14. читтагахапативаттху
асантам̣ бха̄ванамиччхеййа̄ти имам̣ дхаммадесанам̣ саттха̄ джетаване вихаранто судхамматтхерам̣ а̄раббха катхеси. десана̄ маччхика̄сан̣д̣е самут̣т̣ха̄йа са̄ваттхийам̣ нит̣т̣хита̄.
маччхика̄сан̣д̣анагарасмин̃хи читто на̄ма гахапати пан̃чаваггийа̄нам̣ аббхантарам̣ маха̄на̄маттхерам̣ на̄ма пин̣д̣а̄йа чарама̄нам̣ дисва̄ тасса ирийа̄патхе пасӣдитва̄ паттам̣ а̄да̄йа гехам̣ павесетва̄ бходжетва̄ бхаттакичча̄васа̄не дхаммакатхам̣ сун̣анто сота̄паттипхалам̣ патва̄ ачаласаддхо хутва̄ амба̄т̣акаванам̣ на̄ма аттано уййа̄нам̣ сан̇гха̄ра̄мам̣ каттука̄мо тхерасса хаттхе удакам̣ па̄тетва̄ ниййа̄деси. тасмим̣ кхан̣е ‘‘патит̣т̣хитам̣ буддхаса̄сана’’нти удакапарийантам̣ катва̄ маха̄патхавӣ кампи. маха̄сет̣т̣хи уййа̄не маха̄виха̄рам̣ ка̄ретва̄ саббадиса̄хи а̄гата̄нам̣ бхиккхӯнам̣ виват̣адва̄ро ахоси. маччхика̄сан̣д̣е судхамматтхеро на̄ма нева̄сико ахоси.
апарена самайена читтасса гун̣акатхам̣ сутва̄ две аггаса̄вака̄ тасса сан̇гахам̣ каттука̄ма̄ маччхика̄сан̣д̣ам̣ агамам̣су. читто гахапати тесам̣ а̄гаманам̣ сутва̄ ад̣д̣хайоджанамаггам̣ паччуггантва̄ те а̄да̄йа аттано виха̄рам̣ павесетва̄ а̄гантукаваттам̣ катва̄, ‘‘бханте, тхокам̣ дхаммакатхам̣ сотука̄момхӣ’’ти дхаммасена̄патим̣ йа̄чи. атха нам̣ тхеро, ‘‘упа̄сака, аддха̄нена а̄гата̄мха̄ килантарӯпа̄. апича тхокам̣ сун̣а̄хӣ’’ти тасса дхаммам̣ катхеси. со тхерасса дхаммам̣ сун̣антова ана̄га̄мипхалам̣ па̄пун̣и. со две аггаса̄ваке вандитва̄, ‘‘бханте, све бхиккхусахассена саддхим̣ мама гехе бхиккхам̣ ган̣хатха̄’’ти нимантетва̄ паччха̄ нева̄сикам̣ судхамматтхерам̣ ‘‘тумхепи, бханте, све тхерехи саддхим̣ а̄гаччхеййа̄тха̄’’ти нимантеси. со ‘‘айам̣ мам̣ паччха̄ нимантетӣ’’ти куддхо пат̣иккхипитва̄ пунаппунам̣ йа̄чийама̄нопи пат̣иккхипи ева. упа̄сако ‘‘пан̃н̃а̄йиссатха, бханте’’ти паккамитва̄ пунадивасе аттано нивесане маха̄да̄нам̣ саджджеси. судхамматтхеропи паччӯсака̄лейева ‘‘кӣдисо ну кхо гахапатина̄ аггаса̄вака̄нам̣ сакка̄ро саджджито, све гантва̄ пассисса̄мӣ’’ти чинтетва̄ па̄това паттачӣварам̣ а̄да̄йа тасса гехам̣ агама̄си.
