5. ба̄лавагго

1. ан̃н̃атарапурисаваттху

дӣгха̄ джа̄гарато раттӣти имам̣ дхаммадесанам̣ саттха̄ джетаване вихаранто пасенадикосалан̃чева ан̃н̃атаран̃ча пурисам̣ а̄раббха катхеси.

ра̄джа̄ кира пасенади косало екасмим̣ чхан̣адивасе алан̇катапат̣ийаттам̣ саббасетам̣ екам̣ пун̣д̣арӣкам̣ на̄ма хаттхим̣ абхируйха махантена ра̄джа̄нубха̄вена нагарам̣ падаккхин̣ам̣ кароти. усса̄ран̣а̄йа ваттама̄на̄йа лед̣д̣удан̣д̣а̄дӣхи потхийама̄но маха̄джано пала̄йанто гӣвам̣ париват̣т̣етва̄пи олокетийева. ра̄джӯнам̣ кира судиннада̄нассетам̣ пхалам̣. ан̃н̃атарасса̄пи дуггатапурисасса бхарийа̄ саттабхӯмикасса па̄са̄дасса упаритале т̣хита̄ екам̣ ва̄тапа̄накава̄т̣ам̣ виваритва̄ ра̄джа̄нам̣ олокетва̄ва апагаччхи. ран̃н̃о пун̣н̣ачандо вала̄хакантарам̣ павит̣т̣хо вийа упат̣т̣ха̄си. со тасса̄ пат̣ибаддхачитто хаттхиккхандхато патана̄ка̄раппатто вийа хутва̄ кхиппам̣ нагарам̣ падаккхин̣ам̣ катва̄ антепурам̣ пависитва̄ екам̣ висса̄сакам̣ амаччам̣ а̄ха – ‘‘асукат̣т̣ха̄не те майа̄ олокитапа̄са̄до дит̣т̣хо’’ти? ‘‘а̄ма, дева̄’’ти. ‘‘таттхекам̣ иттхим̣ аддаса̄’’ти? ‘‘аддасам̣, дева̄’’ти. ‘‘гаччха, тасса̄ саса̄микааса̄микабха̄вам̣ джа̄на̄хӣ’’ти. со гантва̄ тасса̄ саса̄микабха̄вам̣ н̃атва̄ а̄гантва̄ ран̃н̃о ‘‘саса̄мика̄’’ти а̄рочеси. атха ран̃н̃а̄ ‘‘тена хи тасса̄ са̄микам̣ паккоса̄хӣ’’ти вутте со гантва̄, ‘‘ехи, бхо, ра̄джа̄ там̣ паккосатӣ’’ти а̄ха. со ‘‘бхарийам̣ ме нисса̄йа бхайена уппаннена бхавитабба’’нти чинтетва̄ ран̃н̃о а̄н̣ам̣ пат̣иба̄хитум̣ асакконто гантва̄ ра̄джа̄нам̣ вандитва̄ ат̣т̣ха̄си. атха нам̣ ра̄джа̄ ‘‘мам̣ ито пат̣т̣ха̄йа упат̣т̣ха̄хӣ’’ти а̄ха. ‘‘алам̣, дева, ахам̣ аттано каммам̣ катва̄ тумха̄кам̣ сун̇кам̣ дада̄ми, гхарейева ме джӣвика̄ хотӯ’’ти. ‘‘тава сун̇кена майхам̣ аттхо наттхи, аджджато пат̣т̣ха̄йа мам̣ упат̣т̣ха̄хӣ’’ти тасса пхалакан̃ча а̄вудхан̃ча да̄песи. евам̣ кирасса ахоси – ‘‘кан̃чидевасса досам̣ а̄ропетва̄ гха̄тетва̄ бхарийам̣ ган̣хисса̄мӣ’’ти. атха нам̣ со маран̣абхайабхӣто аппаматто хутва̄ упат̣т̣ха̄си.

ра̄джа̄ тасса досам̣ апассанто ка̄мапарил̣а̄хе вад̣д̣ханте ‘‘екамасса досам̣ а̄ропетва̄ ра̄джа̄н̣ам̣ карисса̄мӣ’’ти паккоса̄петва̄ евама̄ха – ‘‘амбхо ито йоджанаматтхаке надийа̄ асукат̣т̣ха̄нам̣ на̄ма гантва̄ са̄йам̣ мама нха̄навела̄йа кумудуппала̄ни чева арун̣аватӣматтикан̃ча а̄хара. саче тасмим̣ кхан̣е на̄гаччхаси, а̄н̣ам̣ те карисса̄мӣ’’ти. севако кира чатӯхипи да̄сехи патикит̣т̣хатаро. дханаккӣта̄дайо хи да̄са̄ ‘‘сӣсам̣ ме руджджати, пит̣т̣хи ме руджджатӣ’’ти ватва̄ аччхитум̣ лабхантийева. севакассетам̣ наттхи, а̄н̣аттакаммам̣ ка̄тумева ват̣т̣ати. тасма̄ со ‘‘авассам̣ майа̄ гантаббам̣, кумудуппалехи саддхим̣ арун̣аватӣматтика̄ на̄ма на̄габхаване уппаджджати, ахам̣ кухим̣ лабхисса̄мӣ’’ти чинтенто маран̣абхайабхӣто вегена гехам̣ гантва̄, ‘‘бхадде, нит̣т̣хитам̣ ме бхатта’’нти а̄ха. ‘‘уддханаматтхаке, са̄мӣ’’ти. со йа̄ва бхаттам̣ отарати, та̄ва сандха̄ретум̣ асакконто ул̣ун̇кена кан̃джикам̣ хара̄петва̄ йатха̄ладдхена бйан̃джанена саддхим̣ алламева бхаттам̣ паччхийам̣ опӣл̣етва̄ а̄да̄йа йоджаникам̣ маггам̣ паккхандо, тасса гаччхантассева бхаттам̣ паккам̣ ахоси. со ануччхит̣т̣хам̣ катва̄ва тхокам̣ бхаттам̣ апанетва̄ бхун̃джанто екам̣ аддхикам̣ дисва̄ майа̄ апанетва̄ т̣хапитам̣ тхокам̣ ануччхит̣т̣хам̣ бхаттамева аттхи гахетва̄ бхун̃джа са̄мӣти. со ган̣хитва̄ бхун̃джи. итаропи бхун̃джитва̄ екам̣ бхаттамут̣т̣хим̣ удаке кхипитва̄ мукхам̣ виккха̄летва̄ махантена саддена ‘‘имасмим̣ надӣпадесе адхиваттха̄ на̄га̄ супан̣н̣а̄ девата̄ ча вачанам̣ ме сун̣анту, ра̄джа̄ майхам̣ а̄н̣ам̣ ка̄тука̄мо ‘кумудуппалехи саддхим̣ арун̣аватӣматтикам̣ а̄хара̄’ти мам̣ а̄н̣а̄песи, аддхикамануссасса ча ме бхаттам̣ диннам̣, там̣ сахасса̄нисам̣сам̣, удаке маччха̄нам̣ диннам̣, там̣ сата̄нисам̣сам̣. еттакам̣ пун̃н̃апхалам̣ тумха̄кам̣ паттим̣ катва̄ дамми, майхам̣ кумудуппалехи саддхим̣ арун̣аватӣматтикам̣ а̄харатха̄’’ти тиккхаттум̣ анусса̄веси. таттха адхиваттхо на̄гара̄джа̄ там̣ саддам̣ сутва̄ махаллакавесена тасса сантикам̣ гантва̄ ‘‘ким̣ вадесӣ’’ти а̄ха. со пунапи татхева ватва̄ ‘‘майхам̣ там̣ паттим̣ дехӣ’’ти вутте, ‘‘демӣ’’ти а̄ха. пунапи ‘‘дехӣ’’ти вутте, ‘‘деми, са̄мӣ’’ти а̄ха. евам̣ со две тайо ва̄ре паттим̣ а̄хара̄петва̄ кумудуппалехи саддхим̣ арун̣аватӣматтикам̣ ада̄си.

ра̄джа̄ пана чинтеси – ‘‘манусса̄ на̄ма бахума̄йа̄, саче со кеначи упа̄йена лабхеййа, киччам̣ ме на ниппхаджджеййа̄’’ти. со ка̄лассева два̄рам̣ пидаха̄петва̄ муддикам̣ аттано сантикам̣ а̄хара̄песи. итаропи пурисо ран̃н̃о нха̄навела̄йамева̄гантва̄ два̄рам̣ алабханто два̄рапа̄лам̣ паккосетва̄ ‘‘два̄рам̣ вивара̄’’ти а̄ха. ‘‘на сакка̄ виваритум̣, ра̄джа̄ ка̄лассева муддикам̣ датва̄ ра̄джагехам̣ а̄хара̄песӣ’’ти. со ‘‘ра̄джадӯто ахам̣, два̄рам̣ вивара̄’’ти ватва̄пи ‘‘два̄рам̣ алабханто наттхи ме ида̄ни джӣвитам̣. ким̣ ну кхо карисса̄мӣ’’ти чинтетва̄ два̄расса упариумма̄ре маттика̄пин̣д̣ам̣ кхипитва̄ тассӯпари пуппха̄ни лаггетва̄ маха̄саддам̣ каронто, ‘‘амбхо, нагарава̄сино ран̃н̃о майа̄ а̄н̣аттийа̄ гатабха̄вам̣ джа̄на̄тха, ра̄джа̄ мам̣ ака̄ран̣ена вина̄сетука̄мо’’ти тиккхаттум̣ виравитва̄ ‘‘каттха ну кхо гаччхисса̄мӣ’’ти чинтетва̄ ‘‘бхиккхӯ на̄ма мудухадайа̄, виха̄рам̣ гантва̄ нипаджджисса̄мӣ’’ти саннит̣т̣ха̄намака̄си. име хи на̄ма сатта̄ сукхитака̄ле бхиккхӯнам̣ аттхибха̄вампи аджа̄нитва̄ дуккха̄бхибхӯтака̄ле виха̄рам̣ гантука̄ма̄ хонти, тасма̄ сопи ‘‘ме ан̃н̃ам̣ та̄н̣ам̣ наттхӣ’’ти виха̄рам̣ гантва̄ екасмим̣ пха̄сукат̣т̣ха̄не нипаджджи. атха ран̃н̃опи там̣ раттим̣ ниддам̣ алабхантасса там̣ иттхим̣ ануссарантасса ка̄мапарил̣а̄хо уппаджджи. со чинтеси – ‘‘вибха̄таккхан̣ейева там̣ пурисам̣ гха̄та̄петва̄ там̣ иттхим̣ а̄несса̄мӣ’’ти.

тасмим̣ кхан̣ейева сат̣т̣хийоджаника̄йа лохакумбхийа̄ ниббатта̄ чатта̄ро пуриса̄ паккутхита̄йа уккхалийа̄ тан̣д̣ула̄ вийа сампариваттакам̣ паччама̄на̄ тим̣са̄йа вассасахассехи хет̣т̣химаталам̣ патва̄ апарехи тим̣са̄йа вассасахассехи пуна мукхават̣т̣ийам̣ па̄пун̣им̣су. те сӣсам̣ уккхипитва̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ олокетва̄ екекам̣ га̄тхам̣ ваттука̄ма̄ ваттум̣ асакконта̄ екекам̣ аккхарам̣ ватва̄ париваттитва̄ лохакумбхимева павит̣т̣ха̄. ра̄джа̄ ниддам̣ алабханто маджджхимайа̄масаманантаре там̣ саддам̣ сутва̄ бхӣто утрастама̄насо ‘‘ким̣ ну кхо майхам̣ джӣвитантара̄йо бхависсати, уда̄ху ме аггамахесийа̄, уда̄ху ме раджджам̣ винассиссатӣ’’ти чинтенто сакалараттим̣ аккхӣни нимӣлетум̣ на̄саккхи. со арун̣уггаманавела̄йа ева пурохитам̣ паккоса̄петва̄, ‘‘а̄чарийа, майа̄ маджджхимайа̄масаманантаре маханта̄ бхеравасадда̄ сута̄, ‘раджджасса ва̄ аггамахесийа̄ ва̄ майхам̣ ва̄ касса антара̄йо бхависсатӣ’ти на джа̄на̄ми, тена ме твам̣ паккоса̄пито’’ти а̄ха. маха̄ра̄джа, ким̣ те садда̄ сута̄ти? ‘‘а̄чарийа, ду-ити са-ити на-ити со-итӣти име садде ассосим̣, имесам̣ ниппхаттим̣ упадха̄рехӣ’’ти. бра̄хман̣асса маха̄андхака̄рам̣ павит̣т̣хасса вийа на кин̃чи пан̃н̃а̄йати, ‘‘на джа̄на̄мӣ’’ти вутте ‘‘пана ла̄бхасакка̄ро ме париха̄йиссатӣ’’ти бха̄йитва̄ ‘‘бха̄рийам̣, маха̄ра̄джа̄’’ти а̄ха. ‘‘ким̣, а̄чарийа̄’’ти? ‘‘джӣвитантара̄йо те пан̃н̃а̄йатӣ’’ти. со двигун̣ам̣ бхӣто, ‘‘а̄чарийа, аттхи кин̃чи пана пат̣игха̄така̄ран̣а’’нти а̄ха. ‘‘аттхи, маха̄ра̄джа, ма̄ бха̄йи, ахам̣ тайо веде джа̄на̄мӣ’’ти. ‘‘ким̣ пана ладдхум̣ ват̣т̣атӣ’’ти? ‘‘саббасатайан̃н̃ам̣ йаджитва̄ джӣвитам̣ лабхиссаси, дева̄’’ти. ‘‘ким̣ ладдхум̣ ват̣т̣атӣ’’ти? хаттхисатам̣ ассасатам̣ усабхасатам̣ дхенусатам̣ аджасатам̣ ураббхасатам̣ куккут̣асатам̣ сӯкарасатам̣ да̄ракасатам̣ да̄рика̄сатанти евам̣ екекам̣ па̄н̣аджа̄тим̣ сатам̣ сатам̣ катва̄ ган̣ха̄пенто ‘‘саче мигаджа̄тимева ган̣ха̄песса̄ми, ‘аттано кха̄данӣйамева ган̣ха̄петӣ’ти ваккхантӣ’’ти хаттхиассамануссепи ган̣ха̄пети. ра̄джа̄ ‘‘мама джӣвитамева майхам̣ ла̄бхо’’ти чинтетва̄ ‘‘саббапа̄н̣е сӣгхам̣ ган̣хатха̄’’ти а̄ха. а̄н̣аттаманусса̄ адхикатарам̣ ган̣хим̣су. вуттампи четам̣ косаласам̣йутте –

‘‘тена кхо пана самайена ран̃н̃о пасенадисса косаласса маха̄йан̃н̃о паччупат̣т̣хито хоти, пан̃ча ча усабхасата̄ни пан̃ча ча ваччхатарасата̄ни пан̃ча ча ваччхатарисата̄ни пан̃ча ча аджасата̄ни пан̃ча ча ураббхасата̄ни тхӯн̣ӯпанӣта̄ни хонти йан̃н̃аттха̄йа. йеписса те хонти да̄са̄ти ва̄ песса̄ти ва̄ каммакара̄ти ва̄, тепи дан̣д̣атаджджита̄ бхайатаджджита̄ ассумукха̄ рудама̄на̄ парикамма̄ни каронтӣ’’ти (сам̣. ни. 1.120).

