2. аппама̄давагго

1. са̄ма̄ватӣваттху

аппама̄до аматападанти имам̣ дхаммадесанам̣ саттха̄ косамбим̣ упанисса̄йа гхосита̄ра̄ме вихаранто са̄ма̄ватиппамукха̄нам̣ пан̃чаннам̣ иттхисата̄нам̣, ма̄ган̣д̣ийаппамукха̄нан̃ча етисса̄ пан̃чаннам̣ н̃а̄тисата̄нам̣ маран̣абйасанам̣ а̄раббха катхеси.

татра̄йам̣ анупуббикатха̄ – атӣте аллакаппарат̣т̣хе аллакаппара̄джа̄ на̄ма, вет̣хадӣпакарат̣т̣хе вет̣хадӣпакара̄джа̄ на̄ма̄ти име две дахарака̄лато пат̣т̣ха̄йа саха̄йака̄ хутва̄ ека̄чарийакуле сиппам̣ угган̣хитва̄ аттано аттано питӯнам̣ аччайена чхаттам̣ усса̄петва̄ а̄йа̄мена дасадасайоджанике рат̣т̣хе ра̄джа̄но ахесум̣. те ка̄лена ка̄лам̣ сама̄гантва̄ екато тит̣т̣ханта̄ нисӣданта̄ нипаджджанта̄ маха̄джанам̣ джа̄йама̄нан̃ча джӣйама̄нан̃ча мӣйама̄нан̃ча дисва̄ ‘‘паралокам̣ гаччхантам̣ анугаччханто на̄ма наттхи, антамасо аттано сарӣрампи на̄нугаччхати, саббам̣ паха̄йа гантаббам̣, ким̣ но гхара̄ва̄сена, паббаджисса̄ма̄’’ти мантетва̄ раджджа̄ни путтада̄ра̄нам̣ ниййа̄детва̄ исипаббаджджам̣ паббаджитва̄ химавантаппадесе васанта̄ мантайим̣су – ‘‘майам̣ раджджам̣ паха̄йа паббаджита̄, на джӣвитум̣ асакконта̄. те майам̣ екат̣т̣ха̄не васанта̄ апаббаджитасадиса̄йева хома, тасма̄ висум̣ васисса̄ма. твам̣ етасмим̣ паббате васа, ахам̣ имасмим̣ паббате васисса̄ми. анвад̣д̣хама̄сам̣ пана упосатхадивасе екато бхависса̄ма̄’’ти. атха кхо несам̣ етадахоси – ‘‘евампи но ган̣асан̇ган̣ика̄ва бхависсати, твам̣ пана тава паббате аггим̣ джа̄леййа̄си, ахам̣ мама паббате аггим̣ джа̄лесса̄ми, та̄йа сан̃н̃а̄йа аттхибха̄вам̣ джа̄нисса̄ма̄’’ти. те татха̄ карим̣су.

атха апарабха̄ге вет̣хадӣпаката̄пасо ка̄лам̣ катва̄ махесаккхо девара̄джа̄ хутва̄ ниббатто. тато ад̣д̣хама̄се сампатте аггим̣ адисва̄ва итаро ‘‘саха̄йако ме ка̄лакато’’ти ан̃н̃а̄си. итаропи ниббаттаккхан̣ейева аттано девасирим̣ олокетва̄ каммам̣ упадха̄ренто никкхаманато пат̣т̣ха̄йа аттано тапачарийам̣ дисва̄ ‘‘гантва̄ мама саха̄йакам̣ пассисса̄мӣ’’ти там̣ аттабха̄вам̣ виджахитва̄ маггикапурисо вийа тасса сантикам̣ гантва̄ вандитва̄ екамантам̣ ат̣т̣ха̄си. атха нам̣ со а̄ха – ‘‘куто а̄гатосӣ’’ти? ‘‘маггикапурисо ахам̣, бханте, дӯратова а̄гатомхи. ким̣ пана, бханте, аййо имасмим̣ т̣ха̄не екакова васати, ан̃н̃опи кочи аттхӣ’’ти? ‘‘аттхи ме еко саха̄йако’’ти. ‘‘кухим̣ со’’ти? ‘‘етасмим̣ паббате васати, упосатхадивасе пана аггим̣ на джа̄лети, мато нӯна бхависсатӣ’’ти. ‘‘евам̣, бханте’’ти? ‘‘евама̄вусо’’ти. ‘‘ахам̣ со, бханте’’ти. ‘‘кухим̣ ниббаттосӣ’’ти? ‘‘девалоке махесаккхо девара̄джа̄ хутва̄ ниббаттосми, бханте, ‘аййам̣ пассисса̄мӣ’ти пуна а̄гатомхи. апи ну кхо аййа̄нам̣ имасмим̣ т̣ха̄не васанта̄нам̣ кочи упаддаво аттхӣ’’ти? ‘‘а̄ма, а̄вусо, хаттхӣ нисса̄йа килама̄мӣ’’ти. ‘‘ким̣ во, бханте, хаттхӣ каронтӣ’’ти? ‘‘саммаджджанат̣т̣ха̄не лан̣д̣ам̣ па̄тенти, па̄дехи бхӯмийам̣ пахаритва̄ пам̣сум̣ уддхаранти, сва̄хам̣ лан̣д̣ам̣ чхад̣д̣енто пам̣сум̣ самам̣ каронто килама̄мӣ’’ти. ‘‘ким̣ пана тесам̣ ана̄гаманам̣ иччхатха̄’’ти? ‘‘а̄ма̄вусо’’ти. ‘‘тена хи тесам̣ ана̄гаманам̣ карисса̄мӣ’’ти та̄пасасса хаттхикантавӣн̣ан̃чева хаттхикантамантан̃ча ада̄си. даданто ча пана вӣн̣а̄йа тиссо тантийо дассетва̄ тайо манте угган̣ха̄петва̄ ‘‘имам̣ тантим̣ пахаритва̄ имасмим̣ манте вутте ниваттитва̄ олокетумпи асакконта̄ хаттхӣ пала̄йанти, имам̣ тантим̣ пахаритва̄ имасмим̣ манте вутте ниваттитва̄ паччхато олокента̄ олокента̄ пала̄йанти, имам̣ тантим̣ пахаритва̄ имасмим̣ манте вутте хаттхийӯтхапати пит̣т̣хим̣ упана̄менто а̄гаччхатӣ’’ти а̄чиккхитва̄, ‘‘йам̣ во руччати, там̣ кареййа̄тха̄’’ти ватва̄ та̄пасам̣ вандитва̄ пакка̄ми. та̄пасо пала̄йанамантам̣ ватва̄ пала̄йанатантим̣ пахаритва̄ хаттхӣ пала̄петва̄ васи.

тасмим̣ самайе косамбийам̣ пӯрантаппо на̄ма ра̄джа̄ хоти. со екадивасам̣ габбхинийа̄ девийа̄ саддхим̣ ба̄ласӯрийатапам̣ таппама̄но аббхока̄сатале нисӣди. девӣ ран̃н̃о па̄рупанам̣ сатасахассаггханикам̣ раттакамбалам̣ па̄рупитва̄ нисинна̄ ран̃н̃а̄ саддхим̣ самуллапама̄на̄ ран̃н̃о ан̇гулито сатасахассаггханикам̣ ра̄джамуддикам̣ нӣхаритва̄ аттано ан̇гулийам̣ пиландхи. тасмим̣ самайе хаттхилин̇гасакун̣о а̄ка̄сена гаччханто дӯрато раттакамбалапа̄рупанам̣ девим̣ дисва̄ ‘‘мам̣сапесӣ’’ти сан̃н̃а̄йа паккхе виссаджджетва̄ отари. ра̄джа̄ тасса отаран̣асаддена бхӣто ут̣т̣ха̄йа антонивесанам̣ па̄виси. девӣ гаругаббхата̄йа чева бхӣрукаджа̄тиката̄йа ча вегена гантум̣ на̄саккхи. атха нам̣ со сакун̣о аджджхаппатто накхапан̃джаре нисӣда̄петва̄ а̄ка̄сам̣ паккханди. те кира сакун̣а̄ пан̃чаннам̣ хаттхӣнам̣ балам̣ дха̄ренти. тасма̄ а̄ка̄сена нетва̄ йатха̄ручитат̣т̣ха̄не нисӣдитва̄ мам̣сам̣ кха̄данти. са̄пи тена нӣйама̄на̄ маран̣абхайабхӣта̄ чинтеси – ‘‘сача̄хам̣ вирависса̄ми, мануссасаддо на̄ма тираччха̄нагата̄нам̣ уббеджанӣйо, там̣ сутва̄ мам̣ чхад̣д̣ессати. евам̣ санте саха габбхена джӣвитаккхайам̣ па̄пун̣исса̄ми, йасмим̣ пана т̣ха̄не нисӣдитва̄ мам̣ кха̄дитум̣ а̄рабхиссати, татра нам̣ саддам̣ катва̄ пала̄песса̄мӣ’’ти. са̄ аттано пан̣д̣итата̄йа адхива̄сеси.

тада̄ ча химавантападесе тхокам̣ вад̣д̣хитва̄ ман̣д̣апа̄ка̄рена т̣хито еко маха̄нигродхо хоти. со сакун̣о мигарӯпа̄дӣни таттха нетва̄ кха̄дати, тасма̄ тампи таттхева нетва̄ вит̣апаббхантаре т̣хапетва̄ а̄гатамаггам̣ олокеси. а̄гатамагголоканам̣ кира тесам̣ дхаммата̄. тасмим̣ кхан̣е девӣ, ‘‘ида̄ни имам̣ пала̄петум̣ ват̣т̣атӣ’’ти чинтетва̄ убхо хаттхе уккхипитва̄ па̄н̣исаддан̃чева мукхасаддан̃ча катва̄ там̣ пала̄песи. атхасса̄ сӯрийаттхан̇гаманака̄ле габбхе каммаджава̄та̄ чалим̣су. саббадиса̄су гаджджанто маха̄мегхо ут̣т̣хахи. сукхедхита̄йа ра̄джамахесийа̄ ‘‘ма̄ бха̄йи, аййе’’ти вачанаматтампи алабхама̄на̄йа дуккхапарета̄йа саббараттим̣ нидда̄ на̄ма на̄хоси. вибха̄та̄йа пана раттийа̄ вала̄хакавигамо ча арун̣уггаманан̃ча тасса̄ габбхавут̣т̣ха̄нан̃ча екаккхан̣ейева ахоси. са̄ мегхаутун̃ча паббатаутун̃ча арун̣аутун̃ча гахетва̄ джа̄татта̄ путтасса утеноти на̄мам̣ ака̄си.

аллакаппата̄пасассапи кхо тато авидӯре васанат̣т̣ха̄нам̣ хоти. со пакатийа̄ва вассадивасе сӣтабхайена пхала̄пхалаттха̄йа ванам̣ на пависати, там̣ руккхамӯлам̣ гантва̄ сакун̣ехи кха̄дитамам̣са̄нам̣ ат̣т̣хим̣ а̄харитва̄ кот̣т̣етва̄ расам̣ катва̄ пивати. тасма̄ там̣ дивасам̣ ‘‘ат̣т̣хим̣ а̄харисса̄мӣ’’ти таттха гантва̄ руккхамӯле ат̣т̣хим̣ парийесенто упари да̄ракасаддам̣ сутва̄ уллокенто девим̣ дисва̄ ‘‘ка̄си тва’’нти ватва̄ ‘‘ма̄нуситтхимхӣ’’ти. ‘‘катхам̣ а̄гата̄сӣ’’ти? ‘‘хаттхилин̇гасакун̣ена̄нӣта̄мхӣ’’ти вутте ‘‘отара̄хӣ’’ти а̄ха. ‘‘джа̄тисамбхедато бха̄йа̄ми, аййа̄’’ти. ‘‘ка̄си тва’’нти? ‘‘кхаттийа̄мхӣ’’ти. ‘‘ахампи кхаттийойева̄’’ти. ‘‘тена хи кхаттийама̄йам̣ катхехӣ’’ти. со кхаттийама̄йам̣ катхеси. ‘‘тена хи а̄руйха путтам̣ ме ота̄рехӣ’’ти. со екена пассена абхируханамаггам̣ катва̄ абхирухитва̄ да̄ракам̣ ган̣хи. ‘‘ма̄ мам̣ хаттхена чхупӣ’’ти ча вутте там̣ ачхупитва̄ва да̄ракам̣ ота̄реси. девӣпи отари. атха нам̣ ассамападам̣ нетва̄ сӣлабхедам̣ акатва̄ва анукампа̄йа пат̣иджагги, ниммаккхикамадхум̣ а̄харитва̄ сайам̣джа̄таса̄лим̣ а̄харитва̄ йа̄гум̣ пачитва̄ ада̄си. евам̣ тасмим̣ пат̣иджагганте са̄ апарабха̄ге чинтеси – ‘‘ахам̣ нева а̄гатамаггам̣ джа̄на̄ми, на гаманамаггам̣ джа̄на̄ми, имина̄пи ме саддхим̣ висса̄саматтампи наттхи. саче пана̄йам̣ амхе паха̄йа каттхачи гамиссати, убхопи идхева маран̣ам̣ па̄пун̣исса̄ма, йам̣кин̃чи катва̄ имасса сӣлам̣ бхиндитва̄ йатха̄ мам̣ на мун̃чати, татха̄ там̣ ка̄тум̣ ват̣т̣атӣ’’ти. атха нам̣ дунниваттхадуппа̄рутадассанена палобхетва̄ сӣлавина̄сам̣ па̄песи. тато пат̣т̣ха̄йа двепи самаггава̄сам̣ васим̣су.

атхекадивасам̣ та̄пасо наккхаттайогам̣ уллокенто пӯрантаппасса наккхаттамила̄йанам̣ дисва̄ ‘‘бхадде косамбийам̣ пӯрантаппара̄джа̄ мато’’ти а̄ха. ‘‘касма̄, аййа, евам̣ вадеси? ким̣ те тена саддхим̣ а̄гха̄то аттхӣ’’ти? ‘‘наттхи, бхадде, наккхаттамила̄йанамасса дисва̄ евам̣ вада̄мӣ’’ти, са̄ пароди. атха нам̣ ‘‘касма̄ родасӣ’’ти пуччхитва̄ та̄йа тасса аттано са̄микабха̄ве аккха̄те а̄ха – ‘‘ма̄, бхадде, роди, джа̄тасса на̄ма нийато маччӯ’’ти. ‘‘джа̄на̄ми, аййа̄’’ти вутте ‘‘атха касма̄ родасӣ’’ти? ‘‘путто ме куласантакасса раджджасса ануччхавико, ‘саче татра абхависса, сетаччхаттам̣ усса̄пайисса. ида̄ни маха̄джа̄нико вата джа̄то’ти сокена рода̄ми, аййа̄’’ти. ‘‘хоту, бхадде, ма̄ чинтайи, сачасса раджджам̣ паттхеси, ахамасса раджджалабхана̄ка̄рам̣ карисса̄мӣ’’ти. атхасса хаттхикантавӣн̣ан̃чева хаттхикантаманте ча ада̄си. тада̄ анека̄ни хаттхисахасса̄ни а̄гантва̄ ват̣аруккхамӯле нисӣданти. атха нам̣ а̄ха – ‘‘хаттхӣсу ана̄гатесуйева руккхам̣ абхирухитва̄ тесу а̄гатесу имам̣ мантам̣ ватва̄ имам̣ тантим̣ пахара, саббе ниваттитва̄ олокетумпи асакконта̄ пала̄йиссанти, атха отаритва̄ а̄гаччхеййа̄сӣ’’ти. со татха̄ катва̄ а̄гантва̄ там̣ паваттим̣ а̄рочеси. атха нам̣ дутийадивасе а̄ха – ‘‘аджджа имам̣ мантам̣ ватва̄ имам̣ тантим̣ пахареййа̄си, саббе ниваттитва̄ олокента̄ пала̄йиссантӣ’’ти. тада̄пи татха̄ катва̄ а̄гантва̄ а̄рочеси. атха нам̣ татийадивасе а̄ха – ‘‘аджджа имам̣ мантам̣ ватва̄ имам̣ тантим̣ пахареййа̄си, йӯтхапати пит̣т̣хим̣ упана̄менто а̄гамиссатӣ’’ти. тада̄пи татха̄ катва̄ а̄рочеси.

атхасса ма̄тарам̣ а̄мантетва̄, ‘‘бхадде, путтасса те са̄санам̣ вадехи, еттова гантва̄ ра̄джа̄ бхависсатӣ’’ти а̄ха. са̄ путтам̣ а̄мантетва̄, ‘‘та̄та, твам̣ косамбийам̣ пӯрантаппаран̃н̃о путто, мам̣ сагаббхам̣ хаттхилин̇гасакун̣о а̄несӣ’’ти ватва̄ сена̄патиа̄дӣнам̣ на̄ма̄ни а̄чиккхитва̄ ‘‘асаддаханта̄нам̣ имам̣ питу па̄рупанакамбалан̃чева пиландханамуддикан̃ча дассеййа̄сӣ’’ти ватва̄ уййоджеси. кума̄ро та̄пасам̣ ‘‘ида̄ни ким̣ каромӣ’’ти а̄ха. ‘‘руккхасса хет̣т̣химаса̄кха̄йа нисӣдитва̄ имам̣ мантам̣ ватва̄ имам̣ тантим̣ пахара, джет̣т̣хакахаттхӣ те пит̣т̣хим̣ упана̄петва̄ упасан̇камиссати, тасса пит̣т̣хийам̣ нисиннова рат̣т̣хам̣ гантва̄ раджджам̣ ган̣ха̄хӣ’’ти. со ма̄та̄питаро вандитва̄ татха̄ катва̄ а̄гатасса хаттхино пит̣т̣хийам̣ нисӣдитва̄ кан̣н̣е мантайи – ‘‘ахам̣ косамбийам̣ пӯрантаппаран̃н̃о путто, петтикам̣ ме раджджам̣ ган̣хитва̄ дехи са̄мӣ’’ти. со там̣ сутва̄ ‘‘анека̄ни хаттхисахасса̄ни саннипатантӯ’’ти хаттхиравам̣ рави, анека̄ни хаттхисахасса̄ни саннипатим̣су. пуна ‘‘джин̣н̣а̄ хаттхӣ пат̣иккамантӯ’’ти хаттхиравам̣ рави, джин̣н̣а̄ хаттхӣ пат̣иккамим̣су. пуна ‘‘атитарун̣а̄ хаттхӣ ниваттантӯ’’ти хаттхиравам̣ рави, тепи ниваттим̣су. со анекехи йӯтхахаттхисахассехева паривуто паччантага̄мам̣ патва̄ ‘‘ахам̣ ран̃н̃о путто, сампаттим̣ паттхайама̄на̄ майа̄ саддхим̣ а̄гаччхантӯ’’ти а̄ха. ‘‘тато пат̣т̣ха̄йа манусса̄нам̣ сан̇гахам̣ каронто гантва̄ нагарам̣ парива̄ретва̄ ‘йуддхам̣ ва̄ ме дету, раджджам̣ ва̄’’’ти са̄санам̣ песеси. на̄гара̄ а̄хам̣су – ‘‘майам̣ двепи на дасса̄ма. амха̄кан̃хи девӣ гаругаббха̄ хаттхилин̇гасакун̣ена нӣта̄, тасса̄ аттхибха̄вам̣ ва̄ наттхибха̄вам̣ ва̄ майам̣ на джа̄на̄ма. йа̄ва тасса̄ паваттим̣ на сун̣а̄ма. та̄ва нева йуддхам̣ дасса̄ма, на раджджа’’нти. тада̄ кира там̣ павен̣ираджджам̣ ахоси. тато кума̄ро ‘‘ахам̣ тасса̄ путто’’ти ватва̄ сена̄патиа̄дӣнам̣ на̄ма̄ни катхетва̄ татха̄пи асаддаханта̄нам̣ камбалан̃ча муддикан̃ча дассеси. те камбалан̃ча муддикан̃ча сан̃джа̄нитва̄ никкан̇кха̄ хутва̄ два̄рам̣ виваритва̄ там̣ радждже абхисин̃чим̣су. айам̣ та̄ва утенасса уппатти.

аллакаппарат̣т̣хе пана дуббхиккхе джӣвитум̣ асакконто еко котухалико на̄ма мануссо ка̄пим̣ на̄ма тарун̣апуттан̃ча ка̄л̣им̣ на̄ма бхарийан̃ча а̄да̄йа ‘‘косамбим̣ гантва̄ джӣвисса̄мӣ’’ти па̄тхеййам̣ гахетва̄ никкхами. ‘‘ахива̄тарогена маха̄джане маранте дисва̄ никкхамӣ’’типи вадантийева. те гаччханта̄ па̄тхеййе париккхӣн̣е кхуда̄бхибхӯта̄ да̄ракам̣ вахитум̣ на̄саккхим̣су. атха са̄мико паджа̄патим̣ а̄ха – ‘‘бхадде, майам̣ джӣванта̄ пуна путтам̣ лабхисса̄ма, чхад̣д̣етва̄ нам̣ гаччха̄ма̄’’ти. ма̄ту хадайам̣ на̄ма мудукам̣ хоти. тасма̄ са̄ а̄ха – ‘‘на̄хам̣ джӣвантамева путтам̣ чхад̣д̣етум̣ саккхисса̄мӣ’’ти. ‘‘атха ким̣ карома̄’’ти? ‘‘ва̄рена нам̣ ваха̄ма̄’’ти. ма̄та̄ аттано ва̄ре пуппхада̄мам̣ вийа нам̣ уккхипитва̄ уре нипаджджа̄петва̄ ан̇кена вахитва̄ питуно дети. тасса там̣ гахетва̄ гаманака̄ле чха̄такатопи балаватара̄ ведана̄ уппаджджи. со пунаппунам̣ а̄ха – ‘‘бхадде, майам̣ джӣванта̄ путтам̣ лабхисса̄ма, чхад̣д̣ема на’’нти. са̄пи пунаппунам̣ пат̣иккхипитва̄ пат̣ивачанам̣ на̄да̄си. да̄рако ва̄рена париваттийама̄но киланто питу хаттхе нидда̄йи. со тасса нидда̄йанабха̄вам̣ н̃атва̄ ма̄тарам̣ пурато катва̄ екасса гаччхасса хет̣т̣ха̄ пан̣н̣асантхаре там̣ нипаджджа̄петва̄ па̄йа̄си. ма̄та̄ ниваттитва̄ олокентӣ путтам̣ адисва̄, ‘‘са̄ми, кухим̣ ме путто’’ти пуччхи. ‘‘екасса ме гаччхасса хет̣т̣ха̄ нипаджджа̄пито’’ти. ‘‘са̄ми, ма̄ мам̣ на̄сайи, путтам̣ вина̄ джӣвитум̣ на саккхисса̄ми, а̄нехи ме путта’’нти урам̣ пахаритва̄ паридеви. атха нам̣ ниваттитва̄ а̄неси. путтопи антара̄магге мато хоти. ити со еттаке т̣ха̄не путтам̣ чхад̣д̣етва̄ тасса ниссандена бхавантаре сатта ва̄ре чхад̣д̣ито. ‘‘па̄пакаммам̣ на̄метам̣ аппака’’нти на аваман̃н̃итаббам̣.

те гаччханта̄ екам̣ гопа̄лакулам̣ па̄пун̣им̣су. там̣ дивасан̃ча гопа̄лакасса дхенуман̇галам̣ хоти. гопа̄лакасса гехе нибаддхам̣ еко паччекабуддхо бхун̃джати. со там̣ бходжетва̄ ман̇галамака̄си. баху па̄йа̄со пат̣ийатто хоти. гопа̄лако те а̄гате дисва̄, ‘‘куто а̄гататтха̄’’ти пуччхитва̄ саббам̣ паваттим̣ сутва̄ мудуджа̄тико кулапутто тесу анукампам̣ катва̄ бахукена саппина̄ па̄йа̄сам̣ да̄песи. бхарийа̄ ‘‘са̄ми, тайи джӣванте ахампи джӣва̄ми на̄ма, дӣгхараттам̣ ӯнодароси, йа̄вадаттхам̣ бхун̃джа̄хӣ’’ти саппин̃ча дадхин̃ча тадабхимукхан̃н̃ева катва̄ аттана̄ мандасаппина̄ тхокамева бхун̃джи. итаро бахум̣ бхун̃джитва̄ саттат̣т̣хадивасе чха̄тата̄йа а̄ха̄ратан̣хам̣ чхиндитум̣ на̄саккхи. гопа̄лако тесам̣ па̄йа̄сам̣ да̄петва̄ сайам̣ бхун̃джитум̣ а̄рабхи. котухалико там̣ олокенто нисӣдитва̄ хет̣т̣ха̄пӣт̣хе нипанна̄йа сунакхийа̄ гопа̄лакена вад̣д̣хетва̄ диййама̄нам̣ па̄йа̄сапин̣д̣ам̣ дисва̄ ‘‘пун̃н̃а̄ вата̄йам̣ сунакхӣ, нибаддхам̣ еварӯпам̣ бходжанам̣ лабхатӣ’’ти чинтеси. со раттибха̄ге там̣ па̄йа̄сам̣ джӣра̄петум̣ асакконто ка̄лам̣ катва̄ тасса̄ сунакхийа̄ куччхимхи ниббатти.

атхасса бхарийа̄ сарӣракиччам̣ катва̄ тасмим̣йева гехе бхатим̣ катва̄ тан̣д̣улана̄л̣им̣ лабхитва̄ пачитва̄ паччекабуддхасса патте патит̣т̣ха̄петва̄, ‘‘да̄сасса во па̄пун̣а̄тӯ’’ти ватва̄ чинтеси – ‘‘майа̄ идхева васитум̣ ват̣т̣ати, нибаддхам̣, аййо, идха̄гаччхати, деййадхаммо хоту ва̄, ма̄ ва̄, девасикам̣ вандантӣ веййа̄ваччам̣ каронтӣ читтам̣ паса̄дентӣ бахум̣ пун̃н̃ам̣ пасависса̄мӣ’’ти. са̄ таттхева бхатим̣ каронтӣ васи. са̄пи сунакхӣ чхат̣т̣хе ва̄ саттаме ва̄ ма̄се екамева куккурам̣ виджа̄йи. гопа̄лако тасса екадхенуйа̄ кхӣрам̣ да̄песи. со на чирассева вад̣д̣хи. атхасса паччекабуддхо бхун̃джанто нибаддхам̣ екам̣ бхаттапин̣д̣ам̣ дети. со бхаттапин̣д̣ам̣ нисса̄йа паччекабуддхе синехамака̄си. гопа̄лакопи нибаддхам̣ две ва̄ре паччекабуддхассупат̣т̣ха̄нам̣ йа̄ти. гаччхантопи антара̄магге ва̄л̣амигат̣т̣ха̄не дан̣д̣ена гаччхе ча бхӯмин̃ча пахаритва̄ ‘‘сусӯ’’ти тиккхаттум̣ саддам̣ катва̄ ва̄л̣амиге пала̄пети. сунакхопи тена саддхим̣ гаччхати.

