5. читтахаттхаттхераваттху

анават̣т̣хитачиттасса̄ти имам̣ дхаммадесанам̣ саттха̄ са̄ваттхийам̣ вихаранто читтахаттхаттхерам̣ а̄раббха катхеси.

еко кира са̄ваттхива̄сӣ кулапутто нат̣т̣хагон̣ам̣ парийесанто аран̃н̃ам̣ пависитва̄ маджджханхике ка̄ле гон̣ам̣ дисва̄ гойӯтхе виссаджджетва̄, ‘‘авассам̣ аййа̄нам̣ сантике а̄ха̄раматтам̣ лабхисса̄мӣ’’ти кхуппипа̄са̄пӣл̣ито виха̄рам̣ пависитва̄ бхиккхӯнам̣ сантикам̣ гантва̄ вандитва̄ екамантам̣ нисӣди. тасмим̣ кхо пана самайе бхиккхӯнам̣ авакка̄рапа̄тийам̣ бхутта̄васесакам̣ бхаттам̣ хоти, те там̣ чха̄такапӣл̣итам̣ дисва̄, ‘‘ито бхаттам̣ гахетва̄ бхун̃джа̄хӣ’’ти вадим̣су. буддхака̄ле ча пана анекасӯпабйан̃джанам̣ бхаттам̣ уппаджджати, со тато йа̄панаматтам̣ гахетва̄ бхун̃джитва̄ па̄нӣйам̣ пивитва̄ хаттхе дховитва̄ бхиккхӯ вандитва̄, ‘‘ким̣, бханте, аджджа, аййа̄, нимантанат̣т̣ха̄нам̣ агамам̣сӯ’’ти пуччхи. ‘‘наттхи, упа̄сака, бхиккхӯ имина̄ва нӣха̄рена нибаддхам̣ лабхантӣ’’ти. со ‘‘майам̣ ут̣т̣ха̄йа самут̣т̣ха̄йа раттиндивам̣ нибаддхам̣ каммам̣ каронта̄пи евам̣ мадхурабйан̃джанам̣ бхаттам̣ на лабха̄ма, име кира нибаддхам̣ бхун̃джанти, ким̣ ме гихибха̄вена, бхиккху бхависса̄мӣ’’ти чинтетва̄ бхиккхӯ упасан̇камитва̄ паббаджджам̣ йа̄чи. атха нам̣ бхиккхӯ ‘‘са̄дху упа̄сака̄’’ти пабба̄джесум̣.

со ладдхӯпасампадо саббаппака̄рам̣ ваттапат̣иваттам̣ ака̄си. со буддха̄нам̣ уппаннена ла̄бхасакка̄рена катипа̄хаччайена тхӯласарӣро ахоси. тато чинтеси – ‘‘ким̣ ме бхиккха̄йа чаритва̄ джӣвитена, гихӣ бхависса̄мӣ’’ти. со виббхамитва̄ гехам̣ па̄виси. тасса гехе каммам̣ каронтасса катипа̄хенева сарӣрам̣ мила̄йи. тато ‘‘ким̣ ме имина̄ дуккхена, саман̣о бхависса̄мӣ’’ти чинтетва̄ пуна гантва̄ паббаджи. со катипа̄хам̣ вӣтина̄метва̄ пуна уккан̣т̣хитва̄ виббхами, паббаджитака̄ле пана бхиккхӯнам̣ упака̄рако хоти. со катипа̄хенева пунапи уккан̣т̣хитва̄, ‘‘ким̣ ме гихибха̄вена, паббаджисса̄мӣ’’ти гантва̄ бхиккхӯ вандитва̄ паббаджджам̣ йа̄чи. атха нам̣ бхиккхӯ упака̄равасена пуна пабба̄джайим̣су. евам̣ со имина̄ нийа̄менева чхаккхаттум̣ паббаджитва̄ уппаббаджито. тасса бхиккхӯ ‘‘еса читтавасико хутва̄ вичаратӣ’’ти читтахаттхаттхероти на̄мам̣ карим̣су.