со гахапатина̄ ‘‘нисӣдатха, бханте’’ти вуччама̄нопи ‘‘на̄хам̣ нисӣда̄ми, пин̣д̣а̄йа чарисса̄мӣ’’ти ватва̄ аггаса̄вака̄нам̣ пат̣ийа̄дитам̣ сакка̄рам̣ олокетва̄ гахапатим̣ джа̄тийа̄ гхат̣т̣етука̄мо ‘‘ул̣а̄ро те, гахапати, сакка̄ро, апичеттха екан̃н̃ева наттхӣ’’ти а̄ха. ‘‘ким̣, бханте’’ти? ‘‘тиласам̣гул̣ика̄, гахапатӣ’’ти ватва̄ гахапатина̄ ка̄копама̄йа апаса̄дито куджджхитва̄ ‘‘есо те, гахапати, а̄ва̄со, паккамисса̄маха’’нти ватва̄ йа̄вататийам̣ ва̄рийама̄нопи паккамитва̄ саттху сантикам̣ гантва̄ читтена ча аттана̄ ча вуттавачанам̣ а̄рочеси. саттха̄ ‘‘тайа̄ упа̄сако саддхо пасанно хӣнена кхум̣сито’’ти тассева досам̣ а̄ропетва̄ пат̣иса̄ран̣ӣйакаммам̣ ка̄ра̄петва̄ ‘‘гаччха, читтагахапатим̣ кхама̄пехӣ’’ти песеси. со таттха гантва̄, ‘‘гахапати, майхамева со досо, кхама̄хи ме’’ти ватва̄пи ‘‘на̄хам̣ кхама̄мӣ’’ти тена пат̣иккхитто ман̇кубхӯто там̣ кхама̄петум̣ на̄саккхи. пунадева саттху сантикам̣ пачча̄гама̄си. саттха̄ ‘‘на̄сса упа̄сако кхамиссатӣ’’ти джа̄нантопи ‘‘ма̄натхаддхо еса, тим̣сайоджанам̣ та̄ва маггам̣ гантва̄ пачча̄гаччхатӯ’’ти кхаманӯпа̄йам̣ ана̄чиккхитва̄ва уййоджеси. атхасса пуна̄гатака̄ле нихатама̄насса анудӯтам̣ датва̄ ‘‘гаччха, имина̄ саддхим̣ гантва̄ упа̄сакам̣ кхама̄пехӣ’’ти ватва̄ ‘‘саман̣ена на̄ма ‘майхам̣ виха̄ро, майхам̣ нива̄сат̣т̣ха̄нам̣, майхам̣ упа̄сако, майхам̣ упа̄сика̄’ти ма̄нам̣ ва̄ иссам̣ ва̄ ка̄тум̣ на ват̣т̣ати. евам̣ каронтасса хи иччха̄ма̄на̄дайо килеса̄ вад̣д̣хантӣ’’ти анусандхим̣ гхат̣т̣етва̄ дхаммам̣ десенто има̄ га̄тха̄ абха̄си –
73. ‘‘асантам̣ бха̄ванамиччхеййа, пуреккха̄ран̃ча бхиккхусу;
а̄ва̄сесу иссарийам̣, пӯджа̄ паракулесу ча.
74. ‘‘мамева ката ман̃н̃анту, гихӣ паббаджита̄ убхо.
мамева̄тиваса̄ ассу, кичча̄киччесу кисмичи;
ити ба̄ласса сан̇каппо, иччха̄ ма̄но ча вад̣д̣хатӣ’’ти.
