3. чӯл̣апантхакаттхераваттху
ут̣т̣ха̄ненаппама̄дена̄ти имам̣ дхаммадесанам̣ саттха̄ вел̣уване вихаранто чӯл̣апантхакаттхерам̣ а̄раббха катхеси.
ра̄джагахе кира дханасет̣т̣хикуласса дхӣта̄ вайаппаттака̄ле ма̄та̄питӯхи саттабхӯмикасса па̄са̄дасса упариматале ативийа раккхийама̄на̄ йоббанамадаматтата̄йа пурисалола̄ хутва̄ аттано да̄сенева саддхим̣ сантхавам̣ катва̄, ‘‘ан̃н̃епи ме идам̣ каммам̣ джа̄неййу’’нти бхӣта̄ евама̄ха – ‘‘амхехи имасмим̣ т̣ха̄не на сакка̄ васитум̣. саче ме ма̄та̄питаро имам̣ досам̣ джа̄ниссанти, кхан̣д̣а̄кхан̣д̣икам̣ мам̣ кариссанти. видесам̣ гантва̄ васисса̄ма̄’’ти. те хаттхаса̄рам̣ гахетва̄ аггадва̄рена никкхамитва̄, ‘‘йаттха ва̄ таттха ва̄ ан̃н̃ехи аджа̄нанат̣т̣ха̄нам̣ гантва̄ васисса̄ма̄’’ти убхопи агамам̣су. тесам̣ екасмим̣ т̣ха̄не васанта̄нам̣ сам̣ва̄саманва̄йа тасса̄ куччхисмим̣ габбхо патит̣т̣ха̄си. са̄ габбхапарипа̄кам̣ а̄гамма тена саддхим̣ мантеси, ‘‘габбхо ме парипа̄кам̣ гато, н̃а̄тибандхувирахите т̣ха̄не габбхавут̣т̣ха̄нам̣ на̄ма убхиннампи амха̄кам̣ дуккха̄вахам̣, кулагехамева гаччха̄ма̄’’ти. со ‘‘сача̄хам̣ таттха гамисса̄ми, джӣвитам̣ ме наттхӣ’’ти бхайена ‘‘аджджа гаччха̄ма, све гаччха̄ма̄’’ти дивасе атикка̄меси. са̄ чинтеси – ‘‘айам̣ ба̄ло аттано досамахантата̄йа гантум̣ на уссахати, ма̄та̄питаро на̄ма екантахита̄ва, айам̣ гаччхату ва̄, ма̄ ва̄, ахам̣ гамисса̄мӣ’’ти. са̄ тасмим̣ геха̄ никкханте гехапариккха̄рам̣ пат̣иса̄метва̄ аттано кулагхарам̣ гатабха̄вам̣ анантарагехава̄сӣнам̣ а̄рочетва̄ маггам̣ пат̣ипаджджи.
сопи гхарам̣ а̄гантва̄ там̣ адисва̄ пат̣ивиссаке пуччхитва̄, ‘‘са̄ кулагхарам̣ гата̄’’ти сутва̄ вегена анубандхитва̄ антара̄магге сампа̄пун̣и. тасса̄пи таттхева габбхавут̣т̣ха̄нам̣ ахоси. со ‘‘ким̣ идам̣, бхадде’’ти пуччхи. ‘‘са̄ми, ме еко путто джа̄то’’ти. ‘‘ида̄ни ким̣ карисса̄ма̄’’ти? ‘‘йассаттха̄йа майам̣ кулагхарам̣ гаччхеййа̄ма, там̣ каммам̣ антара̄маггева ниппханнам̣, таттха гантва̄ ким̣ карисса̄ма, ниваттисса̄ма̄’’ти двепи екачитта̄ хутва̄ ниваттим̣су. тасса ча да̄ракасса пантхе джа̄татта̄ пантхакоти на̄мам̣ карим̣су. тасса̄ начирассева апаропи габбхо патит̣т̣хахи. саббам̣ пуриманайенева виттха̄ретаббам̣. тассапи да̄ракасса пантхе джа̄татта̄ пат̣хамаджа̄тасса маха̄пантхакоти на̄мам̣ катва̄ итарасса чӯл̣апантхакоти на̄мам̣ карим̣су. те двепи да̄раке гахетва̄ аттано васанат̣т̣ха̄намева гата̄. тесам̣ таттха васанта̄нам̣ маха̄пантхакада̄рако ан̃н̃е да̄раке ‘‘чӯл̣апита̄ маха̄пита̄ти, аййако аййика̄’’ти ча ваданте сутва̄ ма̄тарам̣ пуччхи – ‘‘амма, ан̃н̃е да̄рака̄ ‘аййако аййика̄’типи, ‘маха̄пита̄ чӯл̣апита̄’типи ваданти, каччи амха̄кан̃н̃ева н̃а̄така̄ наттхӣ’’ти? ‘‘а̄ма, та̄та, амха̄кам̣ еттха н̃а̄така̄ наттхи. ра̄джагаханагаре пана во дханасет̣т̣хи на̄ма аййако, таттха амха̄кам̣ бахӯ н̃а̄така̄’’ти. ‘‘касма̄ таттха на гаччхатха, амма̄’’ти? са̄ аттано агаманака̄ран̣ам̣ путтасса акатхетва̄ путтесу пунаппунам̣ катхентесу са̄микам̣ а̄ха – ‘‘име да̄рака̄ мам̣ ативийа киламенти, ким̣ но ма̄та̄питаро дисва̄ мам̣сам̣ кха̄диссанти, ехи, да̄рака̄нам̣ аййакакулам̣ дассесса̄ма̄’’ти? ‘‘ахам̣ саммукха̄ бхавитум̣ на саккхисса̄ми, те пана найисса̄мӣ’’ти. ‘‘са̄дху йена кеначи упа̄йена да̄рака̄нам̣ аййакакуламева дат̣т̣хум̣ ват̣т̣атӣ’’ти. двепи джана̄ да̄раке а̄да̄йа анупуббена ра̄джагахам̣ патва̄ нагарадва̄ре екисса̄ са̄ла̄йа пависитва̄ да̄ракама̄та̄ две да̄раке гахетва̄ аттано а̄гатабха̄вам̣ ма̄та̄питӯнам̣ а̄роча̄песи. те там̣ са̄санам̣ сутва̄, ‘‘сам̣са̄ре вичаранта̄нам̣ на путто на дхӣта̄ бхӯтапубба̄ на̄ма наттхи, те амха̄кам̣ маха̄пара̄дхика̄, на сакка̄ техи амха̄кам̣ чаккхупатхе т̣ха̄тум̣, еттакам̣ на̄ма дханам̣ гахетва̄ двепи джана̄ пха̄сукат̣т̣ха̄нам̣ гантва̄ джӣванту, да̄раке пана идха песентӯ’’ти дханам̣ датва̄ дӯтам̣ па̄хесум̣.
техи песитам̣ дханам̣ гахетва̄ да̄раке а̄гатадӯта̄нан̃н̃ева хаттхе датва̄ пахин̣им̣су. да̄рака̄ аййакакуле вад̣д̣ханти. тесу чӯл̣апантхако атидахаро, маха̄пантхако пана аййакена саддхим̣ дасабаласса дхаммакатхам̣ сотум̣ гаччхати. тасса ниччам̣ саттху сантикам̣ гаччхантасса паббаджджа̄йа читтам̣ нами. со аййакам̣ а̄ха – ‘‘саче мам̣ ануджа̄неййа̄тха, ахам̣ паббаджеййа’’нти. ‘‘ким̣ вадеси, та̄та, сакаласса локассапи ме паббаджджа̄то тава паббаджджа̄ бхаддика̄. саче саккоси паббаджа̄хӣ’’ти. там̣ саттху сантикам̣ нетва̄, ‘‘ким̣, гахапати, да̄рако те ладдхо’’ти вутте, ‘‘а̄ма, бханте, айам̣ ме натта̄ тумха̄кам̣ сантике паббаджитука̄мо’’ти а̄ха. саттха̄ ан̃н̃атарам̣ пин̣д̣апа̄тача̄рикам̣ бхиккхум̣ ‘‘имам̣ да̄ракам̣ пабба̄джехӣ’’ти а̄н̣а̄песи. тхеро тасса тачапан̃чакакаммат̣т̣ха̄нам̣ а̄чиккхитва̄ пабба̄джеси. со бахум̣ буддхавачанам̣ угган̣хитва̄ парипун̣н̣авассо упасампадам̣ лабхитва̄ йонисоманасика̄рена каммат̣т̣ха̄нам̣ каронто арахаттам̣ па̄пун̣и. со джха̄насукхена пхаласукхена вӣтина̄менто чинтеси – ‘‘сакка̄ ну кхо идам̣ сукхам̣ чӯл̣апантхакасса да̄ту’’нти! тато аййакасет̣т̣хисса сантикам̣ гантва̄ евама̄ха – ‘‘маха̄сет̣т̣хи, саче ануджа̄неййа̄тха, ахам̣ чӯл̣апантхакам̣ пабба̄джеййа’’нти. ‘‘пабба̄джетха, бханте’’ти. сет̣т̣хи кира са̄сане ча суппасанно, ‘‘катарадхӣта̄йа во ете путта̄’’ти пуччхийама̄но ча ‘‘пала̄тадхӣта̄йа̄’’ти ваттум̣ ладжджати, тасма̄ сукхенева тесам̣ паббаджджам̣ ануджа̄ни. тхеро чӯл̣апантхакам̣ пабба̄джетва̄ сӣлесу патит̣т̣ха̄песи. со паббаджитва̄ва дандхо ахоси.