со екадивасам̣ паччекабуддхам̣ а̄ха – ‘‘бханте, йада̄ ме ока̄со на бхависсати, тада̄ имам̣ сунакхам̣ песесса̄ми, тена сан̃н̃а̄н̣ена а̄гаччхеййа̄тха̄’’ти. тато пат̣т̣ха̄йа анока̄садивасе, ‘‘гаччха, та̄та, аййам̣ а̄нехӣ’’ти сунакхам̣ песеси. со екавачаненева паккхандитва̄ са̄микасса гаччхапотханабхӯмипотханат̣т̣ха̄не тиккхаттум̣ бхусситва̄ тена саддена ва̄л̣амига̄нам̣ пала̄табха̄вам̣ н̃атва̄ па̄това сарӣрапат̣иджагганам̣ катва̄ пан̣н̣аса̄лам̣ пависитва̄ нисиннасса паччекабуддхасса васанат̣т̣ха̄нам̣ гантва̄ пан̣н̣аса̄ладва̄ре тиккхаттум̣ бхусситва̄ аттано а̄гатабха̄вам̣ джа̄на̄петва̄ екаманте нипаджджати, паччекабуддхе велам̣ саллаккхетва̄ никкханте бхуссанто пурато гаччхати. антарантара̄ паччекабуддхо там̣ вӣмам̣санто ан̃н̃ам̣ маггам̣ пат̣ипаджджати. атхасса пурато тирийам̣ т̣хатва̄ бхусситва̄ итарамаггамева нам̣ а̄ропети. атхекадивасам̣ ан̃н̃ам̣ маггам̣ пат̣ипаджджитва̄ тена пурато тирийам̣ т̣хатва̄ ва̄рийама̄нопи аниваттитва̄ сунакхам̣ па̄дена пахаритва̄ па̄йа̄си. сунакхо тасса аниваттанабха̄вам̣ н̃атва̄ нива̄санакан̣н̣е д̣ам̣ситва̄ а̄кад̣д̣ханто итарамаггамева нам̣ а̄ропеси. евам̣ со тасмим̣ балавасинехам̣ уппа̄деси.

тато апарабха̄ге паччекабуддхасса чӣварам̣ джӣри. атхасса гопа̄лако чӣвараваттха̄ни ада̄си. таменам̣ паччекабуддхо а̄ха – ‘‘а̄вусо, чӣварам̣ на̄ма екакена ка̄тум̣ дуккарам̣, пха̄сукат̣т̣ха̄нам̣ гантва̄ ка̄ресса̄мӣ’’ти. ‘‘идхева, бханте, каротха̄’’ти. ‘‘на сакка̄, а̄вусо’’ти. ‘‘тена хи, бханте, ма̄ чирам̣ бахи васиттха̄’’ти. сунакхо тесам̣ катхам̣ сун̣антова ат̣т̣ха̄си, паччекабуддхопи ‘‘тит̣т̣ха, упа̄сака̄’’ти гопа̄лакам̣ ниватта̄петва̄ веха̄сам̣ аббхуггантва̄ гандхама̄дана̄бхимукхо па̄йа̄си. сунакхасса там̣ а̄ка̄сена гаччхантам̣ дисва̄ бхуккаритва̄ т̣хитасса тасмим̣ чаккхупатхам̣ виджаханте хадайам̣ пхалитва̄ мато. тираччха̄на̄ кира на̄мете уджуджа̄тика̄ хонти акут̣ила̄. манусса̄ пана ан̃н̃ам̣ хадайена чинтенти, ан̃н̃ам̣ мукхена катхенти. тенева̄ха – ‘‘гаханан̃хетам̣, бханте, йадидам̣ манусса̄, утта̄накан̃хетам̣, бханте, йадидам̣ пасаво’’ти (ма. ни. 2.3).

ити со та̄йа уджучиттата̄йа акут̣илата̄йа ка̄лам̣ катва̄ та̄ватим̣сабхаване ниббатто аччхара̄сахассапаривуто маха̄сампаттим̣ анубхоси. тасса кан̣н̣амӯле мантайантасса саддо сол̣асайоджанат̣т̣ха̄нам̣ пхарати, пакатикатха̄саддо пана сакалам̣ дасайоджанасахассам̣ деванагарам̣ чха̄дети. теневасса ‘‘гхосакадевапутто’’ти на̄мам̣ ахоси. ‘‘кисса панеса ниссандо’’ти. паччекабуддхе пемена бхуккаран̣асса ниссандо. со таттха на чирам̣ т̣хатва̄ чави. девалокато хи девапутта̄ а̄йуккхайена пун̃н̃аккхайена а̄ха̄раккхайена копена̄ти чатӯхи ка̄ран̣ехи чаванти.

таттха йена бахум̣ пун̃н̃акаммам̣ катам̣ хоти, со девалоке уппаджджитва̄ йа̄вата̄йукам̣ т̣хатва̄ упарӯпари ниббаттати. евам̣ а̄йуккхайена чавати на̄ма. йена париттам̣ пун̃н̃ам̣ катам̣ хоти, тасса ра̄джакот̣т̣ха̄га̄ре паккхиттам̣ тичатуна̄л̣иматтам̣ дхан̃н̃ам̣ вийа антара̄ва там̣ пун̃н̃ам̣кхӣйати, антара̄ва ка̄лам̣ кароти. евам̣ пун̃н̃аккхайена чавати на̄ма. апаропи ка̄магун̣е парибхун̃джама̄но сатисаммосена а̄ха̄рам̣ апарибхун̃джитва̄ килантака̄йо ка̄лам̣ кароти. евам̣ а̄ха̄раккхайена чавати на̄ма. апаропи парасса сампаттим̣ асаханто куджджхитва̄ ка̄лам̣ кароти. евам̣ копена чавати на̄ма.

айам̣ пана ка̄магун̣е парибхун̃джанто мут̣т̣хассати хутва̄ а̄ха̄раккхайена чави, чавитва̄ ча пана косамбийам̣ нагарасобхинийа̄ куччхимхи пат̣исандхим̣ ган̣хи. са̄пи джа̄тадивасе ‘‘ким̣ ета’’нти да̄сим̣ пуччхитва̄, ‘‘путто, аййе’’ти вутте – ‘‘ханда, дже, имам̣ да̄ракам̣ каттарасуппе а̄ропетва̄ сан̇ка̄ракӯт̣е чхад̣д̣ехӣ’’ти чхад̣д̣а̄песи. нагарасобхинийо хи дхӣтарам̣ пат̣иджагганти, на путтам̣. дхӣтара̄ хи та̄сам̣ павен̣ӣ гхат̣ӣйати. да̄ракам̣ ка̄ка̄пи сунакха̄пи парива̄ретва̄ нисӣдим̣су. паччекабуддхе синехаппабхавасса бхуккаран̣асса ниссандена екопи упагантум̣ на висахи. тасмим̣ кхан̣е еко мануссо бахи никкханто там̣ ка̄касунакхасаннипа̄там̣ дисва̄, ‘‘ким̣ ну кхо ета’’нти гантва̄ да̄ракам̣ дисва̄ путтасинехам̣ пат̣илабхитва̄ ‘‘путто ме ладдхо’’ти гехам̣ неси. тада̄ косамбакасет̣т̣хи ра̄джакулам̣ гаччханто ра̄джанивесанато а̄гаччхантам̣ пурохитам̣ дисва̄, ‘‘ким̣, а̄чарийа, аджджа те титхикаран̣анаккхаттайого олокито’’ти пуччхи. ‘‘а̄ма, маха̄сет̣т̣хи, амха̄кам̣ ким̣ ан̃н̃ам̣ киччанти? джанападасса ким̣ бхависсатӣ’’ти? ‘‘ан̃н̃ам̣ наттхи, имасмим̣ пана нагаре аджджа джа̄тада̄рако джет̣т̣хакасет̣т̣хи бхависсатӣ’’ти. тада̄ сет̣т̣хино бхарийа̄ гаругаббха̄ хоти. тасма̄ со сӣгхам̣ гехам̣ пурисам̣ песеси – ‘‘гаччха бхан̣е, джа̄на̄хи нам̣ виджа̄та̄ ва̄, но ва̄’’ти. ‘‘на виджа̄йатӣ’’ти сутва̄ ра̄джа̄нам̣ дисва̄ва вегена гехам̣ гантва̄ ка̄л̣им̣ на̄ма да̄сим̣ паккоситва̄ сахассам̣ датва̄, ‘‘гаччха дже, имасмим̣ нагаре упадха̄ретва̄ сахассам̣ датва̄ аджджа джа̄тада̄ракам̣ ган̣хитва̄ ехӣ’’ти. са̄ упадха̄рентӣ там̣ гехам̣ гантва̄ да̄ракам̣ дисва̄, ‘‘айам̣ да̄рако када̄ джа̄то’’ти гахапата̄ним̣ пуччхитва̄ ‘‘аджджа джа̄то’’ти вутте, ‘‘имам̣ майхам̣ дехӣ’’ти екакаха̄пан̣ам̣ а̄дим̣ катва̄ мӯлам̣ вад̣д̣хентӣ сахассам̣ датва̄ там̣ а̄нетва̄ сет̣т̣хино дассеси. сет̣т̣хи ‘‘саче ме дхӣта̄ виджа̄йиссати, та̄йа нам̣ саддхим̣ нивесетва̄ сет̣т̣хит̣т̣ха̄насса са̄микам̣ карисса̄ми. саче ме путто виджа̄йиссати, ма̄ресса̄ми на’’нти чинтетва̄ там̣ гехе ка̄реси.

атхасса бхарийа̄ катипа̄хаччайена путтам̣ виджа̄йи. сет̣т̣хи ‘‘имасмим̣ асати мама путтова сет̣т̣хит̣т̣ха̄нам̣ лабхиссати, ида̄нева там̣ ма̄ретум̣ ват̣т̣атӣ’’ти чинтетва̄ ка̄л̣им̣ а̄мантетва̄, ‘‘гаччха, дже, ваджато гуннам̣ никкхаманавела̄йа ваджадва̄рамаджджхе имам̣ тирийам̣ нипаджджа̄пехи, га̄вийо нам̣ маддитва̄ ма̄рессанти, маддита̄маддитабха̄вам̣ панасса н̃атва̄ ехӣ’’ти а̄ха. са̄ гантва̄ гопа̄лакена ваджадва̄ре виват̣аматтейева там̣ татха̄ нипаджджа̄песи. гоган̣аджет̣т̣хако усабхо ан̃н̃асмим̣ ка̄ле саббапаччха̄ никкхамантопи там̣ дивасам̣ саббапат̣хамам̣ никкхамитва̄ да̄ракам̣ чатуннам̣ па̄да̄нам̣ антаре катва̄ ат̣т̣ха̄си. анекасатага̄вийо усабхасса две пасса̄ни гхам̣сантийо никкхамим̣су. гопа̄лакопи ‘‘айам̣ усабхо пуббе саббапаччха̄ никкхамати, аджджа пана саббапат̣хамам̣ никкхамитва̄ ваджадва̄рамаджджхе ниччалова т̣хито, ким̣ ну кхо ета’’нти чинтетва̄ гантва̄ тасса хет̣т̣ха̄ нипаннам̣ да̄ракам̣ дисва̄ путтасинехам̣ пат̣илабхитва̄, ‘‘путто ме ладдхо’’ти гехам̣ неси.

ка̄л̣ӣ гантва̄ сет̣т̣хина̄ пуччхита̄ таматтхам̣ а̄рочетва̄, ‘‘гаччха, нам̣ пуна сахассам̣ датва̄ а̄нехӣ’’ти вутта̄ сахассам̣ датва̄ пуна а̄нетва̄ ада̄си. атха нам̣ а̄ха – ‘‘амма, ка̄л̣и имасмим̣ нагаре пан̃ча сакат̣асата̄ни паччӯсака̄ле ут̣т̣ха̄йа ва̄н̣иджджа̄йа гаччханти, твам̣ имам̣ нетва̄ чаккамагге нипаджджа̄пехи, гон̣а̄ ва̄ нам̣ маддиссанти, чакка̄ ва̄ чхиндиссанти, паваттим̣ часса н̃атва̄ва а̄гаччхеййа̄сӣ’’ти. са̄ там̣ нетва̄ чаккамагге нипаджджа̄песи. тада̄ са̄кат̣икаджет̣т̣хако пурато ахоси. атхасса гон̣а̄ там̣ т̣ха̄нам̣ патва̄ дхурам̣ чхад̣д̣есум̣, пунаппунам̣ а̄ропетва̄ па̄джийама̄на̄пи пурато на гаччхим̣су. евам̣ тасса техи саддхим̣ ва̄йамантассева арун̣ам̣ ут̣т̣хахи. со ‘‘ким̣ на̄метам̣ гон̣а̄ карим̣сӯ’’ти маггам̣ олокенто да̄ракам̣ дисва̄, ‘‘бха̄рийам̣ вата ме камма’’нти чинтетва̄, ‘‘путто ме ладдхо’’ти тут̣т̣хама̄насо там̣ гехам̣ неси.

ка̄л̣ӣ гантва̄ сет̣т̣хина̄ пуччхита̄ там̣ паваттим̣ а̄чиккхитва̄, ‘‘гаччха, нам̣ пуна сахассам̣ датва̄ а̄нехӣ’’ти вутта̄ татха̄ ака̄си. атха нам̣ со а̄ха – ‘‘ида̄ни нам̣ а̄макасуса̄нам̣ нетва̄ гаччхантаре нипаджджа̄пехи, таттха сунакха̄дӣхи ва̄ кха̄дито, амануссехи ва̄ пахат̣о мариссати, ма̄та̄матабха̄ван̃часса джа̄нитва̄ва а̄гаччхеййа̄сӣ’’ти. са̄ там̣ нетва̄ таттха нипаджджа̄петва̄ екаманте ат̣т̣ха̄си. там̣ сунакхо ва̄ ка̄ко ва̄ амануссо ва̄ упасан̇камитум̣ на̄саккхи. ‘‘нану часса нева ма̄та̄ на пита̄ на бха̄тика̄дӣсу кочи раккхита̄ на̄ма аттхи, ко там̣ раккхатӣ’’ти? сунакхака̄ле паччекабуддхе синехена паваттитабхуккаран̣аматтамева там̣ раккхати. атхеко аджапа̄лако анекасахасса̄ аджа̄ гочарам̣ ненто суса̄напассена гаччхати. ека̄ аджа̄ пан̣н̣а̄ни кха̄дама̄на̄ гаччхантарам̣ павит̣т̣ха̄ да̄ракам̣ дисва̄ джан̣н̣укехи т̣хатва̄ да̄ракасса тханам̣ ада̄си, аджапа̄лакена ‘‘хе хе’’ти садде катепи на никкхами. со ‘‘йат̣т̣хийа̄ нам̣ пахаритва̄ нӣхарисса̄мӣ’’ти гаччхантарам̣ павит̣т̣хо джан̣н̣укехи т̣хатва̄ да̄ракам̣ кхӣрам̣ па̄йантим̣ аджим̣ дисва̄ да̄раке путтасинехам̣ пат̣илабхитва̄, ‘‘путто ме ладдхо’’ти а̄да̄йа пакка̄ми.

ка̄л̣ӣ гантва̄ сет̣т̣хина̄ пуччхита̄ там̣ паваттим̣ а̄чиккхитва̄, ‘‘гаччха, там̣ пуна сахассам̣ датва̄ а̄нехӣ’’ти вутта̄ татха̄ ака̄си. атха нам̣ а̄ха – ‘‘амма ка̄л̣и, имам̣ а̄да̄йа чорапапа̄тапаббатам̣ абхирухитва̄ папа̄те кхипа, паббатакуччхийам̣ пат̣ихан̃н̃ама̄но кхан̣д̣а̄кхан̣д̣ико хутва̄ бхӯмийам̣ патиссати, мата̄матабха̄ван̃часса н̃атва̄ва а̄гаччхеййа̄сӣ’’ти. са̄ там̣ таттха нетва̄ паббатаматтхаке т̣хатва̄ кхипи. там̣ кхо пана паббатакуччхим̣ нисса̄йа маха̄вел̣угумбо паббата̄нуса̄ренева вад̣д̣хи, тасса маттхакам̣ гханаджа̄то джин̃джукагумбо аваттхари. да̄рако патанто коджаваке вийа тасмим̣ пати. там̣ дивасан̃ча нал̣ака̄раджет̣т̣хакасса вел̣убали патто хоти. со путтена саддхим̣ гантва̄ там̣ вел̣угумбам̣ чхиндитум̣ а̄рабхи. тасмим̣ чаланте да̄рако саддамака̄си. со ‘‘да̄ракасаддо вийа̄’’ти екена пассена абхирухитва̄ там̣ дисва̄, ‘‘путто ме ладдхо’’ти тут̣т̣хачитто а̄да̄йа гато.

ка̄л̣ӣ сет̣т̣хисса сантикам̣ гантва̄ тена пуччхита̄ там̣ паваттим̣ а̄чиккхитва̄, ‘‘гаччха, нам̣ пуна сахассам̣ датва̄ а̄нехӣ’’ти вутта̄ татха̄ ака̄си. сет̣т̣хино идан̃чидан̃ча каронтассева да̄рако вад̣д̣хито ‘‘гхосако’’твевасса на̄мам̣ ахоси. со сет̣т̣хино аккхимхи кан̣т̣ако вийа кха̄йи, уджукам̣ там̣ олокетумпи на висати. атхасса ма̄ран̣ӯпа̄йам̣ чинтенто аттано саха̄йакасса кумбхака̄расса сантикам̣ гантва̄, ‘‘када̄ твам̣ а̄ва̄пам̣ а̄лимпессасӣ’’ти пуччхитва̄ – ‘‘све’’ти вутте, ‘‘тена хи идам̣ сахассам̣ гахетва̄ мама екам̣ каммам̣ карохӣ’’ти а̄ха. ‘‘ким̣, са̄мӣ’’ти? ‘‘еко ме аваджа̄тапутто аттхи, там̣ тава сантикам̣ песесса̄ми, атха нам̣ гахетва̄ габбхам̣ павесетва̄ тикхин̣а̄йа ва̄сийа̄ кхан̣д̣а̄кхан̣д̣икам̣ чхиндитва̄ ча̄т̣ийам̣ паккхипитва̄ а̄ва̄пе пачеййа̄си, идам̣ те сахассам̣ саччака̄расадисам̣. уттарим̣ пана те каттаббайуттакам̣ паччха̄ карисса̄мӣ’’ти. кумбхака̄ро ‘‘са̄дхӯ’’ти сампат̣иччхи. сет̣т̣хи пунадивасе гхосакам̣ паккоситва̄, ‘‘хиййо майа̄ кумбхака̄ро екам̣ каммам̣ а̄н̣атто, ехи, твам̣ тасса сантикам̣ гантва̄ евам̣ вадехи – ‘хиййо кира ме питара̄ а̄н̣аттам̣ каммам̣ ниппха̄дехӣ’’’ти пахин̣и. со ‘‘са̄дхӯ’’ти агама̄си. там̣ таттха гаччхантам̣ итаро сет̣т̣хино путто да̄ракехи саддхим̣ гул̣ам̣ кӣл̣анто дисва̄ там̣ паккоситва̄, ‘‘кухим̣ гаччхаси бха̄тика̄’’ти пуччхитва̄ ‘‘питу са̄санам̣ гахетва̄ кумбхака̄расса сантика’’нти вутте ‘‘ахам̣ таттха гамисса̄ми. име мам̣ да̄рака̄ бахум̣ лаккхам̣ джиним̣су, там̣ ме пат̣иджинитва̄ дехӣ’’ти а̄ха. ‘‘ахам̣ питу бха̄йа̄мӣ’’ти. ‘‘ма̄ бха̄йи, бха̄тика, ахам̣ там̣ са̄санам̣ харисса̄ми. бахӯхи джито, йа̄ва̄хам̣ а̄гаччха̄ми, та̄ва ме лаккхам̣ пат̣иджина̄’’ти.

гхосако кира гул̣акӣл̣а̄йа чхеко, тена нам̣ евам̣ нибандхи. сопи там̣ ‘‘тена хи гантва̄ кумбхака̄рам̣ вадехи – ‘питара̄ кира ме хиййо екам̣ каммам̣ а̄н̣аттам̣, там̣ ниппха̄дехӣ’’’ти ватва̄ уййоджеси. со тасса сантикам̣ гантва̄ татха̄ авача. атха нам̣ кумбхака̄ро сет̣т̣хина̄ вуттанийа̄менева ма̄ретва̄ а̄ва̄пе кхипи. гхосакопи дивасабха̄гам̣ кӣл̣итва̄ са̄йанхасамайе гехам̣ гантва̄ ‘‘ким̣, та̄та, на гатосӣ’’ти вутте аттано агатака̄ран̣ан̃ча канит̣т̣хасса гатака̄ран̣ан̃ча а̄рочеси. там̣ сутва̄ сет̣т̣хи ‘‘ахам̣ дхӣ’’ти маха̄виравам̣ виравитва̄ сакаласарӣре паккутхиталохито вийа хутва̄, ‘‘амбхо, кумбхака̄ра, ма̄ мам̣ на̄сайи, ма̄ мам̣ на̄сайӣ’’ти ба̄ха̄ паггайха канданто тасса сантикам̣ агама̄си. кумбхака̄ро там̣ татха̄ а̄гаччхантам̣ дисва̄, ‘‘са̄ми, ма̄ саддам̣ кари, каммам̣ те ниппханна’’нти а̄ха. со паббатена вийа махантена сокена аваттхат̣о хутва̄ анаппакам̣ доманассам̣ пат̣исам̣ведеси. йатха̄ там̣ аппадут̣т̣хасса падуссама̄но. тена̄ха бхагава̄ –

‘‘йо дан̣д̣ена адан̣д̣есу, аппадут̣т̣хесу дуссати;

дасаннаман̃н̃атарам̣ т̣ха̄нам̣, кхиппамева нигаччхати.

‘‘веданам̣ пхарусам̣ джа̄ним̣, сарӣрасса ча бхеданам̣;

гарукам̣ ва̄пи а̄ба̄дхам̣, читтаккхепан̃ча па̄пун̣е.

‘‘ра̄джато ва̄ упасаггам̣, аббхаккха̄нан̃ча да̄рун̣ам̣;

париккхайан̃ча н̃а̄тӣнам̣, бхога̄нан̃ча пабхан̇гурам̣.

‘‘атха ва̄сса ага̄ра̄ни, агги д̣ахати па̄вако;

ка̄йасса бхеда̄ дуппан̃н̃о, нирайам̣ сопападжджатӣ’’ти. (дха. па. 137-140);

евам̣ сантепи пуна нам̣ сет̣т̣хи уджукам̣ олокетум̣ на саккоти. ‘‘кинти нам̣ ма̄реййа’’нти чинтенто, ‘‘мама га̄масате а̄йуттакасса сантикам̣ песетва̄ ма̄ресса̄мӣ’’ти упа̄йам̣ дисва̄, ‘‘айам̣ ме аваджа̄тапутто, имам̣ ма̄ретва̄ ваччакӯпе кхипату, евам̣ кате ахам̣ ма̄туласса каттаббайуттакам̣ паччха̄ джа̄нисса̄мӣ’’ти тасса пан̣н̣ам̣ ликхитва̄, ‘‘та̄та гхосака, амха̄кам̣ га̄масате а̄йуттако аттхи, имам̣ пан̣н̣ам̣ харитва̄ тасса дехӣ’’ти ватва̄ пан̣н̣ам̣ тасса дуссанте бандхи. со пана аккхарасамайам̣ на джа̄на̄ти. дахарака̄лато пат̣т̣ха̄йа хи нам̣ ма̄ра̄пентова сет̣т̣хи ма̄ретум̣ на̄саккхи, ким̣ аккхарасамайам̣ сиккха̄пессати? ити со аттано ма̄ра̄панапан̣н̣амева дуссанте бандхитва̄ никкхаманто а̄ха – ‘‘па̄тхеййам̣ ме, та̄та, наттхӣ’’ти. ‘‘па̄тхеййена те каммам̣ наттхи, антара̄магге ‘асукага̄ме на̄ма мамасаха̄йако сет̣т̣хи аттхи, тасса гхаре па̄тара̄сам̣ катва̄ пурато гаччха̄хӣ’’’ти. со ‘‘са̄дхӯ’’ти питарам̣ вандитва̄ никкханто там̣ га̄мам̣ патва̄ сет̣т̣хисса гхарам̣ пуччхитва̄ гантва̄ сет̣т̣хиджа̄йам̣ пасси. ‘‘твам̣ куто а̄гатосӣ’’ти ча вутте, ‘‘антонагарато’’ти а̄ха. ‘‘касса путтосӣ’’ти? ‘‘тумха̄кам̣ саха̄йакасет̣т̣хино, амма̄’’ти. ‘‘твам̣си гхосако на̄ма̄’’ти? ‘‘а̄ма, амма̄’’ти. тасса̄ саха дассаненева тасмим̣ путтасинехо уппаджджи. сет̣т̣хино панека̄ дхӣта̄ аттхи паннарасасол̣асавассуддесика̄ абхирӯпа̄ па̄са̄дика̄, там̣ раккхитум̣ екамева песанака̄рикам̣ да̄сим̣ датва̄ саттабхӯмикасса па̄са̄дасса упариматале сиригаббхе васа̄пенти. сет̣т̣хидхӣта̄ тасмим̣ кхан̣е там̣ да̄сим̣ антара̄пан̣ам̣ песеси. атха нам̣ сет̣т̣хиджа̄йа̄ дисва̄, ‘‘кухим̣ гаччхасӣ’’ти пуччхитва̄, ‘‘аййадхӣта̄йа песанена̄’’ти вутте ‘‘ито та̄ва ехи, тит̣т̣хату песанам̣, путтасса ме пӣт̣хакам̣ аттхаритва̄ па̄де дховитва̄ телам̣ маккхитва̄ сайанам̣ аттхаритва̄ дехи, паччха̄ песанам̣ кариссасӣ’’ти а̄ха. са̄ татха̄ ака̄си.