таттха асантанти йо ба̄ло бхиккху авиджджама̄нам̣ самбха̄ванам̣ иччхеййа, ‘‘ассаддхова сама̄но ‘саддхоти мам̣ джано джа̄на̄тӯ’ти иччхатӣ’’ти. па̄пиччхата̄ниддесе (вибха. 851) вуттанайенева ба̄ло ‘‘асаддхо дуссӣло аппассуто аппавивитто кусӣто анупат̣т̣хитассати асама̄хито дуппан̃н̃о акхӣн̣а̄савова сама̄но ‘ахо вата мам̣ джано айам̣ саддхо, сӣлава̄, бахуссуто, павивитто, а̄раддхавӣрийо, упат̣т̣хитассати, сама̄хито, пан̃н̃ава̄, кхӣн̣а̄саво’ти джа̄неййа̄’’ти идам̣ асантасамбха̄ванам̣ иччхати. пуреккха̄ранти парива̄рам̣. ‘‘ахо вата мам̣ сакалавиха̄ре бхиккхӯ парива̄ретва̄ пан̃хам̣ пуччханта̄ вихареййу’’нти евам̣ иччха̄ча̄ре т̣хатва̄ пуреккха̄ран̃ча бхиккхӯсу иччхати. а̄ва̄сесӯти сан̇гхикесу ча а̄ва̄сесу йа̄ни виха̄рамаджджхе пан̣ӣтасена̄сана̄ни, та̄ни аттано сандит̣т̣хасамбхатта̄дӣнам̣ бхиккхӯнам̣ ‘‘тумхе идха васатха̄’’ти вича̄ренто сайампи варатарам̣ сена̄санам̣ палибодхенто, сеса̄нам̣ а̄гантукабхиккхӯнам̣ паччантима̄ни ла̄макасена̄сана̄ни чева амануссапариггахита̄ни ча ‘‘тумхе идха васатха̄’’ти вича̄ренто а̄ва̄сесу иссарийам̣ иччхати. пӯджа̄ паракулесу ча̄ти нева ма̄та̄питӯнам̣ на н̃а̄така̄нам̣ паресуйева кулесу ‘‘ахо ватиме майхамева дадеййум̣, на ан̃н̃еса’’нти евам̣ чатуппаччайехи пӯджам̣ иччхати.
мамева ката ман̃н̃антӯти йасса ча ба̄ласса ‘‘йам̣кин̃чи виха̄ре упосатха̄га̄ра̄дикаран̣авасена катам̣ навакаммам̣, там̣ саббам̣ амха̄кам̣ тхерена катанти евам̣ гихӣ ча паббаджита̄ ча убхопи мамева нисса̄йа катам̣ парикаммам̣ нит̣т̣хитам̣ ман̃н̃антӯ’’ти сан̇каппо уппаджджати. мамева̄тиваса̄ ассӯти ‘‘гихӣ ча паббаджита̄ ча саббепи мамева васе ваттанту, сакат̣агон̣ава̄сипхарасуа̄дӣни ва̄ ладдхабба̄ни хонту, антамасо йа̄гуматтампи та̄петва̄ пивана̄дӣни ва̄, еварӯпесу кичча̄киччесу кхуддакамахантесу каран̣ӣйесу кисмин̃чи екакиччепи мамева васе ваттанту, мамева а̄пуччхитва̄ каронтӯ’’ти сан̇каппо уппаджджати. ити ба̄ласса̄ти йасса ба̄ласса са̄ ча иччха̄ айан̃ча еварӯпо сан̇каппо уппаджджати, тасса нева випассана̄, на маггапхала̄ни вад̣д̣ханти. кевалам̣ панасса чандодайе самуддасса удакам̣ вийа чхасу два̄ресу уппаджджама̄на̄ тан̣ха̄ чева нававидхама̄но ча вад̣д̣хатӣти.
десана̄васа̄не бахӯ сота̄паттипхала̄дӣни па̄пун̣им̣сӯти.
