6. пан̣д̣итавагго

1. ра̄дхаттхераваттху

нидхӣнам̣ва паватта̄ранти имам̣ дхаммадесанам̣ саттха̄ джетаване вихаранто а̄йасмантам̣ ра̄дхаттхерам̣ а̄раббха катхеси.

со кира гихика̄ле са̄ваттхийам̣ дуггатабра̄хман̣о ахоси. со ‘‘бхиккхӯнам̣ сантике джӣвисса̄мӣ’’ти чинтетва̄ виха̄рам̣ гантва̄ аппахаритакам̣ каронто паривен̣ам̣ саммаджджанто мукхадхована̄дӣни даданто антовиха̄рейева васи. бхиккхӯпи нам̣ сан̇ган̣хим̣су, пабба̄джетум̣ пана на иччханти. со паббаджджам̣ алабхама̄но кисо ахоси. атхекадивасам̣ саттха̄ паччӯсака̄ле локам̣ волокенто там̣ бра̄хман̣ам̣ дисва̄ ‘‘ким̣ ну кхо’’ти упадха̄ренто ‘‘араха̄ бхависсатӣ’’ти н̃атва̄ са̄йанхасамайе виха̄рача̄рикам̣ чаранто вийа бра̄хман̣асса сантикам̣ гантва̄, ‘‘бра̄хман̣а, ким̣ каронто вичарасӣ’’ти а̄ха. ‘‘бхиккхӯнам̣ ваттапат̣иваттам̣ каронто, бханте’’ти. ‘‘лабхаси несам̣ сантика̄ сан̇гаха’’нти? ‘‘а̄ма, бханте, а̄ха̄раматтам̣ лабха̄ми, на пана мам̣ пабба̄джентӣ’’ти. саттха̄ етасмим̣ нида̄не бхиккхусан̇гхам̣ саннипа̄та̄петва̄ таматтхам̣ пуччхитва̄, ‘‘бхиккхаве, аттхи кочи имасса бра̄хман̣асса адхика̄рам̣ саратӣ’’ти пуччхи. са̄рипуттаттхеро ‘‘ахам̣, бханте, сара̄ми, айам̣ ме ра̄джагахе пин̣д̣а̄йа чарантасса аттано абхихат̣ам̣ кат̣аччхубхиккхам̣ да̄песи, имамасса̄хам̣ адхика̄рам̣ сара̄мӣ’’ти а̄ха. со саттха̄ра̄ ‘‘ким̣ пана те, са̄рипутта, евам̣ катӯпака̄рам̣ дуккхато мочетум̣ на ват̣т̣атӣ’’ти вутте, ‘‘са̄дху, бханте, пабба̄джесса̄мӣ’’ти там̣ бра̄хман̣ам̣ пабба̄джеси. тасса бхаттагге а̄санапарийанте а̄санам̣ па̄пун̣а̄ти, йа̄губхатта̄дӣхипи киламати. тхеро там̣ а̄да̄йа ча̄рикам̣ пакка̄ми, абхиккхан̣ан̃ча нам̣ ‘‘идам̣ те каттаббам̣, идам̣ те на каттабба’’нти овади ануса̄си. со сувачо ахоси падаккхин̣агга̄хӣ. тасма̄ йатха̄нусит̣т̣хам̣ пат̣ипаджджама̄но катипа̄хенева арахаттам̣ па̄пун̣и.

тхеро там̣ а̄да̄йа саттху сантикам̣ гантва̄ вандитва̄ нисӣди. атха нам̣ саттха̄ пат̣исантха̄рам̣ катва̄ а̄ха – ‘‘сувачо ну кхо, са̄рипутта, те антева̄сико’’ти. ‘‘а̄ма, бханте, ативийа сувачо, кисмин̃чи досе вуччама̄не на куддхапуббо’’ти. ‘‘са̄рипутта, еварӯпе саддхивиха̄рике лабханто киттаке ган̣хеййа̄сӣ’’ти? ‘‘бханте, бахукепи ган̣хеййамева̄’’ти. атхекадивасам̣ дхаммасабха̄йа катхам̣ самут̣т̣ха̄песум̣ – ‘‘са̄рипуттаттхеро кира катан̃н̃ӯ катаведӣ, кат̣аччхубхиккха̄маттам̣ упака̄рам̣ саритва̄ дуггатабра̄хман̣ам̣ пабба̄джеси. тхеропи ова̄даккхамо ова̄даккхамамева лабхӣ’’ти. саттха̄ тесам̣ катхам̣ сутва̄ ‘‘на, бхиккхаве, ида̄нева, пуббепи са̄рипутто катан̃н̃ӯ катаведӣйева̄’’ти ватва̄ таматтхам̣ пака̄сетум̣ –

‘‘алӣначиттам̣ нисса̄йа, пахат̣т̣ха̄ махатӣ чамӯ;

косалам̣ сена̄сантут̣т̣хам̣, джӣвагга̄хам̣ ага̄хайи.

‘‘евам̣ ниссайасампанно, бхиккху а̄раддхавӣрийо;

бха̄вайам̣ кусалам̣ дхаммам̣, йогаккхемасса паттийа̄;

па̄пун̣е анупуббена, саббасам̣йоджанаккхайа’’нти. (джа̄. 1.2.11-12) –

имам̣ дуканипа̄те алӣначиттаджа̄такам̣ виттха̄ретва̄ катхеси. тада̄ кира вад̣д̣хакӣхи па̄дасса арогакаран̣абха̄вена кахам̣ аттано упака̄рам̣ н̃атва̄ саббасетасса хаттхипотакасса да̄йако екача̄рико хаттхӣ са̄рипуттаттхеро ахосӣти евам̣ тхерам̣ а̄раббха джа̄такам̣ катхетва̄ ра̄дхаттхерам̣ а̄раббха, ‘‘бхиккхаве, бхиккхуна̄ на̄ма ра̄дхена вийа сувачена бхавитаббам̣, досам̣ дассетва̄ овадийама̄ненапи на куджджхитаббам̣, ова̄дада̄йако пана нидхиа̄чиккхан̣ако вийа дат̣т̣хаббо’’ти ватва̄ анусандхим̣ гхат̣етва̄ дхаммам̣ десенто имам̣ га̄тхама̄ха –

76. ‘‘нидхӣнам̣ва паватта̄рам̣, йам̣ пассе ваджджадассинам̣;

ниггайхава̄дим̣ медха̄вим̣, та̄дисам̣ пан̣д̣итам̣ бхадже;

та̄дисам̣ бхаджама̄насса, сеййо хоти на па̄пийо’’ти.

таттха нидхӣнанти таттха таттха нидахитва̄ т̣хапита̄нам̣ хиран̃н̃асуван̣н̣а̄дипӯра̄нам̣ нидхикумбхӣнам̣. паватта̄ранти киччхаджӣвике дуггатамануссе анукампам̣ катва̄ ‘‘ехи, сукхена джӣванӯпа̄йам̣ дассесса̄мӣ’’ти нидхит̣т̣ха̄нам̣ нетва̄ хаттхам̣ паса̄ретва̄ ‘‘имам̣ гахетва̄ сукхена джӣва̄’’ти а̄чиккхита̄рам̣ вийа. ваджджадассинанти две ваджджадассино ‘‘имина̄ нам̣ аса̄руппена ва̄ кхалитена ва̄ сан̇гхамаджджхе нигган̣хисса̄мӣ’’ти рандхагавесако ча, ан̃н̃а̄там̣ н̃а̄панаттха̄йа н̃а̄там̣ ануггахан̣аттха̄йа сӣла̄дӣнамасса вуддхика̄мата̄йа там̣ там̣ ваджджам̣ олоканена уллумпанасабха̄васан̣т̣хито ча. айам̣ идха адхиппето. йатха̄ хи дуггатамануссо ‘‘имам̣ ган̣ха̄хӣ’’ти таджджетва̄пи потхетва̄пи нидхим̣ дассенте копам̣ на кароти, памудито ева хоти, евамева еварӯпе пуггале аса̄руппам̣ ва̄ кхалитам̣ ва̄ дисва̄ а̄чиккханте копо на ка̄таббо, тут̣т̣хенева бхавитаббам̣, ‘‘бханте, махантам̣ во каммам̣ катам̣, майхам̣ а̄чарийупаджджха̄йат̣т̣ха̄не т̣хатва̄ овадантехи пунапи мам̣ вадеййа̄тха̄’’ти пава̄ретаббамева. ниггайхава̄динти екаччо хи саддхивиха̄рика̄дӣнам̣ аса̄руппам̣ ва̄ кхалитам̣ ва̄ дисва̄ ‘‘айам̣ ме мукходакада̄на̄дӣхи саккаччам̣ упат̣т̣хахати, саче нам̣ ваккха̄ми, на мам̣ упат̣т̣хахиссати, евам̣ ме париха̄ни бхависсатӣ’’ти ваттхум̣ ависаханто на ниггайхава̄дӣ на̄ма хоти. со имасмим̣ са̄сане качаварам̣ а̄кирати. йо пана татха̄рӯпам̣ ваджджам̣ дисва̄ ваджджа̄нурӯпам̣ тадждженто пан̣а̄менто дан̣д̣акаммам̣ каронто виха̄ра̄ там̣ нӣхаранто сиккха̄пети, айам̣ ниггайхава̄дӣ на̄ма сеййатха̄пи самма̄самбуддхо. вуттан̃хетам̣ – ‘‘ниггайха ниггайха̄хам̣, а̄нанда, ваккха̄ми, павайха павайха, а̄нанда, ваккха̄ми, йо са̄ро со т̣хассатӣ’’ти (ма. ни. 3.196). медха̄винти дхаммоджапан̃н̃а̄йа саманна̄гатам̣. та̄дисанти еварӯпам̣ пан̣д̣итам̣ бхаджеййа пайирупа̄сеййа. та̄дисан̃хи а̄чарийам̣ бхаджама̄насса антева̄сикасса сеййо хоти, на па̄пийо вад̣д̣хийева хоти, но париха̄нӣти.

десана̄парийоса̄не бахӯ сота̄паттипхала̄дӣни па̄пун̣им̣сӯти.

ра̄дхаттхераваттху пат̣хамам̣.

2. ассаджипунаббасукаваттху

овадеййа̄нуса̄сеййа̄ти имам̣ дхаммадесанам̣ саттха̄ джетаване вихаранто ассаджипунаббасукабхиккхӯ а̄раббха катхеси. десана̄ пана кӣт̣а̄гирисмим̣ самут̣т̣хита̄.

те кира две бхиккхӯ кин̃ча̄пи аггаса̄вака̄нам̣ саддхивиха̄рика̄, аладжджино пана ахесум̣ па̄пабхиккхӯ. те па̄пакехи аттано парива̄рехи пан̃чахи бхиккхусатехи саддхим̣ кӣт̣а̄гирисмим̣ вихаранта̄ ‘‘ма̄ла̄ваччхам̣ ропентипи ропа̄пентипӣ’’тиа̄дикам̣ (па̄ра̄. 431; чӯл̣ава. 21) на̄наппака̄рам̣ ана̄ча̄рам̣ каронта̄ куладӯсакакаммам̣ катва̄ тато уппаннехи паччайехи джӣвикам̣ каппента̄ там̣ а̄ва̄сам̣ песала̄нам̣ бхиккхӯнам̣ ана̄ва̄сам̣ акам̣су. саттха̄ там̣ паваттим̣ сутва̄ тесам̣ пабба̄джанӣйакаммакаран̣аттха̄йа сапарива̄ре две аггаса̄ваке а̄мантетва̄ ‘‘гаччхатха, са̄рипутта̄, тесу йе тумха̄кам̣ вачанам̣ на каронти, тесам̣ пабба̄джанӣйакаммам̣ каротха, йе пана каронти, те овадатха ануса̄сатха. оваданто хи ануса̄санто апан̣д̣ита̄нам̣йева аппийо хоти амана̄по, пан̣д̣ита̄нам̣ пана пийо хоти мана̄по’’ти анусандхим̣ гхат̣етва̄ дхаммам̣ десенто имам̣ га̄тхама̄ха –

77. ‘‘овадеййа̄нуса̄сеййа, асаббха̄ ча нива̄райе;

сатан̃хи со пийо хоти, асатам̣ хоти аппийо’’ти.

таттха овадеййа̄ти уппанне ваттхусмим̣ ваданто овадати на̄ма, ануппанне ваттхусмим̣ ‘‘айасопи те сийа̄’’тиа̄дивасена ана̄гатам̣ дассенто ануса̄сати на̄ма. саммукха̄ ваданто овадати на̄ма, параммукха̄ дӯтам̣ ва̄ са̄санам̣ ва̄ песенто ануса̄сати на̄ма. саким̣ ваданто овадати на̄ма, пунаппунам̣ ваданто ануса̄сати на̄ма. оваданто ева ва̄ ануса̄сати на̄ма̄ти евам̣ овадеййа ануса̄сеййа. асаббха̄ ча̄ти акусаладхамма̄ ча нива̄реййа, кусаладхамме патит̣т̣ха̄пеййа̄ти аттхо. сатан̃хи со пийо хотӣти со еварӯпо пуггало буддха̄дӣнам̣ саппуриса̄нам̣ пийо хоти. йе пана адит̣т̣хадхамма̄ авитин̣н̣апаралока̄ а̄мисачаккхука̄ джӣвикаттха̄йа паббаджита̄, тесам̣ асатам̣ со ова̄дако ануса̄сако, ‘‘‘на твам̣ амха̄кам̣ упаджджха̄йо, на а̄чарийо, касма̄ амхе овадасӣ’ти евам̣ мукхасаттӣхи виджджханта̄нам̣ аппийо хотӣ’’ти.

десана̄васа̄не бахӯ сота̄паттипхала̄дӣни па̄пун̣им̣сӯти. са̄рипуттамоггалла̄на̄пи таттха гантва̄ те бхиккхӯ овадим̣су ануса̄сим̣су. тесу екачче ова̄дам̣ сампат̣иччхитва̄ самма̄ ваттим̣су, екачче виббхамим̣су, екачче пабба̄джанӣйакаммам̣ па̄пун̣им̣сӯти.

ассаджипунаббасукаваттху дутийам̣.

3. чханнаттхераваттху

на бхадже па̄паке миттети имам̣ дхаммадесанам̣ саттха̄ джетаване вихаранто чханнаттхерам̣ а̄раббха катхеси.

со кира а̄йасма̄ ‘‘ахам̣ амха̄кам̣ аййапуттена саддхим̣ маха̄бхиниккхаманам̣ никкханто тада̄ ан̃н̃ам̣ екампи на пасса̄ми, ида̄ни пана ‘ахам̣ са̄рипутто на̄ма, ахам̣ моггалла̄но на̄ма, майам̣ аггаса̄вакамха̄’ти ватва̄ име вичарантӣ’’ти две аггаса̄ваке аккосати. саттха̄ бхиккхӯнам̣ сантика̄ там̣ паваттим̣ сутва̄ чханнаттхерам̣ паккоса̄петва̄ овадати. со тан̇кхан̣ейева тун̣хӣ хутва̄ пуна гантва̄ тхере аккосатийева. евам̣ йа̄вататийам̣ аккосантам̣ паккоса̄петва̄ саттха̄ овадитва̄ ‘‘чханна, две аггаса̄вака̄ на̄ма туйхам̣ калйа̄н̣амитта̄ уттамапуриса̄, еварӯпе калйа̄н̣амитте севассу бхаджассӯ’’ти ватва̄ дхаммам̣ десенто имам̣ га̄тхама̄ха –

78. ‘‘на бхадже па̄паке митте, на бхадже пуриса̄дхаме;

бхаджетха митте калйа̄н̣е, бхаджетха пурисуттаме’’ти.

тассаттхо – ка̄йадуччарита̄диакусалакамма̄бхирата̄ па̄памитта̄ на̄ма. сандхиччхедана̄дике ва̄ екавӣсатианесана̄дибхеде ва̄ ат̣т̣ха̄не нийоджака̄ пуриса̄дхама̄ на̄ма. убхопи ва̄ ете па̄памитта̄ чева пуриса̄дхама̄ ча, те на бхаджеййа на пайирупа̄сеййа, випарӣта̄ пана калйа̄н̣амитта̄ чева саппуриса̄ ча, те бхаджетха пайирупа̄сетха̄ти.

десана̄васа̄не бахӯ сота̄паттипхала̄дӣни па̄пун̣им̣сӯти.