тассевам̣ апара̄парам̣ вичарантассева бхарийа̄ габбхинӣ ахоси. со саттаме ва̄ре аран̃н̃ато касибхан̣д̣ама̄да̄йа гехам̣ гантва̄ бхан̣д̣акам̣ т̣хапетва̄ ‘‘аттано ка̄са̄вам̣ ган̣хисса̄мӣ’’ти габбхам̣ па̄виси. тасмим̣ кхан̣е тасса бхарийа̄ нипаджджитва̄ нидда̄йати. тасса̄ ниваттхаса̄т̣ако апагато хоти, мукхато ча ла̄ла̄ паггхарати, на̄са̄ гхурагхура̄йати, мукхам̣ виват̣т̣ам̣, дантам̣ гхам̣сати, са̄ тасса уддхума̄такасарӣрам̣ вийа упат̣т̣ха̄си. со ‘‘аниччам̣ дуккхам̣ ида’’нти сан̃н̃ам̣ лабхитва̄, ‘‘ахам̣ еттакам̣ ка̄лам̣ паббаджитва̄ имам̣ нисса̄йа бхиккхубха̄ве сан̣т̣ха̄тум̣ на̄саккхи’’нти ка̄са̄йакот̣ийам̣ гахетва̄ ударе бандхитва̄ геха̄ никкхами.

атхасса анантарагехе т̣хита̄ сассу там̣ татха̄ гаччхантам̣ дисва̄, ‘‘айам̣ пат̣иуккан̣т̣хито бхависсати, ида̄нева аран̃н̃ато а̄гантва̄ ка̄са̄вам̣ ударе бандхитва̄ва геха̄ никкханто виха̄ра̄бхимукхо гаччхати, ким̣ ну кхо’’ти гехам̣ пависитва̄ нидда̄йама̄нам̣ дхӣтарам̣ пасситва̄ ‘‘имам̣ дисва̄ со виппат̣иса̄рӣ хутва̄ гато’’ти н̃атва̄ дхӣтарам̣ пахаритва̄ ‘‘ут̣т̣хехи ка̄л̣акан̣н̣и, са̄мико те там̣ нидда̄йама̄нам̣ дисва̄ виппат̣иса̄рӣ хутва̄ гато, наттхи со ито пат̣т̣ха̄йа туйха’’нти а̄ха. ‘‘апехи апехи, амма, куто тасса гаманам̣ аттхи, катипа̄хенева пуна̄гамиссатӣ’’ти а̄ха. сопи ‘‘аниччам̣ дуккха’’нти ватва̄ гаччханто гаччхантова сота̄паттипхалам̣ па̄пун̣и. со гантва̄ бхиккхӯ вандитва̄ паббаджджам̣ йа̄чи. ‘‘на саккхисса̄ма мам̣йам̣ там̣ пабба̄джетум̣, куто туйхам̣ саман̣абха̄во, саттхаканиса̄напа̄са̄н̣асадисам̣ тава сӣса’’нти. ‘‘бханте, ида̄ни мам̣ анукампа̄йа екава̄рам̣ пабба̄джетха̄’’ти. те там̣ упака̄равасена пабба̄джайим̣су. со катипа̄хенева саха пат̣исамбхида̄хи арахаттам̣ па̄пун̣и.

