15. ванава̄сӣтиссаса̄ман̣ераваттху
ан̃н̃а̄ хи ла̄бхӯпаниса̄ти имам̣ дхаммадесанам̣ саттха̄ джетаване вихаранто ванава̄сикатиссаттхерам̣ а̄раббха катхеси. десана̄ ра̄джагахе самут̣т̣хита̄.
са̄рипуттаттхераса кира питу ван̇гантабра̄хман̣асса саха̄йако маха̄сенабра̄хман̣о на̄ма ра̄джагахе васати. са̄рипуттаттхеро екадивасам̣ пин̣д̣а̄йа чаранто тасмим̣ анукампа̄йа тасса гехадва̄рам̣ агама̄си. со пана париккхӣн̣авибхаво далиддо. со ‘‘мама путто майхам̣ гехадва̄рам̣ пин̣д̣а̄йа чаритум̣ а̄гато бхависсати, ахан̃чамхи дуггато, майхам̣ дуггатабха̄вам̣ на джа̄на̄ти ман̃н̃е, наттхи ме кочи деййадхаммо’’ти тхерасса саммукха̄ бхавитум̣ асакконто нилӣйи. тхеро апарампи дивасам̣ агама̄си, бра̄хман̣о татхева нилӣйи. ‘‘кин̃чидева лабхитва̄ дасса̄мӣ’’ти чинтентопи на̄лабхи. атхекадивасам̣ екасмим̣ бра̄хман̣ава̄чаке тхӯласа̄т̣акена саддхим̣ па̄йасапа̄тим̣ лабхитва̄ а̄да̄йа гехам̣ гантва̄ва тхерам̣ ануссари, ‘‘имам̣ пин̣д̣апа̄там̣ майа̄ тхерасса да̄тум̣ ват̣т̣атӣ’’ти. тхеропи там̣ кхан̣ам̣ джха̄нам̣ сама̄паджджитва̄ сама̄паттито вут̣т̣ха̄йа там̣ бра̄хман̣ам̣ дисва̄ ‘‘бра̄хман̣о деййадхаммам̣ лабхитва̄ мама а̄гаманам̣ пачча̄сӣсати, майа̄ таттха гантум̣ ват̣т̣атӣ’’ти сан̇гха̄т̣им̣ па̄рупитва̄ паттам̣ а̄да̄йа тасса гехадва̄ре т̣хитамева атта̄нам̣ дассеси.
бра̄хман̣о тхерам̣ дисва̄ва читтам̣ пасӣди. атха нам̣ упасан̇камитва̄ вандитва̄ пат̣исантха̄рам̣ катва̄ антогехе нисӣда̄петва̄ па̄йасапа̄тим̣ гахетва̄ тхерасса патте а̄кири. тхеро упад̣д̣хам̣ сампат̣иччхитва̄ хаттхена паттам̣ пидахи. атха нам̣ бра̄хман̣о а̄ха – ‘‘бханте, екапат̣ивӣсаматтова айам̣ па̄йасо, паралокасан̇гахам̣ ме каротха, ма̄ идхалокасан̇гахам̣, ниравасесамева да̄тука̄момхӣ’’ти саббам̣ а̄кири. тхеро таттхева парибхун̃джи. атхасса бхаттакиччапарийоса̄не тампи са̄т̣акам̣ датва̄ вандитва̄ евама̄ха – ‘‘бханте, ахампи тумхехи дит̣т̣хадхаммамева па̄пун̣еййа’’нти. тхеро ‘‘евам̣ хоту бра̄хман̣а̄’’ти тасса анумоданам̣ катва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ паккаманто анупуббена ча̄рикам̣ чаранто джетаванам̣ агама̄си. ‘‘дуггатака̄ле диннада̄нам̣ пана ативийа тосетӣ’’ти бра̄хман̣опи там̣ да̄нам̣ датва̄ пасанначитто соманассаджа̄то тхере адхиматтам̣ синехамака̄си. со тхере синехенева ка̄лам̣ катва̄ са̄ваттхийам̣ тхерассӯпат̣т̣ха̄какуле пат̣исандхим̣ ган̣хи. там̣кхан̣ейева панасса ма̄та̄ ‘‘куччхийам̣ ме габбхо патит̣т̣хито’’ти н̃атва̄ са̄микасса а̄рочеси. со тасса̄ габбхапариха̄рам̣ ада̄си.
тасса̄ аччун̣хаатисӣтаатиамбила̄дипарибхогам̣ ваджджетва̄ сукхена габбхам̣ парихарийама̄на̄йа еварӯпо дохал̣о уппаджджи ‘‘ахо вата̄хам̣ са̄рипуттаттхераппамукха̄ни пан̃ча бхиккхусата̄ни нимантетва̄ гехе нисӣда̄петва̄ асамбхиннакхӣрапа̄йасам̣ датва̄ сайампи ка̄са̄йаваттха̄ни паридахитва̄ суван̣н̣асаракам̣ а̄да̄йа а̄санапарийанте нисӣдитва̄ еттака̄нам̣ бхиккхӯнам̣ уччхит̣т̣хапа̄йасам̣ парибхун̃джеййа’’нти. тасса̄ кира со ка̄са̄йаваттхапаридахане дохал̣о куччхийам̣ путтасса буддхаса̄сане паббаджджа̄йа пуббанимиттам̣ ахоси. атхасса̄ н̃а̄така̄ ‘‘дхаммико но дхӣта̄йа дохал̣о’’ти са̄рипуттаттхерам̣ сан̇гхаттхерам̣ катва̄ пан̃чаннам̣ бхиккхусата̄нам̣ асамбхиннакхӣрапа̄йасам̣ адам̣су. са̄пи екам̣ ка̄са̄вам̣ нива̄сетва̄ екам̣ па̄рупитва̄ суван̣н̣асаракам̣ гахетва̄ а̄санапарийанте нисинна̄ уччхит̣т̣хапа̄йасам̣ парибхун̃джи, дохал̣о пат̣иппассамбхи. тасса̄ йа̄ва габбхавут̣т̣ха̄на̄ антарантара̄ катаман̇галесупи, дасама̄саччайена путтам̣ виджа̄та̄йа катаман̇галесупи са̄рипуттаттхераппамукха̄нам̣ пан̃чаннам̣ бхиккхусата̄нам̣ апподакамадхупа̄йасамева адам̣су. пуббе киреса да̄ракена бра̄хман̣ака̄ле диннапа̄йасасса ниссандо.