чханнаттхеро пана там̣ ова̄дам̣ сутва̄пи пуриманайенева бхиккхӯ аккосати парибха̄сати. пунапи саттху а̄рочесум̣. саттха̄, ‘‘бхиккхаве, майи дхаранте чханнам̣ сиккха̄петум̣ на саккхиссатха, майи пана париниббуте саккхиссатха̄’’ти ватва̄ паринибба̄нака̄ле а̄йасмата̄ а̄нандена, ‘‘бханте, катхам̣ чханнаттхере амхехи пат̣ипаджджитабба’’нти вутте, ‘‘а̄нанда, чханнасса бхиккхуно брахмадан̣д̣о да̄таббо’’ти а̄н̣а̄песи. со саттхари париниббуте а̄нандаттхерена а̄рочитам̣ брахмадан̣д̣ам̣ сутва̄ дуккхӣ думмано тиккхаттум̣ муччхито патитва̄ ‘‘ма̄ мам̣, бханте, на̄сайиттха̄’’ти йа̄читва̄ самма̄ ваттам̣ пӯренто на чирассева саха пат̣исамбхида̄хи арахаттам̣ па̄пун̣ӣти.

чханнаттхераваттху татийам̣.

4. маха̄каппинаттхераваттху

дхаммапӣти сукхам̣ сетӣти имам̣ дхаммадесанам̣ саттха̄ джетаване вихаранто маха̄каппинаттхерам̣ а̄раббха катхеси.

татра̄йам̣ анупуббӣ катха̄ – атӣте кира а̄йасма̄ маха̄каппино падумуттарабуддхасса па̄дамӯле ката̄бхинӣха̄ро сам̣са̄ре сам̣саранто ба̄ра̄н̣асито авидӯре екасмим̣ песака̄рага̄ме джет̣т̣хакапесака̄ро хутва̄ ниббатти. тада̄ сахассаматта̄ паччекабуддха̄ ат̣т̣ха ма̄се химаванте васитва̄ вассике чатта̄ро ма̄се джанападе васанти. те екава̄рам̣ ба̄ра̄н̣асийа̄ авидӯре отаритва̄ ‘‘сена̄санакаран̣аттха̄йа хаттхакаммам̣ йа̄чатха̄’’ти ран̃н̃о сантикам̣ ат̣т̣ха паччекабуддхе пахин̣им̣су. тада̄ пана ран̃н̃о ваппаман̇галака̄ло хоти. со ‘‘паччекабуддха̄ кира а̄гата̄’’ти сутва̄ тасмим̣ кхан̣е никкхамитва̄ а̄гатака̄ран̣ам̣ пуччхитва̄ ‘‘аджджа, бханте, ока̄со наттхи, све амха̄кам̣ ваппаман̇галам̣, татийадивасе карисса̄мӣ’’ти ватва̄ паччекабуддхе анимантетва̄ва па̄виси. паччекабуддха̄ ‘‘ан̃н̃аттха гамисса̄ма̄’’ти паккамим̣су. тасмим̣ кхан̣е джет̣т̣хапесака̄расса бхарийа̄ кеначидева каран̣ӣйена ба̄ра̄н̣асим̣ гаччхантӣ те паччекабуддхе дисва̄ вандитва̄ ‘‘ким̣, бханте, авела̄йа, аййа̄, а̄гата̄’’ти пуччхитва̄ а̄дито пат̣т̣ха̄йа катхесум̣. там̣ паваттим̣ сутва̄ саддха̄сампанна̄ н̃а̄н̣асампанна̄ иттхӣ ‘‘све, бханте, амха̄кам̣ бхиккхам̣ ган̣хатха̄’’ти нимантеси. ‘‘бахука̄ майам̣ бхагинӣ’’ти. ‘‘киттака̄, бханте’’ти? ‘‘сахассаматта̄’’ти. ‘‘бханте, имасмим̣ га̄ме сахассапесака̄ра̄ васимха. екеко екекасса бхиккхам̣ дассати, бхиккхам̣ адхива̄сетха, ахамева во васанат̣т̣ха̄нампи ка̄ресса̄мӣ’’ти а̄ха. паччекабуддха̄ адхива̄сайим̣су.

са̄ га̄мам̣ пависитва̄ уггхосеси – ‘‘ахам̣ сахассаматте паччекабуддхе дисва̄ нимантайим̣, аййа̄нам̣ нисӣданат̣т̣ха̄нам̣ сам̣видахатха, йа̄губхатта̄дӣни сампа̄детха̄’’ти. га̄мамаджджхе ман̣д̣апам̣ ка̄ретва̄ а̄сана̄ни пан̃н̃а̄петва̄ пунадивасе паччекабуддхе нисӣда̄петва̄ пан̣ӣтена кха̄данӣйена бходжанӣйена паривиситва̄ бхаттакичча̄васа̄не тасмим̣ га̄ме сабба̄ иттхийо а̄да̄йа та̄хи саддхим̣ паччекабуддхе вандитва̄, ‘‘бханте, тема̄сам̣ васанаттха̄йа пат̣ин̃н̃ам̣ детха̄’’ти тесам̣ пат̣ин̃н̃ам̣ гахетва̄ пуна га̄ме уггхосеси – ‘‘аммата̄та̄, екекакулато екеко пурисо пхарасува̄сиа̄дӣни гахетва̄ аран̃н̃ам̣ пависитва̄ даббасамбха̄ре а̄харитва̄ аййа̄нам̣ васанат̣т̣ха̄нам̣ каротӯ’’ти. га̄мава̄сино тасса̄йева вачанам̣ сутва̄ екеко екекам̣ катва̄ саддхим̣ раттит̣т̣ха̄надива̄т̣т̣ха̄нехи пан̣н̣аса̄ласахассам̣ ка̄ретва̄ аттано аттано пан̣н̣аса̄ла̄йам̣ вассӯпагате паччекабуддхе ‘‘ахам̣ саккаччам̣ упат̣т̣хахисса̄ми, ахам̣ саккаччам̣ упат̣т̣хахисса̄мӣ’’ти упат̣т̣хахим̣су. вассам̣вут̣т̣хака̄ле ‘‘аттано аттано пан̣н̣аса̄ла̄йа вассам̣вут̣т̣ха̄нам̣ паччекабуддха̄нам̣ чӣвараса̄т̣аке саджджетха̄’’ти сама̄дапетва̄ екекасса сахассасахассамӯлам̣ чӣварам̣ да̄песи. паччекабуддха̄ вут̣т̣хавасса̄ анумоданам̣ катва̄ паккамим̣су.

га̄мава̄синопи идам̣ пун̃н̃акаммам̣ катва̄ ито чута̄ та̄ватим̣сабхаване ниббаттитва̄ ган̣адевапутта̄ на̄ма ахесум̣. те таттха диббасампаттим̣ анубхавитва̄ кассапасамма̄самбуддхака̄ле ба̄ра̄н̣асийам̣ кут̣умбикагехесу ниббаттим̣су. джет̣т̣хакапесака̄ро джет̣т̣хакакут̣умбикасса путто ахоси. бхарийа̄писса джет̣т̣хакакут̣умбикассева дхӣта̄ ахоси. та̄ сабба̄пи вайаппатта̄ паракулам̣ гаччхантийо тесам̣ тесам̣йева геха̄ни агамим̣су. атхекадивасам̣ виха̄ре дхаммассаванам̣ сан̇гхут̣т̣хам̣. ‘‘саттха̄ дхаммам̣ десессатӣ’’ти сутва̄ саббепи те кут̣умбика̄ ‘‘дхаммам̣ сосса̄ма̄’’ти бхарийа̄хи саддхим̣ виха̄рам̣ агамим̣су. тесам̣ виха̄рамаджджхам̣ павит̣т̣хаккхан̣е вассам̣ ут̣т̣хахи. йесам̣ кулӯпака̄ ва̄ н̃а̄тиса̄ман̣ера̄дайо ва̄ аттхи, те тесам̣ паривен̣а̄ни пависим̣су. те пана татха̄рӯпа̄нам̣ наттхита̄йа каттхачи, пависитум̣ ависаханта̄ виха̄рамаджджхейева ат̣т̣хам̣су. атха не джет̣т̣хакакут̣умбико а̄ха – ‘‘пассатха амха̄кам̣ виппака̄рам̣, кулапуттехи на̄ма еттакена ладжджитум̣ йутта’’нти. ‘‘аййа, ким̣ пана карома̄’’ти? ‘‘майам̣ висса̄сикат̣т̣ха̄насса абха̄вена имам̣ виппака̄рам̣ патта̄, саббе дханам̣ сам̣харитва̄ паривен̣ам̣ карома̄’’ти. ‘‘са̄дху, аййа̄’’ти джет̣т̣хако сахассам̣ ада̄си, сеса̄ пан̃ча пан̃ча сата̄ни. иттхийо ад̣д̣хатеййа̄ни ад̣д̣хатеййа̄ни сата̄ни. те там̣ дханам̣ сам̣харитва̄ сахассакӯт̣а̄га̄рапарива̄рам̣ саттху васанаттха̄йа маха̄паривен̣ам̣ на̄ма а̄рабхим̣су. навакаммасса махантата̄йа дхане аппахонте пуббе диннадханато пуна упад̣д̣хӯпад̣д̣хам̣ адам̣су. нит̣т̣хите паривен̣е виха̄рамахам̣ каронта̄ буддхаппамукхасса бхиккхусан̇гхасса сатта̄хам̣ маха̄да̄нам̣ датва̄ вӣсатийа̄ бхиккхусахасса̄нам̣ чӣвара̄ни саджджим̣су.

джет̣т̣хакакут̣умбикасса пана бхарийа̄ саббехи сама̄нам̣ акатва̄ аттано пан̃н̃а̄йа т̣хита̄ ‘‘атирекатарам̣ катва̄ саттха̄рам̣ пӯджесса̄мӣ’’ти аноджапуппхаван̣н̣ена сахассамӯлена са̄т̣акена саддхим̣ аноджапуппхачан̇кот̣акам̣ гахетва̄ анумоданака̄ле саттха̄рам̣ аноджапуппхехи пӯджетва̄ там̣ са̄т̣акам̣ саттху па̄дамӯле т̣хапетва̄, ‘‘бханте, ниббаттаниббаттат̣т̣ха̄не аноджапуппхаван̣н̣ам̣йева ме сарӣрам̣ хоту, аноджа̄ ева ча ме на̄мам̣ хотӯ’’ти паттханам̣ пат̣т̣хапеси. саттха̄ ‘‘евам̣ хотӯ’’ти анумоданам̣ ака̄си. те саббепи йа̄вата̄йукам̣ т̣хатва̄ тато чута̄ девалоке ниббаттитва̄ имасмим̣ буддхуппа̄де девалока̄ чавитва̄ джет̣т̣хакакут̣умбико куккут̣аватӣнагаре ра̄джакуле ниббаттитва̄ вайаппатто маха̄каппинара̄джа̄ на̄ма ахоси, сеса̄ амаччакуле ниббаттим̣су. джет̣т̣хакакут̣умбикасса бхарийа̄ маддарат̣т̣хе са̄галанагаре ра̄джакуле ниббатти, аноджапуппхаван̣н̣амевасса̄ сарӣрам̣ ахоси, аноджа̄твевасса̄ на̄мам̣ карим̣су. са̄ вайаппатта̄ маха̄каппинаран̃н̃о гехам̣ гантва̄ аноджа̄девӣ на̄ма ахоси. сеситтхийопи амаччакулесу ниббаттитва̄ вайаппатта̄ тесам̣йева амаччапутта̄нам̣ геха̄ни агамам̣су. те саббе ран̃н̃о сампаттисадисам̣ сампаттим̣ анубхавим̣су. йада̄ ра̄джа̄ сабба̄лан̇ка̄рапат̣иман̣д̣ито хаттхим̣ абхирухитва̄ вичари, тада̄ тепи татхева вичаранти. тасмим̣ ассена ва̄ ратхена ва̄ вичаранте тепи татхева вичаранти? евам̣ те екато хутва̄ ката̄нам̣ пун̃н̃а̄нам̣ а̄нубха̄вена екатова сампаттим̣ анубхавим̣су. ран̃н̃о пана бало, балава̄хано, пуппхо, пуппхава̄хано, супаттоти пан̃ча асса̄ хонти. ра̄джа̄ тесу супаттам̣ ассам̣ сайам̣ а̄рохати, итаре чатта̄ро асса̄роха̄нам̣ са̄сана̄харан̣аттха̄йа ада̄си. ра̄джа̄ те па̄това бходжетва̄ ‘‘гаччхатха две ва̄ тӣн̣и ва̄ йоджана̄ни а̄хин̣д̣итва̄ буддхасса ва̄ дхаммасса ва̄ сан̇гхасса ва̄ уппаннабха̄вам̣ н̃атва̄ майхам̣ сукхаса̄санам̣ а̄харатха̄’’ти песеси. те чатӯхи два̄рехи никкхамитва̄ тӣн̣и йоджана̄ни а̄хин̣д̣итва̄ са̄санам̣ алабхитва̄ пачча̄гаччханти.

атхекадивасам̣ ра̄джа̄ супаттам̣ ассам̣ а̄руйха амаччасахассапаривуто уййа̄нам̣ гаччханто килантарӯпе пан̃часатава̄н̣иджаке нагарам̣ пависанте дисва̄ ‘‘име аддха̄накиланта̄, аддха̄ имесам̣ сантика̄ екам̣ бхаддакам̣ са̄санам̣ сосса̄мӣ’’ти те паккоса̄петва̄ ‘‘куто а̄гаччхатха̄’’ти пуччхи. ‘‘аттхи, дева, ито вӣсатийоджанасатаматтхаке са̄ваттхи на̄ма нагарам̣, тато а̄гаччха̄ма̄’’ти. ‘‘аттхи пана во падесе кин̃чи са̄санам̣ уппанна’’нти. ‘‘дева, ан̃н̃ам̣ кин̃чи наттхи, самма̄самбуддхо пана уппанно’’ти. ра̄джа̄ та̄вадева пан̃чаван̣н̣а̄йа пӣтийа̄ пхут̣т̣хасарӣро кин̃чи саллаккхетум̣ асакконто мухуттам̣ вӣтина̄метва̄, ‘‘та̄та̄, ким̣ вадетха̄’’ти пуччхи. ‘‘буддхо, дева, уппанно’’ти. ра̄джа̄ дутийампи татийампи татхева вӣтина̄метва̄ чатуттхе ва̄ре ‘‘ким̣ вадетха, та̄та̄’’ти пуччхитва̄ ‘‘буддхо, дева, уппанно’’ти вутте, ‘‘та̄та̄, во сатасахассам̣ дада̄мӣ’’ти ватва̄ ‘‘ан̃н̃ампи кин̃чи са̄санам̣ аттхӣ’’ти пуччхи. ‘‘аттхи, дева, дхаммо уппанно’’ти. ра̄джа̄ тампи сутва̄ пуриманайенева тайо ва̄ре вӣтина̄метва̄ чатуттхе ва̄ре ‘‘дхаммо уппанно’’ти вутте ‘‘идха̄пи во сатасахассам̣ даммӣ’’ти ватва̄ ‘‘апарампи са̄санам̣ аттхи, та̄та̄’’ти пуччхи. ‘‘аттхи, дева, сан̇гхаратанам̣ уппанна’’нти. ра̄джа̄ тампи сутва̄ тайо ва̄ре вӣтина̄метва̄ чатуттхе ва̄ре ‘‘сан̇гхо’’ти паде вутте ‘‘идха̄пи во сатасахассам̣ даммӣ’’ти ватва̄ амаччасахассам̣ олокетва̄, ‘‘та̄та̄, ким̣ кариссатха̄’’ти пуччхи. ‘‘дева, тумхе ким̣ кариссатха̄’’ти? ‘‘ахам̣, та̄та̄, ‘буддхо уппанно, дхаммо уппанно, сан̇гхо уппанно’ти сутва̄ на пуна ниваттисса̄ми, саттха̄рам̣ уддисса гантва̄ тасса сантике паббаджисса̄мӣ’’ти. ‘‘майампи, дева, тумхехи саддхим̣ паббаджисса̄ма̄’’ти. ра̄джа̄ суван̣н̣апат̣т̣е аккхара̄ни ликха̄петва̄ ва̄н̣иджаке а̄ха – ‘‘аноджа̄ на̄ма девӣ тумха̄кам̣ тӣн̣и сатасахасса̄ни дассати, еван̃ча пана нам̣ вадеййа̄тха ‘ран̃н̃о кира те иссарийам̣ виссат̣т̣хам̣, йатха̄сукхам̣ сампаттим̣ парибхун̃джа̄хӣ’ти, саче пана во ‘ра̄джа̄ каха’нти пуччхати, ‘саттха̄рам̣ уддисса паббаджисса̄мӣти ватва̄ гато’ти а̄рочеййа̄тха̄’’ти. амачча̄пи аттано аттано бхарийа̄нам̣ татхева са̄санам̣ пахин̣им̣су. ра̄джа̄ ва̄н̣иджаке уййоджетва̄ ассам̣ абхируйха амаччасахассапаривуто там̣ кхан̣ам̣йева никкхами.