маха̄джано аттано аттано путтадхӣтун̃а̄тӣнам̣ аттха̄йа паридевама̄но маха̄саддамака̄си, маха̄патхавӣундрийанасаддо вийа ахоси. атха маллика̄ девӣ там̣ саддам̣ сутва̄ ран̃н̃о сантикам̣ гантва̄ ‘‘ким̣ ну кхо те, маха̄ра̄джа, индрийа̄ни апа̄катика̄ни, килантарӯпа̄ни вийа пан̃н̃а̄йантӣ’’ти пуччхи. ‘‘ким̣ туйхам̣, маллике, твам̣ мама кан̣н̣амӯлена а̄сивисампи гаччхантам̣ на джа̄на̄сӣ’’ти? ‘‘ким̣ панетам̣, дева̄’’ти? ‘‘раттибха̄ге ме еварӯпо на̄ма саддо суто, сва̄хам̣ пурохитам̣ пуччхитва̄ джӣвитантара̄йо те пан̃н̃а̄йати, саббасатайан̃н̃ам̣ йаджитва̄ джӣвитам̣ лабхиссасӣ’’ти сутва̄ ‘‘мама джӣвитамева майхам̣ ла̄бхо’’ти име па̄н̣е ган̣ха̄песинти. маллика̄ девӣ, ‘‘андхаба̄лоси, маха̄ра̄джа, кин̃ча̄пи маха̄бхаккхоси, анекасӯпабйан̃джанавикатикам̣ дон̣апа̄кам̣ бходжанам̣ бхун̃джаси, двӣсу рат̣т̣хесу раджджам̣ ка̄реси, пан̃н̃а̄ пана те манда̄’’ти а̄ха. ‘‘касма̄ евам̣ вадеси, девӣ’’ти? ‘‘кахам̣ тайа̄ ан̃н̃асса маран̣ена ан̃н̃асса джӣвитала̄бхо дит̣т̣хапуббо, андхаба̄ласса бра̄хман̣асса катхам̣ гахетва̄ касма̄ маха̄джанасса упари дуккхам̣ кхипаси, дхуравиха̄ре садевакасса локасса аггапуггало атӣта̄дӣсу аппат̣ихатан̃а̄н̣о саттха̄ васати, там̣ пуччхитва̄ тассова̄дам̣ карохӣ’’ти вутте ра̄джа̄ саллахукехи йа̄нехи маллика̄йа саддхим̣ виха̄рам̣ гантва̄ маран̣абхайатаджджито кин̃чи ваттум̣ асакконто саттха̄рам̣ вандитва̄ екамантам̣ нисӣди.

атха нам̣ саттха̄ ‘‘ханда куто ну твам̣, маха̄ра̄джа, а̄гаччхаси дива̄ дивасса̄’’ти пат̣хаматарам̣ а̄лапи. со тун̣хӣйева нисӣди. тато маллика̄ бхагавато а̄рочеси – ‘‘бханте, ран̃н̃а̄ кира маджджхимайа̄масаманантаре саддо суто. атха нам̣ пурохитасса а̄рочеси. пурохито ‘джӣвитантара̄йо те бхависсати, тасса пат̣игха̄таттха̄йа саббасате па̄н̣е гахетва̄ тесам̣ галалохитена йан̃н̃е йаджите джӣвитам̣ лабхиссасӣ’ти а̄ха. ра̄джа̄ па̄н̣е ган̣ха̄песи, тена̄йам̣ майа̄ идха̄нӣто’’ти. ‘‘евам̣ кира, маха̄ра̄джа̄’’ти? ‘‘евам̣, бханте’’ти. ‘‘кинти те саддо суто’’ти? со аттана̄ сутанийа̄менева а̄чиккхи. татха̄гатасса там̣ сутва̄ва екобха̄со ахоси. атха нам̣ сатта̄ а̄ха – ‘‘ма̄ бха̄йи, маха̄ра̄джа, тава антара̄йо наттхи, па̄пакаммино саттха̄ аттано дуккхам̣ а̄вӣкаронта̄ евама̄хам̣сӯ’’ти. ‘‘ким̣ пана, бханте, техи ката’’нти? атха кхо бхагава̄ тесам̣ каммам̣ а̄чиккхитум̣ ‘‘тена хи, маха̄ра̄джа, сун̣а̄хӣ’’ти ватва̄ атӣтам̣ а̄хари –

атӣте вӣсативассасахасса̄йукесу мануссесу кассапо бхагава̄ локе уппаджджитва̄ вӣсатийа̄ кхӣн̣а̄савасахассехи саддхим̣ ча̄рикам̣ чарама̄но ба̄ра̄н̣асимагама̄си. ба̄ра̄н̣асива̄сино двепи тайопи бахутара̄пи екато хутва̄ а̄гантукада̄нам̣ паваттайим̣су. тада̄ ба̄ра̄н̣асийам̣ чатта̄лӣсакот̣ивибхава̄ чатта̄ро сет̣т̣хипутта̄ саха̄йака̄ ахесум̣. те мантайим̣су – ‘‘амха̄кам̣ гехе бахудханам̣, тена ким̣ карома̄’’ти? ‘‘еварӯпе буддхе ча̄рикам̣ чарама̄не да̄нам̣ дасса̄ма, сӣлам̣ раккхисса̄ма, пӯджам̣ карисса̄ма̄’’ти екопи аватва̄ тесу еко та̄ва евама̄ха – ‘‘тикхин̣асурам̣ пиванта̄ мадхурамам̣сам̣ кха̄данта̄ вичарисса̄ма, идам̣ амха̄кам̣ джӣвитапхала’’нти. апаропи евама̄ха – ‘‘девасикам̣ тивассикагандхаса̄либхаттам̣ на̄наггарасехи бхун̃джанта̄ вичарисса̄ма̄’’ти. апаропи евама̄ха – ‘‘на̄наппака̄рам̣ пӯвакхаджджакавикатим̣ пача̄петва̄ кха̄данта̄ вичарисса̄ма̄’’ти. апаропи евама̄ха – ‘‘самма̄ майам̣ ан̃н̃ам̣ кин̃чи на карисса̄ма, ‘дханам̣ дасса̄ма̄’ти вутте аниччхама̄на̄ иттхӣ на̄ма наттхи, тасма̄ дханена палобхетва̄ па̄рада̄рикакаммам̣ карисса̄ма̄’’ти. ‘‘са̄дху, са̄дхӯ’’ти саббева тасса катха̄йа ат̣т̣хам̣су.

те тато пат̣т̣ха̄йа абхирӯпа̄нам̣ иттхӣнам̣ дханам̣ песетва̄ вӣсативассасахасса̄ни па̄рада̄рикакаммам̣ катва̄ ка̄лам̣ катва̄ авӣчинирайе ниббатта̄. те екам̣ буддхантарам̣ нирайе паччитва̄ таттха ка̄лам̣ катва̄ пакка̄васесена сат̣т̣хийоджаника̄йа лохакумбхийа̄ ниббаттитва̄ тим̣са̄йа вассасахассехи хет̣т̣химаталам̣ патва̄ пунапи тим̣са̄йа вассасахассехи лохакумбхимукхам̣ патва̄ екекам̣ га̄тхам̣ ваттука̄ма̄ хутва̄ ваттум̣ асакконта̄ екекам̣ аккхарам̣ ватва̄ пуна париваттитва̄, лохакумбхимева павит̣т̣ха̄. ‘‘вадехи, маха̄ра̄джа, пат̣хамам̣ те ким̣ саддо на̄ма суто’’ти? ‘‘ду-ити, бханте’’ти. саттха̄ тена апарипун̣н̣ам̣ катва̄ вуттам̣ га̄тхам̣ парипун̣н̣ам̣ катва̄ дассенто евама̄ха –

‘‘дуджджӣвитамаджӣвимха, йе санте на дадамхасе;

виджджама̄несу бхогесу, дӣпам̣ на̄камха аттано’’ти. (джа̄. 1.4.53; пе. ва. 804);

атха ран̃н̃о имисса̄ га̄тха̄йа аттхам̣ пака̄сетва̄, ‘‘ким̣ те, маха̄ра̄джа, дутийасаддо татийасаддо чатуттхасаддо суто’’ти пуччхитва̄ ‘‘евам̣ на̄ма̄’’ти вутте авасесам̣ парипӯренто –

‘‘сат̣т̣хивассасахасса̄ни, парипун̣н̣а̄ни саббасо;

нирайе паччама̄на̄нам̣, када̄ анто бхависсати.

‘‘наттхи анто куто анто, на анто пат̣идиссати;

тада̄ хи пакатам̣ па̄пам̣, мама туйхан̃ча ма̄риса̄.

‘‘сохам̣ нӯна ито гантва̄, йоним̣ ладдха̄на ма̄нусим̣;

вадан̃н̃ӯ сӣласампанно, ка̄ха̄ми кусалам̣ баху’’нти. (джа̄. 1.4.54-56; пе. ва. 802, 803, 805) –

пат̣ипа̄т̣ийа̄ има̄ га̄тха̄ ватва̄ та̄сам̣ аттхам̣ пака̄сетва̄ ‘‘ити кхо, маха̄ра̄джа, те чатта̄ро джана̄ екекам̣ га̄тхам̣ ваттука̄ма̄пи ваттум̣ асакконта̄ екакамева аккхарам̣ ватва̄ пуна лохакумбхимева павит̣т̣ха̄’’ти а̄ха.

ран̃н̃а̄ кира пасенадикосалена тасса саддасса сутака̄лато пат̣т̣ха̄йа те хет̣т̣ха̄ бхассанти ева, аджджа̄пи екам̣ вассасахассам̣ на̄тиккаманти. ран̃н̃о там̣ десанам̣ сутва̄ маха̄сам̣вего уппаджджи. со ‘‘бха̄рийам̣ ватидам̣ па̄рада̄рикакаммам̣ на̄ма, екам̣ кира буддхантарам̣ нирайе паччитва̄ тато чута̄ сат̣т̣хийоджаника̄йа лохакумбхийа̄ ниббаттитва̄ таттха сат̣т̣хивассасахасса̄ни паччитва̄ евампи несам̣ дуккха̄ муччанака̄ло на пан̃н̃а̄йати, ахампи парада̄ре синехам̣ катва̄ саббараттим̣ ниддам̣ на лабхим̣, ида̄ни ито пат̣т̣ха̄йа парада̄ре ма̄насам̣ на бандхисса̄мӣ’’ти чинтетва̄ татха̄гатам̣ а̄ха – ‘‘бханте, аджджа ме раттийа̄ дӣгхабха̄во н̃а̄то’’ти. сопи пурисо таттхева нисинно там̣ катхам̣ сутва̄ ‘‘ладдхо ме балаваппаччайо’’ти саттха̄рам̣ а̄ха – ‘‘бханте, ран̃н̃а̄ та̄ва аджджа раттийа̄ дӣгхабха̄во н̃а̄то, ахам̣ пана хиййо сайамева йоджанасса дӣгхабха̄вам̣ ан̃н̃а̄си’’нти. саттха̄ двиннампи катхам̣ сам̣сандитва̄ ‘‘екаччасса ратти дӣгха̄ хоти, екаччасса йоджанам̣ дӣгхам̣ хоти, ба̄ласса пана сам̣са̄ро дӣгхо хотӣ’’ти ватва̄ дхаммам̣ десенто имам̣ га̄тхама̄ха –

60. ‘‘дӣгха̄ джа̄гарато ратти, дӣгхам̣ сантасса йоджанам̣;

дӣгхо ба̄ла̄на сам̣са̄ро, саддхаммам̣ авиджа̄ната’’нти.