джа̄таман̇галадивасе пана там̣ да̄ракам̣ па̄това нха̄петва̄ ман̣д̣етва̄ сирисайане сатасахассаггханикасса камбаласса упари нипаджджа̄песум̣. со таттха нипаннакова тхерам̣ олокетва̄ ‘‘айам̣ ме пубба̄чарийо, майа̄ тхерам̣ нисса̄йа айам̣ сампатти ладдха̄, майа̄ имасса екам̣ паричча̄гам̣ ка̄тум̣ ват̣т̣атӣ’’ти сиккха̄падагахан̣аттха̄йа а̄нӣйама̄но там̣ камбалам̣ чӯл̣ан̇гулийа̄ вет̣хетва̄ аггахеси. атхасса ‘‘ан̇гулийам̣ камбало лагго’’ти те там̣ харитум̣ а̄рабхим̣су. со пароди. н̃а̄така̄ ‘‘апетха, ма̄ да̄ракам̣ рода̄петха̄’’ти камбаленева саддхим̣ а̄найим̣су. со тхерам̣ ванданака̄ле камбалато ан̇гулим̣ апакад̣д̣хитва̄ камбалам̣ тхерасса па̄дамӯле па̄теси. н̃а̄така̄ ‘‘дахаракума̄рена аджа̄нитва̄ ката’’нти аватва̄ ‘‘путтена но диннам̣, париччаттамева хоту, бханте’’ти ватва̄, ‘‘бханте, сатасахассаггханикена камбалена пӯджа̄ка̄ракасса тумха̄кам̣ да̄сасса сиккха̄пада̄ни детха̄’’ти а̄хам̣су. ‘‘ко на̄мо айам̣ да̄рако’’ти? ‘‘бханте, аййена сама̄нана̄мако, тиссо на̄меса бхависсатӣ’’ти. тхеро кира гихика̄ле упатиссама̄н̣аво на̄ма ахоси. ма̄та̄писса чинтеси – ‘‘на майа̄ путтасса аджджха̄сайо бхиндитаббо’’ти. евам̣ да̄ракасса на̄макаран̣аман̇галам̣ катва̄ пуна тасса а̄ха̄рапарибхогаман̇галепи пуна тасса кан̣н̣авиджджханаман̇галепи дуссагахан̣аман̇галепи чӯл̣а̄каппанаман̇галепи са̄рипуттаттхераппамукха̄нам̣ пан̃чаннам̣ бхиккхусата̄нам̣ апподакамадхупа̄йасамева адам̣су.
да̄рако вуддхиманва̄йа саттавассикака̄ле ма̄тарам̣ а̄ха – ‘‘амма, тхерасса сантике паббаджисса̄мӣ’’ти. ‘‘са̄дху, та̄та, пуббева̄хам̣ ‘на майа̄ путтасса аджджха̄сайо бхиндитаббо’ти манам̣ ака̄сим̣, паббаджа, путта̄’’ти тхерам̣ ниманта̄петва̄ тасса а̄гатасса бхиккхан̃ча датва̄, ‘‘бханте, тумха̄кам̣ да̄со ‘паббаджисса̄мӣ’ти вадати, имам̣ а̄да̄йа са̄йам̣ виха̄рам̣ а̄гамисса̄ма̄’’ти тхерам̣ уййоджетва̄ са̄йанхасамайе махантена сакка̄расамма̄нена путтам̣ а̄да̄йа виха̄рам̣ гантва̄ тхерасса ниййа̄деси. тхеро тена саддхим̣ катхеси – ‘‘тисса, паббаджджа̄ на̄ма дуккара̄, ун̣хена аттхе сати сӣтам̣ лабхати, сӣтена аттхе сати ун̣хам̣ лабхати, паббаджита̄ киччхена джӣванти, тван̃ча сукхедхито’’ти. ‘‘бханте, ахам̣ тумхехи вуттанийа̄менева саббам̣ ка̄тум̣ саккхисса̄мӣ’’ти. тхеро ‘‘са̄дхӯ’’ти ватва̄ тасса пат̣икӯламанасика̄равасена тачапан̃чакакаммат̣т̣ха̄нам̣ а̄чиккхитва̄ там̣ пабба̄джеси. сакалампи хи дваттим̣са̄ка̄рам̣ катхетум̣ ват̣т̣атийева. саббам̣ катхетум̣ асакконтена пана тачапан̃чакакаммат̣т̣ха̄нам̣ катхетаббамева. идан̃хи каммат̣т̣ха̄нам̣ саббабуддха̄нам̣ авиджахитамева. кеса̄дӣсу екекакот̣т̣ха̄сесу арахаттам̣ патта̄нам̣ бхиккхӯнампи бхиккхунӣнампи упа̄сака̄нампи упа̄сика̄нампи париччхедо наттхи. абйатта̄ бхиккхӯ пана паббаджента̄ арахаттассӯпаниссайам̣ на̄сенти. тасма̄ тхеро каммат̣т̣ха̄нам̣ а̄чиккхитва̄ пабба̄джетва̄ дасасу сӣлесу патит̣т̣ха̄песи.
ма̄та̄питаро путтасса паббаджитасакка̄рам̣ каронта̄ сатта̄хам̣ виха̄рейева буддхаппамукхасса бхиккхусан̇гхасса апподакамадхупа̄йасамева адам̣су. бхиккхӯпи ‘‘нибаддхам̣ апподакамадхупа̄йасам̣ парибхун̃джитум̣ на саккома̄’’ти уджджха̄йим̣су. тассапи ма̄та̄питаро саттаме дивасе са̄йам̣ гехам̣ агамам̣су. са̄ман̣еро ат̣т̣хаме дивасе бхиккхӯхи саддхим̣ пин̣д̣а̄йа па̄виси. са̄ваттхива̄сино ‘‘са̄ман̣еро кира аджджа пин̣д̣а̄йа пависиссати, сакка̄рамасса карисса̄ма̄’’ти пан̃чахи са̄т̣акасатехи чумбат̣ака̄ни катва̄ пан̃ча пин̣д̣апа̄тасата̄ни саджджетва̄ а̄да̄йа пат̣ипатхе т̣хатва̄ адам̣су, пунадивасе виха̄расса упаванам̣ а̄гантва̄ адам̣су. евам̣ са̄ман̣еро двӣхева дивасехи са̄т̣акасахассехи саддхим̣ пин̣д̣апа̄тасахассам̣ лабхитва̄ бхиккхусан̇гхасса да̄песи. бра̄хман̣ака̄ле диннатхӯласа̄т̣акасса киреса ниссандо. атхасса бхиккхӯ ‘‘пин̣д̣апа̄тада̄йакатиссо’’ти на̄мам̣ карим̣су.
