра̄ намайанти теджанам̣;

да̄рум̣ намайанти таччхака̄, атта̄нам̣ дамайанти пан̣д̣ита̄’’ти.

таттха удаканти патхавийа̄ тхалат̣т̣ха̄нам̣ кхан̣итва̄ а̄ва̄т̣ат̣т̣ха̄нам̣ пӯретва̄ ма̄тикам̣ ва̄ катва̄ руккхадон̣им̣ ва̄ т̣хапетва̄ аттана̄ иччхитиччхитат̣т̣ха̄нам̣ удакам̣. нентӣти неттика̄. теджананти кан̣д̣ам̣. идам̣ вуттам̣ хоти – неттика̄ аттано ручийа̄ удакам̣ найанти, усука̄ра̄пи та̄петва̄ теджанам̣ намайанти усум̣ уджум̣ каронти. таччхака̄пи немиа̄дӣнам̣ аттха̄йа таччханта̄ да̄рум̣ намайанти аттано ручийа̄ уджум̣ ва̄ ван̇кам̣ ва̄ каронти. евам̣ еттакам̣ а̄рамман̣ам̣ катва̄ пан̣д̣ита̄ сота̄паттимагга̄дӣни уппа̄дента̄ атта̄нам̣ дамайанти, арахаттаппатта̄ пана екантаданта̄ на̄ма хонтӣти.

десана̄васа̄не бахӯ сота̄паттипхала̄дӣни па̄пун̣им̣сӯти.

пан̣д̣итаса̄ман̣ераваттху пан̃чамам̣.