2. кумбхагхосакасет̣т̣хиваттху

ут̣т̣ха̄наватоти имам̣ дхаммадесанам̣ саттха̄ вел̣уване вихаранто кумбхагхосакам̣ а̄раббха катхеси. ра̄джагаханагарасмин̃хи ра̄джагахасет̣т̣хино гехе ахива̄тарого уппаджджи, тасмим̣ уппанне маккхика̄ а̄дим̣ катва̄ йа̄ва га̄ва̄ пат̣хамам̣ тираччха̄нагата̄ маранти, тато да̄сакаммакаро, саббапаччха̄ гехаса̄мика̄, тасма̄ со рого саббапаччха̄ сет̣т̣хин̃ча джа̄йан̃ча ган̣хи. те рогена пхут̣т̣ха̄ путтам̣ сантике т̣хитам̣ олокетва̄ ассупун̣н̣ехи неттехи там̣ а̄хам̣су – ‘‘та̄та, имасмим̣ кира роге уппанне бхиттим̣ бхиндитва̄ пала̄йанта̄ва джӣвитам̣ лабханти, твам̣ амхе анолокетва̄ пала̄йитва̄ джӣванто пуна̄гантва̄ амха̄кам̣ асукат̣т̣ха̄не на̄ма чатта̄лӣса дханакот̣ийо нидахитва̄ т̣хапита̄, та̄ уддхаритва̄ джӣвикам̣ каппеййа̄сӣ’’ти. со тесам̣ вачанам̣ сутва̄ рудама̄но ма̄та̄питаро вандитва̄ маран̣абхайабхӣто бхиттим̣ бхиндитва̄ пала̄йитва̄ паббатагаханам̣ гантва̄ два̄даса васса̄ни таттха васитва̄ ма̄та̄питувасанат̣т̣ха̄нам̣ пачча̄ган̃чхи.

атха нам̣ дахарака̄ле гантва̄ парӯл̣хакесамассука̄ле а̄гататта̄ на кочи сан̃джа̄ни. со ма̄та̄питӯхи диннасан̃н̃а̄васена дханат̣т̣ха̄нам̣ гантва̄ дханасса арогабха̄вам̣ н̃атва̄ чинтеси – ‘‘мам̣ на кочи сан̃джа̄на̄ти, сача̄хам̣ дханам̣ уддхаритва̄ валан̃джисса̄ми, ‘екена дуггатена нидхи уддхат̣о’ти мам̣ гахетва̄ вихет̣хеййум̣, йам̣нӯна̄хам̣ бхатим̣ катва̄ джӣвеййа’’нти. атхекам̣ пилотикам̣ нива̄сетва̄, ‘‘аттхи кочи бхатакена аттхико’’ти пуччханто бхатакавӣтхим̣ па̄пун̣и. атха нам̣ бхатака̄ дисва̄, ‘‘саче амха̄кам̣ екам̣ каммам̣ кариссаси, бхаттаветанам̣ те дасса̄ма̄’’ти а̄хам̣су. ‘‘ким̣ каммам̣ на̄ма̄’’ти? ‘‘пабодханачоданакаммам̣. саче уссахаси, па̄това ут̣т̣ха̄йа ‘та̄та̄, ут̣т̣хахатха, сакат̣а̄ни саннайхатха, гон̣е йоджетха, хаттхиасса̄нам̣ тин̣аттха̄йа гаманавела̄; амма̄, тумхепи ут̣т̣хахатха, йа̄гум̣ пачатха, бхаттам̣ пачатха̄’ти вичаритва̄ а̄рочехӣ’’ти. со ‘‘са̄дхӯ’’ти сампат̣иччхи. атхасса васанаттха̄йа екам̣ гхарам̣ адам̣су. со девасикам̣ там̣ каммам̣ ака̄си.