пунекадивасам̣ са̄ман̣еро сӣтака̄ле виха̄рача̄рикам̣ чаранто бхиккхӯ таттха таттха аггиса̄ла̄дӣсу висиббенте дисва̄ а̄ха – ‘‘ким̣, бханте, висиббента̄ нисинна̄ттха̄’’ти? ‘‘сӣтам̣ но пӣл̣ети са̄ман̣еро’’ти. ‘‘бханте, сӣтака̄ле на̄ма камбалам̣ па̄рупитум̣ ват̣т̣ати. со хи сӣтам̣ пат̣иба̄хитум̣ саматтхо’’ти. са̄ман̣ера ‘‘твам̣ маха̄пун̃н̃о камбалам̣ лабхеййа̄си, амха̄кам̣ куто камбало’’ти. ‘‘тена хи, бханте, камбалаттхика̄ майа̄ саддхим̣ а̄гаччхантӯ’’ти сакалавиха̄ре а̄роча̄песи. атха бхиккхӯ ‘‘са̄ман̣ерена саддхим̣ гантва̄ камбалам̣ а̄харисса̄ма̄’’ти саттавассикаса̄ман̣ерам̣ нисса̄йа сахассаматта̄ бхиккхӯ никкхамим̣су. со ‘‘еттака̄нам̣ бхиккхӯнам̣ куто камбалам̣ лабхисса̄мӣ’’ти читтампи ануппа̄детва̄ те а̄да̄йа нагара̄бхимукхо па̄йа̄си. судиннасса хи да̄насса еварӯпо а̄нубха̄во хоти. со бахинагарейева гхарапат̣ипа̄т̣ийа̄ чаранто пан̃ча камбаласата̄ни лабхитва̄ антонагарам̣ па̄виси. манусса̄ ито чито ча камбале а̄харанти.
еко пана пурисо а̄пан̣адва̄рена а̄гаччханто пан̃ча камбаласата̄ни паса̄ретва̄ нисиннам̣ екам̣ а̄пан̣икам̣ дисва̄ а̄ха – ‘‘амбхо, еко са̄ман̣еро камбале сам̣харанто а̄гаччхати, тава камбале пат̣иччха̄дехӣ’’ти? ‘‘ким̣ пана со диннаке ган̣ха̄ти, уда̄ху адиннаке’’ти? ‘‘диннаке ган̣ха̄тӣ’’ти. ‘‘евам̣ санте саче иччха̄ми, дасса̄ми, но че, на дасса̄ми, гаччха тва’’нти уййоджеси. маччхарино хи андхаба̄ла̄ еварӯпесу да̄нам̣ дадама̄несу маччхара̄йитва̄ асадисада̄нам̣ дисва̄ маччхара̄йанто ка̄л̣о (дха. па. 177) вийа нирайе ниббаттанти. а̄пан̣ико чинтеси – ‘‘айам̣ пурисо аттано дхаммата̄йа а̄гаччхама̄но ‘тава камбале пат̣иччха̄дехӣ’ти мам̣ а̄ха. ‘сачепи со диннакам̣ ган̣ха̄’ти, ахам̣ пана ‘мама сантакам̣ саче иччха̄ми, дасса̄ми, но че, на дасса̄мӣ’ти авачам̣, дит̣т̣хакам̣ пана адентасса ладжджа̄ уппаджджати, аттано сантакам̣ пат̣иччха̄дентасса досо наттхи, имесу пан̃чакамбаласатесу две камбала̄ни сатасахассаггханика̄ни, има̄нева пат̣иччха̄детум̣ ват̣т̣атӣ’’ти. двепи камбале даса̄йа дасам̣ самбандхитва̄ тесам̣ антаре паккхипитва̄ пат̣иччха̄деси. са̄ман̣еропи бхиккхусахассена саддхим̣ там̣ падесам̣ па̄пун̣и. а̄пан̣икасса са̄ман̣ерам̣ дисва̄ва путтасинехо уппаджджи, сакаласарӣрам̣ синехена парипун̣н̣ам̣ ахоси. со чинтеси – ‘‘тит̣т̣хату камбала̄ни, имам̣ дисва̄ хадайамам̣сампи да̄тум̣ йутта’’нти. те двепи камбале нӣхаритва̄ са̄ман̣ерасса па̄дамӯле т̣хапетва̄ вандитва̄, ‘‘бханте, тайа̄ дит̣т̣хадхаммасса бха̄гӣ асса’’нти авача. сописса ‘‘евам̣ хотӯ’’ти анумоданам̣ ака̄си.