тепи нам̣ а̄хам̣су – ‘‘а̄вусо читтахаттха, тава гаманасамайам̣ твамева джа̄неййа̄си, имасмим̣ ва̄ре те чира̄йита’’нти. ‘‘бханте, сам̣саггасса аттхибха̄вака̄ле гатамха̄, со но сам̣сагго чхинно, ида̄ни агаманадхамма̄ джа̄тамха̄’’ти. бхиккхӯ саттху сантикам̣ гантва̄, ‘‘бханте, айам̣ бхиккху амхехи евам̣ вутто евам̣ на̄ма катхеси, ан̃н̃ам̣ бйа̄кароти, абхӯтам̣ вадатӣ’’ти а̄хам̣су. саттха̄ ‘‘а̄ма, бхиккхаве, мама путто аттано анават̣т̣хитачиттака̄ле саддхаммам̣ аджа̄нанака̄ле гамана̄гаманам̣ ака̄си, ида̄нисса пун̃н̃ан̃ча па̄пан̃ча пахӣна’’нти ватва̄ има̄ две га̄тха̄ а̄ха –

38. ‘‘анават̣т̣хитачиттасса, саддхаммам̣ авиджа̄нато;

париплавапаса̄дасса, пан̃н̃а̄ на парипӯрати.

39. ‘‘анавассутачиттасса, ананва̄хатачетасо;

пун̃н̃апа̄папахӣнасса, наттхи джа̄гарато бхайа’’нти.

таттха анават̣т̣хитачиттасса̄ти читтам̣ на̄метам̣ кассачи нибаддхам̣ ва̄ тха̄варам̣ ва̄ наттхи. йо пана пуггало ассапит̣т̣хе т̣хапитакумбхан̣д̣ам̣ вийа ча тхусара̄симхи кот̣т̣итакха̄н̣уко вийа ча кхалла̄т̣асӣсе т̣хапитакадамбапуппхам̣ вийа ча на каттхачи сан̣т̣ха̄ти, када̄чи буддхаса̄вако хоти, када̄чи а̄джӣвако, када̄чи ниган̣т̣хо, када̄чи та̄пасо. еварӯпо пуггало анават̣т̣хитачитто на̄ма. тасса анават̣т̣хитачиттасса. саддхаммам̣ авиджа̄натоти саттатим̣сабодхипаккхийадхаммабхедам̣ имам̣ саддхаммам̣ авиджа̄нантасса париттасаддхата̄йа ва̄ уплавасаддхата̄йа ва̄ париплавапаса̄дасса ка̄ма̄вачарарӯпа̄вачара̄дибхеда̄ пан̃н̃а̄ на парипӯрати. ка̄ма̄вачара̄йапи апарипӯрайама̄на̄йа кутова рӯпа̄вачара̄рӯпа̄вачаралокуттарапан̃н̃а̄ парипӯриссатӣти дӣпети. анавассутачиттасса̄ти ра̄гена атинтачиттасса. ананва̄хатачетасоти ‘‘а̄хатачитто кхиладжа̄то’’ти (дӣ. ни. 3.319; вибха. 941; ма. ни. 1.185) а̄гатат̣т̣ха̄не досена читтасса пахатабха̄во вутто, идха пана досена аппат̣ихатачиттасса̄ти аттхо. пун̃н̃апа̄папахӣнасса̄ти чатуттхамаггена пахӣнапун̃н̃асса чева пахӣнапа̄пасса ча кхӣн̣а̄савасса. наттхи джа̄гарато бхайанти кхӣн̣а̄савасса джа̄гарантассева абхайабха̄во катхито вийа. со пана саддха̄дӣхи пан̃чахи джа̄гарадхаммехи саманна̄гататта̄ джа̄гаро на̄ма. тасма̄ тасса джа̄гарантасса̄пи аджа̄гарантасса̄пи килесабхайам̣ наттхи килеса̄нам̣ апаччха̄ваттанато. на хи там̣ килеса̄ анубандханти тена тена маггена пахӣна̄нам̣ килеса̄нам̣ пуна анупагаманато. тенева̄ха – ‘‘сота̄паттимаггена йе килеса̄ пахӣна̄, те килесе на пунети на паччети на пачча̄гаччхати, сакада̄га̄миана̄га̄миарахаттамаггена йе килеса̄ пахӣна̄, те килесе на пунети на паччети на пачча̄гаччхатӣ’’ти (чӯл̣ани. меттагӯма̄н̣авапуччха̄ниддеса 27).