атхасса екадивасам̣ ра̄джа̄ бимбиса̄ро саддамассоси. со пана саббараван̃н̃ӯ ахоси. тасма̄ ‘‘маха̄дханасса пурисассеса саддо’’ти а̄ха. атхасса сантике т̣хита̄ ека̄ парича̄рика̄ ‘‘ра̄джа̄ йам̣ ва̄ там̣ ва̄ на катхессати, идам̣ майа̄ н̃а̄тум̣ ват̣т̣атӣ’’ти чинтетва̄ – ‘‘гаччха, та̄та, етам̣ джа̄на̄хӣ’’ти екам̣ пурисам̣ пахин̣и. со вегена гантва̄ там̣ дисва̄ а̄гантва̄, ‘‘еко бхатака̄нам̣ бхатика̄рако капан̣амануссо есо’’ти а̄рочеси. ра̄джа̄ тасса вачанам̣ сутва̄ тун̣хӣ хутва̄ дутийадивасепи татийадивасепи там̣ тасса саддам̣ сутва̄ татхева а̄ха. са̄пи парича̄рика̄ татхева чинтетва̄ пунаппунам̣ песетва̄, ‘‘капан̣амануссо есо’’ти вутте чинтеси – ‘‘ра̄джа̄ ‘капан̣амануссо есо’ти вачанам̣ сутва̄пи на саддахати, пунаппунам̣ ‘маха̄дханасса пурисассеса саддо’ти вадати, бхавитаббаметтха ка̄ран̣ена, йатха̄сабха̄вато етам̣ н̃а̄тум̣ ват̣т̣атӣ’’ти. са̄ ра̄джа̄нам̣ а̄ха, ‘‘дева, ахам̣ сахассам̣ лабхама̄на̄ дхӣтарам̣ а̄да̄йа гантва̄ етам̣ дханам̣ ра̄джакулам̣ павесесса̄мӣ’’ти. ра̄джа̄ тасса̄ сахассам̣ да̄песи.

са̄ там̣ гахетва̄ дхӣтарам̣ екам̣ малинадха̄тукам̣ ваттхам̣ нива̄са̄петва̄ та̄йа саддхим̣ ра̄джагехато никкхамитва̄ маггапат̣ипанна̄ вийа бхатакавӣтхим̣ гантва̄ екам̣ гхарам̣ пависитва̄, ‘‘амма, майам̣ маггапат̣ипанна̄, ека̄хадвӣхам̣ идха виссамитва̄ гамисса̄ма̄’’ти а̄ха. ‘‘амма, бахӯни гхарама̄нусака̄ни, на сакка̄ идха васитум̣, етам̣ кумбхагхосакасса гехам̣ туччхам̣, таттха гаччхатха̄’’ти. са̄ таттха гантва̄, ‘‘са̄ми, майам̣ маггапат̣ипаннака̄, ека̄хадвӣхам̣ идха васисса̄ма̄’’ти ватва̄ тена пунаппунам̣ пат̣иккхитта̄пи, ‘‘са̄ми, аджджекадивасаматтам̣ васитва̄ па̄това гамисса̄ма̄’’ти никкхамитум̣ на иччхи. са̄ таттхева васитва̄ пунадивасе тасса аран̃н̃агаманавела̄йа, ‘‘са̄ми, тава нива̄пам̣ датва̄ йа̄хи, а̄ха̄рам̣ те пачисса̄мӣ’’ти ватва̄, ‘‘алам̣, амма, ахамева пачитва̄ бхун̃джисса̄мӣ’’ти вутте пунаппунам̣ нибандхитва̄ тена динне гахитаматтакейева катва̄ антара̄пан̣ато бха̄джана̄ни чева парисуддхатан̣д̣ула̄дӣни ча а̄хара̄петва̄ ра̄джакуле пачананийа̄мена супарисуддхам̣ оданам̣, са̄дхураса̄ни ча две тӣн̣и сӯпабйан̃джана̄ни пачитва̄ тасса аран̃н̃ато а̄гатасса ада̄си. атха нам̣ бхун̃джитва̄ мудучиттатам̣ а̄паннам̣ н̃атва̄, ‘‘са̄ми, килантамха, ека̄хадвӣхам̣ идхева хома̄’’ти а̄ха. со ‘‘са̄дхӯ’’ти сампат̣иччхи.