са̄ман̣еро антонагарепи пан̃ча камбаласата̄ни лабхи. евам̣ екадивасам̣йева камбаласахассам̣ лабхитва̄ бхиккхусахассасса ада̄си. атхасса камбалада̄йакатиссаттхероти на̄мам̣ карим̣су. евам̣ на̄макаран̣адивасе диннакамбало саттавассикака̄ле камбаласахассабха̄вам̣ па̄пун̣и. буддхаса̄санан̃хи т̣хапетва̄ наттхан̃н̃ам̣ там̣ т̣ха̄нам̣, йаттха аппам̣ диннам̣ бахум̣ хоти, бахум̣ диннам̣ бахутарам̣. тена̄ха бхагава̄ –
‘‘татха̄рӯпойам̣, бхиккхаве, бхиккхусан̇гхо, йатха̄рӯпе бхиккхусан̇гхе аппам̣ диннам̣ бахум̣ хоти, бахум̣ диннам̣ бахутара’’нти (ма. ни. 3.146) –
евам̣ са̄ман̣еро екакамбаласса ниссандена саттавассикова камбаласахассам̣ лабхи. тасса джетаване вихарантасса абхиккхан̣ам̣ н̃а̄тида̄йака̄ сантикам̣ а̄гантва̄ катха̄салла̄пам̣ каронти. со чинтеси – ‘‘майа̄ идха васантена н̃а̄тида̄йакесу а̄гантва̄ катхентесу акатхетумпи на сакка̄, етехи саддхим̣ катха̄папан̃чена аттано патит̣т̣хам̣ ка̄тум̣ на сакка̄, йам̣нӯна̄хам̣ саттху сантике каммат̣т̣ха̄нам̣ угган̣хитва̄ аран̃н̃ам̣ пависеййа’’нти. со саттха̄рам̣ упасан̇камитва̄ вандитва̄ йа̄ва арахатта̄ каммат̣т̣ха̄нам̣ катха̄петва̄ упаджджха̄йам̣ вандитва̄ паттачӣварама̄да̄йа виха̄ра̄ никкхамитва̄ ‘‘саче а̄саннат̣т̣ха̄не васисса̄ми, н̃а̄така̄ мам̣ паккосиссантӣ’’ти вӣсати йоджанасатам̣ маггам̣ агама̄си. атхекена га̄мадва̄рена гаччханто екам̣ махаллакапурисам̣ дисва̄ пуччхи – ‘‘ким̣ ну кхо, маха̄упа̄сака, имасмим̣ падесе васанта̄нам̣ а̄ран̃н̃акавиха̄ро аттхӣ’’ти? ‘‘аттхи, бханте’’ти. ‘‘тена хи ме маггам̣ а̄чиккха̄хӣ’’ти. махаллакаупа̄сакасса пана там̣ дисва̄ва путтасинехо удапа̄ди. атхасса таттхева т̣хито ана̄чиккхитва̄ ‘‘ехи, бханте, а̄чиккхисса̄ми те’’ти гахетва̄ агама̄си. са̄ман̣еро тена саддхим̣ гаччханто антара̄магге на̄на̄пуппхапхалапат̣иман̣д̣ите руккхапаббатападесе дисва̄ ‘‘айам̣, упа̄сака, ким̣ падесо на̄ма, айам̣ упа̄сака ким̣ падесо на̄ма̄’’ти пуччхи. сописса тесам̣ на̄ма̄ни а̄чиккханто а̄ран̃н̃акавиха̄рам̣ патва̄ ‘‘идам̣, бханте, пха̄сукат̣т̣ха̄нам̣, идхева васа̄хӣ’’ти ватва̄, ‘‘бханте, ко на̄мо тва’’нти на̄мам̣ пуччхитва̄ ‘‘ахам̣ ванава̄сӣтиссо на̄ма упа̄сака̄’’ти вутте, ‘‘све амха̄кам̣ га̄ме бхиккха̄йа чаритум̣ ват̣т̣атӣ’’ти ватва̄ ниваттитва̄ антога̄мамева гато. ‘‘ванава̄сӣтиссо на̄ма виха̄рам̣ а̄гато, тасса йа̄губхатта̄дӣни пат̣ийа̄детха̄’’ти манусса̄нам̣ а̄рочеси.
са̄ман̣еро пат̣хамамева тиссо на̄ма хутва̄ тато пин̣д̣апа̄тада̄йакатиссо камбалада̄йакатиссо ванава̄сӣтиссоти тӣн̣и на̄ма̄ни лабхитва̄ саттавассаббхантаре чатта̄ри на̄ма̄ни лабхи. со пунадивасе па̄това там̣ га̄мам̣ пин̣д̣а̄йа па̄виси. манусса̄ бхиккхам̣ датва̄ вандим̣су. са̄ман̣еро ‘‘сукхита̄ хотха, дуккха̄ муччатха̄’’ти а̄ха. екамануссопи тасса бхиккхам̣ датва̄ пуна гехам̣ гантум̣ на̄саккхи, саббева олокента̄ ат̣т̣хам̣су. сопи аттано йа̄панаматтамева ган̣хи. сакалага̄мава̄сино тасса па̄дамӯле урена нипаджджитва̄, ‘‘бханте, тумхесу имам̣ тема̄сам̣ идха васантесу майам̣ тӣн̣и саран̣а̄ни гахетва̄ пан̃часу сӣлесу патит̣т̣ха̄йа ма̄сасса ат̣т̣ха упосатхакамма̄ни упавасисса̄ма, идха васанаттха̄йа но пат̣ин̃н̃ам̣ детха̄’’ти. со упака̄рам̣ саллаккхетва̄ тесам̣ пат̣ин̃н̃ам̣ датва̄ нибаддхам̣ таттхева пин̣д̣апа̄тача̄рам̣ чари. вандитавандитаккхан̣е ча ‘‘сукхита̄ хотха, дуккха̄ муччатха̄’’ти пададвайамева катхетва̄ пакка̄ми. со таттхевапат̣хамама̄сан̃ча дутийама̄сан̃ча вӣтина̄метва̄ татийама̄се гаччханте саха пат̣исамбхида̄хи арахаттам̣ па̄пун̣и.
атхасса пава̄ретва̄ вут̣т̣хавассака̄ле упаджджха̄йо саттха̄рам̣ упасан̇камитва̄ вандитва̄ а̄ха – ‘‘ахам̣, бханте, тиссаса̄ман̣ерасса сантикам̣ гаччха̄мӣ’’ти. ‘‘гаччха, са̄рипутта̄’’ти. со аттано парива̄ре пан̃часате бхиккхӯ а̄да̄йа пакканто, ‘‘а̄вусо моггалла̄на, ахам̣ тиссаса̄ман̣ерасса сантикам̣ гаччха̄мӣ’’ти а̄ха. маха̄моггалла̄наттхеро ‘‘ахампи, а̄вусо, гаччха̄мӣ’’ти пан̃чахи бхиккхусатехи саддхим̣ никкхами. етенупа̄йена маха̄кассапаттхеро ануруддхаттхеро упа̄литтхеро пун̣н̣аттхероти саббе маха̄са̄вака̄ пан̃чахи пан̃чахи бхиккхусатехи саддхим̣ никкхамим̣су. саббепи маха̄са̄вака̄нам̣ парива̄ра̄ чатта̄лӣса бхиккхусахасса̄ни ахесум̣. те вӣсатийоджанасатам̣ маггам̣ гантва̄ гочарага̄мам̣ сампатта̄. са̄ман̣ерасса нибаддхӯпат̣т̣ха̄ко упа̄сако два̄рейева дисва̄ паччуггантва̄ ванди.