судхамматтхеропи имам̣ ова̄дам̣ сутва̄ саттха̄рам̣ вандитва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ падаккхин̣ам̣ катва̄ тена анудӯтена бхиккхуна̄ саддхим̣ гантва̄ упа̄сакасса чаккхупатхе а̄паттим̣ пат̣икаритва̄ упа̄сакам̣ кхама̄песи. со упа̄сакена ‘‘кхама̄махам̣, бханте, саче майхам̣ досо аттхи, кхаматха ме’’ти пат̣икхама̄пито саттха̄ра̄ динне ова̄де т̣хатва̄ катипа̄хенева саха пат̣исамбхида̄хи арахаттам̣ па̄пун̣и. упа̄сакопи чинтеси – ‘‘майа̄ саттха̄рам̣ адисва̄ва сота̄паттипхалам̣ паттам̣, адисва̄ ева ана̄га̄мипхале патит̣т̣хито, саттха̄рам̣ ме дат̣т̣хум̣ ват̣т̣атӣ’’ти. со тилатан̣д̣уласаппипха̄н̣итаваттхаччха̄дана̄дӣхи парипӯра̄ни пан̃ча сакат̣асата̄ни йоджа̄петва̄ ‘‘саттха̄рам̣ дат̣т̣хука̄ма̄ а̄гаччханту, пин̣д̣апа̄та̄дӣхи на киламиссантӣ’’ти бхиккхусан̇гхасса а̄роча̄петва̄ бхиккхунӣсан̇гхасса̄пи упа̄сака̄нампи упа̄сика̄нампи а̄роча̄песи. тена саддхим̣ пан̃часата̄ пан̃часата̄ бхиккхӯ ча бхиккхунийо ча упа̄сака̄ ча упа̄сика̄йо ча никкхамим̣су. со тесан̃чева аттано париса̄йа ча̄ти тин̣н̣ам̣ джанасахасса̄нам̣ йатха̄ тим̣сайоджане магге йа̄губхатта̄дӣхи кин̃чи векаллам̣ на хоти, татха̄ сам̣видахи. тасса пана никкхантабха̄вам̣ н̃атва̄ йоджане йоджане девата̄ кхандха̄ва̄рам̣ бандхитва̄ диббехи йа̄гукхаджджакабхаттапа̄нака̄дӣхи там̣ маха̄джанам̣ упат̣т̣хахим̣су, кассачи кеначи векаллам̣ на хоти. евам̣ девата̄хи упат̣т̣хийама̄но девасикам̣ йоджанам̣ гаччханто ма̄сена са̄ваттхим̣ па̄пун̣и, пан̃ча сакат̣асата̄ни йатха̄пӯрита̄нева ахесум̣. девата̄хи чева мануссехи ча абхихат̣ам̣ пан̣н̣а̄ка̄рам̣ виссаджджентова агама̄си.
саттха̄ а̄нандаттхерам̣ а̄ха – ‘‘а̄нанда, аджджа вад̣д̣хама̄накаччха̄йа̄йа читто гахапати пан̃чахи упа̄сакасатехи паривуто а̄гантва̄ мам̣ вандиссатӣ’’ти. ‘‘ким̣ пана, бханте, тасса тумха̄кам̣ ванданака̄ле кин̃чи па̄т̣иха̄рийам̣ бхависсатӣ’’ти? ‘‘бхависсати, а̄нанда̄’’ти. ‘‘ким̣, бханте’’ти? тасса а̄гантва̄ ‘‘мам̣ ванданака̄ле ра̄джама̄нена ат̣т̣хакарӣсаматте падесе джан̣н̣укаматтена одхина̄ пан̃чаван̣н̣а̄нам̣ диббапуппха̄нам̣ гханавассам̣ вассиссатӣ’’ти. там̣ катхам̣ сутва̄ нагарава̄сино ‘‘евам̣ маха̄пун̃н̃о кира читто на̄ма гахапати а̄гантва̄ аджджа саттха̄рам̣ вандиссати, еварӯпам̣ кира па̄т̣иха̄рийам̣ бхависсати, майампи там̣ маха̄пун̃н̃ам̣ дат̣т̣хум̣ лабхисса̄ма̄’’ти пан̣н̣а̄ка̄рам̣ а̄да̄йа маггасса убхосу пассесу ат̣т̣хам̣су. виха̄расамӣпе а̄гатака̄ле пан̃ча бхиккхусата̄ни пат̣хамам̣ а̄гамим̣су. читто гахапати, ‘‘амма̄, тумхе паччхато а̄гаччхатха̄’’ти маха̄упа̄сика̄йо т̣хапетва̄ пан̃чахи упа̄сакасатехи паривуто саттху сантикам̣ агама̄си. буддха̄нам̣ саммукхат̣т̣ха̄не пана т̣хита̄ ва̄ нисинна̄ ва̄ ито ва̄ етто ва̄ на хонти, буддхавӣтхийа̄ двӣсу пассесу ниччала̄ва тит̣т̣ханти. читто гахапати махантам̣ буддхавӣтхим̣ окками. тӣн̣и пхала̄ни