таттха дӣгха̄ти ратти на̄меса̄ тийа̄маматта̄ва, джа̄гарантасса пана дӣгха̄ хоти, двигун̣атигун̣а̄ вийа хутва̄ кха̄йати. тасса̄ дӣгхабха̄вам̣ атта̄нам̣ ман̇кун̣асан̇гхасса бхаттам̣ катва̄ йа̄ва сӯрийуггамана̄ сампариваттакам̣ сема̄но маха̄кусӣтопи, субходжанам̣ бхун̃джитва̄ сирисайане сайама̄но ка̄мабхогӣпи на джа̄на̄ти, саббараттим̣ пана падха̄нам̣ падаханто йога̄вачаро ча, дхаммакатхам̣ катхенто дхаммакатхико ча, а̄санасамӣпе т̣хатва̄ дхаммам̣ сун̣анто ча, сӣсарога̄дипхут̣т̣хо ва̄ хаттхапа̄даччхедана̄дим̣ патто ва̄ ведана̄бхибхӯто ча, раттим̣ маггапат̣ипанно аддхико ча джа̄на̄ти. йоджананти йоджанампи чатуга̄вутаматтамева, сантасса пана килантасса дӣгхам̣ хоти, двигун̣атигун̣ам̣ вийа кха̄йати. сакаладивасан̃хи маггам̣ гантва̄ киланто пат̣ипатхам̣ а̄гаччхантам̣ дисва̄ ‘‘пурато га̄мо кӣвадӯро’’ти пуччхитва̄ ‘‘йоджана’’нти вутте тхокам̣ гантва̄ апарампи пуччхитва̄ тена̄пи ‘‘йоджана’’нти вутте пуна тхокам̣ гантва̄ апарампи пуччхати. сопи ‘‘йоджана’’нти вадати. со пуччхитапуччхита̄ йоджанантева ваданти, дӣгхам̣ ватидам̣ йоджанам̣, екайоджанам̣ две тӣн̣и йоджана̄ни вийа ман̃н̃ети. ба̄ла̄нанти идхалокапаралокаттхам̣ пана аджа̄нанта̄нам̣ ба̄ла̄нам̣ сам̣са̄рават̣т̣асса парийантам̣ ка̄тум̣ асакконта̄нам̣ йам̣ саттатим̣сабодхипаккхийабхедам̣ саддхаммам̣ н̃атва̄ сам̣са̄расса антам̣ каронти, там̣ саддхаммам̣ авиджа̄натам̣ сам̣са̄ро дӣгхо на̄ма хоти. со хи аттано дхаммата̄йа ева дӣгхо на̄ма. вуттампи четам̣ – ‘‘анаматаггойам̣, бхиккхаве, сам̣са̄ро, пубба̄ кот̣и на пан̃н̃а̄йатӣ’’ти (сам̣. ни. 2.124). ба̄ла̄нам̣ пана парийантам̣ ка̄тум̣ асакконта̄нам̣ атидӣгхойева̄ти.

десана̄васа̄не со пурисо сота̄паттипхалам̣ патто, ан̃н̃епи бахӯ сота̄паттипхала̄дӣни патта̄. маха̄джанасса са̄ттхика̄ дхаммадесана̄ джа̄та̄ти.

ра̄джа̄ саттха̄рам̣ вандитва̄ гаччхантойева те сатте бандхана̄ мочеси. таттха иттхипуриса̄ бандхана̄ мутта̄ сӣсам̣ нхатва̄ сака̄ни геха̄ни гаччханта̄ ‘‘чирам̣ джӣвату но, аййа̄, маллика̄ девӣ, там̣ нисса̄йа джӣвитам̣ лабхимха̄’’ти маллика̄йа гун̣акатхам̣ катхайим̣су. са̄йанхасамайе бхиккхӯ дхаммасабха̄йам̣ катхам̣ самут̣т̣ха̄песум̣ – ‘‘ахо пан̣д̣ита̄ вата̄йам̣, маллика̄, аттано пан̃н̃ам̣ нисса̄йа еттакасса джанасса джӣвитада̄нам̣ ада̄сӣ’’ти. саттха̄ гандхакут̣ийам̣ нисиннова тесам̣ бхиккхӯнам̣ катхам̣ сутва̄ гандхакут̣ито никкхамитва̄ дхаммасабхам̣ пависитва̄ пан̃н̃атте а̄сане нисӣдитва̄ ‘‘ка̄йа нуттха, бхиккхаве, етарахи катха̄йа саннисинна̄’’ти пуччхитва̄ ‘‘има̄йа на̄ма̄’’ти вутте, ‘‘на, бхиккхаве, маллика̄, ида̄нева аттано пан̃н̃ам̣ нисса̄йа маха̄джанасса джӣвитада̄нам̣ дети, пуббепи ада̄сийева̄’’ти ватва̄ таматтхам̣ пака̄санто атӣтам̣ а̄хари –

атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ ран̃н̃о путто екам̣ нигродхаруккхам̣ упасан̇камитва̄ таттха ниббатта̄йа девата̄йа а̄йа̄чи – ‘‘са̄ми девара̄джа, имасмим̣ джамбудӣпе екасатара̄джа̄но екасатааггамахесийо, сача̄хам̣ питу аччайена раджджам̣ лабхисса̄мӣ, етесам̣ галалохитена балим̣ карисса̄мӣ’’ти. со питари ка̄лакате раджджам̣ патва̄ ‘‘девата̄йа ме а̄нубха̄вена раджджам̣ паттам̣, балимасса̄ карисса̄мӣ’’ти махатийа̄ сена̄йа никкхамитва̄ екам̣ ра̄джа̄нам̣ аттано васе ваттетва̄ тена саддхим̣ апарампи апарампӣти саббе ра̄джа̄но аттано васе катва̄ саддхим̣ аггамахесӣхи а̄да̄йа гаччханто уггасенасса на̄ма саббаканит̣т̣хасса ран̃н̃о дхаммадинна̄ на̄ма аггамахесӣ гаругаббха̄, там̣ оха̄йа а̄гантва̄ ‘‘еттакаджанам̣ висапа̄накам̣ па̄йетва̄ ма̄ресса̄мӣ’’ти руккхамӯлам̣ содха̄песи. девата̄ чинтеси – ‘‘айам̣ ра̄джа̄ еттаке ра̄джа̄но ган̣ханто ‘мам̣ нисса̄йа гахита̄ име’ти чинтетва̄ тесам̣ галалохитена майхам̣ балим̣ ка̄тука̄мо, саче пана̄йам̣ ете гха̄тессати, джамбудӣпе ра̄джавам̣со упаччхиджджиссати, руккхамӯлепи, ме асучи бхависсати, саккхисса̄ми ну кхо етам̣ нива̄рету’’нти. са̄ упадха̄рентӣ ‘‘на̄хам̣ саккхисса̄мӣ’’ти н̃атва̄ ан̃н̃ампи деватам̣ упасан̇камитва̄ етаматтхам̣ а̄рочетва̄ ‘‘твам̣ саккхиссасӣ’’ти а̄ха. та̄йапи пат̣иккхитта̄ ан̃н̃ампи ан̃н̃ампӣти евам̣ сакалачаккава̄л̣адевата̄йо упасан̇камитва̄ та̄хипи пат̣иккхитта̄ чатуннам̣ маха̄ра̄джӯнам̣ сантикам̣ гантва̄ ‘‘майам̣ на саккома, амха̄кам̣ пана ра̄джа̄ амхехи пун̃н̃ена ча пан̃н̃а̄йа ча висит̣т̣хо, там̣ пуччха̄’’ти техипи пат̣иккхиттака̄ле саккам̣ упасан̇камитва̄ таматтхам̣ а̄рочетва̄, ‘‘дева, тумхесу аппоссуккатам̣ а̄паннесу кхаттийавам̣со упаччхиджджиссати, тасса пат̣исаран̣ам̣ хотха̄’’ти а̄ха. сакко ‘‘ахампи нам̣ пат̣иба̄хитум̣ на саккхисса̄ми, упа̄йам̣ пана те ваккха̄мӣ’’ти ватва̄ упа̄йам̣ а̄чиккхи – ‘‘гаччха, твам̣ ран̃н̃о пассантассева раттаваттхам̣ нива̄сетва̄ аттано руккхато никкхамитва̄ гамана̄ка̄рам̣ дассехи. атха там̣ ра̄джа̄ ‘девата̄ гаччхати, ниватта̄песса̄ми на’нти на̄наппака̄рена йа̄чиссати. атха нам̣ вадеййа̄си ‘твам̣ екасатара̄джа̄но саддхим̣ аггамахесӣхи а̄нетва̄ тесам̣ галалохитена балим̣ карисса̄мӣ’ти майхам̣ а̄йа̄читва̄ уггасенасса ран̃н̃о девим̣ оха̄йа а̄гато, на̄хам̣ та̄дисасса муса̄ва̄дасса балим̣ сампат̣иччха̄мӣ’’ти, ‘‘евам̣ кира вутте ра̄джа̄ там̣ а̄н̣а̄пессати, са̄ ран̃н̃о дхаммам̣ десетва̄ еттакасса джанасса джӣвитада̄нам̣ дассатӣ’’ти. имина̄ ка̄ран̣ена сакко девата̄йа имам̣ упа̄йам̣ а̄чиккхи. девата̄ татха̄ ака̄си.

ра̄джа̄пи там̣ а̄н̣а̄песи. са̄ а̄гантва̄ тесам̣ ра̄джӯнам̣ парийанте нисиннампи аттано ра̄джа̄намева ванди. ра̄джа̄ ‘‘майи саббара̄джаджет̣т̣хаке т̣хите саббаканит̣т̣хам̣ аттано са̄микам̣ вандатӣ’’ти тасса̄ куджджхи. атха нам̣ са̄ а̄ха – ‘‘ким̣ майхам̣ тайи пат̣ибаддхам̣, айам̣ пана ме са̄мико иссарийасса да̄йако, имам̣ авандитва̄ касма̄ там̣ вандисса̄мӣ’’ти? руккхадевата̄ пассантассева маха̄джанасса ‘‘евам̣, бхадде, евам̣, бхадде’’ти ватва̄ там̣ пуппхамут̣т̣хина̄ пӯджеси. пуна ра̄джа̄ а̄ха – ‘‘саче мам̣ на вандаси, майхам̣ раджджасирида̄йикам̣ евам̣ маха̄нубха̄вам̣ деватам̣ касма̄ на вандасӣ’’ти? ‘‘маха̄ра̄джа, тайа̄ аттано пун̃н̃е т̣хатва̄ ра̄джа̄но гахита̄, на девата̄йа гахетва̄ динна̄’’ти. пунапи там̣ девата̄ ‘‘евам̣, бхадде, евам̣, бхадде’’ти ватва̄ татхева пӯджеси. пуна са̄ ра̄джа̄нам̣ а̄ха – ‘‘твам̣ ‘девата̄йа ме еттака̄ ра̄джа̄но гахетва̄ динна̄’ти вадеси, ида̄ни те девата̄йа упари ва̄мапассе руккхо аггина̄ дад̣д̣хо, са̄ там̣ аггим̣ нибба̄петум̣ касма̄ на̄саккхи, йади евам̣ маха̄нубха̄ва̄’’ти. пунапи там̣ девата̄ ‘‘евам̣, бхадде, евам̣, бхадде’’ти ватва̄ татхева пӯджеси.

са̄ катхайама̄на̄ т̣хита̄ роди чева хаси ча. атха нам̣ ра̄джа̄ ‘‘ким̣ умматтика̄сӣ’’ти а̄ха. ‘‘касма̄ дева евам̣ вадеси’’? ‘‘на ма̄дисийо умматтика̄ хонтӣ’’ти. атха ‘‘нам̣ ким̣ ка̄ран̣а̄ родаси чева хасаси ча̄’’ти? ‘‘сун̣а̄хи, маха̄ра̄джа, ахан̃хи атӣте куладхӣта̄ хутва̄ патикуле васантӣ са̄микасса саха̄йакам̣ па̄хунакам̣ а̄гатам̣ дисва̄ тасса бхаттам̣ пачитука̄ма̄ ‘мам̣сам̣ а̄хара̄’ти да̄сийа̄ каха̄пан̣ам̣ датва̄ та̄йа мам̣сам̣ алабхитва̄ а̄гата̄йа ‘наттхи мам̣са’нти вутте гехасса паччхимабха̄ге сайита̄йа ел̣ика̄йа сӣсам̣ чхиндитва̄ бхаттам̣ сампа̄десим̣. са̄хам̣ екисса̄йа ел̣ика̄йа сӣсам̣ чхиндитва̄ нирайе паччитва̄ пакка̄васесена тасса̄ ломаган̣ана̄йа сӣсаччхедам̣ па̄пун̣им̣, ‘твам̣ еттакам̣ джанам̣ вадхитва̄ када̄ дуккха̄ муччиссасӣ’ти евамахам̣ тава дуккхам̣ ануссарантӣ роди’’нти ватва̄ имам̣ га̄тхама̄ха –

‘‘екисса̄ кан̣т̣хам̣ чхетва̄на, ломаган̣ана̄йа паччисам̣;

бахӯнам̣ кан̣т̣хе чхетва̄на, катхам̣ ка̄хаси кхаттийа̄’’ти.

атха ‘‘касма̄ твам̣ хасасӣ’’ти? ‘‘‘етасма̄ дуккха̄ мутта̄мхӣ’ти тусситва̄, маха̄ра̄джа̄’’ти. пунапи там̣ девата̄ ‘‘евам̣, бхадде, евам̣, бхадде’’ти ватва̄ пуппхамут̣т̣хина̄ пӯджеси. ра̄джа̄ ‘‘ахо ме бха̄рийам̣ катам̣ каммам̣, айам̣ кира екам̣ ел̣икам̣ вадхитва̄ нирайе пакка̄васесена тасса̄ ломаган̣ана̄йа сӣсаччхедам̣ па̄пун̣и, ахам̣ еттакам̣ джанам̣ вадхитва̄ када̄ соттхим̣ па̄пун̣исса̄мӣ’’ти саббе ра̄джа̄но мочетва̄ аттано махаллакатаре вандитва̄ дахарадахара̄нам̣ ан̃джалим̣ паггайха саббе кхама̄петва̄ сакасакат̣т̣ха̄намева пахин̣и.

саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ ‘‘евам̣, бхиккхаве, на ида̄нева, маллика̄ девӣ, аттано пан̃н̃ам̣ нисса̄йа маха̄джанасса джӣвитада̄нам̣ дети, пуббепи ада̄сийева̄’’ти ватва̄ атӣтам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ ба̄ра̄н̣асира̄джа̄ пасенади косало ахоси, дхаммадинна̄, девӣ маллика̄, руккхадевата̄ ахамева̄’’ти. евам̣ атӣтам̣ самодха̄нетва̄ пуна дхаммам̣ десенто, ‘‘бхиккхаве, па̄н̣а̄типа̄то на̄ма на каттаббайуттако. па̄н̣а̄типа̄тино хи дӣгхараттам̣ сочантӣ’’ти ватва̄ има̄ га̄тха̄ а̄ха –

‘‘идха сочати печча сочати,

па̄пака̄рӣ убхайаттха сочати;

со сочати со вихан̃н̃ати,

дисва̄ каммакилит̣т̣хаматтано’’ти. (дха. па. 15);

‘‘евам̣ че сатта̄ джа̄неййум̣, дуккха̄йам̣ джа̄тисамбхаво;

на па̄н̣о па̄н̣инам̣ хан̃н̃е, па̄н̣агха̄тӣ хи сочатӣ’’ти. (джа̄. 1.1.18);

ан̃н̃атарапурисаваттху пат̣хамам̣.