атха нам̣ са̄рипуттаттхеро пуччхи – ‘‘аттхи ну кхо, упа̄сака, имасмим̣ падесе а̄ран̃н̃акавиха̄ро’’ти? ‘‘аттхи, бханте’’ти. ‘‘сабхиккхуко, абхиккхуко’’ти? ‘‘сабхиккхуко, бханте’’ти. ‘‘ко на̄мо таттха васатӣ’’ти? ‘‘ванава̄сӣтиссо, бханте’’ти. ‘‘тена хи маггам̣ но а̄чиккха̄’’ти. ‘‘ке тумхе, бханте’’ти? ‘‘майам̣ са̄ман̣ерасса сантикам̣ а̄гата̄’’ти. упа̄сако олокетва̄ дхаммасена̄патим̣ а̄дим̣ катва̄ саббепи маха̄са̄ваке сан̃джа̄нитва̄ нирантарам̣ пӣтийа̄ пхут̣т̣хасарӣро хутва̄ ‘‘тит̣т̣хатха та̄ва, бханте’’ти вегена га̄мам̣ пависитва̄ ‘‘ете, аййа̄, са̄рипуттаттхерам̣ а̄дим̣ катва̄ асӣти маха̄са̄вака̄ аттано аттано парива̄рехи саддхим̣ са̄ман̣ерасса сантикам̣ а̄гата̄, ман̃чапӣт̣хапаччаттхаран̣адӣпатела̄дӣни гахетва̄ вегена никкхаматха̄’’ти уггхосеси. манусса̄ ‘‘та̄вадева ман̃ча̄дӣни гахетва̄ тхера̄нам̣ пада̄нупадика̄ хутва̄ тхерехи саддхим̣йева виха̄рам̣ пависим̣су. са̄ман̣еро бхиккхусан̇гхам̣ сан̃джа̄нитва̄ катипайа̄нам̣ маха̄тхера̄нам̣ паттачӣвара̄ни пат̣иггахетва̄ ваттамака̄си. тасса тхера̄нам̣ васанат̣т̣ха̄нам̣ сам̣видахантасса паттачӣварам̣ пат̣иса̄ментассева андхака̄ро джа̄та̄’’ти. са̄рипуттаттхеро упа̄саке а̄ха – ‘‘гаччхатха, упа̄сака̄, тумха̄кам̣ андхака̄ро джа̄то’’ти. ‘‘бханте, аджджа дхаммассаванадивасо, на майам̣ гамисса̄ма, дхаммам̣ сун̣исса̄ма, ито пуббе дхаммассаванампи наттхӣ’’ти. ‘‘тена хи, са̄ман̣ера, дӣпам̣ джа̄летва̄ дхаммассаванасса ка̄лам̣ гхосехӣ’’ти. со татха̄ ака̄си. атха нам̣ тхеро а̄ха – ‘‘тисса тава упат̣т̣ха̄ка̄ ‘дхаммам̣ сотука̄ма̄мха̄’ти ваданти, катхехи тесам̣ дхамма’’нти. упа̄сака̄ екаппаха̄ренева ут̣т̣ха̄йа, ‘‘бханте, амха̄кам̣ аййо ‘сукхита̄ хотха, дуккха̄ муччатха̄’ти има̄ни две пада̄ни т̣хапетва̄ ан̃н̃ам̣ дхаммакатхам̣ на джа̄на̄ти, амха̄кам̣ ан̃н̃ам̣ дхаммакатхикам̣ детха̄’’ти вадим̣су. ‘‘са̄ман̣еро пана арахаттам̣ патва̄пи нева тесам̣ дхаммакатхам̣ катхесӣ’’ти.
тада̄ пана нам̣ упаджджха̄йо, ‘‘са̄ман̣ера, катхам̣ пана сукхита̄ хонти, ‘катхам̣ пана дуккха̄ муччантӣ’ти имесам̣ но двиннам̣ пада̄нам̣ аттхам̣ катхехӣ’’ти а̄ха. со ‘‘са̄дху, бханте’’ти читтабӣджаним̣ гахетва̄ дхамма̄санам̣ а̄руйха пан̃чахи ника̄йехи аттхан̃ча ка̄ран̣ан̃ча а̄кад̣д̣хитва̄ гханавассам̣ вассанто ча̄туддӣпакамаха̄мегхо вийа кхандхадха̄туа̄йатанабодхипаккхийадхамме вибхаджанто арахаттакӯт̣ена дхаммакатхам̣ катхетва̄, ‘‘бханте, евам̣ арахаттаппаттасса сукхам̣ хоти, арахаттам̣ паттойева дуккха̄ муччати, сесаджана̄ джа̄тидуккха̄дӣхи чева нирайадуккха̄дӣхи ча на паримуччантӣ’’ти а̄ха. ‘‘са̄дху, са̄ман̣ера, сукатхито те пат̣ибха̄н̣о, ида̄ни сарабхан̃н̃ам̣ бхан̣а̄хӣ’’ти. со сарабхан̃н̃ампи бхан̣и. арун̣е уггаччханте са̄ман̣ерасса упат̣т̣ха̄каманусса̄ две бха̄га̄ ахесум̣. екачче ‘‘на вата но ито пуббе еварӯпо каккхал̣о дит̣т̣хапуббо. катхан̃хи на̄ма еварӯпам̣ дхаммакатхам̣ джа̄нанто еттакам̣ ка̄лам̣ ма̄та̄питут̣т̣ха̄не т̣хатва̄ упат̣т̣хаханта̄нам̣ манусса̄нам̣ екампи дхаммападам̣ на катхесӣ’’ти куджджхим̣су. екачче ‘‘ла̄бха̄ вата но, йе майам̣ еварӯпам̣ бхадантам̣ гун̣ам̣ ва̄ агун̣ам̣ ва̄ аджа̄нанта̄пи упат̣т̣хахимха, ида̄ни ча панасса сантике дхаммам̣ сотум̣ лабхимха̄’’ти туссим̣су.