атха нам̣ чирена̄гатам̣ сет̣т̣хидхӣта̄ сантаджджеси. атха нам̣ са̄ а̄ха – ‘‘ма̄ ме куджджхи, сет̣т̣хипутто гхосако а̄гато, тасса идан̃чидан̃ча катва̄ таттха гантва̄ а̄гата̄мхӣ’’ти. сет̣т̣хидхӣта̄йа ‘‘сет̣т̣хипутто гхосако’’ти на̄мам̣ сутва̄ва пемам̣ чхавийа̄дӣни чхиндитва̄ ат̣т̣химин̃джам̣ а̄хачча т̣хитам̣. котухалака̄ласмин̃хи са̄ тасса паджа̄патӣ хутва̄ на̄л̣икоданам̣ паччекабуддхасса ада̄си, тасса̄нубха̄вена̄гантва̄ имасмим̣ сет̣т̣хикуле ниббатта̄. ити там̣ со пуббасинехо аваттхаритва̄ ган̣хи. тена̄ха бхагава̄ –

‘‘пуббева саннива̄сена, паччуппаннахитена ва̄;

евам̣ там̣ джа̄йате пемам̣, уппалам̣ва йатходаке’’ти. (джа̄. 1.2.174);

атха нам̣ пуччхи – ‘‘кухим̣ со, амма̄’’ти? ‘‘сайане нипанно нидда̄йатӣ’’ти. ‘‘аттхи панасса хаттхе кин̃чӣ’’ти? ‘‘дуссанте пан̣н̣ам̣ аттхӣ’’ти. са̄ ‘‘ким̣ пан̣н̣ам̣ ну кхо ета’’нти тасмим̣ нидда̄йанте ма̄та̄питӯнам̣ ан̃н̃авихитата̄йа апассанта̄нам̣ отаритва̄ самӣпам̣ гантва̄ там̣ пан̣н̣ам̣ мочетва̄ а̄да̄йа аттано габбхам̣ пависитва̄ два̄рам̣ пидха̄йа ва̄тапа̄нам̣ виваритва̄ аккхарасамайе кусалата̄йа пан̣н̣ам̣ ва̄четва̄, ‘‘ахо вата ба̄ло, аттано маран̣апан̣н̣ам̣ дуссанте бандхитва̄ вичарати, саче майа̄ на дит̣т̣хам̣ асса, наттхисса джӣвита’’нти там̣ пан̣н̣ам̣ пха̄летва̄ сет̣т̣хисса вачанена апарам̣ пан̣н̣ам̣ ликхи – ‘‘айам̣ мама путто гхосако на̄ма, га̄масатато пан̣н̣а̄ка̄рам̣ а̄хара̄петва̄ имасса джанападасет̣т̣хино дхӣтара̄ саддхим̣ ман̇галам̣ катва̄ аттано васанага̄масса маджджхе двибхӯмакам̣ гехам̣ ка̄ретва̄ па̄ка̄рапариккхепена чева пурисагуттийа̄ ча сусам̣вихита̄раккхам̣ кароту, майхан̃ча ‘идан̃чидан̃ча майа̄ ката’нти са̄санам̣ песету, евам̣ кате ахам̣ ма̄туласса каттаббайуттакам̣ паччха̄ джа̄нисса̄мӣ’’ти, ликхитва̄ ча пана сан̇гхаритва̄ отаритва̄ дуссантейевасса бандхи.

со дивасабха̄гам̣ нидда̄йитва̄ ут̣т̣ха̄йа бхун̃джитва̄ пакка̄ми. пунадивасе па̄това там̣ га̄мам̣ гантва̄ а̄йуттакам̣ га̄макиччам̣ каронтам̣йева пасси. со там̣ дисва̄, ‘‘ким̣, та̄та̄’’ти пуччхи. ‘‘питара̄ ме тумха̄кам̣ пан̣н̣ам̣ песита’’нти. ‘‘ким̣ пан̣н̣ам̣, та̄та, а̄хара̄’’ти пан̣н̣ам̣ гахетва̄ ва̄четва̄ тут̣т̣хама̄насо ‘‘пассатха, бхо, мама са̄мино майи синехам̣ катва̄ джет̣т̣хапуттасса ме ман̇галам̣ каротӯ’’ти мама сантикам̣ пахин̣и. ‘‘сӣгхам̣ да̄руа̄дӣни а̄харатха̄’’ти гахапатике ватва̄ га̄мамаджджхе вуттапака̄рам̣ гехам̣ ка̄ра̄петва̄ га̄масатато пан̣н̣а̄ка̄рам̣ а̄хара̄петва̄ джанападасет̣т̣хино сантика̄ дхӣтарам̣ а̄нетва̄ ман̇галам̣ катва̄ сет̣т̣хисса са̄санам̣ пахин̣и ‘‘идан̃чидан̃ча майа̄ ката’’нти.

там̣ сутва̄ сет̣т̣хино ‘‘йам̣ ка̄реми, там̣ на хоти; йам̣ на ка̄реми, тадева хотӣ’’ти махантам̣ доманассам̣ уппаджджи. путтасокена саддхим̣ со соко екато хутва̄ куччхид̣а̄хам̣ уппа̄детва̄ атиса̄рам̣ джанеси. сет̣т̣хидхӣта̄пи ‘‘саче кочи сет̣т̣хино сантика̄ а̄гаччхати, мама акатхетва̄ сет̣т̣хипуттасса пат̣хаматарам̣ ма̄ катхайиттха̄’’ти джане а̄н̣а̄песи. сет̣т̣хипи кхо ‘‘да̄ни там̣ дут̣т̣хапуттам̣ мама са̄патеййасса са̄микам̣ на карисса̄мӣ’’ти чинтетва̄ екам̣ а̄йуттакам̣ а̄ха – ‘‘ма̄тула, путтам̣ ме дат̣т̣хука̄момхи, екам̣ па̄дамӯликам̣ песетва̄ мама путтам̣ паккоса̄пехӣ’’ти. со ‘‘са̄дхӯ’’ти ватва̄ пан̣н̣ам̣ датва̄ екам̣ пурисам̣ песеси. сет̣т̣хидхӣта̄пи тасса а̄гантва̄ два̄ре т̣хитабха̄вам̣ сутва̄ там̣ паккоса̄петва̄, ‘‘ким̣, та̄та̄’’ти пуччхи. со а̄ха – ‘‘сет̣т̣хи гила̄но, путтам̣ пасситум̣ паккоса̄песи, аййе’’ти. ‘‘ким̣, та̄та, балава̄, дуббало’’ти? ‘‘балава̄ та̄ва, а̄ха̄рам̣ бхун̃джатийева, аййе’’ти. са̄ сет̣т̣хипуттам̣ аджа̄на̄петва̄ва тасса нивесанан̃ча париббайан̃ча да̄петва̄ ‘‘майа̄ песитака̄ле гамиссаси, аччхассу та̄ва̄’’ти а̄ха. сет̣т̣хи пуна а̄йуттакам̣ авача, ‘‘ким̣, ма̄тула, на те мама путтасса сантикам̣ пахита’’нти? ‘‘пахитам̣, са̄ми, гатапурисо на та̄ва етӣ’’ти. ‘‘тена хи пуна апарам̣ песехӣ’’ти. со песеси. сет̣т̣хидхӣта̄ тасмимпи татхева пат̣ипаджджи. атха сет̣т̣хино рого балава̄ джа̄то, екам̣ бха̄джанам̣ пависати, екам̣ никкхамати. пуна сет̣т̣хи а̄йуттакам̣ пуччхи – ‘‘ким̣, ма̄тула, на те мама путтасса сантикам̣ пахита’’нти? ‘‘пахитам̣, са̄ми, гатапурисо на та̄ва етӣ’’ти. ‘‘тена хи пуна апарам̣ песехӣ’’ти. со песеси. сет̣т̣хидхӣта̄ татийава̄ре а̄гатампи там̣ паваттим̣ пуччхи. со ‘‘ба̄л̣хагила̄но, аййе, сет̣т̣хи а̄ха̄рам̣ паччхиндитва̄ маччупара̄йан̣о джа̄то, екам̣ бха̄джанам̣ никкхамати, екам̣ пависатӣ’’ти а̄ха. сет̣т̣хидхӣта̄ ‘‘ида̄ни гантум̣ ка̄ло’’ти сет̣т̣хипуттасса ‘‘пита̄ те кира гила̄но’’ти а̄рочетва̄ ‘‘ким̣ вадеси бхадде’’ти вутте ‘‘апха̄сукамасса, са̄мӣ’’ти а̄ха. ‘‘ида̄ни ким̣ ка̄табба’’нти. са̄ми? ‘‘га̄масатато вут̣т̣ха̄накапан̣н̣а̄ка̄рам̣ а̄да̄йа гантва̄ пассисса̄ма на’’нти. со ‘‘са̄дхӯ’’ти пан̣н̣а̄ка̄рам̣ а̄хара̄петва̄ сакат̣ехи а̄да̄йа пакка̄ми.

атха нам̣ са̄ ‘‘пита̄ те дуббало, еттакам̣ пан̣н̣а̄ка̄рам̣ гахетва̄ гаччханта̄нам̣ папан̃чо бхависсати, етам̣ ниватта̄пехӣ’’ти ватва̄ там̣ саббам̣ аттано кулагехам̣ песетва̄ пуна там̣ а̄ха – ‘‘са̄ми, твам̣ аттано питу па̄дапассе тит̣т̣хеййа̄си, ахам̣ уссӣсакапассе т̣хасса̄мӣ’’ти. гехам̣ пависама̄на̄йева ча ‘‘гехасса пурато ча паччхато ча а̄раккхам̣ ган̣хатха̄’’ти аттано пурисе а̄н̣а̄песи. павит̣т̣хака̄ле пана сет̣т̣хипутто питу па̄дапассе ат̣т̣ха̄си, итара̄ уссӣсакапассе.

тасмим̣ кхан̣е сет̣т̣хи утта̄нако нипанно хоти. а̄йуттако пана тасса па̄де паримаджджанто ‘‘путто те, са̄ми, а̄гато’’ти а̄ха. ‘‘кухим̣ со’’ти? ‘‘еса па̄дамӯле т̣хито’’ти. атха нам̣ дисва̄ а̄йакаммикам̣ паккоса̄петва̄, ‘‘мама гехе киттакам̣ дхана’’нти пуччхи. ‘‘са̄ми, дханассева чатта̄лӣсакот̣ийо, упабхогапарибхогабхан̣д̣а̄нам̣ пана ванага̄маккхеттадвипадачатуппадайа̄нава̄хана̄нан̃ча айан̃ча айан̃ча париччхедо’’ти вутте, ‘‘ахам̣ еттакам̣ дханам̣ мама путтасса гхосакасса на демӣ’’ти ваттука̄мо ‘‘демӣ’’ти а̄ха. там̣ сутва̄ сет̣т̣хидхӣта̄ ‘‘айам̣ пуна катхенто ан̃н̃ам̣ кин̃чи катхеййа̄’’ти чинтетва̄ сока̄тура̄ вийа кесе викиритва̄ родама̄на̄ ‘‘ким̣ на̄метам̣, та̄та, вадетха, идампи на̄ма во вачанам̣ сун̣ома, алаккхика̄ ватамха̄’’ти ватва̄ маттхакена нам̣ урамаджджхе пахарантӣ патитва̄ йатха̄ пуна ваттум̣ на саккоти, татха̄сса урамаджджхе маттхакена гхам̣сентӣ а̄роданам̣ дассеси. сет̣т̣хи там̣кхан̣ан̃н̃ева ка̄ламака̄си. ‘‘сет̣т̣хи мато’’ти гантва̄ утенасса ран̃н̃о а̄рочайим̣су. ра̄джа̄ тасса сарӣракиччам̣ ка̄ра̄петва̄, ‘‘аттхи панасса путто ва̄ дхӣта̄ ва̄’’ти пуччхи. ‘‘аттхи, дева, гхосако на̄ма тасса путто, саббам̣ са̄патеййам̣ тасса ниййа̄детва̄ва мато, дева̄’’ти.

ра̄джа̄ апарабха̄ге сет̣т̣хипуттам̣ паккоса̄песи. тасмин̃ча дивасе дево васси. ра̄джан̇ган̣е таттха таттха удакам̣ сан̣т̣ха̄ти. сет̣т̣хипутто ‘‘ра̄джа̄нам̣ пассисса̄мӣ’’ти па̄йа̄си. ра̄джа̄ ва̄тапа̄нам̣ виваритва̄ там̣ а̄гаччхантам̣ олокенто ра̄джан̇ган̣е удакам̣ лан̇гхитва̄ а̄гаччхантам̣ дисва̄ а̄гантва̄ вандитва̄ т̣хитам̣ ‘‘твам̣ гхосако на̄ма, та̄та̄’’ти пуччхитва̄ ‘‘а̄ма, дева̄’’ти вутте ‘‘пита̄ ме матоти ма̄ сочи, тава петтикам̣ сет̣т̣хит̣т̣ха̄нам̣ туйхамева дасса̄мӣ’’ти там̣ самасса̄сетва̄ ‘‘гаччха, та̄та̄’’ти уййоджеси. ра̄джа̄ гаччхантан̃ча нам̣ олокентова ат̣т̣ха̄си. со а̄гаманака̄ле лан̇гхитам̣ удакам̣ гаманака̄ле отаритва̄ сан̣икам̣ агама̄си. атха нам̣ ра̄джа̄ татова паккоса̄петва̄, ‘‘ким̣ ну кхо, та̄та, твам̣ мама сантикам̣ а̄гаччханто удакам̣ лан̇гхитва̄ а̄гамма гаччханто отаритва̄ сан̣икам̣ гаччхасӣ’’ти пуччхи. ‘‘а̄ма, дева, ахам̣ тасмим̣ кхан̣е кума̄рако, кӣл̣анака̄ло на̄ма, со ида̄ни пана ме девена т̣ха̄нантарам̣ пат̣иссутам̣. тасма̄ йатха̄ пуре ачаритва̄ ида̄ни саннисиннена хутва̄ чаритум̣ ват̣т̣атӣ’’ти. там̣ сутва̄ ра̄джа̄ ‘‘дхитима̄йам̣ пурисо, ида̄невасса т̣ха̄нантарам̣ дасса̄мӣ’’ти питара̄ бхуттам̣ бхогам̣ датва̄ саббасатена сет̣т̣хит̣т̣ха̄нам̣ ада̄си.

со ратхе т̣хатва̄ нагарам̣ падаккхин̣ам̣ ака̄си. олокитолокитат̣т̣ха̄нам̣ кампати. сет̣т̣хидхӣта̄ ка̄л̣ида̄сийа̄ саддхим̣ мантайама̄на̄ нисинна̄ ‘‘амма ка̄л̣и, путтасса те еттика̄ сампатти мам̣ нисса̄йа уппанна̄’’ти а̄ха. ‘‘ким̣ ка̄ран̣а̄, амма̄’’ти? ‘‘айан̃хи аттано маран̣апан̣н̣ам̣ дуссанте бандхитва̄ амха̄кам̣ гхарам̣ а̄гато, атхасса майа̄ там̣ пан̣н̣ам̣ пха̄летва̄ майа̄ саддхим̣ ман̇галакаран̣аттха̄йа ан̃н̃ам̣ пан̣н̣ам̣ ликхитва̄ еттакам̣ ка̄лам̣ таттха а̄раккхо като’’ти. ‘‘амма, твам̣ еттакам̣ пассаси, имам̣ пана сет̣т̣хи дахарака̄лато пат̣т̣ха̄йа ма̄ретука̄мо ма̄ретум̣ на̄саккхи, кевалам̣ имам̣ нисса̄йа бахум̣ дханам̣ кхӣйӣ’’ти. ‘‘амма, атибха̄рийам̣ вата сет̣т̣хина̄ ката’’нти. нагарам̣ падаккхин̣ам̣ катва̄ гехам̣ пависантам̣ пана нам̣ дисва̄, ‘‘айам̣ еттика̄ сампатти мам̣ нисса̄йа уппанна̄’’ти хаситам̣ ака̄си. атха нам̣ сет̣т̣хипутто дисва̄, ‘‘ким̣ ка̄ран̣а̄ хасӣ’’ти пуччхи. ‘‘екам̣ ка̄ран̣ам̣ нисса̄йа̄’’ти. ‘‘катхехи на’’нти? ‘‘са̄ на катхеси’’. со ‘‘саче на катхессаси, двидха̄ там̣ чхиндисса̄мӣ’’ти таджджетва̄ асим̣ никкад̣д̣хи. са̄ ‘‘айам̣ еттика̄ сампатти тайа̄ мам̣ нисса̄йа ладдха̄ти чинтетва̄ хасита’’нти а̄ха. ‘‘йади мама питара̄ аттано сантакам̣ майхам̣ ниййа̄дитам̣, твам̣ еттха ким̣ хосӣ’’ти? со кира еттакам̣ ка̄лам̣ кин̃чи на джа̄на̄ти, тенасса̄ вачанам̣ на саддахи. атхасса са̄ ‘‘тумха̄кам̣ питара̄ маран̣апан̣н̣ам̣ датва̄ песита̄, тумхе майа̄ идан̃чидан̃ча катва̄ раккхита̄’’ти саббам̣ катхеси. ‘‘твам̣ абхӯтам̣ катхесӣ’’ти асаддаханто ‘‘ма̄тарам̣ ка̄л̣им̣ пуччхисса̄мӣ’’ти чинтетва̄ ‘‘евам̣ кира, амма̄’’ти. ‘‘а̄ма, та̄та, дахарака̄лато пат̣т̣ха̄йа там̣ ма̄ретука̄мо ма̄ретум̣ асакконто там̣ нисса̄йа бахум̣ дханам̣ кхӣйи, саттасу т̣ха̄несу твам̣ маран̣ато мутто, ида̄ни бхогага̄мато а̄гамма саббасатена саддхим̣ сет̣т̣хит̣т̣ха̄нам̣ патто’’ти. со там̣ сутва̄ ‘‘бха̄рийам̣ вата каммам̣, еварӯпа̄ кхо пана маран̣а̄ муттасса мама пама̄даджӣвитам̣ джӣвитум̣ айуттам̣, аппаматто бхависса̄мӣ’’ти чинтетва̄ девасикам̣ сахассам̣ виссаджджетва̄ аддхикакапан̣а̄дӣнам̣ да̄нам̣ пат̣т̣хапеси. митто на̄масса кут̣умбико да̄набйа̄ват̣о ахоси. айам̣ гхосакасет̣т̣хино уппатти.

тасмим̣ пана ка̄ле бхаддаватӣнагаре бхаддаватийасет̣т̣хи на̄ма гхосакасет̣т̣хино адит̣т̣хапуббасаха̄йако ахоси. бхаддаватӣнагарато а̄гата̄нам̣ ва̄н̣иджа̄нам̣ сантике гхосакасет̣т̣хи бхаддаватийасет̣т̣хино сампаттин̃ча вайаппадесан̃ча сутва̄ тена саддхим̣ саха̄йакабха̄вам̣ иччханто пан̣н̣а̄ка̄рам̣ песеси. бхаддаватийасет̣т̣хипи косамбито а̄гата̄нам̣ ва̄н̣иджа̄нам̣ сантике гхосакасет̣т̣хино сампаттин̃ча вайаппадесан̃ча сутва̄ тена саддхим̣ саха̄йакабха̄вам̣ иччханто пан̣н̣а̄ка̄рам̣ песеси. евам̣ те ан̃н̃аман̃н̃ам̣ адит̣т̣хапуббасаха̄йака̄ хутва̄ васим̣су. апарабха̄ге бхаддаватийасет̣т̣хино гехе ахива̄тарого патито. тасмим̣ патите пат̣хамам̣ маккхика̄ маранти, тато ануккаменева кӣт̣а̄ мӯсика̄ куккут̣а̄ сӯкара̄ га̄во да̄сӣ да̄са̄ саббапаччха̄ гхарама̄нусака̄пи маранти. тесу йе бхиттим̣ бхиндитва̄ пала̄йанти, те джӣвитам̣ лабханти, тада̄ пана сет̣т̣хи ча бхарийа̄ ча дхӣта̄ часса татха̄ пала̄йитва̄ гхосакасет̣т̣хим̣ пасситум̣ паттхента̄ косамбимаггам̣ пат̣ипаджджим̣су. те антара̄маггейева кхӣн̣апа̄тхеййа̄ ва̄та̄тапена чева кхуппипа̄са̄хи ча килантасарӣра̄ киччхена косамбим̣ патва̄ удакапха̄сукат̣т̣ха̄не т̣хатва̄ нхатва̄ нагарадва̄ре екам̣ са̄лам̣ пависим̣су.

тато сет̣т̣хи бхарийам̣ а̄ха – ‘‘бхадде, имина̄ нӣха̄рена гаччханта̄ виджа̄тама̄туйа̄пи амана̄па̄ хонти, саха̄йако кира ме аддхикакапан̣а̄дӣнам̣ девасикам̣ сахассам̣ виссаджджетва̄ да̄нам̣ да̄песи. таттха дхӣтарам̣ песетва̄ а̄ха̄рам̣ а̄хара̄петва̄ ека̄хам̣ двӣхам̣ идхева сарӣрам̣ сантаппетва̄ саха̄йакам̣ пассисса̄ма̄’’ти. са̄ ‘‘са̄дху, са̄мӣ’’ти. те са̄ла̄йамева васим̣су. пунадивасе ка̄ле а̄рочите капан̣аддхика̄дӣсу а̄ха̄раттха̄йа гаччхантесу ма̄та̄питаро, ‘‘амма, гантва̄ амха̄кам̣ а̄ха̄рам̣ а̄хара̄’’ти дхӣтарам̣ песайим̣су. маха̄бхогакуласса дхӣта̄ випаттийа̄ аччхинналаджджита̄йа аладжджама̄на̄ па̄тим̣ гахетва̄ капан̣аджанена саддхим̣ а̄ха̄раттха̄йа гантва̄ ‘‘кати пат̣ивӣсе ган̣хиссаси, амма̄’’ти пут̣т̣ха̄ ча пана ‘‘тайо’’ти а̄ха. атхасса̄ тайо пат̣ивӣсе ада̄си. та̄йа бхатте а̄хат̣е тайопи екато бхун̃джитум̣ нисӣдим̣су.

атха ма̄та̄дхӣтаро сет̣т̣хим̣ а̄хам̣су – ‘‘са̄ми, випатти на̄ма маха̄кула̄нампи уппаджджати, ма̄ амхе олокетва̄ бхун̃джа, ма̄ чинтайӣ’’ти. ити нам̣ на̄наппака̄рехи йа̄читва̄ бходжесум̣. со бхун̃джитва̄ а̄ха̄рам̣ джӣра̄петум̣ асакконто арун̣е уггаччханте ка̄ламака̄си. ма̄та̄дхӣтаро на̄наппака̄рехи паридевитва̄ родим̣су. кума̄рика̄ пунадивасе родама̄на̄ а̄ха̄раттха̄йа гантва̄, ‘‘кати пат̣ивӣсе ган̣хиссасӣ’’ти вутта̄, ‘‘две’’ти ватва̄ а̄ха̄рам̣ а̄харитва̄ ма̄тарам̣ йа̄читва̄ бходжеси. са̄пи та̄йа йа̄чийама̄на̄ бхун̃джитва̄ а̄ха̄рам̣ джӣра̄петум̣ асакконтӣ там̣ дивасамева ка̄ламака̄си. кума̄рика̄ екика̄ва родитва̄ паридевитва̄ та̄йа дуккхуппаттийа̄ ативийа сан̃джа̄тачха̄такадуккха̄ пунадивасе йа̄чакехи саддхим̣ родантӣ а̄ха̄раттха̄йа гантва̄, ‘‘кати пат̣ивӣсе ган̣хиссаси, амма̄’’ти вутта̄ ‘‘ека’’нти а̄ха. миттакут̣умбико там̣ тайо дивасе бхаттам̣ ган̣хантим̣ сан̃джа̄на̄ти, тена там̣ ‘‘апехи насса, васали, аджджа тава куччхиппама̄н̣ам̣ ан̃н̃а̄сӣ’’ти а̄ха. хироттаппасампанна̄ куладхӣта̄ паччорасмим̣ саттипаха̄рам̣ вийа ван̣е кха̄родакасечанакам̣ вийа ча патва̄ ‘‘ким̣, са̄мӣ’’ти а̄ха. ‘‘тайа̄ пуре тайо кот̣т̣ха̄са̄ гахита̄, хиййо две, аджджа екам̣ ган̣ха̄си. аджджа те аттано куччхиппама̄н̣ам̣ н̃а̄та’’нти. ‘‘ма̄ мам̣, са̄ми, ‘аттанова аттха̄йа ган̣хӣ’ти ман̃н̃иттха̄’’ти. ‘‘атха касма̄ евам̣ ган̣хӣ’’ти? ‘‘пуре тайо джана̄ ахумха, са̄ми, хиййо две, аджджа екика̄ва джа̄та̄мхӣ’’ти. со ‘‘кена ка̄ран̣ена̄’’ти пуччхитва̄ а̄дито пат̣т̣ха̄йа та̄йа катхитам̣ саббам̣ паваттим̣ сутва̄ ассӯни сандха̄ретум̣ асакконто сан̃джа̄табалавадоманассо хутва̄, ‘‘амма, евам̣ санте ма̄ чинтайи, твам̣ бхаддаватийасет̣т̣хино дхӣта̄ аджджака̄лато пат̣т̣ха̄йа мама дхӣта̄йева на̄ма̄’’ти ватва̄ сӣсе чумбитва̄ гхарам̣ нетва̄ аттано джет̣т̣хадхӣтут̣т̣ха̄не т̣хапеси.