2. маха̄кассапаттхерасаддхивиха̄рикаваттху

чаран̃че на̄дхигаччхеййа̄ти имам̣ дхаммадесанам̣ саттха̄ са̄ваттхийам̣ джетаване вихаранто маха̄кассапаттхерасса саддхивиха̄рикам̣ а̄раббха катхеси. десана̄ ра̄джагахе самут̣т̣хита̄.

тхерам̣ кира ра̄джагахам̣ нисса̄йа пиппалигуха̄йам̣ васантам̣ две саддхивиха̄рика̄ упат̣т̣хахим̣су. тесу еко саккаччам̣ ваттам̣ кароти, еко тена катам̣ катам̣ аттана̄ катам̣ вийа дассенто мукходакадантакат̣т̣ха̄нам̣ пат̣ийа̄дитабха̄вам̣ н̃атва̄, ‘‘бханте, мукходакадантакат̣т̣ха̄ни ме пат̣ийа̄дита̄ни, мукхам̣ дховатха̄’’ти вадати, па̄дадховананха̄на̄дика̄лепи евамева вадати. итаро чинтеси – ‘‘айам̣ ниччака̄лам̣ майа̄ катам̣ катам̣ аттана̄ катам̣ вийа катва̄ дассети, хоту, каттаббайуттакамасса карисса̄мӣ’’ти. тасса бхун̃джитва̄ супантассева нха̄нодакам̣ та̄петва̄ екасмим̣ гхат̣е катва̄ пит̣т̣хикот̣т̣хаке т̣хапеси, удаката̄панабха̄джане пана на̄л̣иматтам̣ удакам̣ сесетва̄ усумам̣ мун̃чантам̣ т̣хапеси. там̣ итаро са̄йанхасамайе пабуджджхитва̄ усумам̣ никкхантам̣ дисва̄ ‘‘удакам̣ та̄петва̄ кот̣т̣хаке т̣хапитам̣ бхависсатӣ’’ти вегена гантва̄ тхерам̣ вандитва̄, ‘‘бханте, кот̣т̣хаке удакам̣ т̣хапитам̣, нха̄йатха̄’’ти ватва̄ тхерена саддхим̣йева кот̣т̣хакам̣ па̄виси. тхеро удакам̣ апассанто ‘‘кахам̣ удакам̣, а̄вусо’’ти а̄ха. дахаро аггиса̄лам̣ гантва̄ бха̄джане ул̣ун̇кам̣ ота̄ретва̄ туччхабха̄вам̣ н̃атва̄ ‘‘пассатха дут̣т̣хасса каммам̣ туччхабха̄джанам̣ уддхане а̄ропетва̄ кухим̣ гато, ахам̣ ‘кот̣т̣хаке удака’нти сан̃н̃а̄йа а̄рочеси’’нти уджджха̄йанто гхат̣ам̣ а̄да̄йа титтхам̣ агама̄си. итаропи пит̣т̣хикот̣т̣хакато удакам̣ а̄харитва̄ кот̣т̣хаке т̣хапеси.

тхеро чинтеси – ‘‘айам̣ дахаро ‘удакам̣ ме та̄петва̄ кот̣т̣хаке т̣хапитам̣, етха, бханте, нха̄йатха̄’ти ватва̄ ида̄ни уджджха̄йанто гхат̣ам̣ а̄да̄йа титтхам̣ гаччхати, ким̣ ну кхо ета’’нти упадха̄ренто ‘‘еттакам̣ ка̄лам̣ еса дахаро имина̄ катам̣ ваттам̣ аттана̄ва катам̣ вийа пака̄сетӣ’’ти н̃атва̄ са̄йам̣ а̄гантва̄ нисиннасса ова̄дамада̄си, ‘‘а̄вусо, бхиккхуна̄ на̄ма ‘аттана̄ катамева ката’нти ваттум̣ ват̣т̣ати, но акатам̣, твам̣ ида̄нева ‘кот̣т̣хаке удакам̣ т̣хапитам̣, нха̄йатха, бханте’ти ватва̄ майи пависитва̄ т̣хите гхат̣ам̣ а̄да̄йа уджджха̄йанто гаччхаси, паббаджитасса на̄ма евам̣ ка̄тум̣ на ват̣т̣атӣ’’ти. со ‘‘пассатха тхерасса каммам̣, удакаматтакам̣ на̄ма нисса̄йа мам̣ евам̣ вадесӣ’’ти куджджхитва̄ пунадивасе тхерена саддхим̣ пин̣д̣а̄йа на па̄виси. тхеро итарена саддхим̣ екам̣ падесам̣ агама̄си. со тасмим̣ гате тхерасса упат̣т̣ха̄какулам̣ гантва̄ ‘‘тхеро кахам̣, бханте’’ти пут̣т̣хо ‘‘тхерасса апха̄сукам̣ джа̄там̣, виха̄рейева нисинно’’ти а̄ха. ‘‘ким̣ пана, бханте, ладдхум̣ ват̣т̣атӣ’’ти? ‘‘еварӯпам̣ кира на̄ма а̄ха̄рам̣ детха̄’’ти вутте тена вуттанийа̄менева сампа̄детва̄ адам̣су. со антара̄маггева там̣ бхаттам̣ бхун̃джитва̄ виха̄рам̣ гато. тхеропи гатат̣т̣ха̄не махантам̣ сукхумаваттхам̣ лабхитва̄ аттана̄ саддхим̣ гатадахарасса ада̄си. со там̣ раджитва̄ аттано нива̄санапа̄рупанам̣ ака̄си.

тхеро пунадивасе там̣ упат̣т̣ха̄какулам̣ гантва̄, ‘‘бханте, ‘тумха̄кам̣ кира апха̄сукам̣ джа̄та’нти амхехи дахарена вуттанийа̄менева пат̣ийа̄детва̄ а̄ха̄ро песито, парибхун̃джитва̄ во пха̄сукам̣ джа̄та’’нти вутте тун̣хӣ ахоси. виха̄рам̣ пана гантва̄ там̣ дахарам̣ вандитва̄ нисиннам̣ евама̄ха – ‘‘а̄вусо, тайа̄ кира хиййо, идам̣ на̄ма катам̣, идам̣ паббаджита̄нам̣ на ануччхавикам̣, вин̃н̃аттим̣ катва̄ бхун̃джитум̣ на ват̣т̣атӣ’’ти. со куджджхитва̄ тхере а̄гха̄там̣ бандхитва̄ ‘‘пуримадивасе удакаматтам̣ нисса̄йа мам̣ муса̄ва̄дим̣ катва̄ аджджа аттано упат̣т̣ха̄какуле бхаттамут̣т̣хийа̄ бхуттака̄ран̣а̄ мам̣ ‘вин̃н̃аттим̣ катва̄ бхун̃джитум̣ на ват̣т̣атӣ’ти вадати, ваттхампи тена аттано упат̣т̣ха̄кассева диннам̣, ахо тхерасса бха̄рийам̣ каммам̣, джа̄нисса̄мисса каттаббайуттака’’нти пунадивасе тхере га̄мам̣ пависанте сайам̣ виха̄ре охӣйитва̄ дан̣д̣ам̣ гахетва̄ парибхогабха̄джана̄ни бхиндитва̄ тхерасса пан̣н̣аса̄ла̄йа аггим̣ датва̄ йам̣ на джха̄йати, там̣ муггарена пахаранто бхиндитва̄ никкхамитва̄ пала̄то. со ка̄лам̣ катва̄ авӣчимаха̄нирайе ниббатти.

маха̄джано катхам̣ самут̣т̣ха̄песи – ‘‘тхерасса кира саддхивиха̄рико ова̄даматтам̣ асаханто куджджхитва̄ пан̣н̣аса̄лам̣ джха̄петва̄ пала̄то’’ти. атхеко бхиккху апарабха̄ге ра̄джагаха̄ никкхамитва̄ саттха̄рам̣ дат̣т̣хука̄мо джетаванам̣ гантва̄ саттха̄рам̣ вандитва̄ саттха̄ра̄ пат̣исантха̄рам̣ катва̄ ‘‘куто а̄гатосӣ’’ти пут̣т̣хо ‘‘ра̄джагахато, бханте’’ти а̄ха. ‘‘мама путтасса маха̄кассапасса кхаманӣйа’’нти? ‘‘кхаманӣйам̣, бханте, еко пана саддхивиха̄рико ова̄даматтена куджджхитва̄ пан̣н̣аса̄лам̣ джха̄петва̄ пала̄то’’ти. саттха̄ ‘‘на со ида̄нева ова̄дам̣ сутва̄ куджджхати, пуббепи куджджхийева. на ида̄нева кут̣им̣ дӯсети, пуббепи дӯсесийева̄’’ти ватва̄ атӣтам̣ а̄хари –

атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте химавантападесе еко син̇гиласакун̣о кула̄вакам̣ катва̄ васи. атхекадивасам̣ деве вассанте еко маккат̣о сӣтена кампама̄но там̣ падесам̣ агама̄си. син̇гило там̣ дисва̄ га̄тхама̄ха –

‘‘мануссассева те сӣсам̣, хаттхапа̄да̄ ча ва̄нара;

атха кена ну ван̣н̣ена, ага̄рам̣ те на виджджатӣ’’ти. (джа̄. 1.4.81);

маккат̣о ‘‘кин̃ча̄пи ме хаттхапа̄да̄ аттхи, йа̄йа пана пан̃н̃а̄йа вича̄ретва̄ ага̄рам̣ кареййам̣, са̄ ме пан̃н̃а̄ наттхӣ’’ти чинтетва̄ таматтхам̣ вин̃н̃а̄петука̄мо имам̣ га̄тхама̄ха –

‘‘мануссассева ме сӣсам̣, хаттхапа̄да̄ ча син̇гила;

йа̄ху сет̣т̣ха̄ мануссесу, са̄ ме пан̃н̃а̄ на виджджатӣ’’ти. (джа̄. 1.4.82);

атха нам̣ ‘‘еварӯпасса тава катхам̣ гхара̄ва̄со иджджхиссатӣ’’ти гараханто син̇гило имам̣ га̄тха̄двайама̄ха –

‘‘анават̣т̣хитачиттасса, лахучиттасса дуббхино;

ниччам̣ аддхувасӣласса, сукхабха̄во на виджджати.

‘‘со карассу а̄нубха̄вам̣, вӣтиваттассу сӣлийам̣;

сӣтава̄тапаритта̄н̣ам̣, карассу кут̣авам̣ капӣ’’ти. (джа̄. 1.4.83-84);

маккат̣о ‘‘айам̣ мам̣ анават̣т̣хитачиттам̣ лахучиттам̣ миттадуббхим̣ аддхувасӣлам̣ кароти, ида̄нисса миттадуббхибха̄вам̣ дассесса̄мӣ’’ти кула̄вакам̣ виддхам̣сетва̄ виппакири. сакун̣о тасмим̣ кула̄вакам̣ ган̣ханте ева екена пассена никкхамитва̄ пала̄йи.

саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ маккат̣о кут̣идӯсакабхиккху ахоси, син̇гиласакун̣о кассапо ахосӣ’’ти. джа̄такам̣ самодха̄нетва̄ ‘‘евам̣, бхиккхаве, на ида̄нева, пуббепи со ова̄даккхан̣е куджджхитва̄ кут̣им̣ дӯсеси, мама путтасса кассапасса еварӯпена ба̄лена саддхим̣ васанато екакассева нива̄со сеййо’’ти ватва̄ имам̣ га̄тхама̄ха –

61. ‘‘чаран̃че на̄дхигаччхеййа, сеййам̣ садисаматтано;

екачарийам̣ дал̣хам̣ кайира̄, наттхи ба̄ле саха̄йата̄’’ти.

таттха чаранти ирийа̄патхача̄рам̣ аггахетва̄ манаса̄ча̄ро ведитаббо, калйа̄н̣амиттам̣ парийесантоти аттхо. сеййам̣ садисаматтаноти аттано сӣласама̄дхипан̃н̃а̄гун̣ехи адхикатарам̣ ва̄ садисам̣ ва̄ на лабхеййа че. екачарийанти етесу хи сеййам̣ лабхама̄но сӣла̄дӣхи вад̣д̣хати, садисам̣ лабхама̄но на париха̄йати, хӣнена пана саддхим̣ екато васанто екато сам̣бхогапарибхогам̣ каронто сӣла̄дӣхи париха̄йати. тена вуттам̣ – ‘‘еварӯпо пуггало на севитаббо на бхаджитаббо на пайирупа̄ситаббо ан̃н̃атра ануддайа̄ ан̃н̃атра анукампа̄’’ти (пу. па. 121; а. ни. 3.26). тасма̄ саче ка̄рун̃н̃ам̣ пат̣ичча ‘‘айам̣ мам̣ нисса̄йа сӣла̄дӣхи вад̣д̣хиссатӣ’’ти тамха̄ пуггала̄ кин̃чи апачча̄сӣсанто там̣ сан̇ган̣хитум̣ саккоти, иччетам̣ кусалам̣. но че саккоти, екачарийам̣ дал̣хам̣ кайира̄ екӣбха̄вамева тхирам̣ катва̄ саббаирийа̄патхесу екакова вихареййа. ким̣ ка̄ран̣а̄? наттхи ба̄ле саха̄йата̄ти саха̄йата̄ на̄ма чӯл̣асӣлам̣ маджджхимасӣлам̣ маха̄сӣлам̣ даса катха̄ваттхӯни тераса дхутан̇гагун̣а̄ випассана̄гун̣а̄ чатта̄ро магга̄ чатта̄ри пхала̄ни тиссо виджджа̄ чха абхин̃н̃а̄. айам̣ саха̄йата̄гун̣о ба̄лам̣ нисса̄йа наттхӣти.

десана̄васа̄не а̄гантуко бхиккху сота̄паттипхалам̣ патто, ан̃н̃епи бахӯ сота̄паттипхала̄дӣни па̄пун̣им̣су, десана̄ маха̄джанасса са̄ттхика̄ ахосӣти.