саттха̄пи там̣ дивасам̣ паччӯсака̄ле локам̣ волокенто маха̄каппинара̄джа̄нам̣ сапарива̄рам̣ дисва̄ ‘‘айам̣ маха̄каппино ва̄н̣иджака̄нам̣ сантика̄ тин̣н̣ам̣ ратана̄нам̣ уппаннабха̄вам̣ сутва̄ тесам̣ вачанам̣ тӣхи сатасахассехи пӯджетва̄ раджджам̣ паха̄йа амаччасахассехи паривуто мам̣ уддисса паббаджитука̄мо све никкхамиссати. со сапарива̄ро саха пат̣исамбхида̄хи арахаттам̣ па̄пун̣иссати, паччуггаманамасса карисса̄мӣ’’ти пунадивасе чаккаваттӣ вийа кхуддакага̄мабходжакам̣ паччуггаччханто сайамева паттачӣварам̣ гахетва̄ вӣсайоджанасатам̣ маггам̣ паччуггантва̄ чандабха̄га̄йа надийа̄ тӣре нигродхаруккхамӯле чхаббан̣н̣арасмийо виссадждженто нисӣди. ‘‘ра̄джа̄пи а̄гаччханто екам̣ надим̣ патва̄ ‘‘ка̄ на̄меса̄’’ти пуччхи. ‘‘апараччха̄ на̄ма, дева̄’’ти. ‘‘кимасса̄ парима̄н̣ам̣, та̄та̄’’ти? ‘‘гамбхӣрато га̄вутам̣, путхулато две га̄вута̄ни, дева̄’’ти. ‘‘аттхи панеттха на̄ва̄ ва̄ ул̣умпо ва̄’’ти? ‘‘наттхи, дева̄’’ти. ‘‘на̄ва̄дӣни олокенте амхе джа̄ти джарам̣ упанети, джара̄ маран̣ам̣. ахам̣ ниббематико хутва̄ тӣн̣и ратана̄ни уддисса никкханто, тесам̣ ме а̄нубха̄вена имам̣ удакам̣ удакам̣ вийа ма̄ ахосӣ’’ти тин̣н̣ам̣ ратана̄нам̣ гун̣ам̣ а̄ваджджетва̄ ‘‘итипи со бхагава̄ арахам̣ самма̄самбуддхо’’ти буддха̄нуссатим̣ ануссаранто сапарива̄ро ассасахассена удакапит̣т̣хим̣ паккханди. синдхава̄ пит̣т̣хипа̄са̄н̣е вийа паккхандим̣су. кхура̄нам̣ агга̄ нева темим̣су.

со там̣ уттаритва̄ пурато гаччханто апарампи надим̣ дисва̄ ‘‘айам̣ ка̄ на̄ма̄’’ти пуччхи. ‘‘нӣлава̄хинӣ на̄ма, дева̄’’ти. ‘‘кимасса̄ парима̄н̣а’’нти? ‘‘гамбхӣратопи путхулатопи ад̣д̣хайоджанам̣, дева̄’’ти. сесам̣ пуримасадисамева. там̣ пана надим̣ дисва̄ ‘‘сва̄ккха̄то бхагавата̄ дхаммо’’ти дхамма̄нуссатим̣ ануссаранто паккханди. тампи атиккамитва̄ гаччханто апарампи надим̣ дисва̄ ‘‘айам̣ ка̄ на̄ма̄’’ти пуччхи. ‘‘чандабха̄га̄ на̄ма, дева̄’’ти. ‘‘кимасса̄ парима̄н̣а’’нти? ‘‘гамбхӣратопи путхулатопи йоджанам̣, дева̄’’ти. сесам̣ пуримасадисамева. имам̣ пана надим̣ дисва̄ ‘‘суппат̣ипанно бхагавато са̄вакасан̇гхо’’ти сан̇гха̄нуссатим̣ ануссаранто паккханди. там̣ пана надим̣ атиккамитва̄ гаччханто саттху сарӣрато никкханта̄ чхаббан̣н̣арасмийо аддаса. нигродхаруккхасса са̄кха̄вит̣апапала̄са̄ни сован̣н̣амайа̄ни вийа ахесум̣. ра̄джа̄ чинтеси – ‘‘айам̣ пана обха̄со нева чандасса, на сӯрийасса, на девама̄рабрахмана̄гасупан̣н̣а̄дӣнам̣ ан̃н̃атарасса, аддха̄ ахам̣ саттха̄рам̣ уддисса а̄гаччханто маха̄готамабуддхена дит̣т̣хо бхависса̄мӣ’’ти. со та̄вадева ассапит̣т̣хито отаритва̄ онатасарӣро расмиануса̄рена саттха̄рам̣ упасан̇камитва̄ маносила̄расе нимуджджанто вийа буддхарасмӣнам̣ анто пависитва̄ саттха̄рам̣ вандитва̄ екамантам̣ нисӣди саддхим̣ амаччасахассена, саттха̄ тасса анупуббим̣ катхам̣ катхеси. десана̄васа̄не ра̄джа̄ сапарива̄ро сота̄паттипхале патит̣т̣хахи. атха саббева ут̣т̣хахитва̄ паббаджджам̣ йа̄чим̣су. саттха̄ ‘‘а̄гамиссати ну кхо имесам̣ кулапутта̄нам̣ иддхимайапаттачӣвара’’нти упадха̄ренто ‘‘име кулапутта̄ паччекабуддхасахассасса чӣварасахассам̣ адам̣су, кассапасамма̄самбуддхака̄ле вӣсатийа̄ бхиккхусахасса̄нампи вӣсатичӣварасахасса̄нипи адам̣су. аначчхарийам̣ имесам̣ иддхимайапаттачӣвара̄гамана’’нти н̃атва̄ даккхин̣ахаттхам̣ паса̄ретва̄ ‘‘етха, бхиккхаво, чаратха брахмачарийам̣ самма̄ дуккхасса антакирийа̄йа̄’’ти а̄ха. те та̄вадева ат̣т̣хапариккха̄радхара̄ вассасат̣т̣хикаттхера̄ вийа хутва̄ веха̄сам̣ аббхуггантва̄ паччорохитва̄ саттха̄рам̣ вандитва̄ нисӣдим̣су.

тепи ва̄н̣иджака̄ ра̄джакулам̣ гантва̄ ран̃н̃а̄ пахитабха̄вам̣ а̄роча̄петва̄ девийа̄ ‘‘а̄гаччхантӯ’’ти вутте пависитва̄ вандитва̄ екамантам̣ ат̣т̣хам̣су. атха не девӣ пуччхи – ‘‘та̄та̄, ким̣ ка̄ран̣а̄ а̄гата̄ттха̄’’ти? ‘‘майам̣ ран̃н̃а̄ тумха̄кам̣ сантикам̣ пахита̄, тӣн̣и кира но сатасахасса̄ни детха̄’’ти. ‘‘та̄та̄, атибахум̣ бхан̣атха, ким̣ тумхехи ран̃н̃о катам̣, кисмим̣ во ра̄джа̄ пасанно еттакам̣ дханам̣ да̄песӣ’’ти? ‘‘деви, на ан̃н̃ам̣ кин̃чи катам̣, ран̃н̃о пана екам̣ са̄санам̣ а̄рочайимха̄’’ти? ‘‘сакка̄ пана, та̄та̄, майхам̣ а̄рочету’’нти. ‘‘сакка̄, девӣ’’ти. ‘‘тена хи, та̄та̄, вадетха̄’’ти. ‘‘деви буддхо локе уппанно’’ти. са̄пи ‘‘там̣ сутва̄ пуриманайенева пӣтийа̄ пхут̣т̣хасарӣра̄ тиккхаттум̣ кин̃чи асаллаккхетва̄ чатуттхе ва̄ре ‘буддхо’ти падам̣ сутва̄, та̄та̄, имасмим̣ паде ран̃н̃а̄ ким̣ динна’’нти? ‘‘сатасахассам̣, девӣ’’ти. ‘‘та̄та̄, анануччхавикам̣ ран̃н̃а̄ катам̣ еварӯпам̣ са̄санам̣ сутва̄ тумха̄кам̣ сатасахассам̣ дадама̄нена. ахан̃хи во мама дуггатапан̣н̣а̄ка̄ре тӣн̣и сатасахасса̄ни дамми, апарампи тумхехи ран̃н̃о ким̣ а̄рочита’’нти? те идан̃чидан̃ча̄ти итара̄нипи две са̄сана̄ни а̄рочайим̣су. девӣ пуриманайенева пӣтийа̄ пхут̣т̣хасарӣра̄ тиккхаттум̣ кин̃чи асаллаккхетва̄ чатуттхе ва̄ре татхева сутва̄ тӣн̣и тӣн̣и сатасахасса̄ни да̄песи, евам̣ те сабба̄нипи два̄даса сатасахасса̄ни лабхим̣су.

атха не девӣ пуччхи – ‘‘ра̄джа̄ кахам̣, та̄та̄’’ти? деви, ‘‘саттха̄рам̣ уддисса ‘паббаджисса̄мӣ’ти гато’’ти. ‘‘майхам̣ тена ким̣ са̄санам̣ динна’’нти? ‘‘саббам̣ кира тена тумха̄кам̣ иссарийам̣ виссат̣т̣хам̣, тумхе кира йатха̄ручийа̄ сампаттим̣ анубхаватха̄’’ти. ‘‘амачча̄ пана кахам̣, та̄та̄’’ти? тепи ‘‘‘ран̃н̃а̄ саддхим̣йева паббаджисса̄ма̄’ти гата̄, девӣ’’ти. са̄ тесам̣ бхарийа̄йо паккоса̄петва̄, амма̄, тумха̄кам̣ са̄мика̄ ‘‘ран̃н̃а̄ саддхим̣ паббаджисса̄ма̄’’ти гата̄, ‘‘тумхе ким̣ кариссатха̄’’ти? ‘‘ким̣ пана техи амха̄кам̣ са̄санам̣ пахитам̣, девӣ’’ти? ‘‘техи кира аттано сампатти тумха̄кам̣ виссат̣т̣ха̄, тумхе кира там̣ сампаттим̣ йатха̄ручи парибхун̃джатха̄’’ти. ‘‘тумхе пана, деви, ким̣ кариссатха̄’’ти? ‘‘амма̄, со та̄ва ра̄джа̄ са̄санам̣ сутва̄ магге т̣хитакова тӣхи сатасахассехи тӣн̣и ратана̄ни пӯджетва̄ кхел̣апин̣д̣ам̣ вийа сампаттим̣ паха̄йа ‘паббаджисса̄мӣ’ти никкханто, майа̄ пана тин̣н̣ам̣ ратана̄нам̣ са̄санам̣ сутва̄ тӣн̣и ратана̄ни навахи сатасахассехи пӯджита̄ни, на кхо панеса̄ сампатти на̄ма ран̃н̃ойева дуккха̄, майхампи дуккха̄йева. ко ран̃н̃а̄ чхад̣д̣итакхел̣апин̣д̣ам̣ джа̄н̣укехи патит̣т̣хахитва̄ мукхена ган̣хиссати, на майхам̣ сампаттийа̄ аттхо, ахампи саттха̄рам̣ уддисса гантва̄ паббаджисса̄мӣ’’ти. ‘‘деви, майампи тумхехева саддхим̣ паббаджисса̄ма̄’’ти. ‘‘саче саккотха, са̄дху, амма̄’’ти? ‘‘саккома, девӣ’’ти. ‘‘са̄дху, амма̄, тена хи етха̄’’ти ратхасахассам̣ йоджа̄петва̄ ратхам̣ а̄руйха та̄хи саддхим̣ никкхамитва̄ антара̄магге пат̣хамам̣ надим̣ дисва̄ йатха̄ ран̃н̃а̄ пут̣т̣хам̣, татхева пуччхитва̄ саббапаваттим̣ сутва̄ ‘‘ран̃н̃о гатамаггам̣ олокетха̄’’ти ватва̄ ‘‘синдхава̄нам̣ падавалан̃джам̣ на пасса̄ма, девӣ’’ти вутте ‘‘ра̄джа̄ тӣн̣и ратана̄ни уддисса никкханто саччакирийам̣ катва̄ гато бхависсати. ахампи тӣн̣и ратана̄ни уддисса никкханта̄, тесамева анубха̄вена идам̣ удакам̣ вийа ма̄ ахосӣ’’ти тин̣н̣ам̣ ратана̄нам̣ гун̣ам̣ ануссаритва̄ ратхасахассам̣ песеси. удакам̣ пит̣т̣хипа̄са̄н̣асадисам̣ ахоси. чакка̄нам̣ аггагганемиват̣т̣ийо нева темим̣су. етенева упа̄йена итара̄ две надийо уттари.

атха саттха̄ тасса̄гаманабха̄вам̣ н̃атва̄ йатха̄ аттано сантике нисинна̄ бхиккхӯ на пан̃н̃а̄йанти, евамака̄си. са̄пи гаччхантӣ гаччхантӣ саттху сарӣрато никкханта̄ чхаббан̣н̣арасмийо дисва̄ татхева чинтетва̄ саттха̄рам̣ упасан̇камитва̄ вандитва̄ екамантам̣ т̣хита̄ пуччхи – ‘‘бханте, маха̄каппино тумха̄кам̣ уддисса никкханто а̄гатеттха ман̃н̃е, кахам̣ со, амха̄кампи нам̣ дассетха̄’’ти? ‘‘нисӣдатха та̄ва, идхева нам̣ пассиссатха̄’’ти. та̄ сабба̄пи тут̣т̣хачитта̄ ‘‘идхева кира нисинна̄ са̄мике пассисса̄ма̄’’ти нисӣдим̣су. саттха̄ та̄сам̣ анупуббим̣ катхам̣ катхеси, аноджа̄девӣ десана̄васа̄не сапарива̄ра̄ сота̄паттипхалам̣ па̄пун̣и. маха̄каппинаттхеро та̄сам̣ вад̣д̣хитадхаммадесанам̣ сун̣анто сапарива̄ро саха пат̣исамбхида̄хи арахаттам̣ па̄пун̣и. тасмим̣ кхан̣е саттха̄ та̄сам̣ те бхиккхӯ арахаттаппатте дассеси. та̄сам̣ кира а̄гатаккхан̣ейева аттано са̄мике ка̄са̄вадхаре мун̣д̣акасӣсе дисва̄ читтам̣ екаггам̣ на бхавеййа, тена маггапхала̄ни паттум̣ на саккун̣еййум̣. тасма̄ ачаласаддха̄йа патит̣т̣хитака̄ле та̄сам̣ те бхиккхӯ арахаттаппаттейева дассеси.

та̄пи те дисва̄ пан̃чапатит̣т̣хитена вандитва̄, ‘‘бханте, тумха̄кам̣ та̄ва паббаджитакиччам̣ маттхакам̣ патта’’нти ватва̄ саттха̄рам̣ вандитва̄ екамантам̣ т̣хита̄ паббаджджам̣ йа̄чим̣су. евам̣ кира вутте ‘‘саттха̄ уппалаван̣н̣а̄йа а̄гаманам̣ чинтесӣ’’ти екачче ваданти. саттха̄ пана та̄ упа̄сика̄йо а̄ха – ‘‘са̄ваттхим̣ гантва̄ бхиккхунӣупассайе паббаджетха̄’’ти. та̄ анупуббена джанападача̄рикам̣ чарама̄на̄ антара̄магге маха̄джанена абхихат̣асакка̄расамма̄на̄ падаса̄ва вӣсайоджанасатикам̣ гантва̄ бхиккхунӣупассайе паббаджитва̄ арахаттам̣ па̄пун̣им̣су. саттха̄пи бхиккхусахассам̣ а̄да̄йа а̄ка̄сенева джетаванам̣ агама̄си. татра судам̣ а̄йасма̄ маха̄каппино раттит̣т̣ха̄надива̄т̣т̣ха̄на̄дӣсу ‘‘ахо сукхам̣, ахо сукха’’нти уда̄нам̣ уда̄ненто вичарати. бхиккхӯ бхагавато а̄рочесум̣ – ‘‘бханте, маха̄каппино ‘ахо сукхам̣, ахо сукха’нти уда̄нам̣ уда̄ненто вичарати, аттано ка̄масукхам̣ раджджасукхам̣ а̄раббха катхеси ман̃н̃е’’ти. саттха̄ там̣ паккоса̄петва̄ ‘‘саччам̣ кира твам̣, каппина, ка̄масукхам̣ раджджасукхам̣ а̄раббха уда̄нам̣ уда̄несӣ’’ти. ‘‘бхагава̄ ме, бханте, там̣ а̄раббха уда̄набха̄вам̣ ва̄ ануда̄набха̄вам̣ ва̄ джа̄на̄тӣ’’ти? саттха̄ ‘‘на, бхиккхаве, мама путто ка̄масукхам̣ раджджасукхам̣ а̄раббха уда̄нам̣ уда̄нети, путтасса пана ме дхаммапӣти на̄ма дхаммарати на̄ма уппаджджати, со аматамаха̄нибба̄нам̣ а̄раббха ева уда̄нам̣ уда̄несӣ’’ти анусандхим̣ гхат̣етва̄ дхаммам̣ десенто имам̣ га̄тхама̄ха –

79. ‘‘дхаммапӣти сукхам̣ сети, виппасаннена четаса̄;

арийаппаведите дхамме, сада̄ рамати пан̣д̣ито’’ти.