са̄ да̄нагге учча̄саддам̣ маха̄саддам̣ сутва̄, ‘‘та̄та, касма̄ етам̣ джанам̣ ниссаддам̣ катва̄ да̄нам̣ на детха̄’’ти а̄ха. ‘‘на сакка̄ ка̄тум̣, амма̄’’ти. ‘‘сакка̄, та̄та̄’’ти. ‘‘катхам̣ сакка̄, амма̄’’ти? ‘‘та̄та да̄наггам̣ париккхипитва̄ екекассева павесанаппама̄н̣ена две два̄ра̄ни йоджетва̄, ‘екена два̄рена пависитва̄ екена никкхаматха̄’ти вадетха, евам̣ ниссадда̄ хутва̄ва ган̣хиссантӣ’’ти. со там̣ сутва̄, ‘‘бхаддакова, амма, упа̄йо’’ти татха̄ ка̄реси. са̄пи пуббе са̄ма̄ на̄ма. ватийа̄ пана ка̄ритатта̄ са̄ма̄ватӣ на̄ма джа̄та̄. тато пат̣т̣ха̄йа да̄нагге кола̄халам̣ паччхиндӣ. гхосакасет̣т̣хи пуббе там̣ саддам̣ сун̣анто ‘‘майхам̣ да̄нагге саддо’’ти туссати. двӣхатӣхам̣ пана саддам̣ асун̣анто миттакут̣умбикам̣ аттано упат̣т̣ха̄нам̣ а̄гатам̣ пуччхи – ‘‘диййати капан̣аддхика̄дӣнам̣ да̄на’’нти? ‘‘а̄ма, са̄мӣ’’ти. ‘‘атха ким̣ двӣхатӣхам̣ саддо на суййатӣ’’ти? ‘‘йатха̄ ниссадда̄ хутва̄ ган̣ханти, татха̄ ме упа̄йо като’’ти. ‘‘атха пуббева касма̄ на̄ка̄сӣ’’ти? ‘‘аджа̄наната̄йа, са̄мӣ’’ти. ‘‘ида̄ни катхам̣ те н̃а̄то’’ти? ‘‘дхӣтара̄ ме аккха̄то, са̄мӣ’’ти. майхам̣ авидита̄ ‘‘тава дхӣта̄ на̄ма аттхӣ’’ти. со ахива̄тарогуппаттито пат̣т̣ха̄йа саббам̣ бхаддаватийасет̣т̣хино паваттим̣ а̄чиккхитва̄ тасса̄ аттано джет̣т̣хадхӣтут̣т̣ха̄не т̣хапитабха̄вам̣ а̄рочеси. атха нам̣ сет̣т̣хи ‘‘евам̣ санте мама касма̄ на катхеси, мама саха̄йакасса дхӣта̄ мама дхӣта̄ на̄ма̄’’ти там̣ паккоса̄петва̄ пуччхи – ‘‘амма, сет̣т̣хино дхӣта̄сӣ’’ти? ‘‘а̄ма, та̄та̄’’ти. ‘‘тена хи ма̄ чинтайи, твам̣ мама дхӣта̄сӣ’’ти там̣ сӣсе чумбитва̄ парива̄раттха̄йа тасса̄ пан̃ча иттхисата̄ни датва̄ там̣ аттано джет̣т̣хадхӣтут̣т̣ха̄не т̣хапеси.

атхекадивасам̣ тасмим̣ нагаре наккхаттам̣ сан̇гхут̣т̣хам̣ хоти. тасмим̣ пана наккхатте бахи аниккхаманака̄ куладхӣтаропи аттано парива̄рена саддхим̣ падаса̄ва надим̣ гантва̄ нха̄йанти. тасма̄ там̣ дивасам̣ са̄ма̄ватӣпи пан̃чахи иттхисатехи парива̄рита̄ ра̄джан̇ган̣енева нха̄йитум̣ агама̄си. утено сӣхапан̃джаре т̣хито там̣ дисва̄ ‘‘кассима̄ на̄т̣акиттхийо’’ти пуччхи. ‘‘на кассачи на̄т̣акиттхийо, дева̄’’ти. ‘‘атха касса дхӣтаро’’ти? ‘‘гхосакасет̣т̣хино дхӣта̄ дева, са̄ма̄ватӣ на̄меса̄’’ти. со дисва̄ва уппаннасинехо сет̣т̣хино са̄санам̣ па̄хеси – ‘‘дхӣтарам̣ кира ме песетӯ’’ти. ‘‘на песеми, дева̄’’ти. ‘‘ма̄ кира евам̣ кароту, песетуйева̄’’ти. ‘‘майам̣ гахапатика̄ на̄ма кума̄рика̄нам̣ потхетва̄ вихет̣хетва̄ кад̣д̣ханабхайена на дема, дева̄’’ти. ра̄джа̄ куджджхитва̄ гехам̣ лан̃чха̄петва̄ сет̣т̣хин̃ча бхарийан̃ча хаттхе гахетва̄ бахи ка̄ра̄песи. са̄ма̄ватӣ, нха̄йитва̄ а̄гантва̄ гехам̣ пависитум̣ ока̄сам̣ алабхантӣ, ‘‘ким̣ етам̣, та̄та̄’’ти пуччхи. ‘‘амма, ра̄джа̄ тава ка̄ран̣а̄ пахин̣и. атха ‘на майам̣ дасса̄ма̄’ти вутте гхарам̣ лан̃чха̄петва̄ амхе бахи ка̄ра̄песӣ’’ти. ‘‘та̄та, бха̄рийам̣ во каммам̣ катам̣, ран̃н̃а̄ на̄ма пахите ‘на, дема̄’ти аватва̄ ‘саче ме дхӣтарам̣ сапарива̄рам̣ ган̣хатха, дема̄’ти ваттаббам̣ бхавеййа, та̄та̄’’ти. ‘‘са̄дху, амма, тава ручийа̄ сати евам̣ карисса̄мӣ’’ти ран̃н̃о татха̄ са̄санам̣ па̄хеси. ра̄джа̄ ‘‘са̄дхӯ’’ти сампат̣иччхитва̄ там̣ сапарива̄рам̣ а̄нетва̄ абхисин̃читва̄ аггамахесит̣т̣ха̄не т̣хапеси. сеса̄ тасса̄йева парива̄риттхийо ахесум̣. айам̣ са̄ма̄ватийа̄ уппатти.

утенасса пана апара̄пи ва̄суладатта̄ на̄ма девӣ ахоси чан̣д̣ападжджотасса дхӣта̄. удждженийан̃хи чан̣д̣ападжджото на̄ма ра̄джа̄ ахоси. со екадивасам̣ уййа̄нато а̄гаччханто аттано сампаттим̣ олокетва̄, ‘‘аттхи ну кхо ан̃н̃ассапи кассачи еварӯпа̄ сампаттӣ’’ти ватва̄ там̣ сутва̄ мануссехи ‘‘ким̣ сампатти на̄меса̄, косамбийам̣ утенасса ран̃н̃о атимахатӣ сампатӣ’’ти вутте ра̄джа̄ а̄ха – ‘‘тена хи ган̣хисса̄ма на’’нти? ‘‘на сакка̄ со гахету’’нти. ‘‘кин̃чи катва̄ ган̣хисса̄майева̄’’ти? ‘‘на сакка̄ дева̄’’ти. ‘‘ким̣ ка̄ран̣а̄’’ти? ‘‘со хаттхикантам̣ на̄ма сиппам̣ джа̄на̄ти, мантам̣ париваттетва̄ хаттхикантавӣн̣ам̣ ва̄денто на̄ге пала̄петипи ган̣ха̄типи. хаттхива̄ханасампанно тена садисо на̄ма наттхӣ’’ти. ‘‘на сакка̄ майа̄ со гахету’’нти. ‘‘саче те, дева, екантена айам̣ ниччхайо, тена хи да̄рухаттхим̣ ка̄ретва̄ тасса̄саннат̣т̣ха̄нам̣ песехи. со хаттхива̄ханам̣ ва̄ ассава̄ханам̣ ва̄ сутва̄ дӯрампи гаччхати. таттха нам̣ а̄гатам̣ гахетум̣ сакка̄ бхависсатӣ’’ти.

ра̄джа̄ ‘‘аттхесо упа̄йо’’ти да̄румайам̣ йантахаттхим̣ ка̄ра̄петва̄ бахи пилотика̄хи вет̣хетва̄ катачиттакаммам̣ катва̄ тасса виджите а̄саннат̣т̣ха̄не екасмим̣ саратӣре виссаджджа̄песи. хаттхино антокуччхийам̣ сат̣т̣хи пуриса̄ апара̄парам̣ чан̇каманти, хаттхилан̣д̣ам̣ а̄харитва̄ таттха таттха чхад̣д̣есум̣. еко ваначарако хаттхим̣ дисва̄, ‘‘амха̄кам̣ ран̃н̃о ануччхавико’’ти чинтетва̄, гантва̄ ран̃н̃о а̄рочеси – ‘‘дева, майа̄ саббасето кела̄сакӯт̣апат̣ибха̄го тумха̄кан̃н̃ева ануччхавико варава̄ран̣о дит̣т̣хо’’ти. утено тамева маггадесакам̣ катва̄ хаттхим̣ абхируйха сапарива̄ро никкхами. тасса а̄гаманам̣ н̃атва̄ чарапуриса̄ гантва̄ чан̣д̣ападжджотасса а̄рочесум̣. со а̄гантва̄ маджджхе туччхам̣ катва̄ убхосу пассесу балака̄йам̣ пайоджеси. утено тасса̄гаманам̣ аджа̄нанто хаттхим̣ анубандхи. анто т̣хитаманусса̄ вегена пала̄песум̣. кат̣т̣хахаттхӣ ран̃н̃о мантам̣ париваттетва̄ вӣн̣ам̣ ва̄дентасса тантисаддам̣ асун̣анто вийа пала̄йатийева. ра̄джа̄ хаттхина̄гам̣ па̄пун̣итум̣ асакконто ассам̣ а̄руйха анубандхи. тасмим̣ вегена анубандханте балака̄йо охӣйи. ра̄джа̄ екакова ахоси. атха нам̣ убхосу пассесу пайутта̄ чан̣д̣ападжджотасса пуриса̄ ган̣хитва̄ аттано ран̃н̃о адам̣су. атхасса балака̄йо амиттавасам̣ гатабха̄вам̣ н̃атва̄ бахинагарева кхандха̄ва̄рам̣ нивесетва̄ аччхи.

чан̣д̣ападжджотопи утенам̣ джӣвагга̄хамева га̄ха̄петва̄ екасмим̣ чорагехе паккхипитва̄ два̄рам̣ пидаха̄петва̄ тайо дивасе джайапа̄нам̣ пиви. утено татийадивасе а̄раккхаке пуччхи – ‘‘кахам̣ во, та̄та, ра̄джа̄’’ти? ‘‘‘пачча̄митто ме гахито’ти джайапа̄нам̣ пиватӣ’’ти. ‘‘ка̄ на̄меса̄ ма̄туга̄масса вийа тумха̄кам̣ ран̃н̃о кирийа̄, нану пат̣ира̄джӯнам̣ гахетва̄ виссаджджетум̣ ва̄ ма̄ретум̣ ва̄ ват̣т̣ати, амхе дуккхам̣ нисӣда̄петва̄ джайапа̄нам̣ кира пиватӣ’’ти. те гантва̄ таматтхам̣ ран̃н̃о а̄рочесум̣. со а̄гантва̄ ‘‘саччам̣ кира твам̣ евам̣ вадасӣ’’ти пуччхи. ‘‘а̄ма, маха̄ра̄джа̄’’ти. ‘‘са̄дху там̣ виссаджджесса̄ми, еварӯпо кира те манто аттхи, там̣ майхам̣ дассасӣ’’ти. ‘‘са̄дху дасса̄ми, гахан̣асамайе мам̣ вандитва̄ там̣ ган̣ха̄хи. ким̣ пана твам̣ вандиссасӣ’’ти? ‘‘кйа̄хам̣ там̣ вандисса̄ми, на вандисса̄мӣ’’ти? ‘‘ахампи те на дасса̄мӣ’’ти. ‘‘евам̣ санте ра̄джа̄н̣ам̣ те карисса̄мӣ’’ти. ‘‘карохи, сарӣрасса ме иссаро, на пана читтасса̄’’ти. ра̄джа̄ тасса сӯрагаджджитам̣ сутва̄, ‘‘катхам̣ ну кхо имам̣ мантам̣ ган̣хисса̄мӣ’’ти чинтетва̄, ‘‘имам̣ мантам̣ ан̃н̃ам̣ джа̄на̄петум̣ на сакка̄, мама дхӣтарам̣ етасса сантике угган̣ха̄петва̄ ахам̣ тасса̄ сантике ган̣хисса̄мӣ’’ти. атха нам̣ а̄ха – ‘‘ан̃н̃асса вандитва̄ ган̣хантасса дассасӣ’’ти. ‘‘а̄ма, маха̄ра̄джа̄’’ти. ‘‘тена хи амха̄кам̣ гхаре ека̄ кхуджджа̄ аттхи тасса̄ антоса̄н̣ийам̣ вандитва̄ нисинна̄йа твам̣ бахиса̄н̣ийам̣ т̣хитова мантам̣ ва̄чехӣ’’ти. ‘‘са̄дху, маха̄ра̄джа, кхуджджа̄ ва̄ хоту пӣт̣хасаппи ва̄, вандантийа̄ дасса̄мӣ’’ти. тато ра̄джа̄ гантва̄ дхӣтарам̣ ва̄суладаттам̣ а̄ха – ‘‘амма, еко сан̇кхакут̣т̣хӣ анаггхамантам̣ джа̄на̄ти, там̣ ан̃н̃ам̣ джа̄на̄петум̣ на сакка̄. твам̣ антоса̄н̣ийам̣ нисӣдитва̄ там̣ вандитва̄ мантам̣ ган̣ха, со бахиса̄н̣ийам̣ т̣хатва̄ туйхам̣ ва̄чессати. тава сантика̄ ахам̣ там̣ ган̣хисса̄мӣ’’ти.

евам̣ со тесам̣ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ сантхавакаран̣абхайена дхӣтарам̣ кхуджджам̣, итарам̣ сан̇кхакут̣т̣хим̣ катва̄ катхеси. со тасса̄ антоса̄н̣ийам̣ вандитва̄ нисинна̄йа бахи т̣хито мантам̣ ва̄чеси. атха нам̣ екадивасам̣ пунаппунам̣ вуччама̄нампи мантападам̣ ваттум̣ асакконтим̣ ‘‘аре кхудждже атибахалот̣т̣хакаполам̣ те мукхам̣, евам̣ на̄ма вадехӣ’’ти а̄ха. ‘‘са̄ куджджхитва̄ аре дут̣т̣хасан̇кхакут̣т̣хи ким̣ вадеси, ким̣ ма̄диса̄ кхуджджа̄ на̄ма хотӣ’’ти? са̄н̣икан̣н̣ам̣ уккхипитва̄ ‘‘ка̄си тва’’нти вутте, ‘‘ран̃н̃о дхӣта̄ ва̄суладатта̄ на̄ма̄ха’’нти а̄ха. ‘‘пита̄ те там̣ майхам̣ катхенто ‘кхуджджа̄’ти катхесӣ’’ти. ‘‘майхампи катхенто там̣ сан̇кхакут̣т̣хим̣ катва̄ катхесӣ’’ти. те убхопи ‘‘тена хи амха̄кам̣ сантхавакаран̣абхайена катхитам̣ бхависсатӣ’’ти антоса̄н̣ийан̃н̃ева сантхавам̣ карим̣су.

тато пат̣т̣ха̄йа мантаггахан̣ам̣ ва̄ сиппаггахан̣ам̣ ва̄ наттхи. ра̄джа̄пи дхӣтарам̣ ниччам̣ пуччхати – ‘‘сиппам̣ ган̣хаси, амма̄’’ти? ‘‘ган̣ха̄ми, та̄та̄’’ти. атха нам̣ екадивасам̣ утено а̄ха – ‘‘бхадде, са̄микена каттаббам̣ на̄ма нева ма̄та̄питаро на бха̄тубхагинийо ка̄тум̣ сакконти, саче майхам̣ джӣвитам̣ дассаси, пан̃ча те иттхисата̄ни парива̄рам̣ датва̄ аггамахесит̣т̣ха̄нам̣ дасса̄мӣ’’ти. ‘‘саче имасмим̣ вачане патит̣т̣ха̄тум̣ саккхиссатха, дасса̄ми во джӣвита’’нти. ‘‘саккхисса̄ми, бхадде’’ти. са̄ ‘‘са̄дху, са̄мӣ’’ти питу сантикам̣ гантва̄ вандитва̄ екамантам̣ ат̣т̣ха̄си. атха нам̣ со пуччхи – ‘‘амма, нит̣т̣хитам̣ сиппа’’нти? ‘‘на та̄ва нит̣т̣хитам̣, та̄та, сиппа’’нти. атха нам̣ со пуччхи – ‘‘ким̣, амма̄’’ти? ‘‘амха̄кам̣ екам̣ два̄ран̃ча екам̣ ва̄ханан̃ча ладдхум̣ ват̣т̣ати, та̄та̄’’ти. ‘‘идам̣ ким̣, амма̄’’ти? ‘‘та̄та, раттим̣ кира та̄ракасан̃н̃а̄йа мантасса упача̄раттха̄йа екам̣ осадхам̣ гахетаббам̣ аттхи. тасма̄ амха̄кам̣ вела̄йа ва̄ авела̄йа ва̄ никкхаманака̄ле екам̣ два̄ран̃чева екам̣ ва̄ханан̃ча ладдхум̣ ват̣т̣атӣ’’ти. ра̄джа̄ ‘‘са̄дхӯ’’ти сампат̣иччхи. те аттано абхиручитам̣ екам̣ два̄рам̣ хаттхагатам̣ карим̣су. ран̃н̃о пана пан̃ча ва̄хана̄ни ахесум̣. бхаддаватӣ на̄ма карен̣ука̄ екадивасам̣ пан̃н̃а̄са йоджана̄ни гаччхати, ка̄ко на̄ма да̄со сат̣т̣хи йоджана̄ни гаччхати, челакат̣т̣хи ча мун̃чакесӣ ча̄ти две асса̄ йоджанасатам̣ гаччханти, на̄л̣а̄гири хаттхӣ вӣсати йоджанасатанти.

со кира ра̄джа̄ ануппанне буддхе екасса иссарасса упат̣т̣ха̄ко ахоси. атхекадивасам̣ иссаре бахинагарам̣ гантва̄ нхатва̄ а̄гаччханте еко паччекабуддхо нагарам̣ пин̣д̣а̄йа пависитва̄ сакаланагарава̄сӣнам̣ ма̄рена а̄ват̣т̣итатта̄ екам̣ бхиккха̄мпи алабхитва̄ йатха̄дхотена паттена никкхами. атха нам̣ нагарадва̄рам̣ паттака̄ле ма̄ро ан̃н̃а̄такавесена упасан̇камитва̄, ‘‘апи, бханте, во кин̃чи ладдха’’нти пуччхи. ‘‘ким̣ пана ме твам̣ алабхана̄ка̄рам̣ карӣ’’ти? ‘‘тена хи ниваттитва̄ пуна пависатха, ида̄ни на карисса̄мӣ’’ти. ‘‘на̄хам̣ пуна ниваттисса̄мӣ’’ти. саче хи ниваттеййа, пуна со сакаланагарава̄сӣнам̣ сарӣре адхимун̃читва̄ па̄н̣им̣ пахаритва̄ хасанакел̣им̣ кареййа. паччекабуддхе аниваттитва̄ гате ма̄ро таттхева антарадха̄йи. атха со иссаро йатха̄дхотенева паттена а̄гаччхантам̣ паччекабуддхам̣ дисва̄ вандитва̄, ‘‘апи, бханте, кин̃чи ладдха’’нти пуччхи. ‘‘чаритва̄ никкхантамха̄вусо’’ти. со чинтеси – ‘‘аййо, майа̄ пуччхитам̣ акатхетва̄ ан̃н̃ам̣ вадати, на кин̃чи ладдхам̣ бхависсатӣ’’ти. атхасса паттам̣ олокенто туччхам̣ дисва̄ гехе бхаттасса нит̣т̣хита̄нит̣т̣хитабха̄вам̣ аджа̄наната̄йа сӯро хутва̄ паттам̣ гахетум̣ ависаханто ‘‘тхокам̣, бханте, адхива̄сетха̄’’ти ватва̄ вегена гхарам̣ гантва̄ ‘‘амха̄кам̣ бхаттам̣ нит̣т̣хита’’нти пуччхитва̄, ‘‘нит̣т̣хита’’нти вутте там̣ упат̣т̣ха̄кам̣ а̄ха – ‘‘та̄та, ан̃н̃о тайа̄ сампаннавегатаро на̄ма наттхи, сӣгхена джавена бхадантам̣ патва̄ ‘паттам̣ ме, бханте, детха̄’ти ватва̄ паттам̣ гахетва̄ вегена ехӣ’’ти. со екавачаненева паккхандитва̄ паттам̣ гахетва̄ а̄хари. иссаропи аттано бходжанасса паттам̣ пӯретва̄ ‘‘имам̣ сӣгхам̣ гантва̄ аййасса сампа̄дехи, ахам̣ те ито паттим̣ даммӣ’’ти а̄ха.

сопи там̣ гахетва̄ джавена гантва̄ паччекабуддхасса паттам̣ датва̄ пан̃чапатит̣т̣хитена вандитва̄, ‘‘бханте, ‘вела̄ упакат̣т̣ха̄’ти ахам̣ атисӣгхена джавена а̄гато ча гато ча, етасса ме джавасса пхалена йоджана̄нам̣ пан̣н̣а̄сасат̣т̣хисатавӣсасатагаманасаматтха̄ни пан̃ча ва̄хана̄ни ниббаттанту, а̄гаччхантасса ча ме гаччхантасса ча сарӣрам̣ сӯрийатеджена таттхам̣, тасса ме пхалена ниббаттаниббаттат̣т̣ха̄не а̄н̣а̄ сӯрийатеджасадиса̄ хоту, имасмим̣ ме пин̣д̣апа̄те са̄мина̄ патти динна̄, тасса̄ ме ниссандена тумхехи дит̣т̣хадхаммасса бха̄гӣ хомӣ’’ти а̄ха. паччекабуддхо ‘‘евам̣ хотӯ’’ти ватва̄ –

‘‘иччхитам̣ паттхитам̣ туйхам̣, саббамева самиджджхату;

саббе пӯренту сан̇каппа̄, чандо паннарасо йатха̄. (дӣ. ни. ат̣т̣ха. 2.95 пуббӯпаниссайасампаттикатха̄; а. ни. ат̣т̣ха. 1.1. 192);

‘‘иччхитам̣ паттхитам̣ туйхам̣, кхиппамева самиджджхату;

саббе пӯренту сан̇каппа̄, ман̣иджотирасо йатха̄’’ти. –

анумоданам̣ ака̄си. паччекабуддха̄нам̣ кира идха̄ва две га̄тха̄ анумоданага̄тха̄ на̄ма хонти. таттха джотирасоти саббака̄мададам̣ ман̣иратанам̣ вуччати. идам̣ тасса пуббачаритам̣. со етарахи чан̣д̣ападжджото ахоси. тасса ча каммасса ниссандена има̄ни пан̃ча ва̄хана̄ни ниббаттим̣су. атхекадивасам̣ ра̄джа̄ уййа̄накӣл̣а̄йа никкхами. утено ‘‘аджджа пала̄йитабба’’нти маханта̄маханте чаммапасиббаке хиран̃н̃асуван̣н̣асса пӯретва̄ карен̣ука̄пит̣т̣хе т̣хапетва̄ ва̄суладаттам̣ а̄да̄йа пала̄йи. антепурапа̄лака̄ пала̄йантам̣ там̣ дисва̄ гантва̄ ран̃н̃о а̄рочесум̣. ра̄джа̄ ‘‘сӣгхам̣ гаччхатха̄’’ти балам̣ пахин̣и. утено баласса паккхандабха̄вам̣ н̃атва̄ каха̄пан̣апасиббакам̣ мочетва̄ па̄теси, манусса̄ каха̄пан̣е уччинитва̄ пуна паккхандим̣су. итаро суван̣н̣апасиббакам̣ мочетва̄ па̄тетва̄ несам̣ суван̣н̣алобхена папан̃чента̄нан̃н̃ева бахи нивут̣т̣хам̣ аттано кхандха̄ва̄рам̣ па̄пун̣и. атха нам̣ а̄гаччхантам̣ дисва̄ва аттано балака̄йо парива̄ретва̄ нагарам̣ павесеси. со патва̄ва ва̄суладаттам̣ абхисин̃читва̄ аггамахесит̣т̣ха̄не т̣хапесӣти. айам̣ ва̄суладатта̄йа уппатти.

апара̄ пана ма̄ган̣д̣ийа̄ на̄ма ран̃н̃о сантика̄ аггамахесит̣т̣ха̄нам̣ лабхи. са̄ кира курурат̣т̣хе ма̄ган̣д̣ийабра̄хман̣асса дхӣта̄. ма̄та̄писса̄ ма̄ган̣д̣ийа̄йева на̄мам̣. чӯл̣апита̄писса̄ ма̄ган̣д̣ийова, са̄ абхирӯпа̄ ахоси деваччхарапат̣ибха̄га̄. пита̄ панасса̄ ануччхавикам̣ са̄микам̣ алабханто махантехи махантехи кулехи йа̄читопи ‘‘на майхам̣ дхӣту тумхе ануччхавика̄’’ти таджджетва̄ уййоджеси. атхекадивасам̣ саттха̄ паччӯсасамайе локам̣ волокенто ма̄ган̣д̣ийабра̄хман̣асса сападжа̄патикасса ана̄га̄мипхалӯпаниссайам̣ дисва̄ аттано паттачӣварама̄да̄йа тасса бахинигаме аггипаричаран̣ат̣т̣ха̄нам̣ агама̄си. со татха̄гатасса рӯпасобхаггаппаттам̣ аттабха̄вам̣ олокетва̄, ‘‘имасмим̣ локе имина̄ пурисена садисо ан̃н̃о пурисо на̄ма наттхи, айам̣ майхам̣ дхӣту ануччхавико, имасса поса̄панаттха̄йа дхӣтарам̣ дасса̄мӣ’’ти чинтетва̄, ‘‘саман̣а, ека̄ ме дхӣта̄ аттхи, ахам̣ еттакам̣ ка̄лам̣ тасса̄ ануччхавикам̣ пурисам̣ на пасса̄ми, тумхе тасса̄ ануччхавика̄, са̄ ча тумха̄кан̃н̃ева ануччхавика̄. тумха̄кан̃хи па̄дапарича̄рика̄, тасса̄ ча бхатта̄ ладдхум̣ ват̣т̣ати, там̣ во ахам̣ дасса̄ми, йа̄ва мама̄гамана̄ идхева тит̣т̣хатха̄’’ти а̄ха. саттха̄ кин̃чи аватва̄ тун̣хӣ ахоси. бра̄хман̣о вегена гхарам̣ гантва̄, ‘‘бхоти, бхоти дхӣту ме ануччхавико пурисо дит̣т̣хо, сӣгхам̣ сӣгхам̣ нам̣ алан̇карохӣ’’ти там̣ алан̇ка̄ра̄петва̄ саддхим̣ бра̄хман̣ийа̄ а̄да̄йа саттху сантикам̣ па̄йа̄си. сакаланагарам̣ сан̇кхубхи. айам̣ ‘‘еттакам̣ ка̄лам̣ майхам̣ дхӣту ануччхавико наттхӣ’’ти кассачи адатва̄ ‘‘аджджа ме дхӣту ануччхавико дит̣т̣хо’’ти кира вадети, ‘‘кӣдисо ну кхо со пурисо, пассисса̄ма на’’нти маха̄джано тенева саддхим̣ никкхами.