десана̄ маха̄джанасса са̄ттхика̄ сапхала̄ ахоси.

атхекадивасам̣ бхиккхӯ дхаммасабха̄йам̣ катхам̣ самут̣т̣ха̄песум̣ ‘‘бха̄рийа̄ ватиме, а̄вусо, килеса̄ на̄ма, еварӯпасса арахаттасса упанисса̄йасампанно кулапутто килесехи а̄лол̣ито саттава̄ре гихӣ хутва̄ саттава̄ре паббаджито’’ти. саттха̄ тесам̣ там̣ катха̄паваттим̣ сутва̄ тан̇кхан̣а̄нурӯпена гаманена дхаммасабхам̣ гантва̄ буддха̄сане нисинно ‘‘ка̄йа нуттха, бхиккхаве, етарахи катха̄йа саннисинна̄’’ти пуччхитва̄, ‘‘има̄йа на̄ма̄’’ти вутте евамева, бхиккхаве, килеса̄ на̄ма бха̄рийа̄, саче ете рӯпино хутва̄ каттхачи паккхипитум̣ сакка̄ бхавеййум̣, чаккава̄л̣ам̣ атисамба̄дхам̣, брахмалоко атинӣчакоти ока̄со несам̣ на бхавеййа, ма̄дисампи на̄мете пан̃н̃а̄сампаннам̣ пуриса̄джа̄неййам̣ а̄лол̣енти, авасесесу ка̄ катха̄? ‘‘ахан̃хи ад̣д̣хана̄л̣иматтам̣ варакачоракам̣ кун̣т̣хакуда̄лан̃ча нисса̄йа чха ва̄ре паббаджитва̄ уппаббаджитапуббо’’ти. ‘‘када̄, бханте, када̄ сугата̄’’ти? ‘‘сун̣иссатха, бхиккхаве’’ти. ‘‘а̄ма, бханте’’ти. ‘‘тена хи сун̣а̄тха̄’’ти атӣтам̣ а̄хари –

атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте куда̄лапан̣д̣ито на̄ма ба̄хиракапаббаджджам̣ паббаджитва̄ ат̣т̣ха ма̄се химаванте васитва̄ васса̄раттасамайе бхӯмийа̄ тинта̄йа ‘‘гехе ме ад̣д̣хана̄л̣иматто варакачорако ча кун̣т̣хакуда̄лако ча аттхи, варакачоракабӣджам̣ ма̄ нассӣ’’ти уппаббаджитва̄ екам̣ т̣ха̄нам̣ куда̄лена каситва̄ там̣ бӣджам̣ вапитва̄ ватим̣ катва̄ паккака̄ле уддхаритва̄ на̄л̣иматтабӣджам̣ т̣хапетва̄ сесам̣ кха̄ди. со ‘‘ким̣ ме да̄ни гехена, пуна ат̣т̣ха ма̄се паббаджисса̄мӣ’’ти чинтетва̄ никкхамитва̄ паббаджи. имина̄ва нӣха̄рена на̄л̣иматтам̣ варакачоракан̃ча кун̣т̣хакуда̄лан̃ча нисса̄йа саттава̄ре гихӣ хутва̄ саттава̄ре паббаджитва̄ саттаме пана ва̄ре чинтеси – ‘‘ахам̣ чха ва̄ре имам̣ кун̣т̣хакуда̄лам̣ нисса̄йа гихӣ хутва̄ паббаджито, каттхачидева нам̣ чхад̣д̣есса̄мӣ’’ти. со ган̇га̄йа тӣрам̣ гантва̄, ‘‘патитат̣т̣ха̄нам̣ пассанто отаритва̄ ган̣хеййам̣, йатха̄сса патитат̣т̣ха̄нам̣ на пасса̄ми, татха̄ нам̣ чхад̣д̣есса̄мӣ’’ти чинтетва̄ на̄л̣иматтам̣ бӣджам̣ пилотика̄йа бандхитва̄ пилотикам̣ куда̄лапхалаке бандхитва̄ куда̄лам̣ аггадан̣д̣аке гахетва̄ ган̇га̄йа тӣре т̣хито аккхӣни нимӣлетва̄ упарисӣсе тиккхаттум̣ а̄виджджхитва̄ ган̇га̄йам̣ кхипитва̄ ниваттитва̄ олокенто патитат̣т̣ха̄нам̣ адисва̄ ‘‘джитам̣ ме, джитам̣ ме’’ти тиккхаттум̣ саддамака̄си.