таттха дхаммапӣтӣти дхаммапа̄йако, дхаммам̣ пивантоти аттхо. дхаммо ча на̄меса на сакка̄ бха̄джанена йа̄гуа̄дӣни вийа па̄тум̣? нававидхам̣ пана локуттарадхаммам̣ на̄мака̄йена пхусанто а̄рамман̣ато саччхикаронто парин̃н̃а̄бхисамайа̄дӣхи дуккха̄дӣни арийасачча̄ни пат̣ивиджджханто дхаммам̣ пивати на̄ма. сукхам̣ сетӣти десана̄маттамеветам̣, чатӯхипи ирийа̄патхехи сукхам̣ вихаратӣти аттхо. виппасаннена̄ти ана̄вилена нирупаккилесена. арийаппаведитети буддха̄дӣхи арийехи паведите сатипат̣т̣ха̄на̄дибхеде бодхипаккхийадхамме. сада̄ раматӣти еварӯпо дхаммапӣти виппасаннена четаса̄ вихаранто пан̣д̣иччена саманна̄гато сада̄ рамати абхираматӣти.

десана̄васа̄не бахӯ сота̄панна̄дайо ахесунти.

маха̄каппинаттхераваттху чатуттхам̣.

5. пан̣д̣итаса̄ман̣ераваттху

удакан̃хи найантӣти имам̣ дхаммадесанам̣ саттха̄ джетаване вихаранто пан̣д̣итаса̄ман̣ерам̣ а̄раббха катхеси.

атӣте кира кассапасамма̄самбуддхо вӣсатикхӣн̣а̄савасахассапарива̄ро ба̄ра̄н̣асим̣ агама̄си. манусса̄ аттано балам̣ саллаккхетва̄ ат̣т̣хапи дасапи екато хутва̄ агантукада̄на̄дӣни адам̣су. атхекадивасам̣ саттха̄ бхаттакиччапарийоса̄не евам̣ анумоданамака̄си –

‘‘упа̄сака̄ идха екаччо ‘аттано сантакамева да̄тум̣ ват̣т̣ати, ким̣ парена сама̄дапитена̄’ти аттана̄ва да̄нам̣ дети, парам̣ на сама̄дапети. со ниббаттаниббаттат̣т̣ха̄не бхогасампадам̣ лабхати, но парива̄расампадам̣. екаччо парам̣ сама̄дапети, аттана̄ на дети. со ниббаттаниббаттат̣т̣ха̄не парива̄расампадам̣ лабхати, но бхогасампадам̣ екаччо аттана̄пи на дети, парампи на сама̄дапети. со ниббаттаниббаттат̣т̣ха̄не нева бхогасампадам̣ лабхати, на парива̄расампадам̣, вигха̄са̄дова хутва̄ джӣвати. екаччо аттана̄ ча дети, паран̃ча сама̄дапети. со ниббаттаниббаттат̣т̣ха̄не бхогасампадампи лабхати парива̄расампадампӣ’’ти.

там̣ сутва̄ самӣпе т̣хито еко пан̣д̣итапурисо чинтеси – ‘‘ахам̣ да̄ни татха̄ карисса̄ми, йатха̄ ме двепи сампаттийо бхависсантӣ’’ти. со саттха̄рам̣ вандитва̄ а̄ха – ‘‘бханте, сва̄тана̄йа майхам̣ бхиккхам̣ ган̣хатха̄’’ти. ‘‘киттакехи те бхиккхӯхи аттхо’’ти? ‘‘киттако пана во, бханте, парива̄ро’’ти? ‘‘вӣсати бхиккхусахасса̄нӣ’’ти. ‘‘бханте, саббехи саддхим̣ сва̄тана̄йа майхам̣ бхиккхам̣ ган̣хатха̄’’ти. саттха̄ адхива̄сеси. со га̄мам̣ пависитва̄, ‘‘аммата̄та̄, сва̄тана̄йа майа̄ буддхаппамукхо бхиккхусан̇гхо нимантито, тумхе йаттака̄нам̣ бхиккхӯнам̣ да̄тум̣ саккхиссатха, таттака̄нам̣ да̄нам̣ детха̄’’ти а̄рочетва̄ вичаранто аттано аттано балам̣ саллаккхетва̄ ‘‘майам̣ дасаннам̣ дасса̄ма, майам̣ вӣсатийа̄, майам̣ сатасса, майам̣ пан̃часата̄на’’нти вутте саббесам̣ вачанам̣ а̄дито пат̣т̣ха̄йа пан̣н̣е а̄ропеси.

тена ча самайена тасмим̣ нагаре атидуггатабха̄венева ‘‘маха̄дуггато’’ти пан̃н̃а̄то еко пурисо аттхи. со тампи саммукха̄гатам̣ дисва̄, самма маха̄дуггата, майа̄ сва̄тана̄йа буддхаппамукхо бхиккхусан̇гхо нимантито, све нагарава̄сино да̄нам̣ дассанти, ‘‘твам̣ кати бхиккхӯ бходжессасӣ’’ти? ‘‘са̄ми, майхам̣ ким̣ бхиккхӯхи, бхиккхӯхи на̄ма садхана̄нам̣ аттхо, майхам̣ пана све йа̄гуаттха̄йа тан̣д̣улана̄л̣иматтампи наттхи, ахам̣ бхатим̣ катва̄ джӣва̄ми, ким̣ ме бхиккхӯхӣ’’ти? сама̄дапакена на̄ма бйаттена бхавитаббам̣. тасма̄ со тена ‘‘наттхӣ’’ти вуттепи тун̣хӣбхӯто ахутва̄ евама̄ха – ‘‘самма маха̄дуггата, имасмим̣ нагаре субходжанам̣ бхун̃джитва̄ сукхумаваттхам̣ нива̄сетва̄ на̄на̄бхаран̣апат̣иман̣д̣ита̄ сирисайане сайама̄на̄ бахӯ джана̄ сампаттим̣ анубхаванти, твам̣ пана дивасам̣ бхатим̣ катва̄ куччхипӯран̣аматтампи на лабхаси, евам̣ сантепи ‘ахам̣ пуббе пун̃н̃ам̣ акататта̄ кин̃чи на лабха̄мӣ’ти на джа̄на̄сӣ’’ти? ‘‘джа̄на̄ми, са̄мӣ’’ти. ‘‘атха касма̄ ида̄ни пун̃н̃ам̣ на кароси, твам̣ йува̄ баласампанно, ким̣ тайа̄ бхатим̣ катва̄пи йатха̄балам̣ да̄нам̣ да̄тум̣ на ват̣т̣атӣ’’ти? со тасмим̣ катхентейева сам̣вегаппатто хутва̄ ‘‘майхампи екам̣ бхиккхум̣ пан̣н̣е а̄ропехи, кин̃чидева бхатим̣ катва̄ екасса бхиккхам̣ дасса̄мӣ’’ти а̄ха. итаро ‘‘ким̣ екена бхиккхуна̄ пан̣н̣е а̄ропитена̄’’ти на а̄ропеси? маха̄дуггатопи гехам̣ гантва̄ бхарийам̣ а̄ха – ‘‘бхадде, нагарава̄сино све сан̇гхабхаттам̣ кариссанти, ахампи сама̄дапакена ‘екасса бхиккхам̣ дехӣ’ти вутто, майампи све екасса бхиккхам̣ дасса̄ма̄’’ти. атхасса бхарийа̄ ‘‘майам̣ далидда̄, касма̄ тайа̄ сампат̣иччхита’’нти аватва̄ва, ‘‘са̄ми, бхаддакам̣ те катам̣, майам̣ пуббепи кин̃чи адатва̄ ида̄ни дуггата̄ джа̄та̄, майам̣ убхопи бхатим̣ катва̄ екасса бхиккхам̣ дасса̄ма, са̄мӣ’’ти ватва̄ убхопи геха̄ никкхамитва̄ бхатит̣т̣ха̄нам̣ агамам̣су.

маха̄сет̣т̣хи там̣ дисва̄ ‘‘ким̣, самма маха̄дуггата, бхатим̣ кариссасӣ’’ти пуччхи. ‘‘а̄ма, аййа̄’’ти. ‘‘ким̣ кариссасӣ’’ти? ‘‘йам̣ тумхе ка̄рессатха, там̣ карисса̄мӣ’’ти. ‘‘тена хи майам̣ све две тӣн̣и бхиккхусата̄ни бходжесса̄ма, ехи, да̄рӯни пха̄лехӣ’’ти ва̄сипхарасум̣ нӣхаритва̄ да̄песи. маха̄дуггато дал̣хам̣ каччхам̣ бандхитва̄ махусса̄хаппатто ва̄сим̣ паха̄йа пхарасум̣ ган̣ханто, пхарасум̣ паха̄йа ва̄сим̣ ган̣ханто да̄рӯни пха̄лети. атха нам̣ сет̣т̣хи а̄ха – ‘‘самма, твам̣ аджджа ативийа усса̄хаппатто каммам̣ кароси, ким̣ ну кхо ка̄ран̣а’’нти? ‘‘са̄ми, ахам̣ све екам̣ бхиккхум̣ бходжесса̄мӣ’’ти. там̣ сутва̄ сет̣т̣хи пасаннама̄насо чинтеси – ‘‘ахо имина̄ дуккарам̣ катам̣, ‘ахам̣ дуггато’ти тун̣хӣбха̄вам̣ ана̄паджджитва̄ ‘бхатим̣ катва̄ екам̣ бхиккхум̣ бходжесса̄мӣ’ти вадатӣ’’ти. сет̣т̣хибхарийа̄пи тасса бхарийам̣ дисва̄, ‘‘амма, ким̣ каммам̣ кариссасӣ’’ти пуччхитва̄ ‘‘йам̣ тумхе ка̄рессатха, там̣ каромӣ’’ти вутте удуккхаласа̄лам̣ павесетва̄ суппамусала̄дӣни да̄песи. са̄ наччантӣ вийа тут̣т̣хапахат̣т̣ха̄ вӣхим̣ кот̣т̣ети чева опхун̣а̄ти ча. атха нам̣ сет̣т̣хибхарийа̄ пуччхи – ‘‘амма, твам̣ ативийа тут̣т̣хапахат̣т̣ха̄ каммам̣ кароси, ким̣ ну кхо ка̄ран̣а’’нти? ‘‘аййе, имам̣ бхатим̣ катва̄ майампи екам̣ бхиккхум̣ бходжесса̄ма̄’’ти. там̣ сутва̄ сет̣т̣хибхарийа̄пи тассам̣ ‘‘ахо вата̄йам̣ дуккарака̄рика̄’’ти пасӣди. сет̣т̣хи маха̄дуггатасса да̄рӯнам̣ пха̄литака̄ле ‘‘айам̣ те бхатӣ’’ти са̄лӣнам̣ чатассо на̄л̣ийо да̄петва̄ ‘‘айам̣ те тут̣т̣хида̄йо’’ти апара̄пи чатассо на̄л̣ийо да̄песи.

со гехам̣ гантва̄ бхарийам̣ а̄ха – ‘‘майа̄ бхатим̣ катва̄ са̄ли ладдхо, айам̣ нива̄по бхависсати, тайа̄ ладдха̄йа бхатийа̄ дадхителакат̣укабхан̣д̣а̄ни ган̣ха̄хӣ’’ти. сет̣т̣хибхарийа̄пи пуна тасса̄ екам̣ саппикарот̣икан̃чева дадхибха̄джанан̃ча кат̣укабхан̣д̣ан̃ча суддхатан̣д̣ул̣ина̄л̣ин̃ча да̄песи. ити ча убхиннампи нава тан̣д̣улана̄л̣ийо ахесум̣. те ‘‘деййадхаммо но ладдхо’’ти тут̣т̣хахат̣т̣ха̄ па̄това ут̣т̣хахим̣су. бхарийа̄ маха̄дуггатам̣ а̄ха – ‘‘гаччха, са̄ми, пан̣н̣ам̣ парийеситва̄ а̄хара̄’’ти. со антара̄пан̣е пан̣н̣ам̣ адисва̄ надӣтӣрам̣ гантва̄ ‘‘аджджа аййа̄нам̣ бходжанам̣ да̄тум̣ лабхисса̄мӣ’’ти пахат̣т̣хама̄насо га̄йанто пан̣н̣ам̣ уччинати. маха̄джа̄лам̣ кхипитва̄ т̣хито кеват̣т̣о ‘‘маха̄дуггатасса саддена бхавитабба’’нти там̣ паккоситва̄ пуччхи – ‘‘ативийа тут̣т̣хачитто га̄йаси, ким̣ ну кхо ка̄ран̣а’’нти? ‘‘пан̣н̣ам̣ уччина̄ми, самма̄’’ти. ‘‘ким̣ кариссасӣ’’ти? ‘‘екам̣ бхиккхум̣ бходжесса̄мӣ’’ти. ‘‘ахо сукхито, бхиккху, со тава ким̣ пан̣н̣ам̣ кха̄диссатӣ’’ти? ‘‘ким̣ кароми, самма, аттана̄ ладдхапан̣н̣ена бходжесса̄мӣ’’ти? ‘‘тена хи ехӣ’’ти. ‘‘ким̣ кароми, самма̄’’ти? ‘‘име маччхе гахетва̄ па̄даггханака̄ни ад̣д̣хаггханака̄ни каха̄пан̣аггханака̄ни ча удда̄на̄ни карохӣ’’ти. со татха̄ ака̄си. баддхабаддхе маччхе нагарава̄сино нимантитанимантита̄нам̣ бхиккхӯнам̣ аттха̄йа харим̣су. тасса маччхудда̄на̄ни каронтассева бхиккха̄ча̄равела̄ па̄пун̣и. со велам̣ саллаккхетва̄ ‘‘гамисса̄махам̣, самма, айам̣ бхиккхӯнам̣ а̄гаманавела̄’’ти а̄ха. ‘‘аттхи пана кин̃чи маччхудда̄на’’нти? ‘‘наттхи, самма, сабба̄ни кхӣн̣а̄нӣ’’ти. ‘‘тена хи майа̄ аттано аттха̄йа ва̄лука̄йа никхан̣итва̄ чатта̄ро рохитамаччха̄ т̣хапита̄, саче бхиккхум̣ бходжетука̄моси, име гахетва̄ гаччха̄’’ти те маччхе тасса ада̄си.