атхасса са̄йампи пунадивасепи мадхурабхаттам̣ пачитва̄ ада̄си. атха мудучиттатам̣ тасса н̃атва̄ ‘‘са̄ми, катипа̄хам̣ идхева васисса̄ма̄’’ти. таттха васама̄на̄ тикхин̣ена саттхена тасса ман̃чава̄н̣ам̣ хет̣т̣ха̄ат̣анийам̣ тахам̣ тахам̣ чхинди. ман̃чо тасмим̣ а̄гантва̄ нисиннаматтейева хет̣т̣ха̄ оламби. со ‘‘касма̄ айам̣ ман̃чо евам̣ чхиджджитва̄ гато’’ти а̄ха. ‘‘са̄ми, дахарада̄раке ва̄ретум̣ на саккоми, еттхева саннипатантӣ’’ти. ‘‘амма, идам̣ ме дуккхам̣ тумхе нисса̄йа джа̄там̣. ахан̃хи пуббе каттхачи гаччханто два̄рам̣ пидахитва̄ гаччха̄мӣ’’ти. ‘‘ким̣ кароми, та̄та, ва̄ретум̣ на саккомӣ’’ти. са̄ имина̄ва нийа̄мена две тайо дивасе чхиндитва̄ тена уджджха̄йитва̄ кхӣйитва̄ вуччама̄на̄пи татхева ватва̄ пуна екам̣ две раджджуке т̣хапетва̄ сесе чхинди. там̣ дивасам̣ тасмим̣ нисиннаматтейева саббам̣ ва̄н̣ам̣ бхӯмийам̣ пати, сӣсам̣ джан̣н̣укехи саддхим̣ екато ахоси, со ут̣т̣ха̄йа, ‘‘ким̣ кароми, ида̄ни кухим̣ гамисса̄ми, нипаджджанаман̃чассапи тумхехи аса̄мико вийа катомхӣ’’ти а̄ха. ‘‘та̄та, ким̣ кароми, пат̣ивиссакада̄раке ва̄ретум̣ на саккоми, хоту, ма̄ чинтайи, има̄йа на̄ма вела̄йа кухим̣ гамиссасӣ’’ти дхӣтарам̣ а̄мантетва̄, ‘‘амма, тава бха̄тикасса нипаджджанока̄сам̣ карохӣ’’ти а̄ха. са̄ екапассе сайитва̄ ‘‘идха̄гаччха, са̄мӣ’’ти а̄ха. итаропи нам̣ ‘‘гаччха, та̄та, бхагинийа̄ саддхим̣ нипаджджа̄’’ти вадеси. со та̄йа саддхим̣ екаман̃че нипаджджитва̄ там̣ дивасан̃н̃ева сантхавам̣ ака̄си, кума̄рика̄ пароди. атха нам̣ ма̄та̄ пуччхи – ‘‘ким̣, амма, родасӣ’’ти? ‘‘амма, идам̣ на̄ма джа̄та’’нти. ‘‘хоту, амма, ким̣ сакка̄ ка̄тум̣, тайа̄пи екам̣ бхатта̄рам̣ имина̄пекам̣ па̄дапарича̄рикам̣ ладдхум̣ ват̣т̣атӣ’’ти там̣ джа̄ма̄тарам̣ ака̄си. те самаггава̄сам̣ васим̣су.