самма̄самбуддхопи там̣ дивасам̣ паччӯсасамайе локам̣ волокенто ванава̄сӣтиссасса упат̣т̣ха̄ке аттано н̃а̄н̣аджа̄ласса анто павит̣т̣хе дисва̄ ‘‘ким̣ ну кхо бхависсатӣ’’ти а̄вадждженто имаматтхам̣ упадха̄реси ‘‘ванава̄сӣтиссаса̄ман̣ерасса упат̣т̣ха̄ка̄ екачче тут̣т̣ха̄, екачче куддха̄, майхам̣ путтасса пана са̄ман̣ерасса куддха̄ нирайабха̄гино бхависсанти, гантаббамева таттха майа̄, майи гате саббепи те са̄ман̣ере меттачиттам̣ катва̄ дуккха̄ муччиссантӣ’’ти. тепи манусса̄ бхиккхусан̇гхам̣ нимантетва̄ га̄мам̣ гантва̄ ман̣д̣апам̣ ка̄ретва̄ йа̄губхатта̄дӣни сампа̄детва̄ а̄сана̄ни пан̃н̃а̄петва̄ сан̇гхасса а̄гаманамаггам̣ олокента̄ нисӣдим̣су. бхиккхӯпи сарӣрапат̣иджагганам̣ катва̄ бхиккха̄ча̄равела̄йа га̄мам̣ пин̣д̣а̄йа пависанта̄ са̄ман̣ерам̣ пуччхим̣су – ‘‘ким̣, тисса, твам̣ амхехи саддхим̣ гамиссаси, уда̄ху паччха̄’’ти? ‘‘мама гаманавела̄йамева гамисса̄ми, гаччхатха тумхе, бханте’’ти. бхиккхӯ паттачӣварама̄да̄йа пависим̣су.
саттха̄ джетаванасмим̣йева чӣварам̣ па̄рупитва̄ паттама̄да̄йа екачиттаккхан̣енева гантва̄ бхиккхӯнам̣ пурато т̣хитамева атта̄нам̣ дассеси. ‘‘самма̄самбуддхо а̄гато’’ти сакалага̄мо сан̇кхубхитва̄ екакола̄хало ахоси. манусса̄ удаггачитта̄ буддхаппамукхам̣ бхиккхусан̇гхам̣ нисӣда̄петва̄ йа̄гум̣ датва̄ кхаджджакам̣ адам̣су. са̄ман̣еро бхатте анит̣т̣хитейева антога̄мам̣ па̄виси. га̄мава̄сино нӣхаритва̄ тасса саккаччам̣ бхиккхам̣ адам̣су. со йа̄панаматтам̣ гахетва̄ саттху сантикам̣ гантва̄ паттам̣ упана̄меси. саттха̄ ‘‘а̄хара, тисса̄’’ти хаттхам̣ паса̄ретва̄ паттам̣ гахетва̄ ‘‘пасса, са̄рипутта, тава са̄ман̣ерасса патта’’нти тхерасса дассеси. тхеро саттху хаттхато паттам̣ гахетва̄ са̄ман̣ерасса датва̄ ‘‘гаччха, аттано паттат̣т̣ха̄не нисӣдитва̄ бхаттакиччам̣ карохӣ’’ти а̄ха.
га̄мава̄сино буддхаппамукхам̣ бхиккхусан̇гхам̣ паривиситва̄ саттха̄рам̣ вандитва̄ анумоданам̣ йа̄чим̣су. саттха̄ анумоданам̣ каронто евама̄ха – ‘‘ла̄бха̄ вата во упа̄сака̄, йе тумхе аттано кулӯпакам̣ са̄ман̣ерам̣ нисса̄йа са̄рипуттам̣ моггалла̄нам̣ кассапам̣ ануруддханти асӣтимаха̄са̄ваке дассана̄йа лабхатха, ахампи тумха̄кам̣ кулӯпакамева нисса̄йа а̄гато, буддхадассанампи во имам̣ нисса̄йева ладдхам̣, ла̄бха̄ во, суладдхам̣ во’’ти. манусса̄ чинтайим̣су – ‘‘ахо амха̄кам̣ ла̄бха̄, буддха̄нан̃чева бхиккхусан̇гхасса ча а̄ра̄дханасаматтхам̣ амха̄кам̣ аййам̣ дассана̄йа лабха̄ма, деййадхамман̃часса да̄тум̣ лабха̄ма̄’’ти са̄ман̣ерасса куддха̄ манусса̄ туссим̣су. тут̣т̣ха̄ манусса̄ бхиййосоматта̄йа пасӣдим̣су. анумодана̄васа̄не бахӯ сота̄паттипхала̄дӣни па̄пун̣им̣су. саттха̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ пакка̄ми. манусса̄ саттха̄рам̣ анугантва̄ вандитва̄ ниваттим̣су. саттха̄ са̄ман̣ерена саддхим̣ самадхурена гаччханто, ‘‘са̄ман̣ера, айам̣ падесо кона̄мо, айам̣ падесо кона̄мо’’ти пуббе тасса упа̄сакена дасситападесе пуччханто агама̄си. са̄ман̣еропи, ‘‘бханте, айам̣ иттханна̄мо, айам̣ иттханна̄мо’’ти а̄чиккхама̄нова агама̄си. саттха̄ тасса васанат̣т̣ха̄нам̣ гантва̄ паббатаматтхакам̣ абхирухи. таттха т̣хита̄нам̣ пана маха̄самуддо пан̃н̃а̄йати. саттха̄ са̄ман̣ерам̣ пуччхи – ‘‘тисса, паббатаматтхаке т̣хито ито чито ча олокетва̄ ким̣ пассасӣ’’ти? ‘‘маха̄самуддам̣, бханте’’ти. ‘‘маха̄самуддам̣ дисва̄ ким̣ чинтесӣ’’ти? ‘‘мама дуккхитака̄ле родантасса чатӯхи маха̄самуддехи атирекатарена ассуна̄ бхавитаббанти идам̣, бханте, чинтеси’’нти. ‘‘са̄дху са̄дху, тисса, еваметам̣. екекасса хи саттасса дуккхитака̄ле паггхаритаассӯни чатӯхи маха̄самуддехи атирекатара̄нева̄’’ти. идан̃ча пана ватва̄ имам̣ га̄тхама̄ха –
‘‘чатӯсу самуддесу джалам̣ париттакам̣,
тато бахум̣ ассуджалам̣ анаппакам̣;
дуккхена пхут̣т̣хасса нарасса сочана̄,
ким̣ка̄ран̣а̄ самма тувам̣ памаджджасӣ’’ти.