там̣ дивасам̣ пана саттха̄ паччӯсака̄ле локам̣ волокенто маха̄дуггатам̣ аттано н̃а̄н̣аджа̄ласса анто павит̣т̣хам̣ дисва̄ ‘‘ким̣ ну кхо бхависсатӣ’’ти а̄вадждженто ‘‘маха̄дуггато ‘екам̣ бхиккхум̣ бходжесса̄мӣ’ти бхарийа̄йа саддхим̣ хиййо бхатим̣ ака̄си, катарам̣ ну кхо бхиккхум̣ лабхиссатӣ’’ти чинтетва̄ ‘‘манусса̄ пан̣н̣е а̄ропитасан̃н̃а̄йа бхиккхӯ гахетва̄ аттано аттано гехесу нисӣда̄пессанти, маха̄дуггато мам̣ т̣хапетва̄ ан̃н̃ам̣ бхиккхум̣ на лабхиссатӣ’’ти упадха̄реси. буддха̄ кира дуггатесу анукампам̣ каронти. тасма̄ саттха̄ па̄това сарӣрапат̣иджагганам̣ катва̄ ‘‘маха̄дуггатам̣ сан̇ган̣хисса̄мӣ’’ти гандхакут̣им̣ пависитва̄ нисӣди. маха̄дуггатепи маччхе гахетва̄ гехам̣ пависанте саккасса пан̣д̣укамбаласила̄санам̣ ун̣ха̄ка̄рам̣ дассеси. со ‘‘ким̣ ну кхо ка̄ран̣а’’нти олокенто ‘‘хиййо, маха̄дуггато ‘екасса бхиккхуно бхиккхам̣ дасса̄мӣ’ти аттано бхарийа̄йа саддхим̣ бхатим̣ ака̄си, катарам̣ ну кхо бхиккхум̣ лабхиссатӣ’’ти чинтетва̄ ‘‘наттхетасса ан̃н̃о бхиккху, саттха̄ пана маха̄дуггатасса сан̇гахам̣ карисса̄мӣ’’ти гандхакут̣ийам̣ нисинно. маха̄дуггато аттано упакаппанакам̣ йа̄губхаттам̣ пан̣н̣асӯпеййампи татха̄гатасса дадеййа, ‘‘йам̣нӯна̄хам̣ маха̄дуггатасса гехам̣ гантва̄ бхаттака̄ракакаммам̣ кареййа’’нти ан̃н̃а̄такавесена тасса гехасамӣпам̣ гантва̄ ‘‘аттхи ну кхо кассачи кин̃чи бхатийа̄ ка̄табба’’нти пуччхи. маха̄дуггато там̣ дисва̄ а̄ха – ‘‘самма, ким̣ каммам̣ кариссасӣ’’ти? ‘‘ахам̣, са̄ми, саббасиппико, майхам̣ аджа̄нанасиппам̣ на̄ма наттхи, йа̄губхатта̄дӣнипи сампа̄детум̣ джа̄на̄мӣ’’ти. ‘‘самма, майам̣ тава каммена аттхика̄, туйхам̣ пана кин̃чи да̄таббам̣ бхатим̣ на пасса̄ма̄’’ти. ‘‘ким̣ пана те каттабба’’нти? ‘‘екасса бхиккхусса бхиккхам̣ да̄тука̄момхи, тасса йа̄губхаттасам̣видха̄нам̣ иччха̄мӣ’’ти. ‘‘саче бхиккхусса бхиккхам̣ дассаси, на ме бхатийа̄ аттхо, ким̣ мама пун̃н̃ам̣ на ват̣т̣атӣ’’ти? ‘‘евам̣ санте са̄дху, самма, пависа̄’’ти. со тасса гехам̣ пависитва̄ телатан̣д̣ула̄дӣни а̄хара̄петва̄ ‘‘гаччха, аттано паттабхиккхум̣ а̄нехӣ’’ти там̣ уййоджеси. да̄навеййа̄ват̣икопи пан̣н̣е а̄ропитанийа̄менева тесам̣ тесам̣ геха̄ни бхиккхӯ пахин̣и.

маха̄дуггато тасса сантикам̣ гантва̄ ‘‘майхам̣ паттабхиккхум̣ дехӣ’’ти а̄ха. со тасмим̣ кхан̣е сатим̣ лабхитва̄ ‘‘ахам̣ тава бхиккхум̣ памут̣т̣хо’’ти а̄ха. маха̄дуггато тикхин̣а̄йа саттийа̄ куччхийам̣ пахат̣о вийа, ‘‘са̄ми, касма̄ мам̣ на̄сеси, ахам̣ тайа̄ хиййо сама̄дапито бхарийа̄йа саддхим̣ дивасам̣ бхатим̣ катва̄ аджджа па̄това пан̣н̣аттха̄йа надӣтӣре а̄хин̣д̣итва̄ а̄гато, дехи ме екам̣ бхиккху’’нти ба̄ха̄ паггайха паридеви. манусса̄ саннипатитва̄ ‘‘киметам̣, маха̄дуггата̄’’ти пуччхим̣су. со таматтхам̣ а̄рочеси. те веййа̄ват̣икам̣ пуччхим̣су – ‘‘саччам̣ кира, самма, тайа̄ еса ‘бхатим̣ катва̄ екасса бхиккхусса бхиккхам̣ дехӣ’ти сама̄дапито’’ти? ‘‘а̄ма, аййа̄’’ти. ‘‘бха̄рийам̣ те каммам̣ катам̣, йо твам̣ еттаке бхиккхӯ сам̣видаханто етасса екам̣ бхиккхум̣ на̄да̄сӣ’’ти. со тесам̣ вачанена ман̇кубхӯто там̣ а̄ха – ‘‘самма маха̄дуггата, ма̄ мам̣ на̄сайи, ахам̣ тава ка̄ран̣а̄ маха̄вихесам̣ патто, манусса̄ пан̣н̣е а̄ропитанийа̄мена аттано аттано паттабхиккхӯ найим̣су, аттано гехе нисиннабхиккхум̣ нӣхаритва̄ денто на̄ма наттхи, саттха̄ пана мукхам̣ дховитва̄ гандхакут̣ийамева нисинно, ра̄джайувара̄джасена̄патиа̄дайо саттху гандхакут̣ито никкхаманам̣ олокента̄ нисинна̄ саттху паттам̣ гахетва̄ ‘гамисса̄ма̄’ти. буддха̄ на̄ма дуггате анукампам̣ каронти, твам̣ виха̄рам̣ гантва̄ ‘дуггатомхи, бханте, мама сан̇гахам̣ каротха̄’ти саттха̄рам̣ ванда, саче те пун̃н̃ам̣ аттхи, аддха̄ лаччхасӣ’’ти.

со виха̄рам̣ агама̄си. атха нам̣ ан̃н̃есу дивасесу виха̄ре вигха̄са̄дабха̄вена дит̣т̣хатта̄ ра̄джайувара̄джа̄дайо, ‘‘маха̄дуггата, на та̄ва бхаттака̄ло, касма̄ твам̣ а̄гаччхасӣ’’ти а̄хам̣су. со ‘‘джа̄на̄ми, са̄ми, ‘на та̄ва бхаттака̄ло’ти. саттха̄рам̣ пана вандитум̣ а̄гаччха̄мӣ’’ти ваданто гантва̄ гандхакут̣ийа̄ умма̄ре сӣсам̣ т̣хапетва̄ пан̃чапатит̣т̣хитена вандитва̄, ‘‘бханте, имасмим̣ нагаре майа̄ дуггататаро наттхи, авассайо ме хотха, каротха ме сан̇гаха’’нти а̄ха. саттха̄ гандхакут̣идва̄рам̣ виваритва̄ паттам̣ нӣхаритва̄ тасса хаттхе т̣хапеси. со чаккаваттисирим̣ патто вийа ахоси, ра̄джайувара̄джа̄дайо ан̃н̃аман̃н̃асса мукха̄ни олокайим̣су. саттха̄ра̄ диннапаттан̃хи кочи иссарийавасена гахетум̣ саматтхо на̄ма наттхи. евам̣ пана вадим̣су, ‘‘самма маха̄дуггата, саттху паттам̣ амха̄кам̣ дехи еттакам̣ на̄ма те дханам̣ дасса̄ма, твам̣ дуггато дханам̣ ган̣ха̄хи, ким̣ те паттена̄’’ти? маха̄дуггато ‘‘на кассачи дасса̄ми, на ме дханена аттхо, саттха̄рам̣йева бходжесса̄мӣ’’ти а̄ха. авасеса̄ там̣ йа̄читва̄ паттам̣ алабхитва̄ ниваттим̣су. ра̄джа̄ пана ‘‘маха̄дуггато дханена палобхийама̄нопи саттху паттам̣ на дети, саттха̄ра̄ ча сайам̣ диннапаттам̣ кочи гахетум̣ на саккоти, имасса деййадхаммо на̄ма киттако бхависсати, имина̄ деййадхаммасса диннака̄ле саттха̄рам̣ а̄да̄йа гехам̣ нетва̄ майхам̣ сампа̄дитам̣ а̄ха̄рам̣ дасса̄мӣ’’ти чинтетва̄ саттха̄ра̄ саддхим̣йева агама̄си. саккопи девара̄джа̄ йа̄гукхаджджакабхаттасӯпеййапан̣н̣а̄дӣни сампа̄детва̄ саттху нисӣдана̄рахам̣ а̄санам̣ пан̃н̃апетва̄ нисӣди.

маха̄дуггато саттха̄рам̣ нетва̄ ‘‘пависатха, бханте’’ти а̄ха. васанагехан̃часса нӣчам̣ хоти, анонатена пависитум̣ на сакка̄. буддха̄ ча на̄ма гехам̣ пависанта̄ на онамитва̄ пависанти. гехан̃хи пависанака̄ле маха̄патхавӣ ва̄ хет̣т̣ха̄ огаччхати, гехам̣ ва̄ уддхам̣ гаччхати. идам̣ тесам̣ судиннада̄насса пхалам̣. пуна никкхамитва̄ гатака̄ле саббам̣ па̄катикамева хоти. тасма̄ саттха̄ т̣хитакова гехам̣ пависитва̄ саккена пан̃н̃атта̄сане нисӣди. саттхари нисинне ра̄джа̄ а̄ха – ‘‘самма маха̄дуггата, тайа̄ амха̄кам̣ йа̄чанта̄нампи саттху патто на динно, пасса̄ма та̄ва, кӣдисо те саттху сакка̄ро като’’ти? атхасса сакко йа̄гукхаджджака̄дӣни виваритва̄ дассеси. тесам̣ ва̄сагандхо сакаланагарам̣ чха̄детва̄ ат̣т̣ха̄си. ра̄джа̄ йа̄гуа̄дӣни олокетва̄ бхагавантам̣ а̄ха – ‘‘бханте, ‘ахам̣ маха̄дуггатасса деййадхаммо киттако бхависсати, имина̄ деййадхамме динне саттха̄рам̣ гехам̣ нетва̄ аттано сампа̄дитам̣ а̄ха̄рам̣ дасса̄мӣ’ти чинтетва̄ а̄гато, майа̄ еварӯпо а̄ха̄ро на дит̣т̣хапуббо, майи идха т̣хите маха̄дуггато киламеййа, гаччха̄маха’’нти саттха̄рам̣ вандитва̄ пакка̄ми. саккопи саттха̄рам̣ йа̄гуа̄дӣни датва̄ саккаччам̣ паривиси. саттха̄пи катабхаттакиччо анумоданам̣ катва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ пакка̄ми.

сакко маха̄дуггатасса сан̃н̃ам̣ ада̄си. со паттам̣ гахетва̄ саттха̄рам̣ анугаччхи. сакко ниваттитва̄ маха̄дуггатасса гехадва̄ре т̣хито а̄ка̄сам̣ олокеси. та̄вадева а̄ка̄сато саттаратанавассам̣ васситва̄ тасса гехе саббабха̄джана̄ни пӯретва̄ сакалам̣ гехам̣ пӯреси. тасса гехе ока̄со на̄хоси. тасса бхарийа̄ да̄раке хаттхесу гахетва̄ нӣхаритва̄ бахи ат̣т̣ха̄си. со саттха̄рам̣ анугантва̄ ниватто да̄раке бахи дисва̄ ‘‘ким̣ ида’’нти пуччхи. ‘‘са̄ми, сакалам̣ но гехам̣ саттахи ратанехи пун̣н̣ам̣, пависитум̣ ока̄со наттхӣ’’ти. со ‘‘аджджева ме да̄нена випа̄ко динно’’ти чинтетва̄ ран̃н̃о сантикам̣ гантва̄ вандитва̄, ‘‘касма̄ а̄гатосӣ’’ти вутте а̄ха –‘‘дева, гехам̣ ме саттахи ратанехи пун̣н̣ам̣, там̣ дханам̣ ган̣хатха̄’’ти. ра̄джа̄ ‘‘ахо буддха̄нам̣ диннада̄нам̣, аджджева маттхакам̣ патта’’нти чинтетва̄ там̣ а̄ха – ‘‘ким̣ те ладдхум̣ ват̣т̣атӣ’’ти? ‘‘дханахаран̣аттха̄йа сакат̣асахассам̣, дева̄’’ти. ра̄джа̄ сакат̣асахассам̣ песетва̄ дханам̣ а̄хара̄петва̄ ра̄джан̇ган̣е окира̄песи. та̄лаппама̄н̣о ра̄си ахоси. ра̄джа̄ нагаре саннипа̄та̄петва̄ ‘‘имасмим̣ нагаре аттхи кассачи еттакам̣ дхана’’нти пуччхи. ‘‘наттхи, дева̄’’ти. ‘‘евам̣ маха̄дханасса ким̣ ка̄тум̣ ват̣т̣атӣ’’ти? ‘‘сет̣т̣хит̣т̣ха̄нам̣ да̄тум̣ ват̣т̣ати, дева̄’’ти. ра̄джа̄ тасса маха̄сакка̄рам̣ катва̄ сет̣т̣хит̣т̣ха̄нам̣ да̄песи.

атхасса пуббе екасса сет̣т̣хино гехат̣т̣ха̄нам̣ а̄чиккхитва̄ ‘‘еттха джа̄те гаччхе хара̄петва̄ гехам̣ ут̣т̣ха̄петва̄ васа̄хӣ’’ти а̄ха. тасса там̣ т̣ха̄нам̣ содхетва̄ самам̣ катва̄ бхӯмийа̄ кхан̃н̃ама̄на̄йа ан̃н̃аман̃н̃ам̣ а̄хачча нидхикумбхийо ут̣т̣хахим̣су. тена ран̃н̃о а̄рочите ‘‘тава пун̃н̃ена ниббатта̄, твамева ган̣ха̄хӣ’’ти а̄ха. со гехам̣ ка̄ретва̄ сатта̄хам̣ буддхаппамукхасса бхиккхусан̇гхасса маха̄да̄нам̣ ада̄си. тато парампи йа̄вата̄йукам̣ тит̣т̣ханто пун̃н̃а̄ни каритва̄ а̄йупарийоса̄не девалоке ниббатто.

екам̣ буддхантарам̣ диббасампаттим̣ анубхавитва̄ имасмим̣ буддхуппа̄де тато чуто са̄ваттхийам̣ са̄рипуттаттхерассӯпат̣т̣ха̄какуле сет̣т̣хидхӣту куччхийам̣ пат̣исандхим̣ ган̣хи. атхасса̄ ма̄та̄питаро габбхасса патит̣т̣хитабха̄вам̣ н̃атва̄ габбхапариха̄рам̣ адам̣су. тасса̄ апарена самайена еварӯпо дохал̣о уппаджджи – ‘‘ахо вата̄хам̣ дхаммадесана̄патим̣ а̄дим̣ катва̄ пан̃чаннам̣ бхиккхусата̄нам̣ рохитамаччхарасена да̄нам̣ датва̄ ка̄са̄йа̄ни ваттха̄ни нива̄сетва̄ а̄санапарийанте нисинна̄ тесам̣ бхиккхӯнам̣ уччхит̣т̣хабхаттам̣ парибхун̃джеййа’’нти. са̄ ма̄та̄питӯнам̣ а̄рочетва̄ татха̄ ака̄си, дохал̣о пат̣ипассамбхи. атхасса̄ тато апаресупи саттасу ман̇галесу рохитамаччхарасенева дхаммасена̄патиттхераппамукха̄ни пан̃ча бхиккхусата̄ни бходжесум̣. саббам̣ тиссакума̄расса ваттхумхи вуттанийа̄менева ведитаббам̣. айамасса пана маха̄дуггатака̄ле диннасса рохитамаччхарасада̄нассева ниссандо. на̄маггахан̣адивасе панасса, ‘‘бханте, да̄сасса во сиккха̄пада̄ни детха̄’’ти ма̄тара̄ вутте тхеро а̄ха – ‘‘кона̄мо айам̣ да̄рако’’ти? ‘‘бханте, имасса да̄ракасса куччхийам̣ пат̣исандхиггахан̣ато пат̣т̣ха̄йа имасмим̣ гехе джал̣а̄ ел̣амӯга̄пи пан̣д̣ита̄ джа̄та̄, тасма̄ ме путтасса пан̣д̣итотвева на̄мам̣ бхависсатӣ’’ти. тхеро сиккха̄пада̄ни ада̄си. джа̄тадивасато пат̣т̣ха̄йа панасса ‘‘на̄хам̣ мама путтасса аджджха̄сайам̣ бхиндисса̄мӣ’’ти ма̄ту читтам̣ уппаджджи. со саттавассикака̄ле ма̄тарам̣ а̄ха – ‘‘амма, тхерасса сантике паббаджисса̄мӣ’’ти. ‘‘са̄дху, та̄та, ‘ахам̣ тава аджджха̄сайам̣ на бхиндисса̄миччева манам̣ уппа̄деси’’’нти ватва̄ тхерам̣ нимантетва̄ бходжетва̄, ‘‘бханте, да̄со во паббаджитука̄мо, ахам̣ имам̣ са̄йанхасамайе виха̄рам̣ а̄несса̄мӣ’’ти тхерам̣ уййоджетва̄ н̃а̄таке саннипа̄та̄петва̄ ‘‘мама путтасса гихика̄ле каттаббасакка̄рам̣ аджджева карисса̄ма̄’’ти махантам̣ сакка̄рам̣ ка̄ретва̄ там̣ а̄да̄йа виха̄рам̣ гантва̄ ‘‘имам̣, бханте, пабба̄джетха̄’’ти тхерасса ада̄си.