маха̄кассапаттхерасаддхивиха̄рикаваттху дутийам̣.

3. а̄нандасет̣т̣хиваттху

путта̄ маттхӣти имам̣ дхаммадесанам̣ саттха̄ са̄ваттхийам̣ вихаранто а̄нандасет̣т̣хим̣ а̄раббха катхеси.

са̄ваттхийам̣ кира а̄нандасет̣т̣хи на̄ма чатта̄лӣсакот̣ивибхаво маха̄маччхарӣ ахоси. со анвад̣д̣хама̄сам̣ н̃а̄таке саннипа̄тетва̄ путтам̣ мӯласирим̣ на̄ма тӣсу вела̄су евам̣ овадати – ‘‘идам̣ чатта̄лӣсакот̣идханам̣ ‘бахӯ’’’ти ма̄ сан̃н̃ам̣ кари, виджджама̄нам̣ дханам̣ на да̄таббам̣, навам̣ дханам̣ уппа̄детаббам̣. екекампи хи каха̄пан̣ам̣ вайам̣ каронтасса пана кхӣйатева. тасма̄ –

‘‘ан̃джана̄нам̣ кхайам̣ дисва̄, упачика̄нан̃ча а̄чайам̣;

мадхӯнан̃ча сама̄ха̄рам̣, пан̣д̣ито гхарама̄васе’’ти.

со апарена самайена аттано пан̃ча маха̄нидхийо путтасса ана̄чиккхитва̄ дхананиссито маччхерамаламалино ка̄лам̣ катва̄ тассева нагарасса екасмим̣ два̄рага̄маке чан̣д̣а̄ла̄нам̣ куласахассам̣ пат̣ивасати. таттхекисса̄ чан̣д̣а̄лийа̄ куччхисмим̣ пат̣исандхим̣ ган̣хи. ра̄джа̄ тасса ка̄лакирийам̣ сутва̄ путтамасса мӯласирим̣ паккоса̄петва̄ сет̣т̣хит̣т̣ха̄не т̣хапеси. тампи чан̣д̣а̄лакуласахассам̣ екатова бхатийа̄ каммам̣ катва̄ джӣвама̄нам̣ тасса пат̣исандхиггахан̣ато пат̣т̣ха̄йа нева бхатим̣ лабхати, на йа̄панаматтато парам̣ бхаттапин̣д̣ампи. те ‘‘майам̣ етарахи каммам̣ каронта̄пи пин̣д̣абхаттампи на лабха̄ма, амха̄кам̣ антаре ка̄л̣акан̣н̣ийа̄ бхавитабба’’нти две кот̣т̣ха̄са̄ хутва̄ йа̄ва тасса ма̄та̄питаро висум̣ хонти, та̄ва вибхаджитва̄ ‘‘имасмим̣ куле ка̄л̣акан̣н̣ӣ уппанна̄’’ти тасса ма̄тарам̣ нӣхарим̣су.

са̄пи йа̄васса̄ со куччхигато, та̄ва йа̄панаматтампи киччхена лабхитва̄ путтам̣ виджа̄йи. тасса хаттха̄ ча па̄да̄ ча аккхӣни ча кан̣н̣а̄ ча на̄са̄ ча мукхан̃ча йатха̄т̣ха̄не на ахесум̣. со еварӯпена ан̇гавекаллена саманна̄гато пам̣суписа̄чако вийа ативирӯпо ахоси. евам̣ сантепи там̣ ма̄та̄ на париччаджи. куччхийам̣ васитапуттасмин̃хи синехо балава̄ хоти. са̄ там̣ киччхена посайама̄на̄ там̣ а̄да̄йа гатадивасе кин̃чи алабхитва̄ гехе катва̄ сайамева гатадивасе бхатим̣ лабхати. атха нам̣ пин̣д̣а̄йа чаритва̄ джӣвитум̣ саматтхака̄ле са̄ капа̄лакам̣ хаттхе т̣хапетва̄, ‘‘та̄та, майам̣ там̣ нисса̄йа маха̄дуккхам̣ патта̄, ида̄ни на саккоми там̣ посетум̣, имасмим̣ нагаре капан̣аддхика̄дӣнам̣ пат̣ийаттабхатта̄ни аттхи, таттха бхиккха̄йа чаритва̄ джӣва̄хӣ’’ти там̣ виссаджджеси. со гхарапат̣ипа̄т̣ийа̄ чаранто а̄нандасет̣т̣хика̄ле нивуттат̣т̣ха̄нам̣ гантва̄ джа̄тиссаро хутва̄ аттано гехам̣ па̄виси. тӣсу пана два̄ракот̣т̣хакесу на кочи саллаккхеси. чатуттхе два̄ракот̣т̣хаке мӯласирисет̣т̣хино путтака̄ дисва̄ уббиггахадайа̄ пародим̣су. атха нам̣ сет̣т̣хипуриса̄ ‘‘никкхама ка̄л̣акан̣н̣ӣ’’ти потхетва̄ нӣхаритва̄ сан̇ка̄рат̣т̣ха̄не кхипим̣су. саттха̄ а̄нандаттхерена паччха̄саман̣ена пин̣д̣а̄йа чаранто там̣ т̣ха̄нам̣ патто тхерам̣ олокетва̄ тена пут̣т̣хо там̣ паваттим̣ а̄чиккхи. тхеро мӯласирим̣ паккоса̄песи. атха маха̄джанака̄йо саннипати. саттха̄ мӯласирим̣ а̄мантетва̄ ‘‘джа̄на̄си ета’’нти пуччхитва̄ ‘‘на джа̄на̄мӣ’’ти вутте, ‘‘пита̄ те а̄нандасет̣т̣хӣ’’ти ватва̄ асаддахантам̣ ‘‘а̄нандасет̣т̣хи путтасса те пан̃ча маха̄нидхийо а̄чиккха̄хӣ’’ти а̄чиккха̄петва̄ саддаха̄песи. со саттха̄рам̣ саран̣ам̣ агама̄си. тасса дхаммам̣ десенто имам̣ га̄тхама̄ха –

62. ‘‘путта̄ маттхи дханамматтхи, ити ба̄ло вихан̃н̃ати;

атта̄ хи аттано наттхи, куто путта̄ куто дхана’’нти.

тассаттхо – путта̄ ме аттхи, дханам̣ ме аттхи, ити ба̄ло путтатан̣ха̄йа чева дханатан̣ха̄йа ча хан̃н̃ати вихан̃н̃ати дуккхайати, ‘‘путта̄ ме нассим̣сӯ’’ти вихан̃н̃ати, ‘‘нассантӣ’’ти вихан̃н̃ати, ‘‘нассиссантӣ’’ти вихан̃н̃ати. дханепи есева найо. ити чхаха̄ка̄рехи вихан̃н̃ати. ‘‘путте посесса̄мӣ’’ти раттин̃ча дива̄ ча тхаладжалапатха̄дӣсу на̄наппака̄рато ва̄йамантопи вихан̃н̃ати, ‘‘дханам̣ уппа̄десса̄мӣ’’ти касива̄н̣иджджа̄дӣни каронтопи вихан̃н̃атева. евам̣ вихан̃н̃асса ча атта̄ хи аттано наттхи тена вигха̄тена дуккхитам̣ атта̄нам̣ сукхитам̣ ка̄тум̣ асакконтасса паваттийамписса атта̄ хи аттано наттхи, маран̣аман̃че нипаннасса ма̄ран̣антика̄хи ведана̄хи аггиджа̄ла̄хи вийа парид̣айхама̄насса чхиджджама̄несу сандхибандханесу, бхиджджама̄несу ат̣т̣хисан̇гха̄т̣есу нимӣлетва̄ паралокам̣ уммӣлетва̄ идхалокам̣ пассантасса̄пи дивасе дивасе двиккхаттум̣ нха̄петва̄ тиккхаттум̣ бходжетва̄ гандхама̄ла̄дӣхи алан̇каритва̄ йа̄ваджӣвам̣ поситопи саха̄йабха̄вена дуккхапаритта̄н̣ам̣ ка̄тум̣ асаматтхата̄йа атта̄ хи аттано наттхи. куто путта̄ куто дханам̣ путта̄ ва̄ дханам̣ ва̄ тасмим̣ самайе кимева кариссанти, а̄нандасет̣т̣хинопи кассачи кин̃чи адатва̄ путтассаттха̄йа дханам̣ сан̣т̣хапетва̄ пуббе ва̄ маран̣аман̃че нипаннасса, ида̄ни ва̄ имам̣ дуккхам̣ паттасса куто путта̄ куто дханам̣. путта̄ ва̄ дханам̣ ва̄ тасмим̣ самайе ким̣ дуккхам̣ харим̣су, ким̣ ва̄ сукхам̣ уппа̄дайим̣сӯти.

десана̄васа̄не чатура̄сӣтийа̄ па̄н̣асахасса̄нам̣ дхамма̄бхисамайо ахоси. десана̄ маха̄джанасса са̄ттхика̄ ахосӣти.

а̄нандасет̣т̣хиваттху татийам̣.

4. ган̣т̣хибхедакачораваттху

йо ба̄лоти имам̣ дхаммадесанам̣ саттха̄ джетаване вихаранто ган̣т̣хибхедакачоре а̄раббха катхеси.

те кира две саха̄йака̄ дхаммассаванаттха̄йа гаччхантена маха̄джанена саддхим̣ джетаванам̣ гантва̄ еко дхаммакатхам̣ ассоси, еко аттано гайхӯпагам̣ олокеси. тесу еко дхаммам̣ сун̣ама̄но сота̄паттипхалам̣ па̄пун̣и, итаро екасса дуссанте баддхам̣ пан̃чама̄сакаматтам̣ лабхи. тасса там̣ гехе па̄кабхаттам̣ джа̄там̣, итарасса гехе на паччати. атха нам̣ саха̄йакачоро аттано бхарийа̄йа саддхим̣ уппан̣д̣айама̄но ‘‘твам̣ атипан̣д̣итата̄йа аттано гехе па̄кабхаттамӯлампи на ниппха̄десӣ’’ти а̄ха. итаро пана ‘‘ба̄лабха̄венева вата̄йам̣ аттано пан̣д̣итабха̄вам̣ ман̃н̃атӣ’’ти там̣ паваттим̣ саттху а̄рочетум̣ н̃а̄тӣхи саддхим̣ джетаванам̣ гантва̄ а̄рочеси. саттха̄ тасса дхаммам̣ десенто имам̣ га̄тхама̄ха –

63. ‘‘йо ба̄ло ман̃н̃ати ба̄лйам̣, пан̣д̣ито ва̄пи тена со;

ба̄ло ча пан̣д̣итама̄нӣ, са ве ‘ба̄ло’ти вуччатӣ’’ти.

таттха йо ба̄лоти йо андхаба̄ло апан̣д̣ито сама̄но ‘‘ба̄ло аха’’нти аттано ба̄лйам̣ ба̄лабха̄вам̣ ман̃н̃ати джа̄на̄ти. тена соти тена ка̄ран̣ена со пуггало пан̣д̣ито ва̄пи хоти пан̣д̣итасадисо ва̄. со хи ‘‘ба̄ло аха’’нти джа̄нама̄но ан̃н̃ам̣ пан̣д̣итам̣ упасан̇каманто пайирупа̄санто тена пан̣д̣итабха̄ваттха̄йа овадийама̄но ануса̄сийама̄но там̣ ова̄дам̣ ган̣хитва̄ пан̣д̣ито ва̄ хоти пан̣д̣итатаро ва̄. са ве ба̄лоти йо ча ба̄ло сама̄но ‘‘ко ан̃н̃о майа̄ садисо бахуссуто ва̄ дхаммакатхико ва̄ винайадхаро ва̄ дхутан̇гадхаро ва̄ аттхӣ’’ти евам̣ пан̣д̣итама̄нӣ хоти. со ан̃н̃ам̣ пан̣д̣итам̣ анупасан̇каманто апайирупа̄санто нева парийаттим̣ угган̣ха̄ти, на пат̣ипаттим̣ пӯрети, екантаба̄лабха̄вамева па̄пун̣а̄ти. со ган̣т̣хибхедакачоро вийа. тена вуттам̣ ‘‘са ве ‘ба̄ло’ти вуччатӣ’’ти.

десана̄парийоса̄не итарасса н̃а̄такехи саддхим̣ маха̄джано сота̄паттипхала̄дӣни па̄пун̣ӣти.

ган̣т̣хибхедакачораваттху чатуттхам̣.

5. уда̄йиттхераваттху

йа̄ваджӣвампи че ба̄лоти имам̣ дхаммадесанам̣ саттха̄ джетаване вихаранто уда̄йиттхерам̣ а̄раббха катхеси.

со кира маха̄тхересу пат̣иккантесу дхаммасабхам̣ гантва̄ дхамма̄сане нисӣди. атха нам̣ екадивасам̣ а̄гантука̄ бхиккхӯ дисва̄ ‘‘айам̣ бахуссуто маха̄тхеро бхависсатӣ’’ти ман̃н̃ама̄на̄ кхандха̄дипат̣исам̣йуттам̣ пан̃хам̣ пуччхитва̄ кин̃чи аджа̄нама̄нам̣ ‘‘ко есо, буддхехи саддхим̣ екавиха̄ре васама̄но кхандхадха̄туа̄йатанаматтампи на джа̄на̄тӣ’’ти гарахитва̄ там̣ паваттим̣ татха̄гатасса а̄рочесум̣. саттха̄ тесам̣ дхаммам̣ десенто имам̣ га̄тхама̄ха –

64. ‘‘йа̄ваджӣвампи че ба̄ло, пан̣д̣итам̣ пайирупа̄сати;

на со дхаммам̣ виджа̄на̄ти, даббӣ сӯпарасам̣ йатха̄’’ти.