атха нам̣ пуна пуччхи – ‘‘тисса, кахам̣ васасӣ’’ти? ‘‘имасмим̣ паббха̄ре, бханте’’ти. ‘‘таттха пана васанто ким̣ чинтесӣ’’ти? ‘‘майа̄ марантена имасмим̣ т̣ха̄не катасса сарӣраниккхепасса париччхедо ‘наттхӣ’ти чинтесим̣, бханте’’ти. ‘‘са̄дху са̄дху, тисса, еваметам̣. имесан̃хи сатта̄нам̣ патхавийам̣ нипаджджитва̄ аматат̣т̣ха̄нам̣ на̄ма наттхӣ’’ти ватва̄ –
‘‘упаса̄л̣акана̄ма̄ни, сахасса̄ни чатуддаса;
асмим̣ падесе дад̣д̣ха̄ни, наттхи локе ана̄матам̣.
‘‘йамхи саччан̃ча дхаммо ча, ахим̣са̄ сам̣йамо дамо;
етам̣ арийа̄ севанти, етам̣ локе ана̄мата’’нти. (джа̄.1.2.31-32) –
имам̣ дуканипа̄те упаса̄л̣акаджа̄такам̣ катхеси. ити патхавийам̣ сарӣраниккхепам̣ катва̄ марантесу саттесу аматапуббападесе маранта̄ на̄ма наттхи, а̄нандаттхерасадиса̄ пана аматапуббападесе паринибба̄йанти.
а̄нандаттхеро кира вӣсавассасатикака̄ле а̄йусан̇кха̄рам̣ олокенто париккхӣн̣абха̄вам̣ н̃атва̄ ‘‘ито саттаме дивасе паринибба̄йисса̄мӣ’’ти а̄рочеси. там̣ паваттим̣ сутва̄ рохин̣ӣнадийа̄ убхайатӣрава̄сикесу мануссесу ориматӣрава̄сика̄ ‘‘майам̣ тхерасса бахӯпака̄ра̄, амха̄кам̣ сантике паринибба̄йиссатӣ’’ти вадим̣су. паратӣрава̄сика̄пи ‘‘майам̣ тхерасса бахӯпака̄ра̄, амха̄кам̣ сантике паринибба̄йиссатӣ’’ти вадим̣су. тхеро тесам̣ вачанам̣ сутва̄ ‘‘убхайатӣрава̄сино майхам̣ упака̄ра̄, име на̄ма анупака̄ра̄ти на сакка̄ ваттум̣, сача̄хам̣ ориматӣре паринибба̄йисса̄ми, паратӣрава̄сино дха̄тугахан̣аттхам̣ техи саддхим̣ калахам̣ кариссанти. саче паратӣре паринибба̄йисса̄ми, ориматӣрава̄синопи татха̄ кариссанти, калахо уппаджджама̄нопи мам̣ нисса̄йева уппаджджиссати, вӯпасамама̄нопи мам̣ нисса̄йева вӯпасамиссатӣ’’ти чинтетва̄ ‘‘ориматӣрава̄синопи майхам̣ упака̄ра̄, паратӣрава̄синопи майхам̣ упака̄ра̄, анупака̄ра̄пи на̄ма наттхи, ориматӣрава̄сино ориматӣрейева саннипатанту, паратӣрава̄синопи паратӣрейева̄’’ти а̄ха. тато саттаме дивасе маджджхенадийа̄ саттата̄лаппама̄н̣е а̄ка̄се паллан̇кена нисӣдитва̄ маха̄джанасса дхаммам̣ катхетва̄ ‘‘мама сарӣрам̣ маджджхе бхиджджитва̄ еко бха̄го ориматӣре патату, еко бха̄го паратӣре’’ти адхит̣т̣ха̄йа йатха̄нисиннова теджодха̄тум̣ сама̄паджджи, джа̄ла̄ ут̣т̣хахим̣су. сарӣрам̣ маджджхе бхиджджитва̄ еко бха̄го ориматӣре пати, еко бха̄го паратӣре. тато маха̄джано паридеви, патхавиундрийанасаддо вийа а̄роданасаддо ахоси. саттху паринибба̄не а̄роданасаддатопи ка̄рун̃н̃атаро ахоси. манусса̄ чатта̄ро ма̄се роданта̄ паридеванта̄ ‘‘саттху паттачӣварагга̄хаке тит̣т̣ханте саттху т̣хитака̄ло вийа но ахоси, ида̄ни но саттха̄ париниббуто’’ти виппалапанта̄ вираванта̄ вичарим̣сӯти.
пуна саттха̄ са̄ман̣ерам̣ пуччхи – ‘‘тисса, имасмим̣ ванасан̣д̣е дӣпиа̄дӣнам̣ саддена бха̄йаси, на бха̄йасӣ’’ти? ‘‘на бха̄йа̄ми бхагава̄, апича кхо пана ме етесам̣ саддам̣ сутва̄ ванарати на̄ма уппаджджатӣ’’ти ватва̄ сат̣т̣химатта̄хи га̄тха̄хи ванаван̣н̣анам̣ на̄ма катхеси. атха нам̣ саттха̄ ‘‘тисса̄’’ти а̄мантеси. ‘‘ким̣, бханте’’ти? ‘‘майам̣ гаччха̄ма, твам̣ гамиссаси, ниваттиссасӣ’’ти. ‘‘майхам̣ упаджджха̄йе мам̣ а̄да̄йа гаччханте гамисса̄ми, ниваттенте ниваттисса̄ми, бханте’’ти. саттха̄ бхиккхусан̇гхена саддхим̣ пакка̄ми. са̄ман̣ерасса пана ниваттитумева аджджха̄сайо, тхеро там̣ н̃атва̄ ‘‘тисса, саче ниваттитука̄мо, ниватта̄’’ти а̄ха. со саттха̄ран̃ча бхиккхусан̇гхан̃ча вандитва̄ ниватти. саттха̄ джетаванамева агама̄си.