тхеро паббаджджа̄йа дуккарабха̄вам̣ а̄чиккхитва̄ ‘‘карисса̄махам̣, бханте, тумха̄кам̣ ова̄да’’нти вутте ‘‘тена хи ехӣ’’ти кесе теметва̄ тачапан̃чакакаммат̣т̣ха̄нам̣ а̄чиккхитва̄ пабба̄джеси. ма̄та̄питарописса сатта̄хам̣ виха̄рейева васанта̄ буддхаппамукхасса бхиккхусан̇гхасса рохитамаччхарасенева да̄нам̣ датва̄ саттаме дивасе са̄йам̣ гехам̣ агамам̣су. тхеро ат̣т̣хаме дивасе антога̄мам̣ гаччханто там̣ а̄да̄йа гаччхати, бхиккхусан̇гхена саддхим̣ на̄гама̄си. ким̣ ка̄ран̣а̄? на та̄васса паттачӣвараггахан̣а̄ни ва̄ ирийа̄патхо ва̄ па̄са̄дико хоти, апича виха̄ре тхерасса каттаббаваттам̣ аттхи. тхеро хи бхиккхусан̇гхе антога̄мам̣ павит̣т̣хе сакалавиха̄рам̣ вичаранто асаммаджджанат̣т̣ха̄нам̣ саммаджджитва̄ туччхабха̄джанесу па̄нӣйапарибходжанӣйа̄ни упат̣т̣хапетва̄ дунниккхитта̄ни ман̃чапӣт̣ха̄дӣни пат̣иса̄метва̄ паччха̄ га̄мам̣ пависати. апича ‘‘ан̃н̃атиттхийа̄ туччхавиха̄рам̣ пависитва̄ ‘пассатха саман̣асса готамасса са̄вака̄нам̣ нисиннат̣т̣ха̄на̄нӣ’ти ваттум̣ ма̄ лабхим̣сӯ’’ти сакалавиха̄рам̣ пат̣иджаггитва̄ паччха̄ га̄мам̣ пависати. тасма̄ там̣ дивасампи са̄ман̣ерена паттачӣварам̣ га̄ха̄петва̄ дива̄тарам̣ пин̣д̣а̄йа па̄виси.

са̄ман̣еро упаджджха̄йена саддхим̣ гаччханто антара̄магге ма̄тикам̣ дисва̄, ‘‘бханте, идам̣ ким̣ на̄ма̄’’ти пуччхи. ‘‘ма̄тика̄ на̄ма, са̄ман̣ера̄’’ти. ‘‘има̄йа ким̣ каронтӣ’’ти? ‘‘ито чито ча удакам̣ а̄харитва̄ аттано сассакаммам̣ сампа̄дентӣ’’ти. ‘‘ким̣ пана, бханте, удакасса читтам̣ аттхӣ’’ти? ‘‘наттха̄вусо’’ти. ‘‘еварӯпам̣ ачиттакам̣ аттано иччхитат̣т̣ха̄нам̣ харанти, бханте’’ти? ‘‘а̄ма̄вусо’’ти. со чинтеси – ‘‘саче еварӯпампи ачиттакам̣ аттано иччхитиччхитат̣т̣ха̄нам̣ харитва̄ каммам̣ каронти, касма̄ сачиттака̄пи читтам̣ аттано васе ваттетва̄ саман̣адхаммам̣ ка̄тум̣ на саккхиссантӣ’’ти. атхесо пурато гаччханто усука̄ре сарадан̣д̣акам̣ аггимхи та̄петва̄ аккхикот̣ийа̄ олокетва̄ уджукам̣ каронте дисва̄, ‘‘име, бханте, ке на̄ма̄’’ти пуччхи. ‘‘усука̄ра̄ на̄ма̄вусо’’ти. ‘‘ким̣ панете каронтӣ’’ти? ‘‘аггимхи та̄петва̄ сарадан̣д̣акам̣ уджум̣ каронтӣ’’ти. ‘‘сачиттако, бханте, есо’’ти? ‘‘ачиттако, а̄вусо’’ти. со чинтеси – ‘‘саче ачиттакам̣ гахетва̄ аггимхи та̄петва̄ уджум̣ каронти, касма̄ сачиттака̄пи аттано читтам̣ васе ваттетва̄ саман̣адхаммам̣ ка̄тум̣ на саккхиссантӣ’’ти. атхесо пурато гаччханто да̄рӯни аранемина̄бхиа̄дӣни таччханте дисва̄, ‘‘бханте, име ке на̄ма̄’’ти пуччхи. ‘‘таччхака̄ на̄ма̄вусо’’ти. ‘‘ким̣ панете каронтӣ’’ти? ‘‘да̄рӯни гахетва̄ йа̄нака̄дӣнам̣ чакка̄дӣни каронти, а̄вусо’’ти. ‘‘ета̄ни пана сачиттака̄ни, бханте’’ти? ‘‘ачиттака̄ни, а̄вусо’’ти. атхасса етадахоси – ‘‘саче ачиттака̄ни кат̣т̣хакалин̇гара̄ни гахетва̄ чакка̄дӣни каронти, касма̄ сачиттака̄ аттано читтам̣ васе ваттетва̄ саман̣адхаммам̣ ка̄тум̣ на саккхиссантӣ’’ти. со има̄ни ка̄ран̣а̄ни дисва̄, ‘‘бханте, саче тумха̄кам̣ паттачӣваре тумхе ган̣хеййа̄тха, ахам̣ ниваттеййа’’нти. тхеро ‘‘айам̣ адхуна̄ паббаджито дахараса̄ман̣еро мам̣ анубандхама̄но евам̣ вадетӣ’’ти читтам̣ ануппа̄детва̄ва ‘‘а̄хара, са̄ман̣ера̄’’ти ватва̄ аттано паттачӣварам̣ аггахеси.

са̄ман̣еропи упаджджха̄йам̣ вандитва̄ ниваттанто, ‘‘бханте, майхам̣ а̄ха̄рам̣ а̄харанто рохитамаччхарасенева а̄хареййа̄тха̄’’ти а̄ха. ‘‘катхам̣ лабхисса̄ма̄вусо’’ти? ‘‘бханте, аттано пун̃н̃ена алабханта̄ мама пун̃н̃ена лабхиссатха̄’’ти а̄ха. тхеро ‘‘дахараса̄ман̣ерасса бахи нисиннакасса парипантхопи бхавеййа̄’’ти кун̃джикам̣ датва̄ ‘‘майхам̣ васанагаббхасса два̄рам̣ виваритва̄ анто пависитва̄ нисӣдеййа̄сӣ’’ти а̄ха. со татха̄ катва̄ аттано караджака̄йе н̃а̄н̣ам̣ ота̄ретва̄ аттабха̄вам̣ саммасанто нисӣди. атхасса гун̣атеджена саккасса а̄санам̣ ун̣ха̄ка̄рам̣ дассеси. со ‘‘ким̣ ну кхо ка̄ран̣а’’нти упадха̄ренто ‘‘пан̣д̣итаса̄ман̣еро упаджджха̄йасса паттачӣварам̣ датва̄ ‘саман̣адхаммам̣ карисса̄мӣ’ти ниватто, майа̄пи таттха гантум̣ ват̣т̣атӣ’’ти чинтетва̄ чатта̄ро маха̄ра̄дже а̄мантетва̄ ‘‘виха̄расса упаване васанте сакун̣е пала̄петва̄ самантато а̄раккхам̣ ган̣хатха̄’’ти ватва̄ чандадевапуттам̣ ‘‘чандаман̣д̣алам̣ а̄кад̣д̣хитва̄ ган̣ха̄хӣ’’ти, сӯрийадевапуттам̣ ‘‘сӯрийаман̣д̣алам̣ а̄кад̣д̣хитва̄ ган̣ха̄хӣ’’ти ватва̄ сайам̣ гантва̄ а̄вин̃чханараджджут̣т̣ха̄не а̄раккхам̣ гахетва̄ ат̣т̣ха̄си, виха̄ре пура̄н̣апан̣н̣асса патантассапи саддо на̄хоси, са̄ман̣ерасса читтам̣ екаггам̣ ахоси. со антара̄бхаттейева аттабха̄вам̣ саммаситва̄ тӣн̣и пхала̄ни па̄пун̣и.

тхеропи ‘‘са̄ман̣еро виха̄ре нисинно, тасса упакаппанакам̣ бходжанам̣ асукакуле на̄ма сакка̄ ладдху’’нти екам̣ пемага̄равайуттам̣ упат̣т̣ха̄какулам̣ агама̄си. таттха ча манусса̄ там̣ дивасам̣ рохитамаччхе лабхитва̄ тхерассева а̄гаманам̣ олокенто нисӣдим̣су. те тхерам̣ а̄гаччхантам̣ дисва̄, ‘‘бханте, бхаддакам̣ во катам̣ идха̄гаччхантехӣ’’ти антогехе павесетва̄ йа̄гукхаджджака̄дӣни датва̄ рохитамаччхарасенасса пин̣д̣апа̄там̣ адам̣су. тхеро харан̣а̄ка̄рам̣ дассеси. манусса̄ ‘‘парибхун̃джатха, бханте, харан̣акабхаттампи лабхиссатха̄’’ти ватва̄ тхерасса бхаттакичча̄васа̄не паттам̣ рохитамаччхарасабходжанасса пӯретва̄ адам̣су. тхеро ‘‘са̄ман̣еро ме чха̄то’’ти сӣгхам̣ агама̄си. саттха̄пи там̣ дивасам̣ ка̄лассева бхун̃джитва̄ виха̄рам̣ гантва̄ евам̣ а̄ваджджеси – ‘‘пан̣д̣итаса̄ман̣еро упаджджха̄йасса паттачӣварам̣ датва̄ ‘саман̣адхаммам̣ карисса̄мӣ’ти ниватто, ниппхаджджиссати ну кхо асса паббаджитакичча’’нти упадха̄ренто тин̣н̣ам̣ пхала̄нам̣ паттабха̄вам̣ н̃атва̄ ‘‘арахаттасса упаниссайо аттхи, наттхӣ’’ти а̄вадждженто ‘‘аттхӣ’’ти дисва̄ ‘‘пуребхаттамева арахаттам̣ паттум̣ саккхиссати, на саккхиссатӣ’’ти упадха̄ренто ‘‘саккхиссатӣ’’ти ан̃н̃а̄си. атхасса етадахоси – ‘‘са̄рипутто са̄ман̣ерасса бхаттам̣ а̄да̄йа сӣгхам̣ а̄гаччхати, антара̄йамписса кареййа два̄ракот̣т̣хаке а̄раккхам̣ гахетва̄ нисӣдисса̄ми, атха нам̣ пан̃хам̣ пуччхисса̄ми, тасмим̣ пан̃хе виссаджджийама̄не са̄ман̣еро саха пат̣исамбхида̄хи арахаттам̣ па̄пун̣иссатӣ’’ти. тато гантва̄ два̄ракот̣т̣хаке т̣хатва̄ сампаттам̣ тхерам̣ чатта̄ро пан̃хе пуччхи, пут̣т̣хам̣ пут̣т̣хам̣ пан̃хам̣ виссаджджеси.

татридам̣ пуччха̄виссаджджанам̣ – саттха̄ кира нам̣ а̄ха – ‘‘са̄рипутта, ким̣ те ладдха’’нти? ‘‘а̄ха̄ро, бханте’’ти. ‘‘а̄ха̄ро на̄ма ким̣ а̄харати, са̄рипутта̄’’ти? ‘‘веданам̣, бханте’’ти. ‘‘веданам̣ ким̣ а̄харати, са̄рипутта̄’’ти? ‘‘рӯпам̣, бханте’’ти. ‘‘рӯпам̣ пана ким̣ а̄харати, са̄рипутта̄’’ти? ‘‘пхассам̣, бханте’’ти. татра̄йам̣ адхиппа̄йо – ‘‘джигхаччхитена хи парибхутто а̄ха̄ро тасса кхуддам̣ парихаритва̄ сукхам̣ веданам̣ а̄харати. а̄ха̄рапарибхогена сукхитасса сукха̄йа ведана̄йа уппаджджама̄на̄йа сарӣре ван̣н̣асампатти хоти. евам̣ ведана̄ рӯпам̣ а̄харати. сукхито пана а̄ха̄раджарӯпавасена уппаннасукхасоманассо ‘ида̄ни ме асса̄до джа̄то’ти ниппаджджанто ва̄ нисӣданто ва̄ сукхасампхассам̣ пат̣илабхатӣ’’ти.

евам̣ имесу чатӯсу пан̃хесу виссаджджикесу са̄ман̣еро саха пат̣исамбхида̄хи арахаттам̣ патто. саттха̄пи тхерам̣ а̄ха – ‘‘гаччха, са̄рипутта, тава са̄ман̣ерасса бхаттам̣ дехӣ’’ти. тхеро гантва̄ два̄рам̣ а̄кот̣еси. са̄ман̣еро никкхамитва̄ тхерасса хаттхато паттам̣ гахетва̄ екамантам̣ т̣хапетва̄ та̄лаван̣т̣ена тхерам̣ бӣджи. атха нам̣ тхеро а̄ха – ‘‘са̄ман̣ера, бхаттакиччам̣ карохӣ’’ти. ‘‘тумхе пана, бханте’’ти. ‘‘катам̣ майа̄ бхаттакиччам̣, твам̣ карохӣ’’ти. саттавассикада̄рако паббаджитва̄ ат̣т̣хаме дивасе там̣ кхан̣ам̣ викаситападумуппаласадисо арахаттам̣ патто, паччавеккхитат̣т̣ха̄нам̣ пана паччавеккханто нисӣдитва̄ бхаттакиччамака̄си. тена паттам̣ дховитва̄ пат̣иса̄митака̄ле чандадевапутто чандаман̣д̣алам̣ виссаджджеси, сӯрийадевапутто сӯрийаман̣д̣алам̣. чатта̄ро маха̄ра̄джа̄но чатуддисам̣ а̄раккхам̣ виссаджджесум̣, сакко девара̄джа̄ а̄вин̃чханаке а̄раккхам̣ виссаджджеси. сӯрийо маджджхат̣т̣ха̄нато галитва̄ гато.

бхиккхӯ уджджха̄йим̣су, ‘‘чха̄йа̄ адхикаппама̄н̣а̄ джа̄та̄, сӯрийо маджджхат̣т̣ха̄нато галитва̄ гато, са̄ман̣ерена ча ида̄нева бхуттам̣, ким̣ ну кхо ета’’нти. саттха̄ там̣ паваттим̣ н̃атва̄ а̄гантва̄ пуччхи – ‘‘бхиккхаве, ким̣ катхетха̄’’ти? ‘‘идам̣ на̄ма, бханте’’ти? ‘‘а̄ма, бхиккхаве, пун̃н̃авато саман̣адхаммам̣ каран̣ака̄ле чандадевапутто чандаман̣д̣алам̣, сӯрийадевапутто сӯрийаман̣д̣алам̣ а̄кад̣д̣хитва̄ ган̣хи, чатта̄ро маха̄ра̄джа̄но виха̄ропаване чатуддисам̣ а̄раккхам̣ ган̣хим̣су, сакко девара̄джа̄ а̄вин̃чханаке а̄раккхам̣ ган̣хи, ахампи ‘буддхомхӣ’ти аппоссукко нисӣдитум̣ на̄латтхам̣, гантва̄ два̄ракот̣т̣хаке мама путтасса а̄раккхам̣ аггахесим̣, неттике ча ма̄тика̄йа удакам̣ харанте, усука̄ре ча усум̣ уджум̣ каронте, таччхаке ча да̄рӯни таччханте дисва̄ еттакам̣ а̄рамман̣ам̣ гахетва̄ пан̣д̣ита̄ атта̄нам̣ даметва̄ арахаттам̣ ган̣хантийева̄’’ти ватва̄ анусандхим̣ гхат̣етва̄ дхаммам̣ десенто имам̣ га̄тхама̄ха –

80. ‘‘удакан̃хи найанти неттика̄, усука̄ра̄ намайанти теджанам̣;

да̄рум̣ намайанти таччхака̄, атта̄нам̣ дамайанти пан̣д̣ита̄’’ти.