тасмим̣ дхӣтарам̣ гахетва̄ а̄гаччханте саттха̄ тена вуттат̣т̣ха̄не ат̣т̣хатва̄ таттха падачетийам̣ дассетва̄ гантва̄ ан̃н̃асмим̣ т̣ха̄не ат̣т̣ха̄си. буддха̄нан̃хи падачетийам̣ адхит̣т̣хахитва̄ аккантат̣т̣ха̄нейева пан̃н̃а̄йати, на ан̃н̃аттха. йесан̃чаттха̄йа адхит̣т̣хитам̣ хоти, тейева нам̣ пассанти. тесам̣ пана адассанакаран̣аттхам̣ хаттхиа̄дайо ва̄ аккаманту, маха̄мегхо ва̄ павассату, верамбхава̄та̄ ва̄ пахаранту, на там̣ кочи маккхетум̣ саккоти. атха бра̄хман̣ӣ бра̄хман̣ам̣ а̄ха – ‘‘кухим̣ со пурисо’’ти. ‘‘‘имасмим̣ т̣ха̄не тит̣т̣ха̄хӣ’ти нам̣ авачам̣, кухим̣ ну кхо со гато’’ти ито чито олокенто падачетийам̣ дисва̄ ‘‘айамасса падавалан̃джо’’ти а̄ха. бра̄хман̣ӣ салаккхан̣аманта̄нам̣ тин̣н̣ам̣ веда̄нам̣ пагун̣ата̄йа лаккхан̣аманте париваттетва̄ падалаккхан̣ам̣ упадха̄ретва̄, ‘‘найидам̣, бра̄хман̣а, пан̃чака̄магун̣асевино пада’’нти ватва̄ имам̣ га̄тхама̄ха –

‘‘раттасса хи уккут̣икам̣ падам̣ бхаве,

дут̣т̣хасса хоти сахаса̄нупӣл̣итам̣;

мӯл̣хасса хоти авакад̣д̣хитам̣ падам̣,

виват̣т̣аччхадасса идамӣдисам̣ пада’’нти. (а. ни. ат̣т̣ха. 1.1.260-261; висуддхи. 1.45);

атха нам̣ бра̄хман̣о евама̄ха – ‘‘бхоти твам̣ удакапа̄тийам̣ кумбхӣлам̣, гехамаджджхе ча пана чорам̣ вийа манте пассанасӣла̄, тун̣хӣ хохӣ’’ти. бра̄хман̣а, йам̣ иччхаси, там̣ вадехи, найидам̣ пан̃чака̄магун̣асевино паданти. тато ито чито ча олокенто саттха̄рам̣ дисва̄, ‘‘айам̣ со пурисо’’ти ватва̄ бра̄хман̣о гантва̄, ‘‘саман̣а, дхӣтарам̣ ме тава поса̄панаттха̄йа демӣ’’ти а̄ха. саттха̄ ‘‘дхӣтара̄ те майхам̣ аттхо аттхи ва̄ наттхи ва̄’’ти аватва̄ва, ‘‘бра̄хман̣а, екам̣ те ка̄ран̣ам̣ катхемӣ’’ти ватва̄, ‘‘катхехи саман̣а̄’’ти вутте маха̄бхиниккхаманато пат̣т̣ха̄йа йа̄ва аджапа̄ланигродхамӯла̄ ма̄рена анубаддхабха̄вам̣ аджапа̄ланигродхамӯле ча пана ‘‘атӣто да̄ни ме еса висайа’’нти тасса сока̄турасса сокавӯпасаманаттхам̣ а̄гата̄хи ма̄радхӣта̄хи кума̄рикаван̣н̣а̄дивасена пайоджитам̣ палобханам̣ а̄чиккхитва̄, ‘‘тада̄пи майхам̣ чхандо на̄хосӣ’’ти ватва̄ –

‘‘дисва̄на тан̣хам̣ аратим̣ раган̃ча,

на̄хоси чхандо апи метхунасмим̣;

кимевидам̣ муттакарӣсапун̣н̣ам̣,

па̄да̄пи нам̣ сампхуситум̣ на иччхе’’ти. (а. ни. ат̣т̣ха. 1.1.260-261; су. ни. 841) –

имам̣ га̄тхама̄ха. га̄тха̄парийоса̄не бра̄хман̣о ча бра̄хман̣ӣ ча ана̄га̄мипхале патит̣т̣хахим̣су. ма̄ган̣д̣ийа̄пи кхо ‘‘сачасса майа̄ аттхо наттхи, анаттхикабха̄вова ваттаббо, айам̣ пана мам̣ муттакарӣсапун̣н̣ам̣ кароти, па̄да̄пи нам̣ сампхуситум̣ на иччхети, хоту, аттано джа̄тикулападесабхогайасавайасампаттим̣ а̄гамма татха̄рӯпам̣ бхатта̄рам̣ лабхитва̄ саман̣асса готамасса каттаббайуттакам̣ джа̄нисса̄мӣ’’ти саттхари а̄гха̄там̣ бандхи. ‘‘ким̣ пана саттха̄ та̄йа аттани а̄гха̄туппаттим̣ джа̄на̄ти, но’’ти? ‘‘джа̄на̄тийева. джа̄нанто касма̄ га̄тхама̄ха̄’’ти? итаресам̣ двиннам̣ васена. буддха̄ хи а̄гха̄там̣ аган̣етва̄ маггапхала̄дхигама̄раха̄нам̣ васена дхаммам̣ десентийева. ма̄та̄питаро там̣ нетва̄ чӯл̣ама̄ган̣д̣ийам̣ канит̣т̣хам̣ пат̣иччха̄петва̄ паббаджитва̄ арахаттам̣ па̄пун̣им̣су. чӯл̣ама̄ган̣д̣ийопи чинтеси – ‘‘мама дхӣта̄ омакасаттасса на ануччхавика̄, екасса ран̃н̃ова ануччхавика̄’’ти. там̣ а̄да̄йа косамбим̣ гантва̄ сабба̄лан̇ка̄рехи алан̇каритва̄, ‘‘имам̣ иттхиратанам̣ девасса ануччхавика’’нти утенасса ран̃н̃о ада̄си. со там̣ дисва̄ва уппаннабалавасинехо абхисекам̣ катва̄ пан̃часатама̄туга̄мапарива̄рам̣ датва̄ аггамахесит̣т̣ха̄не т̣хапеси. айам̣ ма̄ган̣д̣ийа̄йа уппатти.

евамасса дийад̣д̣хасахассана̄т̣акиттхипарива̄ра̄ тиссо аггамахесийо ахесум̣. тасмим̣ кхо пана самайе гхосакасет̣т̣хи куккут̣асет̣т̣хи па̄ва̄рикасет̣т̣хӣти косамбийам̣ тайо сет̣т̣хино хонти. те упакат̣т̣ха̄йа вассӯпана̄йика̄йа пан̃часатата̄пасе химавантато а̄гантва̄ нагаре бхиккха̄йа чаранте дисва̄ пасӣдитва̄ нисӣда̄петва̄ бходжетва̄ пат̣ин̃н̃ам̣ гахетва̄ чатта̄ро ма̄се аттано сантике васа̄петва̄ пуна васса̄ратте а̄гаманаттха̄йа пат̣иджа̄на̄петва̄ уййоджесум̣. та̄паса̄пи тато пат̣т̣ха̄йа ат̣т̣ха ма̄се химаванте васитва̄ чатта̄ро ма̄се тесам̣ сантике васим̣су. те апарабха̄ге химавантато а̄гаччханта̄ аран̃н̃а̄йатане екам̣ маха̄нигродхам̣ дисва̄ тасса мӯле нисӣдим̣су. тесу джет̣т̣хаката̄пасо чинтеси – ‘‘имасмим̣ руккхе адхиваттха̄ девата̄ ораматтика̄ на бхависсати, махесаккхеневеттха девара̄джена бхавитаббам̣, са̄дху вата сача̄йам̣ исиган̣асса па̄нӣйам̣ дадеййа̄’’ти. сопи па̄нӣйам̣ ада̄си. та̄пасо нха̄нодакам̣ чинтеси, тампи ада̄си. тато бходжанам̣ чинтеси, тампи ада̄си. атхасса етадахоси – ‘‘айам̣ девара̄джа̄ амхехи чинтитам̣ чинтитам̣ саббам̣ дети, ахо вата нам̣ пассеййа̄ма̄’’ти. со руккхаккхандхам̣ пада̄летва̄ атта̄нам̣ дассеси. атха нам̣ та̄паса̄, ‘‘девара̄джа, махатӣ те сампатти, ким̣ ну кхо катва̄ айам̣ те ладдха̄’’ти пуччхим̣су. ‘‘ма̄ пуччхатха, аййа̄’’ти. ‘‘а̄чиккха, девара̄джа̄’’ти. со аттана̄ катакаммасса париттакатта̄ ладжджама̄но катхетум̣ на висахи. техи пунаппунам̣ ниппӣл̣ийама̄но пана ‘‘тена хи сун̣а̄тха̄’’ти ватва̄ катхеси.

со киреко дуггатамануссо хутва̄ бхатим̣ парийесанто ана̄тхапин̣д̣икасса сантике бхатикаммам̣ лабхитва̄ там̣ нисса̄йа джӣвикам̣ каппеси. атхекасмим̣ упосатхадивасе сампатте ана̄тхапин̣д̣ико виха̄рато а̄гантва̄ пуччхи – ‘‘тасса бхатикасса аджджупосатхадивасабха̄во кеначи катхито’’ти? ‘‘на катхито, са̄мӣ’’ти. ‘‘тена хисса са̄йама̄сам̣ пачатха̄’’ти. атхасса паттходанам̣ пачим̣су. со дивасам̣ аран̃н̃е каммам̣ катва̄ са̄йам̣ а̄гантва̄ бхатте вад̣д̣хетва̄ динне ‘‘чха̄томхӣ’’ти сахаса̄ абхун̃джитва̄ва ‘‘ан̃н̃есу дивасесу имасмим̣ гехе ‘бхаттам̣ детха, сӯпам̣ детха, бйан̃джанам̣ детха̄’ти маха̄кола̄халам̣ ахоси, аджджа те саббе ниссадда̄ нипаджджим̣су, майхамева екасса̄ха̄рам̣ вад̣д̣хайим̣су, ким̣ ну кхо ета’’нти чинтетва̄ пуччхи – ‘‘авасеса̄ бхун̃джим̣су, на бхун̃джим̣сӯ’’ти? ‘‘на бхун̃джим̣су, та̄та̄’’ти. ‘‘ким̣ ка̄ран̣а̄’’ти? имасмим̣ гехе упосатхадивасесу са̄йама̄сам̣ на бхун̃джанти, саббева упосатхика̄ хонти. антамасо тханапа̄йинопи да̄раке мукхам̣ виккха̄ла̄петва̄ чатумадхурам̣ мукхе паккхипа̄петва̄ маха̄сет̣т̣хи упосатхике ка̄рети. гандхателаппадӣпе джа̄ланте кхуддакамахаллакада̄рака̄ сайанагата̄ дваттим̣са̄ка̄рам̣ саджджха̄йанти. туйхам̣ пана упосатхадивасабха̄вам̣ катхетум̣ сатим̣ на каримха̄. тасма̄ тавева бхаттам̣ паккам̣, нам̣ бхун̃джассӯти. саче ида̄ни упосатхикена бхавитум̣ ват̣т̣ати, ахампи бхавеййанти. ‘‘идам̣ сет̣т̣хи джа̄на̄тӣ’’ти. ‘‘тена хи нам̣ пуччхатха̄’’ти. те гантва̄ сет̣т̣хим̣ пуччхим̣су. со евама̄ха – ‘‘ида̄ни пана абхун̃джитва̄ мукхам̣ виккха̄летва̄ упосатхан̇га̄ни адхит̣т̣хаханто упад̣д̣хам̣ упосатхакаммам̣ лабхиссатӣ’’ти. итаро там̣ сутва̄ татха̄ ака̄си.

тасса сакаладивасам̣ каммам̣ катва̄ чха̄тасса сарӣре ва̄та̄ куппим̣су. со йоттена урам̣ бандхитва̄ йоттакот̣ийам̣ гахетва̄ париваттати. сет̣т̣хи там̣ паваттим̣ сутва̄ укка̄хи дха̄рийама̄на̄хи чатумадхурам̣ га̄ха̄петва̄ тасса сантикам̣ а̄гантва̄, ‘‘ким̣, та̄та̄’’ти пуччхи. ‘‘са̄ми, ва̄та̄ ме куппита̄’’ти. ‘‘тена хи ут̣т̣ха̄йа идам̣ бхесаджджам̣ кха̄да̄хӣ’’ти. ‘‘тумхепи кха̄датха, са̄мӣ’’ти. ‘‘амха̄кам̣ апха̄сукам̣ наттхи, твам̣ кха̄да̄хӣ’’ти. ‘‘са̄ми, ахам̣ упосатхакаммам̣ каронто сакалам̣ ка̄тум̣ на̄саккхим̣, упад̣д̣хакаммампи ме викалам̣ ма̄ ахосӣ’’ти на иччхи. ‘‘ма̄ евам̣ кари, та̄та̄’’ти вуччама̄нопи аниччхитва̄ арун̣е ут̣т̣хаханте мила̄тама̄ла̄ вийа ка̄лам̣ катва̄ тасмим̣ нигродхаруккхе девата̄ хутва̄ ниббатти. тасма̄ имаматтхам̣ катхетва̄ ‘‘со сет̣т̣хи буддхама̄мако, дхаммама̄мако, сан̇гхама̄мако, там̣ нисса̄йа катасса упад̣д̣хупосатхакаммасса ниссанденеса̄ сампатти майа̄ ладдха̄’’ти а̄ха.

‘‘буддхо’’ти вачанам̣ сутва̄ва пан̃часата̄ та̄паса̄ ут̣т̣ха̄йа девата̄йа ан̃джалим̣ паггайха ‘‘буддхоти вадеси, буддхоти вадесӣ’’ти пуччхитва̄, ‘‘буддхоти вада̄ми, буддхоти вада̄мӣ’’ти тиккхаттум̣ пат̣иджа̄на̄петва̄ ‘‘гхосопи кхо есо дуллабхо локасми’’нти уда̄нам̣ уда̄нетва̄ ‘‘девате анекесу каппасатасахассесу асутапуббам̣ саддам̣ тайа̄ сун̣а̄питамха̄’’ти а̄хам̣су. атха антева̄сино а̄чарийам̣ етадавочум̣ – ‘‘тена хи саттху сантикам̣ гаччха̄ма̄’’ти. ‘‘та̄та̄, тайо сет̣т̣хино амха̄кам̣ бахӯпака̄ра̄, све тесам̣ нивесане бхиккхам̣ ган̣хитва̄ тесампи а̄чиккхитва̄ гамисса̄ма, адхива̄сетха, та̄та̄’’ти. те адхива̄сайим̣су. пунадивасе сет̣т̣хино йа̄губхаттам̣ сампа̄детва̄ а̄сана̄ни пан̃н̃а̄петва̄ ‘‘аджджа но аййа̄нам̣ а̄гаманадивасо’’ти н̃атва̄ паччуггаманам̣ катва̄ те а̄да̄йа нивесанам̣ гантва̄ нисӣда̄петва̄ бхиккхам̣ адам̣су. те катабхаттакичча̄ маха̄сет̣т̣хино ‘‘майам̣ гамисса̄ма̄’’ти вадим̣су. ‘‘нану, бханте, тумхехи чатта̄ро вассике ма̄се амха̄кам̣ гахита̄ва пат̣ин̃н̃а̄, ида̄ни кухим̣ гаччхатха̄’’ти? ‘‘локе кира буддхо уппанно, дхаммо уппанно, сан̇гхо уппанно, тасма̄ саттху сантикам̣ гамисса̄ма̄’’ти. ‘‘ким̣ пана тасса саттхуно сантикам̣ тумха̄кан̃н̃ева гантум̣ ват̣т̣атӣ’’ти? ‘‘ан̃н̃есампи ава̄ритам̣, а̄вусо’’ти. ‘‘тена хи, бханте, а̄гаметха, майампи гаманапариваччхам̣ катва̄ гаччха̄ма̄’’ти. ‘‘тумхесу париваччхам̣ каронтесу амха̄кам̣ папан̃чо хоти, майам̣ пурато гаччха̄ма, тумхе паччха̄ а̄гаччхеййа̄тха̄’’ти ватва̄ те пуретарам̣ гантва̄ самма̄самбуддхам̣ дисва̄ абхиттхавитва̄ вандитва̄ екамантам̣ нисӣдим̣су. атха несам̣ саттха̄ анупуббим̣ катхам̣ катхетва̄ дхаммам̣ десеси. десана̄парийоса̄не саббепи саха пат̣исамбхида̄хи арахаттам̣ патва̄ паббаджджам̣ йа̄читва̄ ‘‘етха, бхиккхаво’’ти вачанасаманантарам̣йева иддхимайапаттачӣварадхара̄ ехибхиккхӯ ахесум̣.

тепи кхо тайо сет̣т̣хино пан̃чахи пан̃чахи сакат̣асатехи бхаттаччха̄данасаппимадхупха̄н̣ита̄дӣни да̄нӯпакаран̣а̄ни а̄да̄йа са̄ваттхим̣ патва̄ саттха̄рам̣ вандитва̄ дхаммакатхам̣ сутва̄ катха̄парийоса̄не сота̄паттипхале патит̣т̣ха̄йа аддхама̄саматтампи да̄нам̣ дадама̄на̄ саттху сантике васитва̄ косамбим̣ а̄гаманаттха̄йа саттха̄рам̣ йа̄читва̄ саттха̄ра̄ пат̣ин̃н̃ам̣ дадантена ‘‘сун̃н̃а̄га̄ре кхо гахапатайо татха̄гата̄ абхирамантӣ’’ти вутте, ‘‘ан̃н̃а̄там̣, бханте, амхехи пахитаса̄санена а̄гантум̣ ват̣т̣атӣ’’ти ватва̄ косамбим̣ гантва̄ гхосакасет̣т̣хи гхосита̄ра̄мам̣, куккут̣асет̣т̣хи куккут̣а̄ра̄мам̣, па̄ва̄рикасет̣т̣хи па̄ва̄рика̄ра̄манти тайо маха̄виха̄ре ка̄ретва̄ саттху а̄гаманаттха̄йа са̄санам̣ пахин̣им̣су. саттха̄ тесам̣ са̄санам̣ сутва̄ таттха агама̄си. те паччуггантва̄ саттха̄рам̣ виха̄рам̣ павесетва̄ ва̄рена ва̄рена пат̣иджагганти. саттха̄ девасикам̣ екекасмим̣ виха̄ре васати. йасса виха̄ре вут̣т̣хо хоти, тассева гхарадва̄ре пин̣д̣а̄йа чарати. тесам̣ пана тин̣н̣ам̣ сет̣т̣хӣнам̣ упат̣т̣ха̄ко сумано на̄ма ма̄ла̄ка̄ро ахоси. со те сет̣т̣хино евама̄ха – ‘‘ахам̣ тумха̄кам̣ дӣгхараттам̣ упака̄рако, саттха̄рам̣ бходжетука̄момхи, майхампи екадивасам̣ саттха̄рам̣ детха̄’’ти. ‘‘тена хи бхан̣е све бходжехӣ’’ти. ‘‘са̄дху, са̄мӣ’’ти со саттха̄рам̣ нимантетва̄ сакка̄рам̣ пат̣ийа̄деси.

тада̄ ра̄джа̄ са̄ма̄ватийа̄ девасикам̣ пуппхамӯле ат̣т̣ха каха̄пан̣е дети. тасса̄ кхуджджуттара̄ на̄ма да̄сӣ суманама̄ла̄ка̄расса сантикам̣ гантва̄ нибаддхам̣ пуппха̄ни ган̣ха̄ти. атха нам̣ тасмим̣ дивасе а̄гатам̣ ма̄ла̄ка̄ро а̄ха – ‘‘майа̄ саттха̄ нимантито, аджджа пуппхехи саттха̄рам̣ пӯджесса̄ми, тит̣т̣ха та̄ва, твам̣ паривесана̄йа саха̄йика̄ хутва̄ дхаммам̣ сутва̄ авасеса̄ни пуппха̄ни гахетва̄ гамиссасӣ’’ти. са̄ ‘‘са̄дхӯ’’ти адхива̄сеси. сумано буддхаппамукхам̣ бхиккхусан̇гхам̣ паривиситва̄ анумоданакаран̣аттха̄йа паттам̣ аггахеси. саттха̄ анумоданадхаммадесанам̣ а̄рабхи. кхуджджуттара̄пи саттху дхаммакатхам̣ сун̣антӣйева сота̄паттипхале патит̣т̣хахи. са̄ ан̃н̃есу дивасесу чатта̄ро каха̄пан̣е аттано гахетва̄ чатӯхи пуппха̄ни гахетва̄ гаччхати, там̣ дивасам̣ ат̣т̣хахипи пуппха̄ни гахетва̄ гата̄. атха нам̣ са̄ма̄ватӣ а̄ха – ‘‘ким̣ ну кхо, амма, аджджа амха̄кам̣ ран̃н̃а̄ двигун̣ам̣ пуппхамӯлам̣ динна’’нти? ‘‘но, аййе’’ти. ‘‘атха касма̄ бахӯни пуппха̄нӣ’’ти? ‘‘ан̃н̃есу дивасесу ахам̣ чатта̄ро каха̄пан̣е аттано гахетва̄ чатӯхи пуппха̄ни а̄хара̄мӣ’’ти. ‘‘аджджа касма̄ на ган̣хӣ’’ти? ‘‘самма̄самбуддхасса дхаммакатхам̣ сутва̄ дхаммасса адхигататта̄’’ти. атха нам̣ ‘‘аре, дут̣т̣хада̄си еттакам̣ ка̄лам̣ тайа̄ гахитакаха̄пан̣е ме дехӣ’’ти атаджджетва̄, ‘‘амма, тайа̄ пивитам̣ аматам̣ амхепи па̄йехӣ’’ти ватва̄ ‘‘тена хи мам̣ нха̄пехӣ’’ти вутте сол̣асахи гандходакагхат̣ехи нха̄петва̄ две мат̣т̣хаса̄т̣аке да̄песи. са̄ екам̣ нива̄сетва̄ екам̣ екам̣сам̣ па̄рупитва̄ а̄санам̣ пан̃н̃а̄петва̄ екам̣ бӣджаним̣ а̄хара̄петва̄ а̄сане нисӣдитва̄ читрабӣджаним̣ а̄да̄йа пан̃ча ма̄туга̄масата̄ни а̄мантетва̄ та̄сам̣ саттха̄ра̄ деситанийа̄менева дхаммам̣ десеси. тасса̄ дхаммакатхам̣ сутва̄ та̄ сабба̄пи сота̄паттипхале патит̣т̣хахим̣су.

та̄ сабба̄пи кхуджджуттарам̣ вандитва̄, ‘‘амма, аджджато пат̣т̣ха̄йа твам̣ килит̣т̣хакаммам̣ ма̄ кари, амха̄кам̣ ма̄тут̣т̣ха̄не ча а̄чарийат̣т̣ха̄не ча т̣хатва̄ саттху сантикам̣ гантва̄ саттха̄ра̄ деситам̣ дхаммам̣ сутва̄ амха̄кам̣ катхехӣ’’ти вадим̣су. са̄ татха̄ каронтӣ апарабха̄ге типит̣акадхара̄ джа̄та̄. атха нам̣ саттха̄ ‘‘етадаггам̣, бхиккхаве, мама са̄вика̄нам̣ упа̄сика̄нам̣ бахуссута̄нам̣ дхаммакатхика̄нам̣ йадидам̣ кхуджджуттара̄’’ти етадагге т̣хапеси. та̄пи кхо пан̃часата̄ иттхийо там̣ евама̄хам̣су – ‘‘амма, саттха̄рам̣ дат̣т̣хука̄ма̄мха̄, там̣ но дассехи, гандхама̄ла̄дӣхи там̣ пӯджесса̄ма̄’’ти. ‘‘аййе, ра̄джакулам̣ на̄ма бха̄рийам̣, тумхе гахетва̄ бахи гантум̣ на сакка̄’’ти. ‘‘амма, но ма̄ на̄сехи, дассехева амха̄кам̣ саттха̄ра’’нти. ‘‘тена хи тумха̄кам̣ васанагаббха̄нам̣ бхиттӣсу йаттакена олокетум̣ сакка̄ хоти, таттакам̣ чхиддам̣ катва̄ гандхама̄ла̄дӣни а̄хара̄петва̄ саттха̄рам̣ тин̣н̣ам̣ сет̣т̣хӣнам̣ гхарадва̄рам̣ гаччхантам̣ тумхе тесу тесу т̣ха̄несу т̣хатва̄ олокетха чева, хаттхе ча паса̄ретва̄ вандатха, пӯджетха ча̄’’ти. та̄ татха̄ катва̄ саттха̄рам̣ гаччхантан̃ча а̄гаччхантан̃ча олокетва̄ вандим̣су чева пӯджесун̃ча.