бхиккхӯнам̣ дхаммасабха̄йам̣ катха̄ удапа̄ди – ‘‘ахо вата ванава̄сӣтиссаса̄ман̣еро дуккарам̣ кароти, пат̣исандхиггахан̣ато пат̣т̣ха̄йасса н̃а̄така̄ саттасу ман̇галесу пан̃чаннам̣ бхиккхусата̄нам̣ апподакамадхупа̄йасамева адам̣су, паббаджитака̄ле антовиха̄ре буддхаппамукхасса бхиккхусан̇гхасса сатта диваса̄ни апподакамадхупа̄йасамева адам̣су. паббаджитва̄ ат̣т̣хаме дивасе антога̄мам̣ пависанто двӣхева дивасехи са̄т̣акасахассена саддхим̣ пин̣д̣апа̄тасахассам̣ лабхи, пунекадивасам̣ камбаласахассам̣ лабхи. итисса идха васанака̄ле маха̄ла̄бхасакка̄ро уппаджджи, ида̄ни еварӯпам̣ ла̄бхасакка̄рам̣ чхад̣д̣етва̄ аран̃н̃ам̣ пависитва̄ миссака̄ха̄рена йа̄пети, дуккарака̄рако вата тиссаса̄ман̣еро’’ти. саттха̄ а̄гантва̄, ‘‘ка̄йа нуттха, бхиккхаве, етарахи катха̄йа саннисинна̄’’ти пуччхитва̄ ‘‘има̄йа на̄ма̄’’ти вутте ‘‘а̄ма, бхиккхаве, ла̄бхӯпаниса̄ на̄меса̄ ан̃н̃а̄, нибба̄нага̄минӣ пат̣ипада̄ ан̃н̃а̄. ‘евам̣ ла̄бхам̣ лабхисса̄мӣ’ти хи а̄ран̃н̃ика̄дидхутан̇гасама̄да̄навасена ла̄бхӯпанисам̣ раккхантасса бхиккхуно чатта̄ро апа̄йа̄ виват̣адва̄ра̄ ева тит̣т̣ханти, нибба̄нага̄минийа̄ пана пат̣ипада̄йа уппаннам̣ ла̄бхасакка̄рам̣ паха̄йа аран̃н̃ам̣ пависитва̄ гхат̣енто ва̄йаманто арахаттам̣ ган̣ха̄тӣ’’ти анусандхим̣ гхат̣етва̄ дхаммам̣ десенто имам̣ га̄тхама̄ха –
75. ‘‘ан̃н̃а̄ хи ла̄бхӯпаниса̄, ан̃н̃а̄ нибба̄нага̄минӣ;
еваметам̣ абхин̃н̃а̄йа, бхиккху буддхасса са̄вако;
сакка̄рам̣ на̄бхинандеййа, вивекаманубрӯхайе’’ти.
таттха ан̃н̃а̄ хи ла̄бхӯпаниса̄, ан̃н̃а̄ нибба̄нага̄минӣти ла̄бхӯпаниса̄ на̄меса̄ ан̃н̃а̄ ева, ан̃н̃а̄ нибба̄нага̄минӣ пат̣ипада̄. ла̄бхуппа̄дакена хи бхиккхуна̄ тхокам̣ акусалакаммам̣ ка̄тум̣ ват̣т̣ати, ка̄йаван̇ка̄дӣни ка̄табба̄ни хонти. йасмин̃хи ка̄ле ка̄йаван̇ка̄дӣсу кин̃чи кароти, тада̄ ла̄бхо уппаджджати. па̄йасапа̄тийан̃хи ван̇кам̣ акатва̄ уджукамева хаттхам̣ ота̄ретва̄ уккхипантасса хаттхо маккхитаматтакова хоти, ван̇кам̣ катва̄ ота̄ретва̄ уккхипантасса пана па̄йасапин̣д̣ам̣ уддхарантова никкхамати, евам̣ ка̄йаван̇ка̄дӣни каран̣ака̄лейева ла̄бхо уппаджджати. айам̣ адхаммика̄ ла̄бхӯпанисса̄ на̄ма. упадхисампада̄ чӣварадха̄ран̣ам̣ ба̄хусаччам̣ парива̄ро аран̃н̃ава̄соти еварӯпехи пана ка̄ран̣ехи уппанно ла̄бхо дхаммико на̄ма хоти. нибба̄нага̄миним̣ пат̣ипадам̣ пӯрентена пана бхиккхуна̄ ка̄йаван̇ка̄дӣни паха̄табба̄ни. анандхенева андхена вийа, амӯгенева мӯгена вийа, абадхиренева бадхирена вийа бхавитум̣ ват̣т̣ати. асат̣хена ама̄йена бхавитум̣ ват̣т̣ати. еваметанти етам̣ ла̄бхуппа̄данам̣ пат̣ипадан̃ча нибба̄нага̄миним̣ пат̣ипадан̃ча евам̣ н̃атва̄ саббесам̣ сан̇кхата̄сан̇кхатадхамма̄нам̣ буджджханат̣т̣хена буддхасса савананте джа̄тат̣т̣хена ова̄да̄нуса̄саним̣ ва̄ саванат̣т̣хена са̄вако бхиккху адхаммикам̣ чатупаччайасакка̄рам̣ на̄бхинандеййа, на чева дхаммикам̣ пат̣иккосеййа, ка̄йавивека̄дикам̣ вивекам̣ анубрӯхайе. таттха ка̄йавивекоти ка̄йасса екӣбха̄во. читтавивекоти ат̣т̣ха сама̄паттийо. упадхививекоти нибба̄нам̣. тесу ка̄йавивеко ган̣асан̇ган̣икам̣ винодети, читтавивеко килесасан̇ган̣икам̣ винодети, упадхививеко сан̇кха̄расан̇ган̣икам̣ винодети. ка̄йавивеко читтавивекасса паччайо хоти, читтавивеко упадхививекасса паччайо хоти. вуттампихетам̣ –
‘‘ка̄йавивеко ча вивекат̣т̣хака̄йа̄нам̣ неккхамма̄бхирата̄нам̣, читтавивеко ча парисуддхачитта̄нам̣ парамавода̄наппатта̄нам̣, упадхививеко ча нирупадхӣнам̣ пуггала̄нам̣ висан̇кха̄рагата̄на’’нти (маха̄ни. 150). –
имам̣ тивидхампи вивекам̣ брӯхеййа вад̣д̣хеййа, упасампаджджа вихареййа̄ти аттхо.
десана̄васа̄не бахӯ сота̄паттипхала̄дӣни па̄пун̣им̣сӯти.
ванава̄сӣтиссаса̄ман̣ераваттху паннарасамам̣.
ба̄лаваггаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
пан̃чамо вагго.