са̄ катипа̄хаччайена ран̃н̃о са̄санам̣ песеси – ‘‘бхатакавӣтхийам̣ чхан̣ам̣ каронту. йасса пана гхаре чхан̣о на карӣйати, тасса еттако на̄ма дан̣д̣оти гхосанам̣ ка̄ретӯ’’ти. ра̄джа̄ татха̄ ка̄реси. атха нам̣ сассу а̄ха – ‘‘та̄та, бхатакавӣтхийам̣ ра̄джа̄н̣а̄йа чхан̣о каттаббо джа̄то, ким̣ карома̄’’ти? ‘‘амма, ахам̣ бхатим̣ каронтопи джӣвитум̣ на саккоми, ким̣ карисса̄мӣ’’ти? ‘‘та̄та, гхара̄ва̄сам̣ васанта̄ на̄ма ин̣ампи ган̣ханти, ран̃н̃о а̄н̣а̄ ака̄тум̣ на лаббха̄. ин̣ато на̄ма йена кеначи упа̄йена муччитум̣ сакка̄, гаччха, куточи екам̣ ва̄ две ва̄ каха̄пан̣е а̄хара̄’’ти а̄ха. со уджджха̄йанто кхӣйанто гантва̄ чатта̄лӣсакот̣идханат̣т̣ха̄нато екамева каха̄пан̣ам̣ а̄хари. са̄ там̣ каха̄пан̣ам̣ ран̃н̃о песетва̄ аттано каха̄пан̣ена чхан̣ам̣ катва̄ пуна катипа̄хаччайена татхева са̄санам̣ пахин̣и. пуна ра̄джа̄ татхева ‘‘чхан̣ам̣ каронту, акаронта̄нам̣ еттако дан̣д̣о’’ти а̄н̣а̄песи. пунапи со та̄йа татхева ватва̄ ниппӣл̣ийама̄но гантва̄ тайо каха̄пан̣е а̄хари. са̄ тепи каха̄пан̣е ран̃н̃о песетва̄ пуна катипа̄хаччайена татхева са̄санам̣ пахин̣и – ‘‘ида̄ни пурисе песетва̄ имам̣ паккоса̄петӯ’’ти. ра̄джа̄ песеси. пуриса̄ гантва̄, ‘‘кумбхагхосако на̄ма катаро’’ти пуччхитва̄ парийесанта̄ там̣ дисва̄ ‘‘ехи, бхо ра̄джа̄, там̣ паккосатӣ’’ти а̄хам̣су. со бхӣто ‘‘на мам̣ ра̄джа̄ джа̄на̄тӣ’’тиа̄дӣни ватва̄ гантум̣ на иччхи. атха нам̣ балакка̄рена хаттха̄дӣсу гахетва̄ а̄кад̣д̣хим̣су. са̄ иттхӣ те дисва̄, ‘‘аре, дуббинӣта̄, тумхе мама джа̄ма̄тарам̣ хаттха̄дӣсу гахетум̣ анануччхавика̄’’ти таджджетва̄, ‘‘ехи, та̄та, ма̄ бха̄йи, ра̄джа̄нам̣ дисва̄ тава хаттха̄дига̄хака̄нам̣ хаттхейева чхинда̄песса̄мӣ’’ти дхӣтарам̣ а̄да̄йа пурато хутва̄ ра̄джагехам̣ патва̄ весам̣ париваттетва̄ сабба̄лан̇ка̄рапат̣иман̣д̣ита̄ екамантам̣ ат̣т̣ха̄си. итарампи парикад̣д̣хитва̄ а̄найим̣суйева.

атха нам̣ вандитва̄ т̣хитам̣ ра̄джа̄ а̄ха – ‘‘твам̣ кумбхагхосако на̄ма̄’’ти? ‘‘а̄ма, дева̄’’ти. ‘‘ким̣ ка̄ран̣а̄ маха̄дханам̣ ван̃четва̄ кха̄дасӣ’’ти? ‘‘куто ме, дева, дханам̣ бхатим̣ катва̄ джӣвантасса̄’’ти? ‘‘ма̄ евам̣ кари, ким̣ амхе ван̃чесӣ’’ти? ‘‘на ван̃чеми, дева, наттхи ме дхана’’нти. атхасса ра̄джа̄ те каха̄пан̣е дассетва̄, ‘‘име касса каха̄пан̣а̄’’ти а̄ха. со сан̃джа̄нитва̄, ‘‘ахо ба̄ломхи, катхам̣ ну кхо име ран̃н̃о хаттхам̣ патта̄’’ти ито чито ча олокенто та̄ двепи пат̣иман̣д̣итапаса̄дхана̄ габбхадва̄рамӯле т̣хита̄ дисва̄, ‘‘бха̄рийам̣ ватидам̣ каммам̣, има̄хи ран̃н̃а̄ пайоджита̄хи бхавитабба’’нти чинтеси. атха нам̣ ра̄джа̄ ‘‘вадехи, бхо, касма̄ евам̣ каросӣ’’ти а̄ха. ‘‘ниссайо ме наттхи, дева̄’’ти. ‘‘ма̄дисо ниссайо бхавитум̣ на ват̣т̣атӣ’’ти. ‘‘калйа̄н̣ам̣, дева, саче ме дево авассайо хотӣ’’ти. ‘‘хоми, бхо, киттакам̣ те дхана’’нти? ‘‘чатта̄лӣсакот̣ийо, дева̄’’ти. ‘‘ким̣ ладдхум̣ ват̣т̣атӣ’’ти? ‘‘сакат̣а̄ни дева̄’’ти? ра̄джа̄ анекасата̄ни сакат̣а̄ни йоджа̄петва̄ пахин̣итва̄ там̣ дханам̣ а̄хара̄петва̄ ра̄джан̇ган̣е ра̄сим̣ ка̄ра̄петва̄ ра̄джагахава̄сино саннипа̄та̄петва̄, ‘‘аттхи кассачи имасмим̣ нагаре ‘‘еттакам̣ дхана’’нти пуччхитва̄ ‘‘наттхи, дева̄’’ти. ‘‘ким̣ панасса ка̄тум̣ ват̣т̣атӣ’’ти? ‘‘сакка̄рам̣, дева̄’’ти вутте махантена сакка̄рена там̣ сет̣т̣хит̣т̣ха̄не т̣хапетва̄ дхӣтарам̣ тассева датва̄ тена саддхим̣ саттху сантикам̣ гантва̄ вандитва̄ ‘‘бханте, пассатхимам̣ пурисам̣, еварӯпо дхитима̄ на̄ма наттхи, чатта̄лӣсакот̣ивибхаво хонтопи уппила̄вита̄ка̄рам̣ ва̄ асмима̄наматтам̣ ва̄ на кароти, капан̣о вийа пилотикам̣ нива̄сетва̄ бхатакавӣтхийам̣ бхатим̣ катва̄ джӣванто майа̄ имина̄ на̄ма упа̄йена н̃а̄то. джа̄нитва̄ ча пана паккоса̄петва̄ садханабха̄вам̣ сампат̣иччха̄петва̄ там̣ дханам̣ а̄хара̄петва̄ сет̣т̣хит̣т̣ха̄не т̣хапито, дхӣта̄ часса майа̄ динна̄. бханте, майа̄ ча еварӯпо дхитима̄ на дит̣т̣хапуббо’’ти а̄ха.