атхекадивасам̣ ма̄ган̣д̣ийа̄ аттано па̄са̄даталато никкхамитва̄ чан̇камама̄на̄ та̄сам̣ васанат̣т̣ха̄нам̣ гантва̄ габбхесу чхиддам̣ дисва̄, ‘‘идам̣ ки’’нти пуччхитва̄, та̄хи тасса̄ саттхари а̄гха̄табаддхабха̄вам̣ аджа̄нантӣхи ‘‘саттха̄ имам̣ нагарам̣ а̄гато, майам̣ еттха т̣хатва̄ саттха̄рам̣ ванда̄ма чева пӯджема ча̄’’ти вутте, ‘‘а̄гато на̄ма имам̣ нагарам̣ саман̣о готамо, ида̄нисса каттаббам̣ джа̄нисса̄ми, има̄пи тасса упат̣т̣ха̄йика̄, има̄сампи каттаббам̣ джа̄нисса̄мӣ’’ти чинтетва̄ гантва̄ ран̃н̃о а̄рочеси – ‘‘маха̄ра̄джа, са̄ма̄ватимиссика̄нам̣ бахиддха̄ паттхана̄ аттхи, катипа̄хенева те джӣвитам̣ ма̄рессантӣ’’ти. ра̄джа̄ ‘‘на та̄ еварӯпам̣ кариссантӣ’’ти на саддахи. пунаппунам̣ вуттепи на саддахи ева. атха нам̣ евам̣ тиккхаттум̣ вуттепи асаддахантам̣ ‘‘саче ме на саддахаси, та̄сам̣ васанат̣т̣ха̄нам̣ гантва̄ упача̄рехи, маха̄ра̄джа̄’’ти а̄ха. ра̄джа̄ гантва̄ габбхесу чхиддам̣ дисва̄, ‘‘идам̣ ки’’нти пуччхитва̄, тасмим̣ аттхе а̄рочите та̄сам̣ акуджджхитва̄, кин̃чи аватва̄ва чхидда̄ни пидаха̄петва̄ саббагаббхесу уддхаччхиддакава̄тапа̄на̄ни ка̄реси. уддхаччхиддакава̄тапа̄на̄ни кира тасмим̣ ка̄ле уппанна̄ни. ма̄ган̣д̣ийа̄ та̄сам̣ кин̃чи ка̄тум̣ асаккун̣итва̄, ‘‘саман̣асса готамассева каттаббам̣ карисса̄мӣ’’ти на̄гара̄нам̣ лан̃джам̣ датва̄, ‘‘саман̣ам̣ готамам̣ антонагарам̣ пависитва̄ вичарантам̣ да̄сакаммакарапорисехи аккосетва̄ парибха̄сетва̄ пала̄петха̄’’ти а̄н̣а̄песи. миччха̄дит̣т̣хика̄ тӣсу ратанесу аппасанна̄ антонагарам̣ павит̣т̣хам̣ саттха̄рам̣ анубандхитва̄, ‘‘чороси, ба̄лоси, мӯл̣хоси, от̣т̣хоси, гон̣оси, гадрабхоси, нерайикоси, тираччха̄нагатоси, наттхи туйхам̣ сугати, дуггатийева туйхам̣ па̄т̣икан̇кха̄’’ти дасахи аккосаваттхӯхи аккосанти парибха̄санти.

там̣ сутва̄ а̄йасма̄ а̄нандо саттха̄рам̣ етадавоча – ‘‘бханте, име на̄гара̄ амхе аккосанти парибха̄санти, ито ан̃н̃аттха гаччха̄ма̄’’ти. ‘‘кухим̣, а̄нандоти’’? ‘‘ан̃н̃ам̣ нагарам̣, бханте’’ти. ‘‘таттха мануссесу аккосантесу пуна каттха гамисса̄ма, а̄нандо’’ти? ‘‘татопи ан̃н̃ам̣ нагарам̣, бханте’’ти. ‘‘таттха̄пи мануссесу аккосантесу кухим̣ гамисса̄ма̄’’ти? ‘‘татопи ан̃н̃ам̣ нагарам̣, бханте’’ти. ‘‘а̄нанда, евам̣ ка̄тум̣ на ват̣т̣ати. йаттха адхикаран̣ам̣ уппаннам̣, таттхева тасмим̣ вӯпасанте ан̃н̃аттха гантум̣ ват̣т̣ати. ке пана те, а̄нанда, аккосантӣ’’ти? ‘‘бханте, да̄сакаммакаре упа̄да̄йа саббе аккосантӣ’’ти. ‘‘ахам̣, а̄нанда, сан̇га̄мам̣ отин̣н̣ахаттхисадисо, сан̇га̄мам̣ отин̣н̣ахаттхино хи чатӯхи диса̄хи а̄гате саре сахитум̣ бха̄ро, татхева бахӯхи дуссӣлехи катхитакатха̄нам̣ саханам̣ на̄ма майхам̣ бха̄ро’’ти ватва̄ атта̄нам̣ а̄раббха дхаммам̣ десенто има̄ на̄гавагге тиссо га̄тха̄ абха̄си –

‘‘ахам̣ на̄гова сан̇га̄ме, ча̄пато патитам̣ сарам̣;

атива̄кйам̣ титиккхиссам̣, дуссӣло хи бахуджджано.

‘‘дантам̣ найанти самитим̣, дантам̣ ра̄джа̄бхирӯхати;

данто сет̣т̣хо мануссесу, йотива̄кйам̣ титиккхати.

‘‘варамассатара̄ данта̄, а̄джа̄нӣйа̄ ча синдхава̄;

кун̃джара̄ ча маха̄на̄га̄, аттаданто тато вара’’нти. (дха. па. 320-322);

дхаммакатха̄ сампаттамаха̄джанасса са̄ттхика̄ ахоси. евам̣ дхаммам̣ десетва̄ ма̄ чинтайи, а̄нанда, ете сатта̄хаматтамева аккосиссанти, ат̣т̣хаме дивасе тун̣хӣ бхависсанти, буддха̄нан̃хи уппаннам̣ адхикаран̣ам̣ сатта̄хато уттари на гаччхати. ма̄ган̣д̣ийа̄ саттха̄рам̣ аккоса̄петва̄ пала̄петум̣ асакконтӣ, ‘‘ким̣ ну кхо карисса̄мӣ’’ти чинтетва̄, ‘‘има̄ етасса упаттхамбхабхӯта̄, ета̄сампи бйасанам̣ карисса̄мӣ’’ти екадивасам̣ ран̃н̃о сура̄па̄нат̣т̣ха̄не упат̣т̣ха̄нам̣ каронтӣ чӯл̣апиту са̄санам̣ пахин̣и ‘‘аттхо ме кира куккут̣ехи, ат̣т̣ха матакуккут̣е, ат̣т̣ха саджӣвакуккут̣е ча гахетва̄ а̄гаччхату, а̄гантва̄ ча сопа̄наматтхаке т̣хатва̄ а̄гатабха̄вам̣ ниведетва̄ ‘пависатӯ’ти вуттепи апависитва̄ пат̣хамам̣ ат̣т̣ха саджӣвакуккут̣е пахин̣ату, ‘паччха̄ итаре’’’ти. чӯл̣а̄пат̣т̣ха̄касса ча ‘‘мама вачанам̣ кареййа̄сӣ’’ти лан̃джам̣ ада̄си. ма̄ган̣д̣ийо а̄гантва̄, ран̃н̃о ниведа̄петва̄, ‘‘пависатӯ’’ти вутте, ‘‘ран̃н̃о а̄па̄набхӯмим̣ на пависисса̄мӣ’’ти а̄ха. итара̄ чӯл̣упат̣т̣ха̄кам̣ пахин̣и – ‘‘гаччха, та̄та, мама чӯл̣апиту сантика’’нти. со гантва̄ тена динне ат̣т̣ха саджӣвакуккут̣е а̄нетва̄, ‘‘дева, пурохитена пан̣н̣а̄ка̄ро пахито’’ти а̄ха. ра̄джа̄ ‘‘бхаддако вата но уттарибхан̇го уппанно, ко ну кхо пачеййа̄’’ти а̄ха. ма̄ган̣д̣ийа̄, ‘‘маха̄ра̄джа, са̄ма̄ватиппамукха̄ пан̃часата̄ иттхийо никкаммика̄ вичаранти, та̄сам̣ песехи, та̄ пачитва̄ а̄хариссантӣ’’ти а̄ха. ра̄джа̄ ‘‘гаччха, та̄сам̣ датва̄ ан̃н̃асса кира хаттхе адатва̄ сайамева ма̄ретва̄ пачантӯ’’ти песеси. чӯл̣упат̣т̣ха̄ко ‘‘са̄дху дева̄’’ти гантва̄ татха̄ ватва̄ та̄хи ‘‘майам̣ па̄н̣а̄типа̄там̣ на карома̄’’ти пат̣иккхитто а̄гантва̄ таматтхам̣ ран̃н̃о а̄рочеси. ма̄ган̣д̣ийа̄ ‘‘дит̣т̣хам̣ те, маха̄ра̄джа, ида̄ни та̄сам̣ па̄н̣а̄типа̄тасса каран̣ам̣ ва̄ акаран̣ам̣ ва̄ джа̄ниссаси, ‘саман̣асса готамасса пачитва̄ песентӯ’ти вадехи дева̄’’ти а̄ха. ра̄джа̄ татха̄ ватва̄ песеси. итаро те гахетва̄ гаччханто вийа хутва̄ гантва̄ те куккут̣е пурохитасса датва̄ матакуккут̣е та̄сам̣ сантикам̣ нетва̄, ‘‘име кира куккут̣е пачитва̄ саттху сантикам̣ пахин̣атха̄’’ти а̄ха. та̄, ‘‘са̄ми, а̄хара, идам̣ на̄ма амха̄кам̣ кичча’’нти паччуггантва̄ ган̣хим̣су. со ран̃н̃о сантикам̣ гантва̄, ‘‘ким̣, та̄та̄’’ти пут̣т̣хо, ‘‘саман̣асса готамасса пачитва̄ песетха̄ти вуттаматтейева пат̣имаггам̣ а̄гантва̄ ган̣хим̣сӯ’’ти а̄чиккхи. ма̄ган̣д̣ийа̄ ‘‘пасса, маха̄ра̄джа, на та̄ тумха̄диса̄нам̣ каронти, бахиддха̄ паттхана̄ та̄сам̣ аттхӣти вутте на саддахасӣ’’ти а̄ха. ра̄джа̄ там̣ сутва̄пи адхива̄сетва̄ тун̣хӣйева ахоси. ма̄ган̣д̣ийа̄ ‘‘ким̣ ну кхо карисса̄мӣ’’ти чинтеси.

тада̄ пана ра̄джа̄ ‘‘са̄ма̄ватийа̄ ва̄суладатта̄йа ма̄ган̣д̣ийа̄йа ча̄’’ти тиссаннампи ета̄сам̣ па̄са̄датале ва̄рена ва̄рена сатта̄хам̣ сатта̄хам̣ вӣтина̄мети. атха нам̣ ‘‘све ва̄ парасуве ва̄ са̄ма̄ватийа̄ па̄са̄даталам̣ гамиссатӣ’’ти н̃атва̄ ма̄ган̣д̣ийа̄ чӯл̣апиту са̄санам̣ пахин̣и – ‘‘агадена кира да̄т̣ха̄ дховитва̄ екам̣ саппам̣ песетӯ’’ти. со татха̄ катва̄ песеси. ра̄джа̄ аттано гаманат̣т̣ха̄нам̣ хаттхикантавӣн̣ам̣ а̄да̄йайева гаччхати, тасса̄ поккхаре екам̣ чхиддам̣ аттхи. ма̄ган̣д̣ийа̄ тена чхиддена саппам̣ павесетва̄ чхиддам̣ ма̄ла̄гул̣ена тхакеси. саппо двӣхатӣхам̣ антовӣн̣а̄йамева ахоси. ма̄ган̣д̣ийа̄ ран̃н̃о гаманадивасе ‘‘аджджа катарисситтхийа̄ па̄са̄дам̣ гамиссаси дева̄’’ти пуччхитва̄ ‘‘са̄ма̄ватийа̄’’ти вутте, ‘‘аджджа майа̄, маха̄ра̄джа, амана̄по супино дит̣т̣хо. на сакка̄ таттха гантум̣, дева̄’’ти? ‘‘гаччха̄мева̄’’ти. са̄ йа̄ва татийам̣ ва̄ретва̄, ‘‘евам̣ санте ахампи тумхехи саддхим̣ гамисса̄ми, дева̄’’ти ватва̄ ниваттийама̄на̄пи аниваттитва̄, ‘‘на джа̄на̄ми, ким̣ бхависсати дева̄’’ти ран̃н̃а̄ саддхим̣йева агама̄си.

ра̄джа̄ са̄ма̄ватимиссика̄хи динна̄ни ваттхапуппхагандха̄бхаран̣а̄ни дха̄ретва̄ субходжанам̣ бхун̃джитва̄ вӣн̣ам̣ уссӣсаке т̣хапетва̄ сайане нипаджджи. ма̄ган̣д̣ийа̄ апара̄парам̣ вичарантӣ вийа хутва̄ вӣн̣а̄чхиддато пуппхагул̣ам̣ апанеси. саппо двӣхатӣхам̣ нира̄ха̄ро тена чхиддена никкхамитва̄ пассасанто пхан̣ам̣ катва̄ сайанапит̣т̣хе нипаджджи. ма̄ган̣д̣ийа̄ там̣ дисва̄, ‘‘дхӣ дхӣ, дева, саппо’’ти маха̄саддам̣ катва̄ ра̄джа̄нан̃ча та̄ ча аккосантӣ, ‘‘айам̣ андхаба̄лара̄джа̄ алаккхико майхам̣ вачанам̣ на сун̣а̄ти, има̄пи ниссирӣка̄ дуббинӣта̄, ким̣ на̄ма ран̃н̃о сантика̄ на лабханти, ким̣ ну тумхе имасмим̣ матейева сукхам̣ джӣвиссатха, джӣванте дуккхам̣ джӣватха, ‘аджджа майа̄ па̄пасупино дит̣т̣хо, са̄ма̄ватийа̄ па̄са̄дам̣ гантум̣ на ват̣т̣атӣ’ти ва̄рентийа̄пи ме вачанам̣ на сун̣аси, дева̄’’ти а̄ха. ра̄джа̄ саппам̣ дисва̄ маран̣абхайатаджджито ‘‘еварӯпампи на̄ма има̄ кариссанти, ахо па̄па̄, ахам̣ има̄сам̣ па̄пабха̄вам̣ а̄чиккхантийа̄пи имисса̄ вачанам̣ на саддахим̣, пат̣хамам̣ аттано габбхесу чхидда̄ни катва̄ нисинна̄, пуна майа̄ песите куккут̣е пат̣ипахин̣им̣су, аджджа сайане саппам̣ виссаджджим̣сӯ’’ти кодхена сампаджджалито вийа ахоси.

са̄ма̄ватӣпи пан̃чаннам̣ иттхисата̄нам̣ ова̄дам̣ ада̄си – ‘‘амма̄, амха̄кам̣ ан̃н̃ам̣ пат̣исаран̣ам̣ наттхи, наринде ча девийа̄ ча аттани ча самамева меттачиттам̣ паваттетха, ма̄ кассачи копам̣ кариттха̄’’ти. ра̄джа̄ сахассатха̄мам̣ син̇гадханум̣ а̄да̄йа джийам̣ потхетва̄ висапӣтам̣ сарам̣ саннайхитва̄ са̄ма̄ватим̣ дхуре катва̄ сабба̄ та̄ пат̣ипа̄т̣ийа̄ т̣хапа̄петва̄ са̄ма̄ватийа̄ уре сарам̣ виссаджджеси. со тасса̄ метта̄нубха̄вена пат̣иниваттитва̄ а̄гатамагга̄бхимукхова хутва̄ ран̃н̃о хадайам̣ пависанто вийа ат̣т̣ха̄си. ра̄джа̄ чинтеси – ‘‘майа̄ кхитто саро силампи винивиджджхитва̄ гаччхати, а̄ка̄се пат̣ихананакат̣т̣ха̄нам̣ наттхи, атха ча панеса ниваттитва̄ мама хадайа̄бхимукхо джа̄то, айан̃хи на̄ма ниссатто ниджджӣво саропи етисса̄ гун̣ам̣ джа̄на̄ти, ахам̣ мануссабхӯтопи на джа̄на̄мӣ’’ти, со дханум̣ чхад̣д̣етва̄ ан̃джалим̣ паггайха са̄ма̄ватийа̄ па̄дамӯле уккут̣икам̣ нисӣдитва̄ имам̣ га̄тхама̄ха –

‘‘саммуйха̄ми памуйха̄ми, сабба̄ муйханти ме диса̄;

са̄ма̄вати мам̣ та̄йассу, тван̃ча ме саран̣ам̣ бхава̄’’ти.

са̄ тасса вачанам̣ сутва̄, ‘‘са̄дху, дева, мам̣ саран̣ам̣ гаччха̄’’ти аватва̄, ‘‘йамахам̣, маха̄ра̄джа, саран̣ам̣ гата̄, тамева твампи саран̣ам̣ гаччха̄хӣ’’ти идам̣ ватва̄ са̄ма̄ватӣ самма̄самбуддхаса̄вика̄ –

‘‘ма̄ мам̣ твам̣ саран̣ам̣ гаччха, йамахам̣ саран̣ам̣ гата̄;

еса буддхо маха̄ра̄джа, еса буддхо ануттаро;

саран̣ам̣ гаччха там̣ буддхам̣, тван̃ча ме саран̣ам̣ бхава̄’’ти. –

а̄ха. ра̄джа̄ тасса вачанам̣ сутва̄, ‘‘ида̄на̄хам̣ атирекатарам̣ бха̄йа̄мӣ’’ти ватва̄ имам̣ га̄тхама̄ха –

‘‘еса бхиййо памуйха̄ми, сабба̄ муйханти ме диса̄;

са̄ма̄вати мам̣ та̄йассу, тван̃ча ме саран̣ам̣ бхава̄’’ти.

атха нам̣ са̄ пуриманайенева пуна пат̣иккхипитва̄, ‘‘тена хи тван̃ча саран̣ам̣ гаччха̄ми, саттха̄ран̃ча саран̣ам̣ гаччха̄ми, варан̃ча те даммӣ’’ти вутте, ‘‘варо гахито хоту, маха̄ра̄джа̄’’ти а̄ха. со саттха̄рам̣ упасан̇камитва̄ саран̣ам̣ гантва̄ нимантетва̄ буддхаппамукхасса бхиккхусан̇гхасса сатта̄хам̣ маха̄да̄нам̣ датва̄ са̄ма̄ватим̣ а̄мантетва̄, ‘‘ут̣т̣хехи, варам̣ ган̣ха̄’’ти а̄ха. ‘‘маха̄ра̄джа, майхам̣ хиран̃н̃а̄дӣхи аттхо наттхи, имам̣ пана ме варам̣ дехи, татха̄ карохи, йатха̄ саттха̄ нибаддхам̣ пан̃чахи бхиккхусатехи саддхим̣ идха̄гаччхати, дхаммам̣ сун̣исса̄мӣ’’ти. ра̄джа̄ саттха̄рам̣ вандитва̄, ‘‘бханте, пан̃чахи бхиккхусатехи саддхим̣ нибаддхам̣ идха̄гаччхатха, са̄ма̄ватимиссика̄ ‘дхаммам̣ сун̣исса̄ма̄’ти вадантӣ’’ти а̄ха. ‘‘маха̄ра̄джа, буддха̄нам̣ на̄ма екасмим̣ т̣ха̄не нибаддхам̣ гантум̣ на ват̣т̣ати, маха̄джано саттха̄рам̣ а̄гаманаттха̄йа пачча̄сӣсатӣ’’ти. ‘‘тена хи, бханте, екам̣ бхиккхум̣ а̄н̣а̄петха̄’’ти. саттха̄ а̄нандаттхерам̣ а̄н̣а̄песи. со тато пат̣т̣ха̄йа пан̃ча бхиккхусата̄ни а̄да̄йа нибаддхам̣ ра̄джакулам̣ гаччхати. та̄пи девийо нибаддхам̣ тхерам̣ сапарива̄рам̣ бходженти, дхаммам̣ сун̣анти. та̄ екадивасам̣ тхерасса дхаммакатхам̣ сутва̄ пасӣдитва̄, пан̃чахи уттара̄сан̇гасатехи дхаммапӯджам̣ акам̣су. екеко уттара̄сан̇го пан̃ча сата̄ни пан̃ча сата̄ни аггхати.

та̄ екаваттха̄ дисва̄ ра̄джа̄ пуччхи – ‘‘кухим̣ во уттара̄сан̇го’’ти. ‘‘аййасса но динна̄’’ти. ‘‘тена саббе гахита̄’’ти? ‘‘а̄ма, гахита̄’’ти. ра̄джа̄ тхерам̣ упасан̇камитва̄ вандитва̄ та̄хи уттара̄сан̇га̄нам̣ диннабха̄вам̣ пуччхитва̄ та̄хи диннабха̄ван̃ча тхерена гахитабха̄ван̃ча сутва̄, ‘‘нану, бханте, атибахӯни ваттха̄ни, еттакехи ким̣ кариссатха̄’’ти пуччхи. ‘‘амха̄кам̣ пахонака̄ни ваттха̄ни ган̣хитва̄ сеса̄ни джин̣н̣ачӣварика̄нам̣ бхиккхӯнам̣ дасса̄ми, маха̄ра̄джа̄’’ти. ‘‘те аттано джин̣н̣ачӣвара̄ни ким̣ кариссантӣ’’ти? ‘‘джин̣н̣атарачӣварика̄нам̣ дассантӣ’’ти. ‘‘те аттано джин̣н̣атарачӣвара̄ни ким̣ кариссантӣ’’ти? ‘‘паччаттхаран̣а̄ни кариссантӣ’’ти. ‘‘пура̄н̣апаччаттхаран̣а̄ни ким̣ кариссантӣ’’ти? ‘‘бхӯматтхаран̣а̄ни кариссантӣ’’ти. ‘‘пура̄н̣абхӯматтхаран̣а̄ни ким̣ кариссантӣ’’ти? ‘‘па̄дапун̃чхана̄ни кариссанти, маха̄ра̄джа̄’’ти. ‘‘пура̄н̣апа̄дапун̃чхана̄ни ким̣ кариссантӣ’’ти? ‘‘кхан̣д̣а̄кхан̣д̣икам̣ кот̣т̣етва̄ маттика̄йа маддитва̄ бхиттим̣ лимписсантӣ’’ти. ‘‘бханте, еттака̄ни катва̄пи аййа̄нам̣ динна̄ни на нассантӣ’’ти? ‘‘а̄ма, маха̄ра̄джа̄’’ти. ра̄джа̄ пасанно апара̄нипи пан̃ча ваттхасата̄ни а̄хара̄петва̄ тхерасса па̄дамӯле т̣хапа̄песи. тхеро кира пан̃часатаггханака̄нева ваттха̄ни пан̃часатабха̄гена па̄дамӯле т̣хапетва̄ динна̄ни пан̃часатаккхаттум̣ лабхи, сахассаггханака̄ни сахассабха̄гена па̄дамӯле т̣хапетва̄ динна̄ни сахассаккхаттум̣ лабхи, сатасахассаггханака̄ни сатасахассабха̄гена па̄дамӯле т̣хапетва̄ динна̄ни сатасахассаккхаттум̣ лабхи. екам̣ две тӣн̣и чатта̄ри пан̃ча даса̄тиа̄дина̄ найена ладдха̄нам̣ пана ган̣ана̄ на̄ма наттхи. татха̄гате кира париниббуте тхеро сакаладжамбудӣпам̣ вичаритва̄ саббавиха̄ресу бхиккхӯнам̣ аттано сантака̄нева паттачӣвара̄ни ада̄си.

тада̄ ма̄ган̣д̣ийа̄пи ‘‘йамахам̣ кароми. там̣ татха̄ ахутва̄ ан̃н̃атха̄ва хоти, ида̄ни ким̣ ну кхо карисса̄мӣ’’ти чинтетва̄, ‘‘аттхесо упа̄йо’’ти ран̃н̃е уййа̄накӣл̣ам̣ гаччханте чӯл̣апиту са̄санам̣ пахин̣и – ‘‘са̄ма̄ватийа̄ па̄са̄дам̣ гантва̄, дуссакот̣т̣ха̄га̄ра̄ни ча телакот̣т̣ха̄га̄ра̄ни ча вивара̄петва̄, дусса̄ни телача̄т̣ӣсу теметва̄ теметва̄ тхамбхе вет̣хетва̄ та̄ сабба̄пи екато катва̄ два̄рам̣ пидахитва̄ бахи йантакам̣ датва̄ дан̣д̣адӣпика̄хи гехе аггим̣ дадама̄но отаритва̄ гаччхатӯ’’ти. со па̄са̄дам̣ абхируйха кот̣т̣ха̄га̄ра̄ни виваритва̄ ваттха̄ни телача̄т̣ӣсу теметва̄ теметва̄ тхамбхе вет̣хетум̣ а̄рабхи. атха нам̣ са̄ма̄ватиппамукха̄ иттхийо ‘‘ким̣ етам̣ чӯл̣апита̄’’ти вадантийо упасан̇камим̣су. ‘‘амма̄, ра̄джа̄ дал̣хикамматтха̄йа име тхамбхе телапилотика̄хи вет̣ха̄пети, ра̄джагехе на̄ма суйуттам̣ дуйуттам̣ дуджджа̄нам̣, ма̄ ме сантике хотха, амма̄’’ти евам̣ ватва̄ та̄ а̄гата̄ габбхе павесетва̄ два̄ра̄ни пидахитва̄ бахи йантакам̣ датва̄ а̄дито пат̣т̣ха̄йа аггим̣ денто отари. са̄ма̄ватӣ та̄сам̣ ова̄дам̣ ада̄си – ‘‘амха̄кам̣ анаматагге сам̣са̄ре вичарантӣнам̣ евамева аггина̄ джха̄йама̄на̄нам̣ аттабха̄ва̄нам̣ париччхедо буддхан̃а̄н̣енапи на сукаро, аппаматта̄ хотха̄’’ти. та̄ гехе джха̄йанте ведана̄париггахакаммат̣т̣ха̄нам̣ манасикаронтийо ка̄чи дутийапхалам̣, ка̄чи татийапхалам̣ па̄пун̣им̣су. тена вуттам̣ – ‘‘атха кхо самбахула̄ бхиккхӯ паччха̄бхаттам̣ пин̣д̣апа̄тапат̣икканта̄ йена бхагава̄ тенупасан̇камим̣су, упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣдим̣су, екамантам̣ нисинна̄ кхо те бхиккхӯ бхагавантам̣ етадавочум̣ – ‘идха, бханте, ран̃н̃о утенасса уййа̄нагатасса антепурам̣ дад̣д̣хам̣, пан̃ча ча иттхисата̄ни ка̄лаката̄ни са̄ма̄ватиппамукха̄ни. та̄сам̣, бханте, упа̄сика̄нам̣ ка̄ гати, ко абхисампара̄йо’ти? сантеттха, бхиккхаве, упа̄сика̄йо сота̄панна̄, санти сакада̄га̄мийо, санти ана̄га̄мийо, сабба̄ та̄, бхиккхаве, упа̄сика̄йо аниппхала̄ ка̄лаката̄’’ти. атха кхо бхагава̄ етаматтхам̣ видитва̄ та̄йам̣ вела̄йам̣ имам̣ уда̄нам̣ уда̄неси –

‘‘мохасамбандхано локо, бхаббарӯпова диссати;

упадхӣбандхано ба̄ло, тамаса̄ парива̄рито;

сассаторива кха̄йати, пассато наттхи кин̃чана’’нти. (уда̄. 70);

еван̃ча пана ватва̄, ‘‘бхиккхаве, сатта̄ на̄ма ват̣т̣е вичаранта̄ ниччака̄лам̣ аппаматта̄ хутва̄ пун̃н̃акаммамева на каронти, пама̄дино хутва̄ па̄пакаммампи каронти. тасма̄ ват̣т̣е вичаранта̄ сукхампи дуккхампи анубхавантӣ’’ти дхаммам̣ десеси.