тассаттхо – ба̄ло на̄меса йа̄ваджӣвампи пан̣д̣итам̣ упасан̇каманто пайирупа̄санто ‘‘идам̣ буддхавачанам̣, еттакам̣ буддхавачана’’нти евам̣ парийаттидхаммам̣ ва̄ ‘‘айам̣ ча̄ро, айам̣ виха̄ро, айам̣ а̄ча̄ро, айам̣ гочаро, идам̣ са̄ваджджам̣, идам̣ анаваджджам̣, идам̣ севитаббам̣, идам̣ на севитаббам̣, идам̣ пат̣ивиджджхитаббам̣, идам̣ саччхика̄табба’’нти евам̣ пат̣ипаттипат̣иведхадхаммам̣ ва̄ на джа̄на̄ти. йатха̄ ким̣? даббӣ сӯпарасам̣ йатха̄ти. йатха̄ хи даббӣ йа̄ва париккхайа̄ на̄наппака̄ра̄йа сӯпавикатийа̄ сампариваттама̄на̄пи ‘‘идам̣ лон̣икам̣, идам̣ алон̣икам̣, идам̣ титтакам̣, идам̣ кха̄рикам̣, идам̣ кат̣укам̣, идам̣ амбилам̣, идам̣ анамбилам̣, идам̣ каса̄ва’’нти сӯпарасам̣ на джа̄на̄ти, евамева ба̄ло йа̄ваджӣвампи пан̣д̣итам̣ пайирупа̄сама̄но вуттаппака̄рам̣ дхаммам̣ на джа̄на̄тӣти.

десана̄васа̄не а̄гантука̄ бхиккхӯ а̄савехи читта̄ни вимуччим̣сӯти.

уда̄йиттхераваттху пан̃чамам̣.

6. тим̣саматтапа̄веййакабхиккхуваттху

мухуттамапи че вин̃н̃ӯти имам̣ дхаммадесанам̣ саттха̄ джетаване вихаранто тим̣саматте па̄веййаке бхиккхӯ а̄раббха катхеси.

тесан̃хи бхагава̄ иттхим̣ парийесанта̄нам̣ каппа̄сикаванасан̣д̣е пат̣хамам̣ дхаммам̣ десеси. тада̄ те саббева ехибхиккхубха̄вам̣ патва̄ иддхимайапаттачӣварадхара̄ хутва̄ тераса дхутан̇га̄ни сама̄да̄йа ваттама̄на̄ пунапи дӣгхасса аддхуно аччайена саттха̄рам̣ упасан̇камитва̄ анаматаггадхаммадесанам̣ сутва̄ тасмим̣йева а̄сане арахаттам̣ па̄пун̣им̣су. бхиккхӯ ‘‘ахо ватимехи бхиккхӯхи кхиппамева дхаммо вин̃н̃а̄то’’ти дхаммасабха̄йам̣ катхам̣ самут̣т̣ха̄песум̣. саттха̄ там̣ сутва̄ ‘‘на, бхиккхаве, ида̄нева, пуббепи име тим̣саматта̄ саха̄йака̄ дхутта̄ хутва̄ тун̣д̣иладжа̄таке (джа̄. 1.6.88 а̄дайо) маха̄тун̣д̣иласса дхаммадесанам̣ сутва̄пи кхиппамева дхаммам̣ вин̃н̃а̄йа пан̃ча сӣла̄ни сама̄дийим̣су, те тенева упаниссайена етарахи нисинна̄санейева арахаттам̣ патта̄’’ти ватва̄ дхаммам̣ десенто имам̣ га̄тхама̄ха –

65. ‘‘мухуттамапи че вин̃н̃ӯ, пан̣д̣итам̣ пайирупа̄сати;

кхиппам̣ дхаммам̣ виджа̄на̄ти, дживха̄ сӯпарасам̣ йатха̄’’ти.

тассаттхо – вин̃н̃ӯ пан̣д̣итапурисо мухуттамапи че ан̃н̃ам̣ пан̣д̣итам̣ пайирупа̄сати, со тасса сантике угган̣ханто парипуччханто кхиппамева парийаттидхаммам̣ виджа̄на̄ти. тато каммат̣т̣ха̄нам̣ катха̄петва̄ пат̣ипаттийам̣ гхат̣енто ва̄йаманто йатха̄ на̄ма анупахатадживха̄паса̄до пурисо расавиджа̄нанаттхам̣ дживхагге т̣хапетва̄ ева лон̣ика̄дибхедам̣ расам̣ виджа̄на̄ти, евам̣ пан̣д̣ито кхиппамева локуттарадхаммампи виджа̄на̄тӣти.

десана̄васа̄не бахӯ бхиккхӯ арахаттам̣ па̄пун̣им̣сӯти.

тим̣саматтапа̄веййакабхиккхуваттху чхат̣т̣хам̣.

7. суппабуддхакут̣т̣хиваттху

чаранти ба̄ла̄ думмедха̄ти имам̣ дхаммадесанам̣ саттха̄ вел̣уване вихаранто суппабуддхакут̣т̣хим̣ а̄раббха катхеси. суппабуддхакут̣т̣хиваттху уда̄не (уда̄. 43) а̄гатамева.

тада̄ хи суппабуддхакут̣т̣хи парисапарийанте нисинно бхагавато дхаммадесанам̣ сутва̄ сота̄паттипхалам̣ патва̄ аттана̄ пат̣иладдхагун̣ам̣ саттху а̄рочетука̄мо парисамаджджхе ога̄хитум̣ ависаханто маха̄джанасса саттха̄рам̣ вандитва̄ анугантва̄ ниваттанака̄ле виха̄рам̣ агама̄си. тасмим̣ кхан̣е сакко девара̄джа̄ ‘‘айам̣ суппабуддхакут̣т̣хи аттано саттху са̄сане пат̣иладдхагун̣ам̣ па̄кат̣ам̣ ка̄тука̄мо’’ти н̃атва̄ ‘‘вӣмам̣сисса̄ми на’’нти гантва̄ а̄ка̄се т̣хитова етадавоча – ‘‘суппабуддха, твам̣ мануссадалиддо мануссавара̄ко, ахам̣ те апарийантам̣ дханам̣ дасса̄ми, ‘буддхо на буддхо, дхаммо на дхаммо, сан̇гхо на сан̇гхо, алам̣ ме буддхена, алам̣ ме дхаммена, алам̣ ме сан̇гхена̄’ти вадехӣ’’ти. атха нам̣ со а̄ха – ‘‘коси тва’’нти? ‘‘ахам̣ сакко’’ти. андхаба̄ла, ахирика твам̣ майа̄ саддхим̣ катхетум̣ на йуттарӯпо, твам̣ мам̣ ‘‘дуггато далиддо капан̣о’’ти вадеси, нева̄хам̣ дуггато, на далиддо, сукхаппатто ахамасми махаддхано –

‘‘саддха̄дханам̣ сӣладханам̣, хирӣ оттаппийам̣ дханам̣;

сутадханан̃ча ча̄го ча, пан̃н̃а̄ ве саттамам̣ дханам̣.

‘‘йасса ете дхана̄ аттхи, иттхийа̄ пурисасса ва̄;

‘адалиддо’ти там̣ а̄ху, амогхам̣ тасса джӣвита’’нти. (а. ни. 7.5-6) –

има̄ни ме саттавидхаарийадхана̄ни санти, йесан̃хи има̄ни сатта дхана̄ни санти, на те буддхехи ва̄ паччекабуддхехи ва̄ ‘‘далидда̄’’ти вуччантӣти. сакко тасса катхам̣ сутва̄ там̣ антара̄магге оха̄йа саттху сантикам̣ гантва̄ саббам̣ там̣ вачанапат̣ивачанам̣ а̄рочеси. атха нам̣ бхагава̄ а̄ха – ‘‘на кхо, сакка, сакка̄ та̄диса̄нам̣ сатенапи сахассенапи суппабуддхакут̣т̣хим̣ ‘буддхо на буддхо’ти ва̄, ‘дхаммо на дхаммо’ти ва̄, ‘сан̇гхо на сан̇гхо’ти ва̄ катха̄пету’’нти. суппабуддхопи кхо кут̣т̣хи саттху сантикам̣ гантва̄ саттха̄ра̄ катапат̣исантха̄ро саммодама̄но аттана̄ пат̣иладдхагун̣ам̣ а̄рочетва̄ вут̣т̣ха̄йа̄сана̄ пакка̄ми. атха нам̣ ачирапаккантам̣ га̄вӣ тарун̣аваччха̄ джӣвита̄ воропеси.

са̄ кира ека̄ йаккхинӣ пуккуса̄тикулапуттам̣, ба̄хийам̣ да̄ручӣрийам̣, тамбада̄т̣хикачорагха̄такам̣, суппабуддхакут̣т̣хинти имесам̣ чатуннам̣ джана̄нам̣ анекасате аттабха̄ве га̄вӣ хутва̄ джӣвита̄ воропеси. те кира атӣте чатта̄ро сет̣т̣хипутта̄ хутва̄ екам̣ нагарасобхиним̣ ган̣икам̣ уййа̄нам̣ нетва̄ дивасам̣ сампаттим̣ анубхавитва̄ са̄йанхасамайе евам̣ саммантайим̣су – ‘‘имасмим̣ т̣ха̄не ан̃н̃о наттхи, имисса̄ амхехи диннам̣ каха̄пан̣асахассан̃ча саббан̃ча паса̄дханабхан̣д̣ам̣ гахетва̄ имам̣ ма̄ретва̄ гаччха̄ма̄’’ти. са̄ тесам̣ катхам̣ сутва̄ ‘‘име нилладжджа̄, майа̄ саддхим̣ абхирамитва̄ ида̄ни мам̣ ма̄ретука̄ма̄, джа̄нисса̄ми несам̣ каттаббайуттака’’нти техи ма̄рийама̄на̄ ‘‘ахам̣ йаккхинӣ хутва̄ йатха̄ мам̣ ете ма̄ренти, евамева те ма̄ретум̣ саматтха̄ бхавеййа’’нти паттханам̣ ака̄си. тасса ниссандена име ма̄реси. самбахула̄ бхиккхӯ тасса ка̄лакирийам̣ бхагавато а̄рочетва̄ ‘‘тасса ка̄ гати, кена ча ка̄ран̣ена кут̣т̣хибха̄вам̣ патто’’ти пуччхим̣су. саттха̄ сота̄паттипхалам̣ патва̄ тасса та̄ватим̣сабхаване уппаннабха̄ван̃ча тагарасикхипаччекабуддхам̣ дисва̄ нит̣т̣хубхитва̄ апасабйам̣ катва̄ дӣгхараттам̣ нирайе паччитва̄ випа̄ка̄васесена ида̄ни кут̣т̣хибха̄ваппаттин̃ча бйа̄каритва̄, ‘‘бхиккхаве, име сатта̄ аттана̄ва аттано кат̣укавипа̄какаммам̣ каронта̄ вичарантӣ’’ти ватва̄ анусандхим̣ гхат̣етва̄ уттари дхаммам̣ десенто имам̣ га̄тхама̄ха –

66. ‘‘чаранти ба̄ла̄ думмедха̄, амиттенева аттана̄;

каронта̄ па̄пакам̣ каммам̣, йам̣ хоти кат̣укаппхала’’нти.

таттха чарантӣти чатӯхи ирийа̄патхехи акусаламева каронта̄ вичаранти. ба̄ла̄ти идхалокаттхан̃ча паралокаттхан̃ча аджа̄нанта̄ идха ба̄ла̄ на̄ма. думмедха̄ти дуппан̃н̃а̄. амиттенева аттана̄ти аттана̄ амиттабхӯтена вийа верина̄ хутва̄. кат̣укаппхаланти тикхин̣апхалам̣ дуккхапхаланти.

десана̄васа̄не бахӯ сота̄паттипхала̄дӣни па̄пун̣им̣сӯти.

суппабуддхакут̣т̣хиваттху саттамам̣.

8. кассакаваттху

на там̣ каммам̣ катам̣ са̄дхӯти имам̣ дхаммадесанам̣ саттха̄ джетаване вихаранто екам̣ кассакам̣ а̄раббха катхеси.

со кира са̄ваттхито авидӯре екам̣ кхеттам̣ касати. чора̄ удаканиддхаманена нагарам̣ пависитва̄ екасмим̣ ад̣д̣хакуле уман̇гам̣ бхиндитва̄ бахум̣ хиран̃н̃асуван̣н̣ам̣ гахетва̄ удаканиддхаманенева никкхамим̣су. еко чоро те ван̃четва̄ екам̣ сахассаттхавикам̣ оват̣т̣ика̄йа катва̄ там̣ кхеттам̣ гантва̄ техи саддхим̣ бхан̣д̣ам̣ бха̄джетва̄ а̄да̄йа гаччханто оват̣т̣икато патама̄нам̣ сахассаттхавикам̣ на саллаккхеси. там̣ дивасам̣ саттха̄ паччӯсасамайе локам̣ волокенто там̣ кассакам̣ аттано н̃а̄н̣аджа̄ласса антопавит̣т̣хам̣ дисва̄ ‘‘ким̣ ну кхо бхависсатӣ’’ти упадха̄райама̄но идам̣ аддаса – ‘‘айам̣ кассако па̄това каситум̣ гамиссати, бхан̣д̣аса̄мика̄ чора̄нам̣ анупадам̣ гантва̄ оват̣т̣икато патама̄нам̣ сахассаттхавикам̣ дисва̄ етам̣ ган̣хиссанти, мам̣ т̣хапетва̄ тасса ан̃н̃о саккхӣ на̄ма на бхависсати, сота̄паттимаггасса упаниссайописса аттхи, таттха майа̄ гантум̣ ват̣т̣атӣ’’ти. сопи кассако па̄това каситум̣ гато. саттха̄ а̄нандаттхерена паччха̄саман̣ена таттха агама̄си. кассако саттха̄рам̣ дисва̄ гантва̄ бхагавантам̣ вандитва̄ пуна каситум̣ а̄рабхи. саттха̄ тена саддхим̣ кин̃чи аватва̄ва сахассаттхавика̄йа патитат̣т̣ха̄нам̣ гантва̄ там̣ дисва̄ а̄нандаттхерам̣ а̄ха – ‘‘пасса, а̄нанда, а̄сӣвисо’’ти. ‘‘пасса̄ми, бханте, гхорависо’’ти.