таттха удаканти патхавийа̄ тхалат̣т̣ха̄нам̣ кхан̣итва̄ а̄ва̄т̣ат̣т̣ха̄нам̣ пӯретва̄ ма̄тикам̣ ва̄ катва̄ руккхадон̣им̣ ва̄ т̣хапетва̄ аттана̄ иччхитиччхитат̣т̣ха̄нам̣ удакам̣. нентӣти неттика̄. теджананти кан̣д̣ам̣. идам̣ вуттам̣ хоти – неттика̄ аттано ручийа̄ удакам̣ найанти, усука̄ра̄пи та̄петва̄ теджанам̣ намайанти усум̣ уджум̣ каронти. таччхака̄пи немиа̄дӣнам̣ аттха̄йа таччханта̄ да̄рум̣ намайанти аттано ручийа̄ уджум̣ ва̄ ван̇кам̣ ва̄ каронти. евам̣ еттакам̣ а̄рамман̣ам̣ катва̄ пан̣д̣ита̄ сота̄паттимагга̄дӣни уппа̄дента̄ атта̄нам̣ дамайанти, арахаттаппатта̄ пана екантаданта̄ на̄ма хонтӣти.

десана̄васа̄не бахӯ сота̄паттипхала̄дӣни па̄пун̣им̣сӯти.

пан̣д̣итаса̄ман̣ераваттху пан̃чамам̣.

6. лакун̣д̣акабхаддийаттхераваттху

село йатха̄ти имам̣ дхаммадесанам̣ саттха̄ джетаване вихаранто лакун̣д̣акабхаддийаттхерам̣ а̄раббха катхеси.

путхуджджана̄ кира са̄ман̣ера̄дайо тхерам̣ дисва̄ сӣсепи кан̣н̣есупи на̄са̄йапи гахетва̄ ‘‘ким̣, чӯл̣апита, са̄санасмим̣ на уккан̣т̣хаси, абхирамасӣ’’ти ваданти. тхеро тесу нева куджджхати, на дуссати. дхаммасабха̄йам̣ катхам̣ самут̣т̣ха̄песум̣ ‘‘пассатха̄вусо, лакун̣д̣акабхаддийаттхерам̣ дисва̄ са̄ман̣ера̄дайо еван̃чеван̃ча вихет̣хенти, со тесу нева куджджхати, на дуссатӣ’’ти. саттха̄ а̄гантва̄ ‘‘ким̣ катхетха, бхиккхаве’’ти пуччхитва̄ ‘‘имам̣ на̄ма, бханте’’ти вутте ‘‘а̄ма, бхиккхаве, кхӣн̣а̄сава̄ на̄ма нева куджджханти, на дуссанти. гханаселасадиса̄ хете ачала̄ акампийа̄’’ти ватва̄ анусандхим̣ гхат̣етва̄ дхаммам̣ десенто имам̣ га̄тхама̄ха –

81. ‘‘село йатха̄ екагхано, ва̄тена на самӣрати;

евам̣ нинда̄пасам̣са̄су, на самин̃джанти пан̣д̣ита̄’’ти.

таттха нинда̄пасам̣са̄сӯти кин̃ча̄пи идха две локадхамма̄ вутта̄, аттхо пана ат̣т̣ханнампи васена ведитаббо. йатха̄ хи екагхано асусиро село пураттхима̄дибхедена ва̄тена на самӣрати на ин̃джати на чалати, евам̣ ат̣т̣хасупи локадхаммесу аджджхоттхарантесу пан̣д̣ита̄ на самин̃джанти, пат̣игхавасена ва̄ анунайавасена ва̄ на чаланти на кампанти.

десана̄васа̄не бахӯ сота̄паттипхала̄дӣни па̄пун̣им̣сӯти.

лакун̣д̣акабхаддийаттхераваттху чхат̣т̣хам̣.

7. ка̄н̣ама̄туваттху

йатха̄пи рахадоти имам̣ дхаммадесанам̣ саттха̄ джетаване вихаранто ка̄н̣ама̄тарам̣ а̄раббха катхеси. ваттху винайе (па̄чи. 230) а̄гатамева.

тада̄ пана ка̄н̣ама̄тара̄ атуччхахаттхам̣ дхӣтарам̣ патикулам̣ песетум̣ паккесу пӯвесу чатуккхаттум̣ чатуннам̣ бхиккхӯнам̣ диннака̄ле саттха̄ра̄ тасмим̣ ваттхусмим̣ сиккха̄паде пан̃н̃атте ка̄н̣а̄йа са̄микена ан̃н̃а̄йа паджа̄патийа̄ а̄нӣта̄йа ка̄н̣а̄ там̣ паваттим̣ сутва̄ ‘‘имехи ме гхара̄ва̄со на̄сито’’ти дит̣т̣хадит̣т̣хе бхиккхӯ аккосати парибха̄сати. бхиккхӯ там̣ вӣтхим̣ пат̣ипаджджитум̣ на висахим̣су. саттха̄ там̣ паваттим̣ н̃атва̄ таттха агама̄си. ка̄н̣ама̄та̄ саттха̄рам̣ вандитва̄ пан̃н̃атта̄сане нисӣда̄петва̄ йа̄гукхаджджакам̣ ада̄си. саттха̄ катапа̄тара̄со ‘‘кахам̣ ка̄н̣а̄’’ти пуччхи. ‘‘еса̄, бханте, тумхе дисва̄ ман̇кубхӯта̄ родантӣ т̣хита̄’’ти. ‘‘ким̣ ка̄ран̣а̄’’ти? ‘‘еса̄, бханте, бхиккхӯ аккосати парибха̄сати, тасма̄ тумхе дисва̄ ман̇кубхӯта̄ родама̄на̄ т̣хита̄’’ти. атха нам̣ саттха̄ паккоса̄петва̄ – ‘‘ка̄н̣е, касма̄ мам̣ дисва̄ ман̇кубхӯта̄ нилӣйитва̄ родасӣ’’ти. атхасса̄ ма̄та̄ та̄йа катакирийам̣ а̄рочеси. атха нам̣ саттха̄ а̄ха – ‘‘ким̣ пана ка̄н̣ама̄те мама са̄вака̄ тайа̄ диннакам̣ ган̣хим̣су, адиннака’’нти? ‘‘диннакам̣, бханте’’ти. ‘‘саче мама са̄вака̄ пин̣д̣а̄йа чаранта̄ тава гехадва̄рам̣ патта̄ тайа̄ диннакам̣ ган̣хим̣су, ко тесам̣ досо’’ти? ‘‘наттхи, бханте, аййа̄нам̣ досо’’. ‘‘етисса̄йева досо’’ти. саттха̄ ка̄н̣ам̣ а̄ха – ‘‘ка̄н̣е, майхам̣ кира са̄вака̄ пин̣д̣а̄йа чарама̄на̄ гехадва̄рам̣ а̄гата̄, атха несам̣ тава ма̄тара̄ пӯва̄ динна̄, ко на̄меттха мама са̄вака̄нам̣ досо’’ти? ‘‘наттхи, бханте, аййа̄нам̣ досо, майхамева досо’’ти саттха̄рам̣ вандитва̄ кхама̄песи.

атхасса̄ саттха̄ анупуббим̣ катхам̣ катхеси, са̄ сота̄паттипхалам̣ па̄пун̣и. саттха̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ виха̄рам̣ гаччханто ра̄джан̇ган̣ена па̄йа̄си. ра̄джа̄ дисва̄ ‘‘саттха̄ вийа бхан̣е’’ти пуччхитва̄ ‘‘а̄ма, дева̄’’ти вутте ‘‘гаччхатха, мама а̄гантва̄ ванданабха̄вам̣ а̄рочетха̄’’ти песетва̄ ра̄джан̇ган̣е т̣хитам̣ саттха̄рам̣ упасан̇камитва̄ вандитва̄ ‘‘кахам̣, бханте, гата̄ттха̄’’ти пуччхи. ‘‘ка̄н̣ама̄та̄йа гехам̣, маха̄ра̄джа̄’’ти. ‘‘ким̣ ка̄ран̣а̄, бханте’’ти? ‘‘ка̄н̣а̄ кира бхиккхӯ аккосати парибха̄сати, там̣ка̄ран̣а̄ гатомхӣ’’ти. ‘‘ким̣ пана во, бханте, тасса̄ анаккосанабха̄во като’’ти? ‘‘а̄ма, маха̄ра̄джа, бхиккхӯнан̃ча анаккосика̄ ката̄, локуттаракут̣умбаса̄минӣ ча̄’’ти. ‘‘хоту, бханте, тумхехи са̄ локуттаракут̣умбаса̄минӣ ката̄, ахам̣ пана нам̣ локийакут̣умбаса̄миним̣ карисса̄мӣ’’ти ватва̄ ра̄джа̄ саттха̄рам̣ вандитва̄ пат̣иниватто пат̣иччханнамаха̄йоггам̣ пахин̣итва̄ ка̄н̣ам̣ паккоса̄петва̄ сабба̄бхаран̣ехи алан̇каритва̄ джет̣т̣хадхӣтут̣т̣ха̄не т̣хапетва̄ ‘‘мама дхӣтарам̣ посетум̣ саматтха̄ ган̣хантӯ’’ти а̄ха. атхеко саббаттхакамаха̄матто ‘‘ахам̣ девасса дхӣтарам̣ посесса̄мӣ’’ти там̣ аттано гехам̣ нетва̄ саббам̣ иссарийам̣ пат̣иччха̄петва̄ ‘‘йатха̄ручи пун̃н̃а̄ни карохӣ’’ти а̄ха. тато пат̣т̣ха̄йа ка̄н̣а̄ чатӯсу два̄ресу пурисе т̣хапетва̄ аттана̄ упат̣т̣ха̄таббе бхиккхӯ ча бхиккхунийо ча парийесама̄на̄пи на лабхати. ка̄н̣а̄йа гехадва̄ре пат̣ийа̄детва̄ т̣хапитам̣ кха̄данӣйабходжанӣйам̣ махогхо вийа паваттати. бхиккхӯ дхаммасабха̄йам̣ катхам̣ самут̣т̣ха̄песум̣ ‘‘пуббе, а̄вусо, чатта̄ро махаллакаттхера̄ ка̄н̣а̄йа виппат̣иса̄рам̣ карим̣су, са̄ евам̣ виппат̣иса̄ринӣ хутва̄пи саттха̄рам̣ а̄гамма саддха̄сампадам̣ лабхи. саттха̄ра̄ пуна тасса̄ гехадва̄рам̣ бхиккхӯнам̣ упасан̇камана̄рахам̣ катам̣. ида̄ни упат̣т̣ха̄таббе бхиккхӯ ва̄ бхиккхунийо ва̄ парийесама̄на̄пи на лабхати, ахо буддха̄ на̄ма аччхарийагун̣а̄’’ти. саттха̄ а̄гантва̄ ‘‘ка̄йа нуттха, бхиккхаве, етарахи катха̄йа саннисинна̄’’ти пуччхитва̄ ‘‘има̄йа на̄ма̄’’ти вутте ‘‘на, бхиккхаве, ида̄нева техи махаллакабхиккхӯхи ка̄н̣а̄йа виппат̣иса̄ро като, пуббепи карим̣суйева. на ча ида̄нева майа̄ ка̄н̣а̄ мама вачанака̄рика̄ ката̄, пуббепи ката̄йева̄’’ти ватва̄ таматтхам̣ сотука̄мехи бхиккхӯхи йа̄чито –

‘‘йаттхеко лабхате баббу, дутийо таттха джа̄йати;

татийо ча чатуттхо ча, идам̣ те баббука̄ била’’нти. (джа̄. 1.1.137) –

идам̣ баббуджа̄такам̣ виттха̄рена катхетва̄ ‘‘тада̄ чатта̄ро махаллакабхиккхӯ чатта̄ро бил̣а̄ра̄ ахесум̣, мӯсика̄ ка̄н̣а̄, ман̣ика̄ро ахамева̄’’ти джа̄такам̣ самодха̄нетва̄ ‘‘евам̣, бхиккхаве, атӣтепи ка̄н̣а̄ думмана̄ а̄вилачитта̄ виккхиттачитта̄ хутва̄ мама вачанена пасаннаудакарахадо вийа виппасанначитта̄ ахосӣ’’ти ватва̄ анусандхим̣ гхат̣етва̄ дхаммам̣ десенто имам̣ га̄тхама̄ха –

82. ‘‘йатха̄пи рахадо гамбхӣро, виппасанно ана̄вило;

евам̣ дхамма̄ни сутва̄на, виппасӣданти пан̣д̣ита̄’’ти.

таттха рахадоти йо чатуран̇гинийа̄пи сена̄йа ога̄хантийа̄ накхубхати еварӯпо удакан̣н̣аво, сабба̄ка̄рена пана чатура̄сӣтийоджанасахассагамбхӣро нӣламаха̄самуддо рахадо на̄ма. тасса хи хет̣т̣ха̄ чатта̄лӣсайоджанасахассаматте т̣ха̄не удакам̣ маччхехи чалати, упари та̄ваттакейева т̣ха̄не удакам̣ ва̄тена чалати, маджджхе чатуйоджанасахассаматте т̣ха̄не удакам̣ ниччалам̣ тит̣т̣хати. айам̣ гамбхӣро рахадо на̄ма. евам̣ дхамма̄нӣти десана̄дхамма̄ни. идам̣ вуттам̣ хоти – йатха̄ на̄ма рахадо ана̄кулата̄йа виппасанно, ачалата̄йа ана̄вило, евам̣ мама десана̄дхаммам̣ сутва̄ сота̄паттимагга̄дивасена нирупаккилесачиттатам̣ а̄паджджанта̄ виппасӣданти пан̣д̣ита̄, арахаттаппатта̄ пана екантавиппасанна̄ва хонтӣти.

десана̄васа̄не бахӯ сота̄паттипхала̄дӣни па̄пун̣им̣сӯти.

ка̄н̣ама̄туваттху саттамам̣.

8. пан̃часатабхиккхуваттху

саббаттха ве саппуриса̄ чаджантӣти имам̣ дхаммадесанам̣ саттха̄ джетаване вихаранто пан̃часате бхиккхӯ а̄раббха катхеси. десана̄ веран̃джа̄йам̣ самут̣т̣хита̄.