паттена арийаса̄вакена олокитолокитат̣т̣ха̄нам̣ кампи. ‘‘есо кира читто гахапатӣ’’ти маха̄джано олокеси. со саттха̄рам̣ упасан̇камитва̄ чхаббан̣н̣а̄нам̣ буддхарасмӣнам̣ анто пависитва̄ двӣсу гоппхакесу саттху па̄де гахетва̄ ванди. там̣ кхан̣ан̃н̃ева вуттаппака̄рам̣ пуппхавассам̣ васси, са̄дхука̄расахасса̄ни паваттайим̣су. со екама̄сам̣ саттху сантике васи, васама̄но ча сакалам̣ буддхаппамукхам̣ бхиккхусан̇гхам̣ виха̄рейева нисӣда̄петва̄ маха̄да̄нам̣ ада̄си, аттана̄ саддхим̣ а̄гатепи антовиха̄рейева катва̄ пат̣иджагги. екадивасампи аттано сакат̣есу кин̃чи гахетаббам̣ на̄хоси, девамануссехи а̄бхатапан̣н̣а̄ка̄ренева да̄нам̣ ада̄си, саббакичча̄ни ака̄си. со саттха̄рам̣ вандитва̄ а̄ха – ‘‘бханте, ахам̣ ‘тумха̄кам̣ да̄нам̣ дасса̄мӣ’ти а̄гаччханто ма̄сам̣ антара̄магге ахосим̣. идхева ме ма̄со вӣтиватто, майа̄ а̄бхатам̣ пан̣н̣а̄ка̄рам̣ кин̃чи гахетум̣ на лабха̄ми, еттакам̣ ка̄лам̣ девамануссехи а̄бхатапан̣н̣а̄ка̄ренева да̄нам̣ ада̄сим̣, сохам̣ сачепи идха сам̣ваччхарам̣ васисса̄ми, нева мама деййадхаммам̣ да̄тум̣ лабхисса̄ми. ахам̣ сакат̣а̄ни ота̄ретва̄ гантум̣ иччха̄ми, пат̣иса̄манат̣т̣ха̄нам̣ ме а̄роча̄петха̄’’ти.
саттха̄ а̄нандаттхерам̣ а̄ха – ‘‘а̄нанда, упа̄сакасса екам̣ падесам̣ туччхам̣ ка̄ретва̄ дехӣ’’ти. тхеро татха̄ ака̄си. каппийабхӯми (маха̄ва. 295) кира читтасса гахапатино анун̃н̃а̄та̄. упа̄сакопи аттана̄ саддхим̣ а̄гатехи тӣхи джанасахассехи саддхим̣ туччхасакат̣ехи пуна маггам̣ пат̣ипаджджи. деваманусса̄ ут̣т̣ха̄йа, ‘‘аййа, тайа̄ туччхасакат̣ехи гаманакаммам̣ ката’’нти саттахи ратанехи сакат̣а̄ни пӯрайим̣су. со аттано а̄бхатапан̣н̣а̄ка̄ренева маха̄джанам̣ пат̣иджагганто агама̄си. а̄нандаттхеро саттха̄рам̣ вандитва̄ а̄ха – ‘‘бханте, тумха̄кам̣ сантикам̣ а̄гаччхантопи ма̄сена а̄гато, идха̄пи ма̄самева вут̣т̣хо, еттакам̣ ка̄лам̣ девамануссехи абхихат̣апан̣н̣а̄ка̄ренева маха̄вада̄нам̣ ада̄си, ида̄ни пан̃ча сакат̣асата̄ни туччха̄ни катва̄ ма̄сенева кира гамиссати, деваманусса̄ панасса ут̣т̣ха̄йа, ‘аййа, тайа̄ туччхасакат̣ехи гаманакаммам̣ ката’нти пан̃ча сакат̣асата̄ни саттаратанехи пӯрайим̣су. со пуна аттано а̄бхатапан̣н̣а̄ка̄ренева кира маха̄джанам̣ пат̣иджагганто гамиссатӣ’’ти. ‘‘ким̣ пана, бханте, етасса тумха̄кам̣ сантикам̣ а̄гаччхантассева̄йам̣ сакка̄ро уппаджджати, уда̄ху ан̃н̃аттха гаччхантасса̄пи уппаджджатӣ’’ти? ‘‘а̄нанда, мама сантикам̣ а̄гаччхантасса̄пи ан̃н̃аттха гаччхантасса̄пи етасса уппаджджатева. айан̃хи упа̄сако саддхо пасанно сампаннасӣло, еварӯпо пуггало йам̣ йам̣ падесам̣ бхаджати, таттха таттхевасса ла̄бхасакка̄ро ниббаттатӣ’’ти ватва̄ саттха̄ имам̣ пакин̣н̣акавагге га̄тхама̄ха –
‘‘саддхо сӣлена сампанно, йасо бхогасамаппито;
йам̣ йам̣ падесам̣ бхаджати, таттха таттхева пӯджито’’ти. (дха. па. 303);
аттхо панасса̄ таттхева а̄вибхависсати.