кассако там̣ катхам̣ сутва̄ ‘‘мама вела̄йа ва̄ авела̄йа ва̄ вичаран̣ат̣т̣ха̄наметам̣, а̄сӣвисо киреттха аттхӣ’’ти чинтетва̄ саттхари еттакам̣ ватва̄ пакканте ‘‘ма̄ресса̄ми на’’нти патодалат̣т̣хим̣ а̄да̄йа гато сахассабхан̣д̣икам̣ дисва̄ ‘‘имам̣ сандха̄йа саттха̄ра̄ катхитам̣ бхависсатӣ’’ти там̣ а̄да̄йа ниватто, абйаттата̄йа екаманте т̣хапетва̄ пам̣суна̄ пат̣иччха̄детва̄ пуна каситум̣ а̄рабхи. манусса̄ ча вибха̄та̄йа раттийа̄ гехе чорехи катакаммам̣ дисва̄ пада̄нупадам̣ гаччханта̄ там̣ кхеттам̣ гантва̄ таттха чорехи бхан̣д̣асса бха̄джитат̣т̣ха̄нам̣ дисва̄ кассакасса падавалан̃джам̣ аддасам̣су. те тасса пада̄нуса̄рена гантва̄ тхавика̄йа т̣хапитат̣т̣ха̄нам̣ дисва̄ пам̣сум̣ вийӯхитва̄ тхавикам̣ а̄да̄йа ‘‘твам̣ гехам̣ вилумпитва̄ кхеттам̣ касама̄но вийа вичарасӣ’’ти таджджетва̄ потхетва̄ нетва̄ ран̃н̃о дассайим̣су. ра̄джа̄ там̣ паваттим̣ сутва̄ тасса вадхам̣ а̄н̣а̄песи. ра̄джапуриса̄ там̣ паччха̄ба̄хам̣ бандхитва̄ каса̄хи та̄л̣ента̄ а̄гха̄танам̣ найим̣су. со каса̄хи та̄л̣ийама̄но ан̃н̃ам̣ кин̃чи аватва̄ ‘‘пасса̄нанда, а̄сӣвисоти, пасса̄ми бхагава̄ гхорависо’’ти ваданто гаччхати. атха нам̣ ра̄джапуриса̄ ‘‘твам̣ саттху чева а̄нандаттхерасса ча катхам̣ катхеси, ким̣ на̄мета’’нти пуччхитва̄ – ‘‘ра̄джа̄нам̣ дат̣т̣хум̣ лабхама̄но катхесса̄мӣ’’ти вутте ран̃н̃о сантикам̣ нетва̄ ран̃н̃о там̣ паваттим̣ катхайим̣су. атха нам̣ ра̄джа̄ ‘‘касма̄ евам̣ катхесӣ’’ти пуччхи. со ‘‘на̄хам̣, дева, чоро’’ти ватва̄ касанаттха̄йа никкхантака̄лато пат̣т̣ха̄йа саббам̣ там̣ паваттим̣ ран̃н̃о а̄чиккхи. ра̄джа̄ тасса катхам̣ сутва̄ ‘‘айам̣ бхан̣е локе аггапуггалам̣ саттха̄рам̣ саккхим̣ ападисати, на йуттам̣ етасса досам̣ а̄ропетум̣, ахаметтха каттаббам̣ джа̄нисса̄мӣ’’ти там̣ а̄да̄йа са̄йанхасамайе саттху сантикам̣ гантва̄ саттха̄рам̣ пуччхи – ‘‘бхагава̄ каччи тумхе а̄нандаттхерена саддхим̣ етасса кассакасса касанат̣т̣ха̄нам̣ гата̄’’ти? ‘‘а̄ма, маха̄ра̄джа̄’’ти. ‘‘ким̣ во таттха дит̣т̣ха’’нти? ‘‘сахассаттхавика̄, маха̄ра̄джа̄’’ти. ‘‘дисва̄ ким̣ авочуттха̄’’ти? ‘‘идам̣ на̄ма, маха̄ра̄джа̄’’ти. ‘‘бханте, сача̄йам̣ пурисо тумха̄дисам̣ ападисам̣ на̄карисса, на джӣвитам̣ алабхисса, тумхехи пана катхитакатхам̣ катхетва̄ тена джӣвитам̣ ладдха’’нти. там̣ сутва̄ саттха̄ ‘‘а̄ма, маха̄ра̄джа, ахампи еттакамева ватва̄ гато, пан̣д̣итена на̄ма йам̣ каммам̣ катва̄ паччха̄нутаппам̣ хоти, там̣ на каттабба’’нти ватва̄ анусандхим̣ гхат̣етва̄ дхаммам̣ десенто имам̣ га̄тхама̄ха –

67. ‘‘на там̣ каммам̣ катам̣ са̄дху, йам̣ катва̄ анутаппати;

йасса ассумукхо родам̣, випа̄кам̣ пат̣исеватӣ’’ти.

таттха на там̣ камманти йам̣ нирайа̄дӣсу ниббаттанасаматтхам̣ дуккхудрайам̣ каммам̣ катва̄ ануссаранто ануссарита̄нуссаритаккхан̣е анутаппати анусочати, там̣ катам̣ на са̄дху на сундарам̣ нираттхакам̣. йасса ассумукхоти йасса ассӯхи тинтамукхо роданто випа̄кам̣ анубхотӣти.

десана̄васа̄не кассако упа̄сако сота̄паттипхалам̣ патто, сампаттабхиккхӯпи сота̄паттипхала̄дӣни па̄пун̣им̣сӯти.

кассакаваттху ат̣т̣хамам̣.

9. суманама̄ла̄ка̄раваттху

тан̃ча каммам̣ катам̣ са̄дхӯти имам̣ дхаммадесанам̣ саттха̄ вел̣уване вихаранто суманам̣ на̄ма ма̄ла̄ка̄рам̣ а̄раббха катхеси.

со кира девасикам̣ бимбиса̄рара̄джа̄нам̣ па̄това ат̣т̣хахи суманапуппхана̄л̣ӣхи упат̣т̣хаханто ат̣т̣ха каха̄пан̣е лабхати. атхекадивасам̣ тасмим̣ пуппха̄ни гахетва̄ нагарам̣ павит̣т̣хаматте бхагава̄ маха̄бхиккхусан̇гхапаривуто чхаббан̣н̣арам̣сийо виссаджджетва̄ махата̄ буддха̄нубха̄вена махатийа̄ буддхалӣл̣а̄йа нагарам̣ пин̣д̣а̄йа па̄виси. бхагава̄ хи екада̄ чхаббан̣н̣арам̣сийо чӣварена пат̣иччха̄детва̄ ан̃н̃атаро пин̣д̣апа̄тико вийа чарати тим̣сайоджанамаггам̣ ан̇гулима̄ласса паччуггаманам̣ гаччханто вийа, екада̄ чхаббан̣н̣арам̣сийо виссаджджетва̄ капилаваттхуппавесана̄дӣсу вийа. тасмимпи дивасе сарӣрато чхаббан̣н̣арам̣сийо виссадждженто махантена буддха̄нубха̄вена махатийа̄ буддхалӣл̣а̄йа ра̄джагахам̣ па̄виси. ма̄ла̄ка̄ро бхагавато ратанаггхийасадисам̣ аттабха̄вам̣ дисва̄ дваттим̣самаха̄пурисалаккхан̣аасӣта̄нубйан̃джанасарӣрасобхаггам̣ олокетва̄ пасанначитто ‘‘ким̣ ну кхо саттху адхика̄рам̣ каромӣ’’ти чинтетва̄ ан̃н̃ам̣ апассанто ‘‘имехи пуппхехи бхагавантам̣ пӯджесса̄мӣ’’ти чинтетва̄ пуна чинтеси – ‘‘има̄ни ран̃н̃о нибаддхам̣ упат̣т̣ха̄напуппха̄ни, ра̄джа̄ има̄ни алабханто мам̣ бандха̄пеййа ва̄ гха̄та̄пеййа ва̄ рат̣т̣хато ва̄ пабба̄джеййа, ким̣ ну кхо каромӣ’’ти? атхасса етадахоси ‘‘ра̄джа̄ мам̣ гха̄тету ва̄ бандха̄пету ва̄ рат̣т̣хато пабба̄джету ва̄, со хи майхам̣ дадама̄нопи имасмим̣ аттабха̄ве джӣвитаматтам̣ дханам̣ дадеййа, саттхупӯджа̄ пана ме анека̄су каппакот̣ӣсу алам̣ хита̄йа чева сукха̄йа ча̄’’ти аттано джӣвитам̣ татха̄гатасса париччаджи.

со ‘‘йа̄ва ме пасаннам̣ читтам̣ на патикут̣ати, там̣ та̄вадева пӯджам̣ карисса̄мӣ’’ти хат̣т̣хатут̣т̣хо удаггудагго саттха̄рам̣ пӯджеси. катхам̣? пат̣хамам̣ та̄ва двева пуппхамут̣т̣хийо татха̄гатасса упари кхипи, та̄ упариматтхаке вита̄нам̣ хутва̄ ат̣т̣хам̣су. апара̄ две мут̣т̣хийо кхипи, та̄ даккхин̣ахаттхапассена ма̄ла̄пат̣аччханнена отаритва̄ ат̣т̣хам̣су. апара̄ две мут̣т̣хийо кхипи, та̄ пит̣т̣хипассена отаритва̄ татхева ат̣т̣хам̣су. апара̄ две мут̣т̣хийо кхипи, та̄ ва̄махаттхапассена отаритва̄ татхева ат̣т̣хам̣су. евам̣ ат̣т̣ха на̄л̣ийо ат̣т̣ха мут̣т̣хийо хутва̄ чатӯсу т̣ха̄несу татха̄гатам̣ париккхипим̣су. пурато гаманадва̄раматтамева ахоси. пуппха̄нам̣ ван̣т̣а̄ни анто ахесум̣, патта̄ни бахимукха̄ни. бхагава̄ раджатапаттапариккхитто вийа хутва̄ па̄йа̄си. пуппха̄ни ачиттака̄нипи сачиттакам̣ нисса̄йа сачиттака̄ни вийа абхиджджитва̄ апатитва̄ саттха̄ра̄ саддхим̣йева гаччханти, т̣хитат̣хитат̣т̣ха̄не тит̣т̣ханти. саттху сарӣрато сатасахассавиджджулата̄ вийа рам̣сийо никкхамим̣су. пурато ча паччхато ча даккхин̣ато ча ва̄мато ча сӣсаматтхакато ча нирантарам̣ никкхантарам̣сӣсу ека̄пи саммукхасаммукхат̣т̣ха̄ненева апала̄йитва̄ сабба̄пи саттха̄рам̣ тиккхаттум̣ падаккхин̣ам̣ катва̄ тарун̣ата̄лаккхандхаппама̄н̣а̄ хутва̄ пурато ева дха̄ванти. сакаланагарам̣ сан̇кхубхи. антонагаре нава кот̣ийо, бахинагаре нава кот̣ийоти ат̣т̣ха̄расасу кот̣ӣсу екопи пурисо ва̄ иттхӣ ва̄ бхиккхам̣ гахетва̄ аниккханто на̄ма наттхи. маха̄джано сӣхана̄дам̣ наданто челуккхепасахасса̄ни каронто саттху пуратова гаччхати. саттха̄пи ма̄ла̄ка̄расса гун̣ам̣ па̄кат̣ам̣ ка̄тум̣ тига̄вутаппама̄н̣е нагаре бхеричаран̣амаггенева ачари. ма̄ла̄ка̄расса сакаласарӣрам̣ пан̃чаван̣н̣а̄йа пӣтийа̄ парипӯри.

со тхокан̃н̃ева татха̄гатена саддхим̣ чаритва̄ маносила̄расе нимугго вийа буддхарасмӣнам̣ анто павит̣т̣хо саттха̄рам̣ тхометва̄ вандитва̄ туччхапаччхимева гахетва̄ гехам̣ агама̄си. атха нам̣ бхарийа̄ пуччхи ‘‘кахам̣ пуппха̄нӣ’’ти? ‘‘саттха̄ ме пӯджито’’ти. ‘‘ран̃н̃о да̄ни ким̣ кариссасӣ’’ти? ‘‘ра̄джа̄ мам̣ гха̄тету ва̄ рат̣т̣хато ва̄ нӣхарату, ахам̣ джӣвитам̣ париччаджитва̄ саттха̄рам̣ пӯджесим̣, саббапуппха̄ни ат̣т̣ха мут̣т̣хийова ахесум̣, еварӯпа̄ на̄ма пӯджа̄ джа̄та̄. маха̄джано уккут̣т̣хисахасса̄ни каронто саттха̄ра̄ саддхим̣ чарати, йо еса маха̄джанасса уккут̣т̣хисаддо, тасмим̣ т̣ха̄не есо’’ти. атхасса бхарийа̄ андхаба̄лата̄йа еварӯпе па̄т̣иха̄рийе паса̄дам̣ на̄ма аджанетва̄ там̣ аккоситва̄ парибха̄ситва̄ ‘‘ра̄джа̄но на̄ма чан̣д̣а̄, саким̣ куддха̄ хаттхапа̄да̄диччхеданена бахумпи анаттхам̣ каронти, тайа̄ катакаммена майхампи анаттхо сийа̄’’ти путте а̄да̄йа ра̄джакулам̣ гантва̄ ран̃н̃а̄ паккоситва̄ ‘‘ким̣ ета’’нти пуччхита̄ а̄ха – ‘‘мама са̄мико тумха̄кам̣ упат̣т̣ха̄напуппхехи саттха̄рам̣ пӯджетва̄ туччхахаттхо гхарам̣ а̄гантва̄ ‘кахам̣ пуппха̄нӣ’ти майа̄ пут̣т̣хо идам̣ на̄ма вадеси, ахам̣ там̣ парибха̄ситва̄ ‘ра̄джа̄но на̄ма чан̣д̣а̄, саким̣ куддха̄ хаттхапа̄да̄диччхеданена бахумпи анаттхам̣ каронти, тайа̄ катакаммена майхампи анаттхо сийа̄’ти там̣ чхад̣д̣етва̄ идха̄гата̄, тена катам̣ каммам̣ сукатам̣ ва̄ хоту, дуккат̣ам̣ ва̄, тассеветам̣, майа̄ тасса чхад̣д̣итабха̄вам̣ джа̄на̄хи, дева̄’’ти. ра̄джа̄ пат̣хамадассаненева сота̄паттипхалам̣ патто саддхо пасанно арийаса̄вако чинтеси – ‘‘ахо айам̣ иттхӣ андхаба̄ла̄, еварӯпе гун̣е паса̄дам̣ на уппа̄десӣ’’ти. со куддхо вийа хутва̄, ‘‘амма, ким̣ вадеси, майхам̣ упат̣т̣ха̄напуппхехи тена пӯджа̄ ката̄’’ти? ‘‘а̄ма, дева̄’’ти. ‘‘бхаддакам̣ те катам̣ там̣ чхад̣д̣ентийа̄, мама пуппхехи пӯджа̄ка̄расса ахам̣ каттаббайуттакам̣ джа̄нисса̄мӣ’’ти там̣ уййоджетва̄ вегена саттху сантикам̣ гантва̄ вандитва̄ саттха̄ра̄ саддхим̣йева вичари.