пат̣хамабодхийан̃хи бхагава̄ веран̃джам̣ гантва̄ веран̃джена бра̄хман̣ена нимантито пан̃чахи бхиккхусатехи саддхим̣ вассам̣ упаган̃чхи. веран̃джо бра̄хман̣о ма̄ра̄ват̣т̣анена а̄ват̣т̣о екадивасампи саттха̄рам̣ а̄раббха сатим̣ на уппа̄деси. веран̃джа̄пи дуббхиккха̄ ахоси, бхиккхӯ сантараба̄хирам̣ веран̃джам̣ пин̣д̣а̄йа чаритва̄ пин̣д̣апа̄там̣ алабханта̄ киламим̣су. тесам̣ ассава̄н̣иджака̄ паттхапаттхапулакам̣ бхиккхам̣ пан̃н̃а̄песум̣. те киламанте дисва̄ маха̄моггалла̄наттхеро патхаводжам̣ бходжетука̄мо, уттаракурун̃ча пин̣д̣а̄йа павесетука̄мо ахоси, саттха̄ там̣ пат̣иккхипи. бхиккхӯнам̣ екадивасампи пин̣д̣апа̄там̣ а̄раббха паритта̄со на̄хоси, иччха̄ча̄рам̣ ваджджетва̄ ева вихарим̣су. саттха̄ таттха тема̄сам̣ васитва̄ веран̃джам̣ бра̄хман̣ам̣ апалокетва̄ тена катасакка̄расамма̄но там̣ саран̣есу патит̣т̣ха̄петва̄ тато никкханто анупуббена ча̄рикам̣ чарама̄но екасмим̣ самайе са̄ваттхим̣ патва̄ джетаване виха̄си, са̄ваттхива̄сино саттху а̄гантукабхатта̄ни карим̣су. тада̄ пана пан̃часатаматта̄ вигха̄са̄да̄ бхиккхӯ нисса̄йа антовиха̄рейева васанти. те бхиккхӯнам̣ бхутта̄васеса̄ни пан̣ӣтабходжана̄ни бхун̃джитва̄ нидда̄йитва̄ ут̣т̣ха̄йа надӣтӣрам̣ гантва̄ наданта̄ вагганта̄ малламут̣т̣хийуддхам̣ йуджджханта̄ кӣл̣анта̄ антовиха̄репи бахивиха̄репи ана̄ча̄рамева чаранта̄ вичаранти. бхиккхӯ дхаммасабха̄йам̣ катхам̣ самут̣т̣ха̄песум̣ ‘‘пассатха̄вусо, име вигха̄са̄да̄ дуббхиккхака̄ле веран̃джа̄йам̣ кан̃чи вика̄рам̣ на дассесум̣, ида̄ни пана еварӯпа̄ни пан̣ӣтабходжана̄ни бхун̃джитва̄ анекаппака̄рам̣ вика̄рам̣ дассента̄ вичаранти. бхиккхӯ пана веран̃джа̄йампи упасантарӯпа̄ вихаритва̄ ида̄нипи упасантупасанта̄ва вихарантӣ’’ти. саттха̄ дхаммасабхам̣ гантва̄, ‘‘бхиккхаве, ким̣ катхетха̄’’ти пуччхитва̄ ‘‘идам̣ на̄ма̄’’ти вутте ‘‘пуббепете гадрабхайонийам̣ ниббатта̄ пан̃часата̄ гадрабха̄ хутва̄ пан̃часата̄нам̣ а̄джа̄нӣйасиндхава̄нам̣ алларасамуддикапа̄накапӣта̄васесам̣ уччхит̣т̣хакасат̣ам̣ удакена маддитва̄ макачипилотика̄хи парисса̄витатта̄ ‘володака’нти сан̇кхйам̣ гатам̣ аппарасам̣ нихӣнам̣ пивитва̄ мадхуматта̄ вийа наданта̄ вичарим̣сӯти ватва̄ –

‘‘ва̄лодакам̣ аппарасам̣ нихӣнам̣,

питва̄ мадо джа̄йати гадрабха̄нам̣;

иман̃ча питва̄на расам̣ пан̣ӣтам̣,

мадо на сан̃джа̄йати синдхава̄нам̣.

‘‘аппам̣ пивитва̄на нихӣнаджаччо,

со маджджатӣ тена джанинда пут̣т̣хо;

дхорайхасӣлӣ ча куламхи джа̄то,

на маджджатӣ аггарасам̣ пивитва̄’’ти. (джа̄. 1.2.65);

идам̣ ва̄лодакаджа̄такам̣ виттха̄рена катхетва̄ ‘‘евам̣, бхиккхаве, саппуриса̄ локадхаммам̣ виваджджетва̄ сукхитака̄лепи дуккхитака̄лепи ниббика̄ра̄ва хонтӣ’’ти анусандхим̣ гхат̣етва̄ дхаммам̣ десенто имам̣ га̄тхама̄ха –

83. ‘‘саббаттха ве саппуриса̄ чаджанти,

на ка̄мака̄ма̄ лапайанти санто;

сукхена пхут̣т̣ха̄ атха ва̄ дукхена,

на учча̄вачам̣ пан̣д̣ита̄ дассайантӣ’’ти.

таттха саббаттха̄ти пан̃чаккхандха̄дибхедесу саббадхаммесу. саппуриса̄ти супуриса̄. чаджантӣти арахаттамагган̃а̄н̣ена апакад̣д̣ханта̄ чхандара̄гам̣ виджаханти. ка̄мака̄ма̄ти ка̄ме ка̄майанта̄ ка̄махету ка̄мака̄ран̣а̄. на лапайанти сантоти буддха̄дайо санто ка̄махету нева аттана̄ лапайанти, на парам̣ лапа̄пенти. йе хи бхиккха̄йа павит̣т̣ха̄ иччха̄ча̄ре т̣хита̄ ‘‘ким̣, упа̄сака, сукхам̣ те путтада̄расса, ра̄джачора̄дӣнам̣ васена двипадачатуппадесу наттхи кочи упаддаво’’тиа̄дӣни ваданти, та̄ва те лапайанти на̄ма. татха̄ пана ватва̄ ‘‘а̄ма, бханте, саббесам̣ но сукхам̣, наттхи кочи упаддаво, ида̄ни но гехам̣ пахӯтааннапа̄нам̣, идхева васатха̄’’ти атта̄нам̣ ниманта̄пента̄ лапа̄пенти на̄ма. санто пана идам̣ убхайампи на каронти. сукхена пхут̣т̣ха̄ атха ва̄ дукхена̄ти десана̄маттаметам̣, ат̣т̣хахи пана локадхаммехи пхут̣т̣ха̄ тут̣т̣хибха̄ваман̇кубха̄вавасена ва̄ ван̣н̣абхан̣анааван̣н̣абхан̣анавасена ва̄ учча̄вачам̣ а̄ка̄рам̣ пан̣д̣ита̄ на дассайантӣти.

десана̄васа̄не бахӯ сота̄паттипхала̄дӣни па̄пун̣им̣сӯти.

пан̃часатабхиккхуваттху ат̣т̣хамам̣.

9. дхаммикаттхераваттху

на аттахетӯти имам̣ дхаммадесанам̣ саттха̄ джетаване вихаранто дхаммикаттхерам̣ а̄раббха катхеси.

са̄ваттхийам̣ киреко упа̄сако дхаммена самена ага̄рам̣ аджджха̄васати. со паббаджитука̄мо хутва̄ екадивасам̣ бхарийа̄йа саддхим̣ нисӣдитва̄ сукхакатхам̣ катхенто а̄ха – ‘‘бхадде, иччха̄махам̣ паббаджиту’’нти. ‘‘тена хи, са̄ми, а̄гамехи та̄ва, йа̄ва̄хам̣ куччхигатам̣ да̄ракам̣ виджа̄йа̄мӣ’’ти. со а̄гаметва̄ да̄ракасса падаса̄ гаманака̄ле пуна там̣ а̄пуччхитва̄ ‘‘а̄гамехи та̄ва, са̄ми, йа̄ва̄йам̣ вайаппатто хотӣ’’ти вутте ‘‘ким̣ ме има̄йа апалокита̄йа ва̄ анапалокита̄йа ва̄, аттано дуккханиссаран̣ам̣ карисса̄мӣ’’ти никкхамитва̄ паббаджи. со каммат̣т̣ха̄нам̣ гахетва̄ гхат̣енто ва̄йаманто аттано паббаджитакиччам̣ нит̣т̣хапетва̄ тесам̣ дассанаттха̄йа пуна са̄ваттхим̣ гантва̄ путтасса дхаммакатхам̣ катхеси. сопи никкхамитва̄ паббаджи, паббаджитва̄ ча пана на чирассева арахаттам̣ па̄пун̣и. пура̄н̣адутийика̄писса ‘‘йесам̣ аттха̄йа ахам̣ гхара̄ва̄се васеййам̣, те убхопи паббаджита̄, ида̄ни ме ким̣ гхара̄ва̄сена, паббаджисса̄мӣ’’ти никкхамитва̄ паббаджи, паббаджитва̄ ча пана на чирассева арахаттам̣ па̄пун̣и. атхекадивасам̣ дхаммасабха̄йам̣ катхам̣ самут̣т̣ха̄песум̣ – ‘‘а̄вусо, дхаммикаупа̄сако аттано дхамме патит̣т̣хитатта̄ никкхамитва̄ паббаджитва̄ арахаттам̣ патто путтада̄расса̄пи патит̣т̣ха̄ джа̄то’’ти. саттха̄ а̄гантва̄ ‘‘ка̄йа нуттха, бхиккхаве, етарахи катха̄йа саннисинна̄’’ти пуччхитва̄ ‘има̄йа на̄ма̄’’’ти вутте, ‘‘бхиккхаве, пан̣д̣итена на̄ма нева аттахету, на парахету самиддхи иччхитабба̄, дхаммикенева пана дхаммапат̣исаран̣ена бхавитабба’’нти анусандхим̣ гхат̣етва̄ дхаммам̣ десенто имам̣ га̄тхама̄ха –

84. ‘‘на аттахету на парасса хету,

на путтамиччхе на дханам̣ на рат̣т̣хам̣;

на иччхеййа адхаммена самиддхиматтано,

са сӣлава̄ пан̃н̃ава̄ дхаммико сийа̄’’ти.

таттха на аттахетӯти пан̣д̣ито на̄ма аттахету ва̄ парахету ва̄ па̄пам̣ на кароти. на путтамиччхети путтам̣ ва̄ дханам̣ ва̄ рат̣т̣хам̣ ва̄ па̄пакаммена на иччхеййа, ета̄нипи иччхато па̄пакаммам̣ на каротийева̄ти аттхо. самиддхиматтаноти йа̄ аттано самиддхи, тампи адхаммена на иччхеййа,самиддхика̄ран̣а̄пи па̄пам̣ на каротӣти аттхо. са сӣлава̄ти йо еварӯпо пуггало, со ева сӣлава̄ ча пан̃н̃ава̄ ча дхаммикоча сийа̄, на ан̃н̃оти аттхо.

десана̄васа̄не бахӯ сота̄паттипхала̄дӣни па̄пун̣им̣сӯти.

дхаммикаттхераваттху навамам̣.

10. дхаммассаванаваттху

аппака̄ те мануссесӯти имам̣ дхаммадесанам̣ саттха̄ джетаване вихаранто дхаммассаванам̣ а̄раббха катхеси.

са̄ваттхийам̣ кира екавӣтхива̄сино манусса̄ самагга̄ хутва̄ ган̣абандхена да̄нам̣ датва̄ саббараттим̣ дхаммассаванам̣ ка̄ресум̣, саббараттим̣ пана дхаммам̣ сотум̣ на̄саккхим̣су. екачче ка̄маратиниссита̄ хутва̄, пуна гехамева гата̄, екачче досаниссита̄ хутва̄, екачче ма̄наниссита̄ хутва̄, екачче тхинамиддхасаман̇гино хутва̄ таттхева нисӣдитва̄ пачала̄йанта̄ сотум̣ на̄саккхим̣су. пунадивасе бхиккхӯ там̣ паваттим̣ н̃атва̄ дхаммасабха̄йам̣ катхам̣ самут̣т̣ха̄песум̣. саттха̄ а̄гантва̄ ‘‘ка̄йа нуттха, бхиккхаве, етарахи катха̄йа саннисинна̄’’ти пуччхитва̄ ‘‘има̄йа на̄ма̄’’ти вутте, ‘‘бхиккхаве, има̄ сатта̄ на̄ма йебхуййена бхаваниссита̄, бхавесу ева лагга̄ вихаранти, па̄рага̄мино на̄ма аппака̄’’ти анусандхим̣ гхат̣етва̄ дхаммам̣ десенто има̄ га̄тха̄ а̄ха –

85. ‘‘аппака̄ те мануссесу, йе джана̄ па̄рага̄мино;

атха̄йам̣ итара̄ паджа̄, тӣрамева̄нудха̄вати.

86. ‘‘йе ча кхо саммадаккха̄те, дхамме дхамма̄нуваттино;

те джана̄ па̄рамессанти, маччудхеййам̣ судуттара’’нти.

таттха аппака̄ти тхока̄ на бахӯ. па̄рага̄миноти нибба̄напа̄рага̄мино. атха̄йам̣ итара̄ паджа̄ти йа̄ пана̄йам̣ авасеса̄ паджа̄ сакка̄йадит̣т̣хитӣрамева анудха̄вати, айамева бахутара̄ти аттхо. саммадаккха̄тети самма̄ аккха̄те сукатхите. дхаммети десана̄дхамме. дхамма̄нуваттиноти там̣ дхаммам̣ сутва̄ тадануччхавикам̣ пат̣ипадам̣ пӯретва̄ маггапхаласаччхикаран̣ена дхамма̄нуваттино. па̄рамессантӣти те еварӯпа̄ джана̄ нибба̄напа̄рам̣ гамиссанти. маччудхеййанти килесама̄расан̇кха̄тасса маччусса нива̄сат̣т̣ха̄набхӯтам̣ тебхӯмикават̣т̣ам̣. судуттаранти йе джана̄ дхамма̄нуваттино, те етам̣ судуттарам̣ дуратиккамам̣ ма̄радхеййам̣ таритва̄ атиккамитва̄ нибба̄напа̄рам̣ гамиссантӣти аттхо.

десана̄васа̄не бахӯ сота̄паттипхала̄дӣни па̄пун̣им̣сӯти.

дхаммассаванаваттху дасамам̣.

11. пан̃часатаа̄гантукабхиккхуваттху

кан̣хам̣ дхаммам̣ виппаха̄йа̄ти имам̣ дхаммадесанам̣ саттха̄ джетаване вихаранто пан̃часате а̄гантуке бхиккхӯ а̄раббха катхеси.

косаларат̣т̣хе кира пан̃часата̄ бхиккхӯ вассам̣ васитва̄ вут̣т̣хавасса̄ ‘‘саттха̄рам̣ пассисса̄ма̄’’ти джетаванам̣ гантва̄ саттха̄рам̣ вандитва̄ екамантам̣ нисӣдим̣су. саттха̄ тесам̣ чарийапат̣ипаккхам̣ ниса̄метва̄ дхаммам̣ десенто има̄ га̄тха̄ абха̄си –

87. ‘‘кан̣хам̣ дхаммам̣ виппаха̄йа, суккам̣ бха̄ветха пан̣д̣ито;

ока̄ анокама̄гамма, вивеке йаттха дӯрамам̣.

88. ‘‘татра̄бхиратимиччхеййа, хитва̄ ка̄ме акин̃чано;

парийодапеййа атта̄нам̣, читтаклесехи пан̣д̣ито.

89. ‘‘йесам̣ самбодхийан̇гесу, самма̄ читтам̣ субха̄витам̣;

а̄да̄напат̣иниссагге, анупа̄да̄йа йе рата̄;

кхӣн̣а̄сава̄ джутиманто, те локе париниббута̄’’ти.

таттха кан̣хам̣ дхамманти ка̄йадучарита̄дибхедам̣ акусалам̣ дхаммам̣ виппаха̄йа джахитва̄. суккам̣ бха̄ветха̄ти пан̣д̣ито бхиккху абхиниккхаманато пат̣т̣ха̄йа йа̄ва арахаттамагга̄ ка̄йасучарита̄дибхедам̣ суккам̣ дхаммам̣ бха̄веййа. катхам̣? ока̄ анокама̄гамма̄ти окам̣ вуччати а̄лайо, анокам̣ вуччати ана̄лайо, а̄лайато никкхамитва̄ ана̄лайасан̇кха̄там̣ нибба̄нам̣ пат̣ичча а̄раббха там̣ паттхайама̄но бха̄веййа̄ти аттхо. татра̄бхиратимиччхеййа̄ти йасмим̣ ана̄лайасан̇кха̄те вивеке нибба̄не имехи саттехи дурабхирамам̣, татра абхиратим̣ иччхеййа. хитва̄ ка̄мети ваттхука̄макилесака̄ме хитва̄ акин̃чано хутва̄ вивеке абхиратим̣ иччхеййа̄ти аттхо. читтаклесехӣти пан̃чахи нӣваран̣ехи, атта̄нам̣ парийодапеййа вода̄пеййа, парисодхеййа̄ти аттхо. самбодхийан̇гесӯти самбоджджхан̇гесу. самма̄ читтам̣ субха̄витанти хетуна̄ найена читтам̣ сут̣т̣ху бха̄витам̣ вад̣д̣хитам̣. а̄да̄напат̣иниссаггети а̄да̄нам̣ вуччати гахан̣ам̣, тасса пат̣иниссаггасан̇кха̄те аггахан̣е чатӯхи упа̄да̄нехи кин̃чи анупа̄дийитва̄ йе рата̄ти аттхо. джутимантоти а̄нубха̄ваванто, арахаттамагган̃а̄н̣аджутийа̄ кхандха̄дибхеде дхамме джотетва̄ т̣хита̄ти аттхо. те локети имасмим̣ кхандха̄дилоке париниббута̄ на̄ма арахаттапаттито пат̣т̣ха̄йа килесават̣т̣асса кхепитатта̄ саупа̄дисесена, чаримачиттаниродхена кхандхават̣т̣асса кхепитатта̄ анупа̄дисесена ча̄ти двӣхи паринибба̄нехи париниббута̄, анупа̄да̄но вийа падӣпо апан̣н̣аттикабха̄вам̣ гата̄ти аттхо.

десана̄васа̄не бахӯ сота̄паттипхала̄дӣни па̄пун̣им̣сӯти.