евам̣ вутте а̄нандаттхеро читтасса пуббакаммам̣ пуччхи. атхасса саттха̄ а̄чиккханто а̄ха –
а̄нанда, айам̣ падумуттарасса бхагавато па̄дамӯле ката̄бхинӣха̄ро каппасатасахассам̣ девамануссесу сам̣саритва̄ кассапабуддхака̄ле мигалуддакакуле ниббатто вуддхиманва̄йа екадивасам̣ деве вассанте мига̄нам̣ ма̄ран̣атта̄йа саттим̣ а̄да̄йа аран̃н̃ам̣ гантва̄ миге олокенто екасмим̣ акат̣апаббха̄ре сасӣсам̣ па̄рупитва̄ екам̣ бхиккхум̣ нисиннам̣ дисва̄ ‘‘еко, аййо, саман̣адхаммам̣ каронто нисинно бхависсати, бхаттамасса а̄харисса̄мӣ’’ти вегена гехам̣ гантва̄ екасмим̣ уддхане хиййо, а̄бхатамам̣сам̣, екасмим̣ бхаттам̣ пача̄петва̄ ан̃н̃е пин̣д̣апа̄тача̄рике бхиккхӯ дисва̄ тесампи патте а̄да̄йа пан̃н̃атта̄сане нисӣда̄петва̄ бхиккхам̣ сампа̄детва̄, ‘‘аййе, паривисатха̄’’ти ан̃н̃ам̣ а̄н̣а̄петва̄ там̣ бхаттам̣ пут̣аке паккхипитва̄ а̄да̄йа гаччханто антара̄магге на̄на̄пуппха̄ни очинитва̄ паттапут̣е катва̄ тхерасса нисиннат̣т̣ха̄нам̣ гантва̄ ‘‘майхам̣, бханте, сан̇гахам̣ каротха̄’’ти ватва̄ паттам̣ а̄да̄йа пӯретва̄ тхерасса хаттхе т̣хапетва̄ техи пуппхехи пӯджам̣ катва̄ ‘‘йатха̄ ме айам̣ расапин̣д̣апа̄то пуппхапӯджа̄йа саддхим̣ читтам̣ тосеси, евам̣ ниббаттаниббаттат̣т̣ха̄не пан̣н̣а̄ка̄расахасса̄ни а̄да̄йа а̄гантва̄ майхам̣ читтам̣ тосенту, пан̃чаван̣н̣акусумавассан̃ча вассатӯ’’ти паттханам̣ пат̣т̣хапеси. со йа̄ваджӣвам̣ кусалам̣ катва̄ девалоке ниббатти, ниббаттат̣т̣ха̄не джан̣н̣укаматтена одхина̄ диббапуппхавассам̣ васси. ида̄ниписса джа̄тадивасе чева идха ча а̄гатасса пуппхавассавассанан̃ча пан̣н̣а̄ка̄ра̄бхиха̄ро ча саттахи ратанехи сакат̣апӯран̣ан̃ча тассева каммасса ниссандоти.
читтагахапативаттху чуддасамам̣.