ра̄джа̄ ‘‘са̄ма̄ватийа̄ гехам̣ кира джха̄йатӣ’’ти сутва̄ вегена̄гаччхантопи адад̣д̣хе сампа̄пун̣итум̣ на̄саккхи. а̄гантва̄ пана гехам̣ нибба̄пенто уппаннабалавадоманассо амаччаган̣апаривуто нисӣдитва̄ са̄ма̄ватийа̄ гун̣е ануссаранто, ‘‘касса ну кхо идам̣ камма’’нти чинтетва̄ – ‘‘ма̄ган̣д̣ийа̄йа ка̄ритам̣ бхависсатӣ’’ти н̃атва̄, ‘‘та̄сетва̄ пуччхийама̄на̄ на катхессати, сан̣икам̣ упа̄йена пуччхисса̄мӣ’’ти чинтетва̄ амачче а̄ха – ‘‘амбхо, ахам̣ ито пуббе ут̣т̣ха̄йа самут̣т̣ха̄йа а̄сан̇китапарисан̇китова хоми, са̄ма̄ватӣ ме ниччам̣ ота̄рамева гавесати, ида̄ни пана ме читтам̣ ниббутам̣ бхависсати, сукхена ча васитум̣ лабхисса̄мӣ’’ти, те ‘‘кена ну кхо, дева, идам̣ ката’’нти а̄хам̣су. ‘‘майи синехена кеначи катам̣ бхависсатӣ’’ти. ма̄ган̣д̣ийа̄пи самӣпе т̣хита̄ там̣ сутва̄, ‘‘на̄н̃н̃о кочи ка̄тум̣ саккхиссати, майа̄ катам̣, дева, ахам̣ чӯл̣апитарам̣ а̄н̣а̄петва̄ ка̄реси’’нти а̄ха. ‘‘там̣ т̣хапетва̄ ан̃н̃о майи синехо сатто на̄ма наттхи, пасанносми, варам̣ те дамми, аттано н̃а̄тиган̣ам̣ паккоса̄пехӣ’’ти. са̄ н̃а̄така̄нам̣ са̄санам̣ пахин̣и – ‘‘ра̄джа̄ ме пасанно варам̣ дети, сӣгхам̣ а̄гаччхантӯ’’ти. ра̄джа̄ а̄гата̄гата̄нам̣ махантам̣ сакка̄рам̣ ка̄реси. там̣ дисва̄ тасса̄ ан̃н̃а̄така̄пи лан̃джам̣ датва̄ ‘‘майам̣ ма̄ган̣д̣ийа̄йа н̃а̄така̄’’ти а̄гаччхим̣су. ра̄джа̄ те саббе га̄ха̄петва̄ ра̄джан̇ган̣е на̄бхиппама̄н̣е а̄ва̄т̣е кхан̣а̄петва̄ те таттха нисӣда̄петва̄ пам̣сӯхи пӯретва̄ упари пала̄ле викира̄петва̄ аггим̣ да̄песи. чаммасса дад̣д̣хака̄ле айанан̇галена каса̄петва̄ кхан̣д̣а̄кхан̣д̣ам̣ хӣра̄хӣрам̣ ка̄реси. ма̄ган̣д̣ийа̄йа сарӣратопи тикхин̣ена саттхена гханагханат̣т̣ха̄несу мам̣сам̣ уппа̄т̣етва̄ телакапа̄лам̣ уддханам̣ а̄ропетва̄ пӯве вийа пача̄петва̄ тамева кха̄да̄песи.

дхаммасабха̄йампи бхиккхӯ катхам̣ самут̣т̣ха̄песум̣, ‘‘анануччхавикам̣ вата, а̄вусо, еварӯпа̄йа саддха̄йа пасанна̄йа упа̄сика̄йа еварӯпам̣ маран̣а’’нти. саттха̄ а̄гантва̄, ‘‘ка̄йа нуттха, бхиккхаве, етарахи катха̄йа саннисинна̄’’ти пуччхитва̄, ‘‘има̄йа на̄ма̄’’ти вутте ‘‘бхиккхаве, имасмим̣ аттабха̄ве са̄ма̄ватиппамукха̄нам̣ иттхӣнам̣ етам̣ айуттам̣ сампаттам̣. пуббе катакаммасса пана йуттамева ета̄хи ладдха’’нти ватва̄, ‘‘ким̣, бханте, ета̄хи пуббе катам̣, там̣ а̄чиккхатха̄’’ти техи йа̄чито атӣтам̣ а̄хари –

атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте ра̄джагехе нибаддхам̣ ат̣т̣ха паччекабуддха̄ бхун̃джанти. пан̃часата̄ иттхийо те упат̣т̣хаханти. тесу сатта паччекабуддха̄ химавантам̣ гаччханти, еко надӣтӣре екам̣ тин̣агаханам̣ аттхи, таттха джха̄нам̣ сама̄паджджитва̄ нисӣди. атхекадивасам̣ ра̄джа̄ паччекабуддхесу гатесу та̄ иттхийо а̄да̄йа надийам̣ удакакӣл̣ам̣ кӣл̣итум̣ гато. таттха та̄ иттхийо дивасабха̄гам̣ удаке кӣл̣итва̄ уттаритва̄ сӣтапӣл̣ита̄ аггим̣ висиббетука̄ма̄ ‘‘амха̄кам̣ аггикаран̣ат̣т̣ха̄нам̣ олокетха̄’’ти апара̄парам̣ вичарантийо там̣ тин̣агаханам̣ дисва̄, ‘‘тин̣ара̄сӣ’’ти сан̃н̃а̄йа там̣ парива̄ретва̄ т̣хита̄ аггим̣ адам̣су. тин̣есу джха̄йитва̄ патантесу паччекабуддхам̣ дисва̄, ‘‘нат̣т̣ха̄мха̄, амха̄кам̣ ран̃н̃о паччекабуддхо джха̄йати, ра̄джа̄ н̃атва̄ амхе на̄сессати, судад̣д̣хам̣ нам̣ карисса̄ма̄’’ти сабба̄ та̄ иттхийо ито чито ча да̄рӯни а̄харитва̄ тасса упари да̄рура̄сим̣ карим̣су. маха̄да̄рура̄си ахоси. атха нам̣ а̄лимпетва̄, ‘‘ида̄ни джха̄йиссатӣ’’ти паккамим̣су. та̄ пат̣хамам̣ асан̃четаника̄ хутва̄ каммуна̄ на баджджхим̣су, ида̄ни паччха̄ сан̃четана̄йа каммуна̄ баджджхим̣су. паччекабуддхам̣ пана антосама̄паттийам̣ сакат̣асахассехи да̄рӯни а̄харитва̄ а̄лимпента̄пи усма̄ка̄раматтампи гахетум̣ на сакконти. тасма̄ со саттаме дивасе ут̣т̣ха̄йа йатха̄сукхам̣ агама̄си. та̄ тасса каммасса кататта̄ бахӯни вассасатасахасса̄ни нирайе паччитва̄ тассева каммасса випа̄ка̄васесена аттабха̄васате имина̄ва нийа̄мена гехе джха̄йама̄не джха̄йим̣су. идам̣ ета̄сам̣ пуббакамманти.

евам̣ вутте бхиккхӯ саттха̄рам̣ пат̣ипуччхим̣су – ‘‘кхуджджуттара̄ пана, бханте, кена каммена кхуджджа̄ джа̄та̄, кена каммена маха̄пан̃н̃а̄, кена каммена сота̄паттипхалам̣ адхигата̄, кена каммена паресам̣ песанака̄рита̄ джа̄та̄’’ти? бхиккхаве, тассева ран̃н̃о ба̄ра̄н̣асийам̣ раджджам̣ каран̣ака̄ле свева паччекабуддхо тхокам̣ кхуджджадха̄туко ахоси. атхека̄ упат̣т̣ха̄йика̄ иттхӣ камбалам̣ па̄рупитва̄ суван̣н̣асаран̣ам̣ гахетва̄, ‘‘амха̄кам̣ паччекабуддхо еван̃ча еван̃ча вичаратӣ’’ти кхуджджа̄ хутва̄ тасса вичаран̣а̄ка̄рам̣ дассеси. тасса ниссандена кхуджджа̄ джа̄та̄. те пана паччекабуддхе пат̣хамадивасе ра̄джагехе нисӣда̄петва̄ патте га̄ха̄петва̄ па̄йа̄сасса пӯретва̄ да̄песи. ун̣хапа̄йа̄сасса пӯре патте паччекабуддха̄ париваттетва̄ париваттетва̄ ган̣ханти. са̄ иттхӣ те татха̄ каронте дисва̄ аттано сантака̄ни ат̣т̣ха дантавалайа̄ни датва̄, ‘‘идха т̣хапетва̄ ган̣хатха̄’’ти а̄ха. тесу татха̄ катва̄ там̣ олокетва̄ т̣хитесу тесам̣ адхиппа̄йам̣ н̃атва̄, ‘‘наттхи, бханте, амха̄кам̣ етехи аттхо. тумха̄кан̃н̃ева ета̄ни париччатта̄ни, гахетва̄ гаччхатха̄’’ти а̄ха. те гахетва̄ нандамӯлакапаббха̄рам̣ агамам̣су. аджджатана̄пи та̄ни валайа̄ни арога̄нева. са̄ тасса каммасса ниссандена ида̄ни типит̣акадхара̄ маха̄пан̃н̃а̄ джа̄та̄. паччекабуддха̄нам̣ катаупат̣т̣ха̄насса ниссандена пана сота̄паттипхалам̣ патта̄. идамасса̄ буддхантаре пуббакаммам̣.

кассапасамма̄самбуддхака̄ле пана ека̄ ба̄ра̄н̣асисет̣т̣хино дхӣта̄ вад̣д̣хама̄накаччха̄йа̄йа а̄да̄сам̣ гахетва̄ атта̄нам̣ алан̇каронтӣ нисӣди. атхасса̄ висса̄сика̄ ека̄ кхӣн̣а̄сава̄ бхиккхунӣ там̣ дат̣т̣хум̣ агама̄си. бхиккхунийо хи кхӣн̣а̄сава̄пи са̄йанхасамайе упат̣т̣ха̄какула̄ни дат̣т̣хука̄ма̄ хонти. тасмим̣ пана кхан̣е сет̣т̣хидхӣта̄йа сантике ка̄чи песанака̄рика̄ наттхи, са̄ ‘‘ванда̄ми, аййе, етам̣ та̄ва ме паса̄дханапел̣акам̣ гахетва̄ детха̄’’ти а̄ха. тхерӣ чинтеси – ‘‘сачасса̄ имам̣ ган̣хитва̄ на дасса̄ми, майи а̄гха̄там̣ катва̄ нирайе ниббаттиссати. саче пана дасса̄ми, парасса песанака̄рика̄ хутва̄ ниббаттиссати. нирайасанта̄пато кхо пана парасса песанабха̄вова сеййо’’ти. ‘‘са̄ анудайам̣ пат̣ичча там̣ гахетва̄ тасса̄ ада̄си. тасса каммасса ниссандена паресам̣ песанака̄рика̄ джа̄та̄’’ти.

атха пунекадивасам̣ бхиккхӯ дхаммасабха̄йам̣ катхам̣ самут̣т̣ха̄песум̣ ‘‘са̄ма̄ватиппамукха̄ пан̃часата̄ иттхийо гехе аггина̄ джха̄йим̣су, ма̄ган̣д̣ийа̄йа н̃а̄така̄ упари пала̄лаггим̣ датва̄ айанан̇галехи бхинна̄, ма̄ган̣д̣ийа̄ паккутхитателе пакка̄, ке ну кхо еттха джӣванти на̄ма, ке мата̄ на̄ма̄’’ти. саттха̄ а̄гантва̄, ‘‘ка̄йа нуттха, бхиккхаве, етарахи катха̄йа саннисинна̄’’ти пуччхитва̄, ‘‘има̄йа на̄ма̄’’ти вутте, ‘‘бхиккхаве, йе кечи паматта̄, те вассасатам̣ джӣванта̄пи мата̄йева на̄ма. йе аппаматта̄, те мата̄пи джӣвантийева. тасма̄ ма̄ган̣д̣ийа̄ джӣвантӣпи мата̄йева на̄ма, са̄ма̄ватиппамукха̄ пан̃часата̄ иттхийо мата̄пи джӣвантийева на̄ма. на хи, бхиккхаве, аппаматта̄ маранти на̄ма̄’’ти ватва̄ има̄ га̄тха̄ абха̄си –

21. ‘‘аппама̄до аматападам̣, пама̄до маччуно падам̣;

аппаматта̄ на мӣйанти, йе паматта̄ йатха̄ мата̄.

22. ‘‘евам̣ висесато н̃атва̄, аппама̄дамхи пан̣д̣ита̄;

аппама̄де памоданти, арийа̄нам̣ гочаре рата̄.

23. ‘‘те джха̄йино са̄татика̄, ниччам̣ дал̣хапараккама̄;

пхусанти дхӣра̄ нибба̄нам̣, йогаккхемам̣ ануттара’’нти.

таттха аппама̄доти падам̣ махантам̣ аттхам̣ дӣпети, махантам̣ аттхам̣ гахетва̄ тит̣т̣хати. сакалампи хи тепит̣акам̣ буддхавачанам̣ а̄харитва̄ катхийама̄нам̣ аппама̄дападамева отарати. тена вуттам̣ –

‘‘сеййатха̄пи, бхиккхаве, йа̄ни ка̄ничи джан̇гала̄нам̣ па̄н̣а̄нам̣ пададжа̄та̄ни, сабба̄ни та̄ни хаттхипаде самодха̄нам̣ гаччханти, хаттхипадам̣ тесам̣ аггамаккха̄йати йадидам̣ махантаттена. евамева кхо, бхиккхаве, йе кечи кусала̄ дхамма̄, саббете аппама̄дамӯлака̄ аппама̄дасамосаран̣а̄, аппама̄до тесам̣ дхамма̄нам̣ аггамаккха̄йатӣ’’ти (сам̣. ни. 5.140).

со панеса аттхато сатийа̄ авиппава̄со на̄ма. ниччам̣ упат̣т̣хита̄йа сатийа̄ четам̣ на̄мам̣. аматападанти аматам̣ вуччати нибба̄нам̣. тан̃хи аджа̄татта̄ ну джӣйати на мӣйати, тасма̄ аматанти вуччати. паджджанти имина̄ти падам̣, аматам̣ па̄пун̣антӣти аттхо. аматасса падам̣ аматападам̣, аматасса адхигамӯпа̄йоти вуттам̣ хоти, пама̄доти памаджджанабха̄во, мут̣т̣хассатисан̇кха̄тасса сатийа̄ восаггассетам̣ на̄мам̣. маччуноти маран̣асса. паданти упа̄йо магго. паматто хи джа̄тим̣ на̄тиваттати, джа̄то джӣйати чева мӣйати ча̄ти пама̄до маччуно падам̣ на̄ма хоти, маран̣ам̣ упети. аппаматта̄ на мӣйантӣти сатийа̄ саманна̄гата̄ хи аппаматта̄ на маранти. аджара̄ амара̄ хонтӣти на саллаккхетаббам̣. на хи кочи сатто аджаро амаро на̄ма аттхи, паматтасса пана ват̣т̣ам̣ на̄ма апариччхиннам̣, аппаматтасса париччхиннам̣. тасма̄ паматта̄ джа̄тиа̄дӣхи апаримуттатта̄ джӣванта̄пи мата̄йева на̄ма. аппаматта̄ пана аппама̄далаккхан̣ам̣ вад̣д̣хетва̄ кхиппам̣ маггапхала̄ни саччхикатва̄ дутийататийааттабха̄весу на ниббаттанти. тасма̄ те джӣванта̄пи мата̄пи на мӣйантийева на̄ма. йе паматта̄ йатха̄ мата̄ти йе пана сатта̄ паматта̄, те пама̄дамаран̣ена мататта̄, йатха̄ хи джӣвитиндрийупаччхедена мата̄ да̄руккхандхасадиса̄ апагатавин̃н̃а̄н̣а̄, татхева хонти. тесампи хи мата̄нам̣ вийа гахат̣т̣ха̄нам̣ та̄ва ‘‘да̄нам̣ дасса̄ма, сӣлам̣ раккхисса̄ма, упосатхакаммам̣ карисса̄ма̄’’ти екачиттампи на уппаджджати, паббаджита̄нампи ‘‘а̄чарийупаджджха̄йаватта̄дӣни пӯресса̄ма, дхутан̇га̄ни сама̄дийисса̄ма, бха̄ванам̣ вад̣д̣хесса̄ма̄’’ти на уппаджджатӣти матена те ким̣ на̄на̄каран̣а̄ва хонти. тена вуттам̣ – ‘‘йе паматта̄ йатха̄ мата̄’’ти.

евам̣ висесато н̃атва̄ти паматтасса ват̣т̣ато ниссаран̣ам̣ наттхи, аппаматтасса аттхӣти евам̣ висесатова джа̄нитва̄. ке панетам̣ висесам̣ джа̄нантӣти? аппама̄дамхи пан̣д̣ита̄ти йе пан̣д̣ита̄ медха̄вино саппан̃н̃а̄ аттано аппама̄де т̣хатва̄ аппама̄дам̣ вад̣д̣хенти, те евам̣ висесака̄ран̣ам̣ джа̄нанти. аппама̄де памодантӣти те евам̣ н̃атва̄ тасмим̣ аттано аппама̄де памоданти, пахам̣ситамукха̄ тут̣т̣хапахат̣т̣ха̄ хонти. арийа̄нам̣ гочаре рата̄ти те евам̣ аппама̄де памоданта̄ там̣ аппама̄дам̣ вад̣д̣хетва̄ арийа̄нам̣ буддхапаччекабуддхабуддхаса̄вака̄нам̣ гочарасан̇кха̄те чатусатипат̣т̣ха̄на̄дибхеде саттатим̣са бодхипаккхийадхамме нававидхалокуттарадхамме ча рата̄ нирата̄, абхирата̄ хонтӣти аттхо.

те джха̄йиноти те аппаматта̄ пан̣д̣ита̄ ат̣т̣хасама̄паттисан̇кха̄тена а̄рамман̣ӯпаниджджха̄нена випассана̄маггапхаласан̇кха̄тена лаккхан̣ӯпаниджджха̄нена ча̄ти дувидхенапи джха̄нена джха̄йино. са̄татика̄ти абхиниккхаманака̄лато пат̣т̣ха̄йа йа̄ва арахаттамагга̄ сататам̣ паваттака̄йикачетасикавӣрийа̄. ниччам̣ дал̣хапараккама̄ти йам̣ там̣ пурисатха̄мена пурисавӣрийена пурисапараккамена паттаббам̣, на там̣ апа̄пун̣итва̄ вӣрийасса сан̣т̣ха̄нам̣ бхависсатӣти еварӯпена вӣрийена антара̄ аносаккитва̄ ниччаппаваттена дал̣хапараккамена саманна̄гата̄. пхусантӣти еттха две пхусана̄ н̃а̄н̣апхусана̄ ча, випа̄капхусана̄ ча. таттха чатта̄ро магга̄ н̃а̄н̣апхусана̄ на̄ма, чатта̄ри пхала̄ни випа̄капхусана̄ на̄ма. тесу идха випа̄капхусана̄ адхиппета̄. арийапхалена нибба̄нам̣ саччхикаронто дхӣра̄ пан̣д̣ита̄ та̄йа випа̄капхусана̄йа пхусанти, нибба̄нам̣ саччхикаронти. йогаккхемам̣ ануттаранти йе чатта̄ро йога̄ маха̄джанам̣ ват̣т̣е осӣда̄пенти, техи кхемам̣ ниббхайам̣ саббехи локийалокуттарадхаммехи сет̣т̣хатта̄ ануттаранти.

десана̄парийоса̄не бахӯ сота̄панна̄дайо ахесум̣. десана̄ маха̄джанасса са̄ттхика̄ джа̄та̄ти.

са̄ма̄ватӣваттху пат̣хамам̣.

2. кумбхагхосакасет̣т̣хиваттху

ут̣т̣ха̄наватоти имам̣ дхаммадесанам̣ саттха̄ вел̣уване вихаранто кумбхагхосакам̣ а̄раббха катхеси. ра̄джагаханагарасмин̃хи ра̄джагахасет̣т̣хино гехе ахива̄тарого уппаджджи, тасмим̣ уппанне маккхика̄ а̄дим̣ катва̄ йа̄ва га̄ва̄ пат̣хамам̣ тираччха̄нагата̄ маранти, тато да̄сакаммакаро, саббапаччха̄ гехаса̄мика̄, тасма̄ со рого саббапаччха̄ сет̣т̣хин̃ча джа̄йан̃ча ган̣хи. те рогена пхут̣т̣ха̄ путтам̣ сантике т̣хитам̣ олокетва̄ ассупун̣н̣ехи неттехи там̣ а̄хам̣су – ‘‘та̄та, имасмим̣ кира роге уппанне бхиттим̣ бхиндитва̄ пала̄йанта̄ва джӣвитам̣ лабханти, твам̣ амхе анолокетва̄ пала̄йитва̄ джӣванто пуна̄гантва̄ амха̄кам̣ асукат̣т̣ха̄не на̄ма чатта̄лӣса дханакот̣ийо нидахитва̄ т̣хапита̄, та̄ уддхаритва̄ джӣвикам̣ каппеййа̄сӣ’’ти. со тесам̣ вачанам̣ сутва̄ рудама̄но ма̄та̄питаро вандитва̄ маран̣абхайабхӣто бхиттим̣ бхиндитва̄ пала̄йитва̄ паббатагаханам̣ гантва̄ два̄даса васса̄ни таттха васитва̄ ма̄та̄питувасанат̣т̣ха̄нам̣ пачча̄ган̃чхи.

атха нам̣ дахарака̄ле гантва̄ парӯл̣хакесамассука̄ле а̄гататта̄ на кочи сан̃джа̄ни. со ма̄та̄питӯхи диннасан̃н̃а̄васена дханат̣т̣ха̄нам̣ гантва̄ дханасса арогабха̄вам̣ н̃атва̄ чинтеси – ‘‘мам̣ на кочи сан̃джа̄на̄ти, сача̄хам̣ дханам̣ уддхаритва̄ валан̃джисса̄ми, ‘екена дуггатена нидхи уддхат̣о’ти мам̣ гахетва̄ вихет̣хеййум̣, йам̣нӯна̄хам̣ бхатим̣ катва̄ джӣвеййа’’нти. атхекам̣ пилотикам̣ нива̄сетва̄, ‘‘аттхи кочи бхатакена аттхико’’ти пуччханто бхатакавӣтхим̣ па̄пун̣и. атха нам̣ бхатака̄ дисва̄, ‘‘саче амха̄кам̣ екам̣ каммам̣ кариссаси, бхаттаветанам̣ те дасса̄ма̄’’ти а̄хам̣су. ‘‘ким̣ каммам̣ на̄ма̄’’ти? ‘‘пабодханачоданакаммам̣. саче уссахаси, па̄това ут̣т̣ха̄йа ‘та̄та̄, ут̣т̣хахатха, сакат̣а̄ни саннайхатха, гон̣е йоджетха, хаттхиасса̄нам̣ тин̣аттха̄йа гаманавела̄; амма̄, тумхепи ут̣т̣хахатха, йа̄гум̣ пачатха, бхаттам̣ пачатха̄’ти вичаритва̄ а̄рочехӣ’’ти. со ‘‘са̄дхӯ’’ти сампат̣иччхи. атхасса васанаттха̄йа екам̣ гхарам̣ адам̣су. со девасикам̣ там̣ каммам̣ ака̄си.