тасмим̣ кхан̣е ба̄ра̄н̣асира̄джа̄ паччантам̣ вӯпасаметва̄ а̄гантва̄ надӣтӣре кхандха̄ва̄рам̣ нива̄сетва̄ нха̄наттха̄йа надим̣ отин̣н̣о там̣ саддам̣ ассоси. ра̄джӯнан̃ча на̄ма ‘‘джитам̣ ме’’ти саддо амана̄по хоти, со тасса сантикам̣ гантва̄, ‘‘ахам̣ ида̄ни амиттамадданам̣ катва̄ ‘джитам̣ ме’ти а̄гато, твам̣ пана ‘джитам̣ ме, джитам̣ ме’ти вираваси, ким̣ на̄мета’’нти пуччхи. куда̄лапан̣д̣ито ‘‘твам̣ ба̄хиракачоре джини, тайа̄ джитам̣ пуна аваджитамева хоти, майа̄ пана аджджхаттико лобхачоро джито, со пуна мам̣ на джиниссати, тассева джайо са̄дхӯ’’ти ватва̄ имам̣ га̄тхама̄ха –

‘‘на там̣ джитам̣ са̄дху джитам̣, йам̣ джитам̣ аваджӣйати;

там̣ кхо джитам̣ са̄дху джитам̣, йам̣ джитам̣ на̄ваджӣйатӣ’’ти. (джа̄. 1.1.70);

там̣ кхан̣ам̣йева ча ган̇гам̣ олокенто а̄покасин̣ам̣ ниббаттетва̄ адхигатависесо а̄ка̄се паллан̇кена нисӣди. ра̄джа̄ маха̄пурисасса дхаммакатхам̣ сутва̄ вандитва̄ паббаджджам̣ йа̄читва̄ саддхим̣ балака̄йена паббаджи. йоджанаматта̄ париса̄ ахоси. апаропи са̄мантара̄джа̄ тасса паббаджитабха̄вам̣ сутва̄, ‘‘тасса раджджам̣ ган̣хисса̄мӣ’’ти а̄гантва̄ татха̄ самиддхам̣ нагарам̣ сун̃н̃ам̣ дисва̄, ‘‘еварӯпам̣ нагарам̣ чхад̣д̣етва̄ паббаджито ра̄джа̄ ораке т̣ха̄не на паббаджиссати, майа̄пи паббаджитум̣ ват̣т̣атӣ’’ти чинтетва̄ таттха гантва̄ маха̄пурисам̣ упасан̇камитва̄ паббаджджам̣ йа̄читва̄ сапарива̄ро паббаджи. етенева нӣха̄рена сатта ра̄джа̄но паббаджим̣су. саттайоджанико ассамо ахоси. сатта ра̄джа̄но бхоге чхад̣д̣етва̄ еттакам̣ джанам̣ гахетва̄ паббаджим̣су. маха̄пурисо брахмачарийава̄сам̣ васитва̄ брахмалокӯпаго ахоси.

саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄, ‘‘ахам̣, бхиккхаве, тада̄ куда̄лапан̣д̣ито ахосим̣, килеса̄ на̄мете евам̣ бха̄рийа̄’’ти а̄ха.

читтахаттхаттхераваттху пан̃чамам̣.