там̣ сутва̄ саттха̄ ‘‘евам̣ джӣвантасса джӣвикам̣ дхаммикаджӣвикам̣ на̄ма, маха̄ра̄джа, чорика̄дикаммам̣ пана идхалоке чева пӣл̣ети хим̣сети, паралоке ча, татонида̄нам̣ сукхам̣ на̄ма наттхи. пурисасса хи дханапа̄риджун̃н̃ака̄ле касим̣ ва̄ бхатим̣ ва̄ катва̄ джӣвикамева дхаммикаджӣвикам̣ на̄ма. еварӯпасса хи вӣрийасампаннасса сатисампаннасса ка̄йава̄ча̄хи парисуддхакаммасса пан̃н̃а̄йа нисаммака̄рино ка̄йа̄дӣхи сан̃н̃атасса дхаммаджӣвикам̣ джӣвантасса сатиавиппава̄се т̣хитасса иссарийам̣ вад̣д̣хатийева̄’’ти ватва̄ имам̣ га̄тхама̄ха –

24. ‘‘ут̣т̣ха̄навато сатӣмато,

сучикаммасса нисаммака̄рино;

сан̃н̃атасса дхаммаджӣвино,

аппаматтасса йасобхивад̣д̣хатӣ’’ти.

таттха ут̣т̣ха̄наватоти ут̣т̣ха̄навӣрийавантасса. сатиматоти сатисампаннасса. сучикаммасса̄ти ниддосехи нирапара̄дхехи ка̄йакамма̄дӣхи саманна̄гатасса. нисаммака̄риноти еван̃че бхависсати, евам̣ карисса̄мӣти ва̄, имасмим̣ камме евам̣ кате идам̣ на̄ма бхависсатӣти ва̄ евам̣ нида̄нам̣ саллаккхетва̄ рогатикиччханам̣ вийа саббакамма̄ни ниса̄метва̄ упадха̄ретва̄ каронтасса. сан̃н̃атасса̄ти ка̄йа̄дӣхи сан̃н̃атасса ниччхиддасса. дхаммаджӣвиноти ага̄рикасса тула̄кӯт̣а̄дӣни ваджджетва̄ касигораккха̄дӣхи, анага̄рикасса веджджакаммадӯтакамма̄дӣни ваджджетва̄ дхаммена самена бхиккха̄чарийа̄йа джӣвикам̣ каппентасса. аппаматтасса̄ти авиппавуттхасатино. йасобхивад̣д̣хатӣти иссарийабхогасампаннасан̇кха̄то чева киттиван̣н̣абхан̣анасан̇кха̄то ча йасо абхивад̣д̣хатӣти.

га̄тха̄парийоса̄не кумбхагхосако сота̄паттипхале патит̣т̣хахи. ан̃н̃епи бахӯ сота̄паттипхала̄дӣни па̄пун̣им̣су. евам̣ маха̄джанасса са̄ттхика̄ дхаммадесана̄ джа̄та̄ти.

кумбхагхосакасет̣т̣хиваттху дутийам̣.