атхасса екадивасам̣ ра̄джа̄ бимбиса̄ро саддамассоси. со пана саббараван̃н̃ӯ ахоси. тасма̄ ‘‘маха̄дханасса пурисассеса саддо’’ти а̄ха. атхасса сантике т̣хита̄ ека̄ парича̄рика̄ ‘‘ра̄джа̄ йам̣ ва̄ там̣ ва̄ на катхессати, идам̣ майа̄ н̃а̄тум̣ ват̣т̣атӣ’’ти чинтетва̄ – ‘‘гаччха, та̄та, етам̣ джа̄на̄хӣ’’ти екам̣ пурисам̣ пахин̣и. со вегена гантва̄ там̣ дисва̄ а̄гантва̄, ‘‘еко бхатака̄нам̣ бхатика̄рако капан̣амануссо есо’’ти а̄рочеси. ра̄джа̄ тасса вачанам̣ сутва̄ тун̣хӣ хутва̄ дутийадивасепи татийадивасепи там̣ тасса саддам̣ сутва̄ татхева а̄ха. са̄пи парича̄рика̄ татхева чинтетва̄ пунаппунам̣ песетва̄, ‘‘капан̣амануссо есо’’ти вутте чинтеси – ‘‘ра̄джа̄ ‘капан̣амануссо есо’ти вачанам̣ сутва̄пи на саддахати, пунаппунам̣ ‘маха̄дханасса пурисассеса саддо’ти вадати, бхавитаббаметтха ка̄ран̣ена, йатха̄сабха̄вато етам̣ н̃а̄тум̣ ват̣т̣атӣ’’ти. са̄ ра̄джа̄нам̣ а̄ха, ‘‘дева, ахам̣ сахассам̣ лабхама̄на̄ дхӣтарам̣ а̄да̄йа гантва̄ етам̣ дханам̣ ра̄джакулам̣ павесесса̄мӣ’’ти. ра̄джа̄ тасса̄ сахассам̣ да̄песи.

са̄ там̣ гахетва̄ дхӣтарам̣ екам̣ малинадха̄тукам̣ ваттхам̣ нива̄са̄петва̄ та̄йа саддхим̣ ра̄джагехато никкхамитва̄ маггапат̣ипанна̄ вийа бхатакавӣтхим̣ гантва̄ екам̣ гхарам̣ пависитва̄, ‘‘амма, майам̣ маггапат̣ипанна̄, ека̄хадвӣхам̣ идха виссамитва̄ гамисса̄ма̄’’ти а̄ха. ‘‘амма, бахӯни гхарама̄нусака̄ни, на сакка̄ идха васитум̣, етам̣ кумбхагхосакасса гехам̣ туччхам̣, таттха гаччхатха̄’’ти. са̄ таттха гантва̄, ‘‘са̄ми, майам̣ маггапат̣ипаннака̄, ека̄хадвӣхам̣ идха васисса̄ма̄’’ти ватва̄ тена пунаппунам̣ пат̣иккхитта̄пи, ‘‘са̄ми, аджджекадивасаматтам̣ васитва̄ па̄това гамисса̄ма̄’’ти никкхамитум̣ на иччхи. са̄ таттхева васитва̄ пунадивасе тасса аран̃н̃агаманавела̄йа, ‘‘са̄ми, тава нива̄пам̣ датва̄ йа̄хи, а̄ха̄рам̣ те пачисса̄мӣ’’ти ватва̄, ‘‘алам̣, амма, ахамева пачитва̄ бхун̃джисса̄мӣ’’ти вутте пунаппунам̣ нибандхитва̄ тена динне гахитаматтакейева катва̄ антара̄пан̣ато бха̄джана̄ни чева парисуддхатан̣д̣ула̄дӣни ча а̄хара̄петва̄ ра̄джакуле пачананийа̄мена супарисуддхам̣ оданам̣, са̄дхураса̄ни ча две тӣн̣и сӯпабйан̃джана̄ни пачитва̄ тасса аран̃н̃ато а̄гатасса ада̄си. атха нам̣ бхун̃джитва̄ мудучиттатам̣ а̄паннам̣ н̃атва̄, ‘‘са̄ми, килантамха, ека̄хадвӣхам̣ идхева хома̄’’ти а̄ха. со ‘‘са̄дхӯ’’ти сампат̣иччхи.

атхасса са̄йампи пунадивасепи мадхурабхаттам̣ пачитва̄ ада̄си. атха мудучиттатам̣ тасса н̃атва̄ ‘‘са̄ми, катипа̄хам̣ идхева васисса̄ма̄’’ти. таттха васама̄на̄ тикхин̣ена саттхена тасса ман̃чава̄н̣ам̣ хет̣т̣ха̄ат̣анийам̣ тахам̣ тахам̣ чхинди. ман̃чо тасмим̣ а̄гантва̄ нисиннаматтейева хет̣т̣ха̄ оламби. со ‘‘касма̄ айам̣ ман̃чо евам̣ чхиджджитва̄ гато’’ти а̄ха. ‘‘са̄ми, дахарада̄раке ва̄ретум̣ на саккоми, еттхева саннипатантӣ’’ти. ‘‘амма, идам̣ ме дуккхам̣ тумхе нисса̄йа джа̄там̣. ахан̃хи пуббе каттхачи гаччханто два̄рам̣ пидахитва̄ гаччха̄мӣ’’ти. ‘‘ким̣ кароми, та̄та, ва̄ретум̣ на саккомӣ’’ти. са̄ имина̄ва нийа̄мена две тайо дивасе чхиндитва̄ тена уджджха̄йитва̄ кхӣйитва̄ вуччама̄на̄пи татхева ватва̄ пуна екам̣ две раджджуке т̣хапетва̄ сесе чхинди. там̣ дивасам̣ тасмим̣ нисиннаматтейева саббам̣ ва̄н̣ам̣ бхӯмийам̣ пати, сӣсам̣ джан̣н̣укехи саддхим̣ екато ахоси, со ут̣т̣ха̄йа, ‘‘ким̣ кароми, ида̄ни кухим̣ гамисса̄ми, нипаджджанаман̃чассапи тумхехи аса̄мико вийа катомхӣ’’ти а̄ха. ‘‘та̄та, ким̣ кароми, пат̣ивиссакада̄раке ва̄ретум̣ на саккоми, хоту, ма̄ чинтайи, има̄йа на̄ма вела̄йа кухим̣ гамиссасӣ’’ти дхӣтарам̣ а̄мантетва̄, ‘‘амма, тава бха̄тикасса нипаджджанока̄сам̣ карохӣ’’ти а̄ха. са̄ екапассе сайитва̄ ‘‘идха̄гаччха, са̄мӣ’’ти а̄ха. итаропи нам̣ ‘‘гаччха, та̄та, бхагинийа̄ саддхим̣ нипаджджа̄’’ти вадеси. со та̄йа саддхим̣ екаман̃че нипаджджитва̄ там̣ дивасан̃н̃ева сантхавам̣ ака̄си, кума̄рика̄ пароди. атха нам̣ ма̄та̄ пуччхи – ‘‘ким̣, амма, родасӣ’’ти? ‘‘амма, идам̣ на̄ма джа̄та’’нти. ‘‘хоту, амма, ким̣ сакка̄ ка̄тум̣, тайа̄пи екам̣ бхатта̄рам̣ имина̄пекам̣ па̄дапарича̄рикам̣ ладдхум̣ ват̣т̣атӣ’’ти там̣ джа̄ма̄тарам̣ ака̄си. те самаггава̄сам̣ васим̣су.

са̄ катипа̄хаччайена ран̃н̃о са̄санам̣ песеси – ‘‘бхатакавӣтхийам̣ чхан̣ам̣ каронту. йасса пана гхаре чхан̣о на карӣйати, тасса еттако на̄ма дан̣д̣оти гхосанам̣ ка̄ретӯ’’ти. ра̄джа̄ татха̄ ка̄реси. атха нам̣ сассу а̄ха – ‘‘та̄та, бхатакавӣтхийам̣ ра̄джа̄н̣а̄йа чхан̣о каттаббо джа̄то, ким̣ карома̄’’ти? ‘‘амма, ахам̣ бхатим̣ каронтопи джӣвитум̣ на саккоми, ким̣ карисса̄мӣ’’ти? ‘‘та̄та, гхара̄ва̄сам̣ васанта̄ на̄ма ин̣ампи ган̣ханти, ран̃н̃о а̄н̣а̄ ака̄тум̣ на лаббха̄. ин̣ато на̄ма йена кеначи упа̄йена муччитум̣ сакка̄, гаччха, куточи екам̣ ва̄ две ва̄ каха̄пан̣е а̄хара̄’’ти а̄ха. со уджджха̄йанто кхӣйанто гантва̄ чатта̄лӣсакот̣идханат̣т̣ха̄нато екамева каха̄пан̣ам̣ а̄хари. са̄ там̣ каха̄пан̣ам̣ ран̃н̃о песетва̄ аттано каха̄пан̣ена чхан̣ам̣ катва̄ пуна катипа̄хаччайена татхева са̄санам̣ пахин̣и. пуна ра̄джа̄ татхева ‘‘чхан̣ам̣ каронту, акаронта̄нам̣ еттако дан̣д̣о’’ти а̄н̣а̄песи. пунапи со та̄йа татхева ватва̄ ниппӣл̣ийама̄но гантва̄ тайо каха̄пан̣е а̄хари. са̄ тепи каха̄пан̣е ран̃н̃о песетва̄ пуна катипа̄хаччайена татхева са̄санам̣ пахин̣и – ‘‘ида̄ни пурисе песетва̄ имам̣ паккоса̄петӯ’’ти. ра̄джа̄ песеси. пуриса̄ гантва̄, ‘‘кумбхагхосако на̄ма катаро’’ти пуччхитва̄ парийесанта̄ там̣ дисва̄ ‘‘ехи, бхо ра̄джа̄, там̣ паккосатӣ’’ти а̄хам̣су. со бхӣто ‘‘на мам̣ ра̄джа̄ джа̄на̄тӣ’’тиа̄дӣни ватва̄ гантум̣ на иччхи. атха нам̣ балакка̄рена хаттха̄дӣсу гахетва̄ а̄кад̣д̣хим̣су. са̄ иттхӣ те дисва̄, ‘‘аре, дуббинӣта̄, тумхе мама джа̄ма̄тарам̣ хаттха̄дӣсу гахетум̣ анануччхавика̄’’ти таджджетва̄, ‘‘ехи, та̄та, ма̄ бха̄йи, ра̄джа̄нам̣ дисва̄ тава хаттха̄дига̄хака̄нам̣ хаттхейева чхинда̄песса̄мӣ’’ти дхӣтарам̣ а̄да̄йа пурато хутва̄ ра̄джагехам̣ патва̄ весам̣ париваттетва̄ сабба̄лан̇ка̄рапат̣иман̣д̣ита̄ екамантам̣ ат̣т̣ха̄си. итарампи парикад̣д̣хитва̄ а̄найим̣суйева.

атха нам̣ вандитва̄ т̣хитам̣ ра̄джа̄ а̄ха – ‘‘твам̣ кумбхагхосако на̄ма̄’’ти? ‘‘а̄ма, дева̄’’ти. ‘‘ким̣ ка̄ран̣а̄ маха̄дханам̣ ван̃четва̄ кха̄дасӣ’’ти? ‘‘куто ме, дева, дханам̣ бхатим̣ катва̄ джӣвантасса̄’’ти? ‘‘ма̄ евам̣ кари, ким̣ амхе ван̃чесӣ’’ти? ‘‘на ван̃чеми, дева, наттхи ме дхана’’нти. атхасса ра̄джа̄ те каха̄пан̣е дассетва̄, ‘‘име касса каха̄пан̣а̄’’ти а̄ха. со сан̃джа̄нитва̄, ‘‘ахо ба̄ломхи, катхам̣ ну кхо име ран̃н̃о хаттхам̣ патта̄’’ти ито чито ча олокенто та̄ двепи пат̣иман̣д̣итапаса̄дхана̄ габбхадва̄рамӯле т̣хита̄ дисва̄, ‘‘бха̄рийам̣ ватидам̣ каммам̣, има̄хи ран̃н̃а̄ пайоджита̄хи бхавитабба’’нти чинтеси. атха нам̣ ра̄джа̄ ‘‘вадехи, бхо, касма̄ евам̣ каросӣ’’ти а̄ха. ‘‘ниссайо ме наттхи, дева̄’’ти. ‘‘ма̄дисо ниссайо бхавитум̣ на ват̣т̣атӣ’’ти. ‘‘калйа̄н̣ам̣, дева, саче ме дево авассайо хотӣ’’ти. ‘‘хоми, бхо, киттакам̣ те дхана’’нти? ‘‘чатта̄лӣсакот̣ийо, дева̄’’ти. ‘‘ким̣ ладдхум̣ ват̣т̣атӣ’’ти? ‘‘сакат̣а̄ни дева̄’’ти? ра̄джа̄ анекасата̄ни сакат̣а̄ни йоджа̄петва̄ пахин̣итва̄ там̣ дханам̣ а̄хара̄петва̄ ра̄джан̇ган̣е ра̄сим̣ ка̄ра̄петва̄ ра̄джагахава̄сино саннипа̄та̄петва̄, ‘‘аттхи кассачи имасмим̣ нагаре ‘‘еттакам̣ дхана’’нти пуччхитва̄ ‘‘наттхи, дева̄’’ти. ‘‘ким̣ панасса ка̄тум̣ ват̣т̣атӣ’’ти? ‘‘сакка̄рам̣, дева̄’’ти вутте махантена сакка̄рена там̣ сет̣т̣хит̣т̣ха̄не т̣хапетва̄ дхӣтарам̣ тассева датва̄ тена саддхим̣ саттху сантикам̣ гантва̄ вандитва̄ ‘‘бханте, пассатхимам̣ пурисам̣, еварӯпо дхитима̄ на̄ма наттхи, чатта̄лӣсакот̣ивибхаво хонтопи уппила̄вита̄ка̄рам̣ ва̄ асмима̄наматтам̣ ва̄ на кароти, капан̣о вийа пилотикам̣ нива̄сетва̄ бхатакавӣтхийам̣ бхатим̣ катва̄ джӣванто майа̄ имина̄ на̄ма упа̄йена н̃а̄то. джа̄нитва̄ ча пана паккоса̄петва̄ садханабха̄вам̣ сампат̣иччха̄петва̄ там̣ дханам̣ а̄хара̄петва̄ сет̣т̣хит̣т̣ха̄не т̣хапито, дхӣта̄ часса майа̄ динна̄. бханте, майа̄ ча еварӯпо дхитима̄ на дит̣т̣хапуббо’’ти а̄ха.

там̣ сутва̄ саттха̄ ‘‘евам̣ джӣвантасса джӣвикам̣ дхаммикаджӣвикам̣ на̄ма, маха̄ра̄джа, чорика̄дикаммам̣ пана идхалоке чева пӣл̣ети хим̣сети, паралоке ча, татонида̄нам̣ сукхам̣ на̄ма наттхи. пурисасса хи дханапа̄риджун̃н̃ака̄ле касим̣ ва̄ бхатим̣ ва̄ катва̄ джӣвикамева дхаммикаджӣвикам̣ на̄ма. еварӯпасса хи вӣрийасампаннасса сатисампаннасса ка̄йава̄ча̄хи парисуддхакаммасса пан̃н̃а̄йа нисаммака̄рино ка̄йа̄дӣхи сан̃н̃атасса дхаммаджӣвикам̣ джӣвантасса сатиавиппава̄се т̣хитасса иссарийам̣ вад̣д̣хатийева̄’’ти ватва̄ имам̣ га̄тхама̄ха –

24. ‘‘ут̣т̣ха̄навато сатӣмато,

сучикаммасса нисаммака̄рино;

сан̃н̃атасса дхаммаджӣвино,

аппаматтасса йасобхивад̣д̣хатӣ’’ти.

таттха ут̣т̣ха̄наватоти ут̣т̣ха̄навӣрийавантасса. сатиматоти сатисампаннасса. сучикаммасса̄ти ниддосехи нирапара̄дхехи ка̄йакамма̄дӣхи саманна̄гатасса. нисаммака̄риноти еван̃че бхависсати, евам̣ карисса̄мӣти ва̄, имасмим̣ камме евам̣ кате идам̣ на̄ма бхависсатӣти ва̄ евам̣ нида̄нам̣ саллаккхетва̄ рогатикиччханам̣ вийа саббакамма̄ни ниса̄метва̄ упадха̄ретва̄ каронтасса. сан̃н̃атасса̄ти ка̄йа̄дӣхи сан̃н̃атасса ниччхиддасса. дхаммаджӣвиноти ага̄рикасса тула̄кӯт̣а̄дӣни ваджджетва̄ касигораккха̄дӣхи, анага̄рикасса веджджакаммадӯтакамма̄дӣни ваджджетва̄ дхаммена самена бхиккха̄чарийа̄йа джӣвикам̣ каппентасса. аппаматтасса̄ти авиппавуттхасатино. йасобхивад̣д̣хатӣти иссарийабхогасампаннасан̇кха̄то чева киттиван̣н̣абхан̣анасан̇кха̄то ча йасо абхивад̣д̣хатӣти.

га̄тха̄парийоса̄не кумбхагхосако сота̄паттипхале патит̣т̣хахи. ан̃н̃епи бахӯ сота̄паттипхала̄дӣни па̄пун̣им̣су. евам̣ маха̄джанасса са̄ттхика̄ дхаммадесана̄ джа̄та̄ти.

кумбхагхосакасет̣т̣хиваттху дутийам̣.

3. чӯл̣апантхакаттхераваттху

ут̣т̣ха̄ненаппама̄дена̄ти имам̣ дхаммадесанам̣ саттха̄ вел̣уване вихаранто чӯл̣апантхакаттхерам̣ а̄раббха катхеси.

ра̄джагахе кира дханасет̣т̣хикуласса дхӣта̄ вайаппаттака̄ле ма̄та̄питӯхи саттабхӯмикасса па̄са̄дасса упариматале ативийа раккхийама̄на̄ йоббанамадаматтата̄йа пурисалола̄ хутва̄ аттано да̄сенева саддхим̣ сантхавам̣ катва̄, ‘‘ан̃н̃епи ме идам̣ каммам̣ джа̄неййу’’нти бхӣта̄ евама̄ха – ‘‘амхехи имасмим̣ т̣ха̄не на сакка̄ васитум̣. саче ме ма̄та̄питаро имам̣ досам̣ джа̄ниссанти, кхан̣д̣а̄кхан̣д̣икам̣ мам̣ кариссанти. видесам̣ гантва̄ васисса̄ма̄’’ти. те хаттхаса̄рам̣ гахетва̄ аггадва̄рена никкхамитва̄, ‘‘йаттха ва̄ таттха ва̄ ан̃н̃ехи аджа̄нанат̣т̣ха̄нам̣ гантва̄ васисса̄ма̄’’ти убхопи агамам̣су. тесам̣ екасмим̣ т̣ха̄не васанта̄нам̣ сам̣ва̄саманва̄йа тасса̄ куччхисмим̣ габбхо патит̣т̣ха̄си. са̄ габбхапарипа̄кам̣ а̄гамма тена саддхим̣ мантеси, ‘‘габбхо ме парипа̄кам̣ гато, н̃а̄тибандхувирахите т̣ха̄не габбхавут̣т̣ха̄нам̣ на̄ма убхиннампи амха̄кам̣ дуккха̄вахам̣, кулагехамева гаччха̄ма̄’’ти. со ‘‘сача̄хам̣ таттха гамисса̄ми, джӣвитам̣ ме наттхӣ’’ти бхайена ‘‘аджджа гаччха̄ма, све гаччха̄ма̄’’ти дивасе атикка̄меси. са̄ чинтеси – ‘‘айам̣ ба̄ло аттано досамахантата̄йа гантум̣ на уссахати, ма̄та̄питаро на̄ма екантахита̄ва, айам̣ гаччхату ва̄, ма̄ ва̄, ахам̣ гамисса̄мӣ’’ти. са̄ тасмим̣ геха̄ никкханте гехапариккха̄рам̣ пат̣иса̄метва̄ аттано кулагхарам̣ гатабха̄вам̣ анантарагехава̄сӣнам̣ а̄рочетва̄ маггам̣ пат̣ипаджджи.

сопи гхарам̣ а̄гантва̄ там̣ адисва̄ пат̣ивиссаке пуччхитва̄, ‘‘са̄ кулагхарам̣ гата̄’’ти сутва̄ вегена анубандхитва̄ антара̄магге сампа̄пун̣и. тасса̄пи таттхева габбхавут̣т̣ха̄нам̣ ахоси. со ‘‘ким̣ идам̣, бхадде’’ти пуччхи. ‘‘са̄ми, ме еко путто джа̄то’’ти. ‘‘ида̄ни ким̣ карисса̄ма̄’’ти? ‘‘йассаттха̄йа майам̣ кулагхарам̣ гаччхеййа̄ма, там̣ каммам̣ антара̄маггева ниппханнам̣, таттха гантва̄ ким̣ карисса̄ма, ниваттисса̄ма̄’’ти двепи екачитта̄ хутва̄ ниваттим̣су. тасса ча да̄ракасса пантхе джа̄татта̄ пантхакоти на̄мам̣ карим̣су. тасса̄ начирассева апаропи габбхо патит̣т̣хахи. саббам̣ пуриманайенева виттха̄ретаббам̣. тассапи да̄ракасса пантхе джа̄татта̄ пат̣хамаджа̄тасса маха̄пантхакоти на̄мам̣ катва̄ итарасса чӯл̣апантхакоти на̄мам̣ карим̣су. те двепи да̄раке гахетва̄ аттано васанат̣т̣ха̄намева гата̄. тесам̣ таттха васанта̄нам̣ маха̄пантхакада̄рако ан̃н̃е да̄раке ‘‘чӯл̣апита̄ маха̄пита̄ти, аййако аййика̄’’ти ча ваданте сутва̄ ма̄тарам̣ пуччхи – ‘‘амма, ан̃н̃е да̄рака̄ ‘аййако аййика̄’типи, ‘маха̄пита̄ чӯл̣апита̄’типи ваданти, каччи амха̄кан̃н̃ева н̃а̄така̄ наттхӣ’’ти? ‘‘а̄ма, та̄та, амха̄кам̣ еттха н̃а̄така̄ наттхи. ра̄джагаханагаре пана во дханасет̣т̣хи на̄ма аййако, таттха амха̄кам̣ бахӯ н̃а̄така̄’’ти. ‘‘касма̄ таттха на гаччхатха, амма̄’’ти? са̄ аттано агаманака̄ран̣ам̣ путтасса акатхетва̄ путтесу пунаппунам̣ катхентесу са̄микам̣ а̄ха – ‘‘име да̄рака̄ мам̣ ативийа киламенти, ким̣ но ма̄та̄питаро дисва̄ мам̣сам̣ кха̄диссанти, ехи, да̄рака̄нам̣ аййакакулам̣ дассесса̄ма̄’’ти? ‘‘ахам̣ саммукха̄ бхавитум̣ на саккхисса̄ми, те пана найисса̄мӣ’’ти. ‘‘са̄дху йена кеначи упа̄йена да̄рака̄нам̣ аййакакуламева дат̣т̣хум̣ ват̣т̣атӣ’’ти. двепи джана̄ да̄раке а̄да̄йа анупуббена ра̄джагахам̣ патва̄ нагарадва̄ре екисса̄ са̄ла̄йа пависитва̄ да̄ракама̄та̄ две да̄раке гахетва̄ аттано а̄гатабха̄вам̣ ма̄та̄питӯнам̣ а̄роча̄песи. те там̣ са̄санам̣ сутва̄, ‘‘сам̣са̄ре вичаранта̄нам̣ на путто на дхӣта̄ бхӯтапубба̄ на̄ма наттхи, те амха̄кам̣ маха̄пара̄дхика̄, на сакка̄ техи амха̄кам̣ чаккхупатхе т̣ха̄тум̣, еттакам̣ на̄ма дханам̣ гахетва̄ двепи джана̄ пха̄сукат̣т̣ха̄нам̣ гантва̄ джӣванту, да̄раке пана идха песентӯ’’ти дханам̣ датва̄ дӯтам̣ па̄хесум̣.

техи песитам̣ дханам̣ гахетва̄ да̄раке а̄гатадӯта̄нан̃н̃ева хаттхе датва̄ пахин̣им̣су. да̄рака̄ аййакакуле вад̣д̣ханти. тесу чӯл̣апантхако атидахаро, маха̄пантхако пана аййакена саддхим̣ дасабаласса дхаммакатхам̣ сотум̣ гаччхати. тасса ниччам̣ саттху сантикам̣ гаччхантасса паббаджджа̄йа читтам̣ нами. со аййакам̣ а̄ха – ‘‘саче мам̣ ануджа̄неййа̄тха, ахам̣ паббаджеййа’’нти. ‘‘ким̣ вадеси, та̄та, сакаласса локассапи ме паббаджджа̄то тава паббаджджа̄ бхаддика̄. саче саккоси паббаджа̄хӣ’’ти. там̣ саттху сантикам̣ нетва̄, ‘‘ким̣, гахапати, да̄рако те ладдхо’’ти вутте, ‘‘а̄ма, бханте, айам̣ ме натта̄ тумха̄кам̣ сантике паббаджитука̄мо’’ти а̄ха. саттха̄ ан̃н̃атарам̣ пин̣д̣апа̄тача̄рикам̣ бхиккхум̣ ‘‘имам̣ да̄ракам̣ пабба̄джехӣ’’ти а̄н̣а̄песи. тхеро тасса тачапан̃чакакаммат̣т̣ха̄нам̣ а̄чиккхитва̄ пабба̄джеси. со бахум̣ буддхавачанам̣ угган̣хитва̄ парипун̣н̣авассо упасампадам̣ лабхитва̄ йонисоманасика̄рена каммат̣т̣ха̄нам̣ каронто арахаттам̣ па̄пун̣и. со джха̄насукхена пхаласукхена вӣтина̄менто чинтеси – ‘‘сакка̄ ну кхо идам̣ сукхам̣ чӯл̣апантхакасса да̄ту’’нти! тато аййакасет̣т̣хисса сантикам̣ гантва̄ евама̄ха – ‘‘маха̄сет̣т̣хи, саче ануджа̄неййа̄тха, ахам̣ чӯл̣апантхакам̣ пабба̄джеййа’’нти. ‘‘пабба̄джетха, бханте’’ти. сет̣т̣хи кира са̄сане ча суппасанно, ‘‘катарадхӣта̄йа во ете путта̄’’ти пуччхийама̄но ча ‘‘пала̄тадхӣта̄йа̄’’ти ваттум̣ ладжджати, тасма̄ сукхенева тесам̣ паббаджджам̣ ануджа̄ни. тхеро чӯл̣апантхакам̣ пабба̄джетва̄ сӣлесу патит̣т̣ха̄песи. со паббаджитва̄ва дандхо ахоси.

‘‘падмам̣ йатха̄ коканадам̣ сугандхам̣,

па̄то сийа̄ пхулламавӣтагандхам̣;

ан̇гӣрасам̣ пасса вирочама̄нам̣,