саттха̄ ран̃н̃о читтаппаса̄дам̣ н̃атва̄ бхеричаран̣авӣтхийа̄ нагарам̣ чаритва̄ ран̃н̃о гхарадва̄рам̣ агама̄си. ра̄джа̄ паттам̣ гахетва̄ саттха̄рам̣ гехам̣ павесетука̄мо ахоси. саттха̄ пана ра̄джан̇ган̣ейева нисӣдана̄ка̄рам̣ дассеси. ра̄джа̄ там̣ н̃атва̄ ‘‘сӣгхам̣ ман̣д̣апам̣ каротха̄’’ти тан̇кхан̣ан̃н̃ева ман̣д̣апам̣ ка̄ра̄песи. нисӣди саттха̄ саддхим̣ бхиккхусан̇гхена. касма̄ пана саттха̄ ра̄джагехам̣ на па̄виси?

евам̣ кирасса ахоси – ‘‘сача̄хам̣ анто пависитва̄ нисӣдеййам̣, маха̄джано мам̣ дат̣т̣хум̣ на лабхеййа, ма̄ла̄ка̄расса гун̣о па̄кат̣о на бхавеййа, ра̄джан̇ган̣е пана мам̣ нисиннам̣ маха̄джано дат̣т̣хум̣ лабхиссати, ма̄ла̄ка̄расса гун̣о па̄кат̣о бхависсатӣ’’ти. гун̣аванта̄нан̃хи гун̣ам̣ буддха̄ ева па̄кат̣ам̣ ка̄тум̣ сакконти, авасесаджано гун̣аванта̄нам̣ гун̣ам̣ катхенто маччхара̄йати. чатта̄ро пуппхапат̣а̄ чатуддисам̣ ат̣т̣хам̣су. маха̄джано саттха̄рам̣ парива̄реси. ра̄джа̄ буддхаппамукхам̣ бхиккхусан̇гхам̣ пан̣ӣтена̄ха̄рена паривиси. саттха̄ бхаттакичча̄васа̄не анумоданам̣ катва̄ пуриманайенева чатӯхи пуппхапат̣ехи париккхитто сӣхана̄дам̣ наданто маха̄джанена паривуто виха̄рам̣ агама̄си. ра̄джа̄ саттха̄рам̣ анугантва̄ ниватто ма̄ла̄ка̄рам̣ паккоса̄петва̄ ‘‘мама а̄харитапуппхехи кинти катва̄ саттха̄рам̣ пӯджесӣ’’ти пуччхи. ма̄ла̄ка̄ро ‘‘ра̄джа̄ мам̣ гха̄тету ва̄ рат̣т̣хато ва̄ пабба̄джетӯти джӣвитам̣ париччаджитва̄ пӯджесим̣ дева̄’’ти а̄ха. ра̄джа̄ ‘‘твам̣ маха̄пурисо на̄ма̄’’ти ватва̄ ат̣т̣ха хаттхӣ ча ассе ча да̄се ча да̄сийо ча маха̄паса̄дхана̄ни ча ат̣т̣ха каха̄пан̣асахасса̄ни ча ра̄джакулато нӣхаритва̄ сабба̄лан̇ка̄раппат̣иман̣д̣ита̄ ат̣т̣ха на̄рийо ча ат̣т̣ха га̄маваре ча̄ти идам̣ саббат̣т̣хакам̣ на̄ма да̄нам̣ ада̄си.

а̄нандаттхеро чинтеси – ‘‘аджджа па̄това пат̣т̣ха̄йа сӣхана̄дасахасса̄ни чева челуккхепасахасса̄ни ча паваттанти, ко ну кхо ма̄ла̄ка̄расса випа̄ко’’ти? со саттха̄рам̣ пуччхи. атха нам̣ саттха̄ а̄ха – ‘‘а̄нанда, имина̄ ма̄ла̄ка̄рена аппаматтакам̣ каммам̣ ката’’нти ма̄ саллаккхеси, айан̃хи майхам̣ джӣвитам̣ париччаджитва̄ пӯджам̣ ака̄си. со евам̣ майи читтам̣ паса̄детва̄ –

‘‘каппа̄нам̣ сатасахассам̣, дуггатим̣ на гамиссати;

т̣хатва̄ девамануссесу, пхалам̣ етасса каммуно;

паччха̄ паччекасамбуддхо, сумано на̄ма бхависсатӣ’’ти. –

а̄ха. саттху пана виха̄рам̣ гантва̄ гандхакут̣ипависанака̄ле та̄ни пуппха̄ни два̄ракот̣т̣хаке патим̣су. са̄йанхасамайе бхиккхӯ дхаммасабха̄йам̣ катхам̣ самут̣т̣ха̄песум̣ – ‘‘ахо аччхарийам̣ ма̄ла̄ка̄расса каммам̣, дхарама̄накабуддхасса джӣвитам̣ париччаджитва̄ пуппхапӯджам̣ катва̄ тан̇кхан̣ан̃н̃ева саббат̣т̣хакам̣ на̄ма лабхатӣ’’ти. саттха̄ гандхакут̣ито никкхамитва̄ тин̣н̣ам̣ гамана̄нам̣ ан̃н̃атарена гаманена дхаммасабхам̣ гантва̄ буддха̄сане нисӣдитва̄ ‘‘ка̄йа нуттха, бхиккхаве, етарахи катха̄йа саннисинна̄’’ти пуччхитва̄ ‘‘има̄йа на̄ма̄’’ти вутте, ‘‘а̄ма, бхиккхаве, йасса каммасса кататта̄ паччха̄нутаппам̣ на хоти, ануссарита̄нуссаритаккхан̣е соманассамева уппаджджати, еварӯпам̣ каммам̣ каттаббамева̄’’ти анусандхим̣ гхат̣етва̄ дхаммам̣ десенто имам̣ га̄тхама̄ха –

68. ‘‘тан̃ча каммам̣ катам̣ са̄дху, йам̣ катва̄ на̄нутаппати;

йасса патӣто сумано, випа̄кам̣ пат̣исеватӣ’’ти.

таттха йам̣ катва̄ти йам̣ девамануссасампаттӣнан̃чева нибба̄насампаттийа̄ ча ниббаттанасаматтхам̣ сукхудрайам̣ каммам̣ катва̄ на̄нутаппати, атха кхо дит̣т̣хадхаммейева ануссарита̄нуссаритаккхан̣ейева пӣтивегена патӣто соманассавегена ча сумано хутва̄ а̄йатим̣ пӣтисоманассаджа̄то хутва̄ випа̄кам̣ пат̣исевати, там̣ каммам̣ катам̣ са̄дху бхаддаканти.

десана̄васа̄не чатура̄сӣтийа̄ па̄н̣асахасса̄нам̣ дхамма̄бхисамайо ахосӣти.

суманама̄ла̄ка̄раваттху навамам̣.

10. уппалаван̣н̣аттхерӣваттху

мадхува̄ ман̃н̃атӣти имам̣ дхаммадесанам̣ саттха̄ джетаване вихаранто уппалаван̣н̣аттхерим̣ а̄раббха катхеси.

са̄ кира падумуттарабуддхасса па̄дамӯле паттханам̣ пат̣т̣хапетва̄ каппасатасахассам̣ пун̃н̃а̄ни курума̄на̄ девесу ча мануссесу ча сам̣сарантӣ имасмим̣ буддхуппа̄де девалокато чавитва̄ са̄ваттхийам̣ сет̣т̣хикуле пат̣исандхим̣ ган̣хи. нӣлуппалагаббхасама̄наван̣н̣ата̄йа часса̄ уппалаван̣н̣а̄твева на̄мам̣ акам̣су. атхасса̄ вайаппаттака̄ле сакаладжамбудӣпе ра̄джа̄но ча сет̣т̣хино ча сет̣т̣хисса сантикам̣ са̄санам̣ пахин̣им̣су – ‘‘дхӣтарам̣ амха̄кам̣ детӯ’’ти. апахин̣анто на̄ма на̄хоси. тато сет̣т̣хи чинтеси – ‘‘ахам̣ саббесам̣ манам̣ гахетум̣ на саккхисса̄ми, упа̄йам̣ панекам̣ карисса̄мӣ’’ти дхӣтарам̣ паккоса̄петва̄, ‘‘амма, паббаджитум̣ саккхиссасӣ’’ти а̄ха. тасса̄ паччхимабхавикатта̄ там̣ вачанам̣ сӣсе а̄ситтам̣ сатапа̄кателам̣ вийа ахоси. тасма̄ питарам̣ ‘‘паббаджисса̄ми, та̄та̄’’ти а̄ха. со тасса̄ махантам̣ сакка̄рам̣ катва̄ бхиккхунӣупассайам̣ нетва̄ пабба̄джеси. тасса̄ ачирапаббаджита̄йа ева упосатха̄га̄ре ка̄лава̄ро па̄пун̣и. са̄ дӣпам̣ джа̄летва̄ упосатха̄га̄рам̣ саммаджджитва̄ дӣпасикха̄йа нимиттам̣ ган̣хитва̄ т̣хита̄ва пунаппунам̣ олокайама̄на̄ теджокасин̣а̄рамман̣ам̣ джха̄нам̣ ниббаттетва̄ тамева па̄дакам̣ катва̄ арахаттам̣ па̄пун̣и саддхим̣ пат̣исамбхида̄хи чева абхин̃н̃а̄хи ча.

са̄ апарена самайена джанападача̄рикам̣ чаритва̄ пачча̄гантва̄ андхаванам̣ па̄виси. тада̄ бхиккхунӣнам̣ аран̃н̃ава̄со аппат̣иккхитто хоти. атхасса̄ таттха кут̣икам̣ катва̄ ман̃чакам̣ пан̃н̃а̄петва̄ са̄н̣ийа̄ париккхипим̣су. са̄ са̄ваттхийам̣ пин̣д̣а̄йа пависитва̄ никкхами. ма̄тулапутто панасса̄ нандама̄н̣аво на̄ма гихика̄лато пат̣т̣ха̄йа пат̣ибаддхачитто. со тасса̄ а̄гатабха̄вам̣ сутва̄ тхерийа̄ а̄гаманато пуретарамева андхаванам̣ гантва̄ там̣ кут̣икам̣ пависитва̄ хет̣т̣ха̄ман̃чаке нилӣно тхерийа̄ а̄гантва̄ кут̣икам̣ пависитва̄ два̄рам̣ пидха̄йа ман̃чаке нисиннаматта̄йа бахи а̄тапато а̄гататта̄ чаккхупатхе андхака̄ре авигатейева хет̣т̣ха̄ман̃чакато никкхамитва̄ ман̃чакам̣ абхируйха ‘‘ма̄ насси ба̄ла, ма̄ насси ба̄ла̄’’ти тхерийа̄ ва̄рийама̄нойева абхибхавитва̄ аттана̄ паттхитакаммам̣ катва̄ па̄йа̄си. атхасса агун̣ам̣ дха̄ретум̣ асакконтӣ вийа маха̄патхавӣ дведха̄ бхиджджи. со патхавим̣ павит̣т̣хо гантва̄ маха̄авӣчимхи ева ниббатти. тхерӣпи таматтхам̣ бхиккхунӣнам̣ а̄рочеси. бхиккхунийо бхиккхӯнам̣ етаматтхам̣ а̄рочесум̣. бхиккхӯ бхагавато а̄рочайим̣су. там̣ сутва̄ саттха̄ бхиккхӯ а̄мантетва̄, ‘‘бхиккхаве, бхиккхубхиккхӯнӣ упа̄сакаупа̄сика̄су йо кочи ба̄ло па̄пакаммам̣ каронто мадхусаккхара̄дӣсу кин̃чи дева мадхурарасам̣ кха̄дама̄но пурисо вийа тут̣т̣хахат̣т̣хо удаггудагго вийа каротӣ’’ти анусандхим̣ гхат̣етва̄ дхаммам̣ десенто имам̣ га̄тхама̄ха –

69. ‘‘мадхува̄ ман̃н̃ати ба̄ло, йа̄ва па̄пам̣ на паччати;

йада̄ ча паччати па̄пам̣, ба̄ло дуккхам̣ нигаччхатӣ’’ти.

таттха мадхува̄ти ба̄ласса хи па̄пам̣ акусалакаммам̣ каронтасса там̣ каммам̣ мадху вийа мадхурарасам̣ вийа ит̣т̣хам̣ кантам̣ мана̄пам̣ вийа упат̣т̣ха̄ти. ити нам̣ со мадхум̣ва ман̃н̃ати. йа̄ва̄ти йаттакам̣ ка̄лам̣. па̄пам̣ на паччатӣти дит̣т̣хадхамме ва̄ сампара̄йе ва̄ випа̄кам̣ на дети, та̄ва нам̣ евам̣ ман̃н̃ати. йада̄ ча̄ти йада̄ панасса дит̣т̣хадхамме ва̄ вивидха̄ каммака̄ран̣а̄ кайирама̄насса, сампара̄йе ва̄ нирайа̄дӣсу маха̄дуккхам̣ анубхавантасса там̣ па̄пам̣ паччати, атха со ба̄ло дуккхам̣ нигаччхати виндати пат̣илабхатӣти.

десана̄васа̄не бахӯ сота̄паттипхала̄дӣни па̄пун̣им̣су.