‘‘падмам̣ йатха̄ коканадам̣ сугандхам̣,
па̄то сийа̄ пхулламавӣтагандхам̣;
ан̇гӣрасам̣ пасса вирочама̄нам̣,
тапантама̄диччамиванталиккхе’’ти. (сам̣. ни. 1.123; а. ни. 5.195) –
имам̣ екам̣ га̄тхам̣ чатӯхи ма̄сехи угган̣хитум̣ на̄саккхи. со кира кассапасамма̄самбуддхака̄ле паббаджитва̄ пан̃н̃ава̄ хутва̄ ан̃н̃атарасса дандхабхиккхуно уддесаггахан̣ака̄ле париха̄сакел̣им̣ ака̄си. со бхиккху тена париха̄сена ладжджито нева уддесам̣ ган̣хи, на саджджха̄йамака̄си. тена каммена айам̣ паббаджитва̄ва дандхо джа̄то, гахитагахитам̣ падам̣ упарӯпарипадам̣ ган̣хантасса нассати. тасса имамева га̄тхам̣ уггахетум̣ ва̄йамантасса чатта̄ро ма̄са̄ атикканта̄. атха нам̣ маха̄пантхако, ‘‘чӯл̣апантхака, твам̣ имасмим̣ са̄сане абхаббо, чатӯхи ма̄сехи екам̣ га̄тхампи ган̣хитум̣ на саккоси, паббаджитакиччам̣ пана катхам̣ маттхакам̣ па̄пессаси, никкхама ито’’ти виха̄ра̄ никкад̣д̣хи. чӯл̣апантхако буддхаса̄сане синехена гихибха̄вам̣ на паттхети.
тасмин̃ча ка̄ле маха̄пантхако бхаттуддесако ахоси. джӣвако кома̄рабхаччо бахум̣ ма̄ла̄гандхавилепанам̣ а̄да̄йа аттано амбаванам̣ гантва̄ саттха̄рам̣ пӯджетва̄ дхаммам̣ сутва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ дасабалам̣ вандитва̄ маха̄пантхакам̣ упасан̇камитва̄, ‘‘киттака̄, бханте, саттху сантике бхиккхӯ’’ти пуччхи. ‘‘пан̃чаматта̄ни бхиккхусата̄нӣ’’ти. ‘‘све, бханте, буддхаппамукха̄ни пан̃ча бхиккхусата̄ни а̄да̄йа амха̄кам̣ нивесане бхиккхам̣ ган̣хатха̄’’ти. ‘‘упа̄сака, чӯл̣апантхако на̄ма бхиккху дандхо авирул̣хидхаммо, там̣ т̣хапетва̄ сеса̄нам̣ нимантанам̣ сампат̣иччха̄мӣ’’ти тхеро а̄ха. там̣ сутва̄ чӯл̣апантхако чинтеси – ‘‘тхеро еттака̄нам̣ бхиккхӯнам̣ нимантанам̣ сампат̣иччханто мам̣ ба̄хирам̣ катва̄ сампат̣иччхати, ниссам̣сайам̣ майхам̣ бха̄тикасса майи читтам̣ бхиннам̣ бхависсати, ким̣ да̄ни майхам̣ имина̄ са̄санена, гихӣ хутва̄ да̄на̄дӣни пун̃н̃а̄ни каронто джӣвисса̄мӣ’’ти? со пунадивасе па̄това виббхамитум̣ па̄йа̄си.
саттха̄ паччӯсака̄лейева локам̣ волокенто имам̣ ка̄ран̣ам̣ дисва̄ пат̣хаматарам̣ гантва̄ чӯл̣апантхакасса гаманамагге два̄ракот̣т̣хаке чан̇каманто ат̣т̣ха̄си. чӯл̣апантхако гаччханто саттха̄рам̣ дисва̄ упасан̇камитва̄ вандитва̄ ат̣т̣ха̄си. атха нам̣ саттха̄ ‘‘кухим̣ пана твам̣, чӯл̣апантхака, има̄йа вела̄йа гаччхасӣ’’ти а̄ха. ‘‘бха̄та̄ мам̣, бханте, никкад̣д̣хати, тена̄хам̣ виббхамитум̣ гаччха̄мӣ’’ти. ‘‘чӯл̣апантхака, тава паббаджджа̄ на̄ма мама сантака̄, бха̄тара̄ никкад̣д̣хито касма̄ мама сантикам̣ на̄ган̃чхи, ехи, ким̣ те гихибха̄вена, мама сантике бхависсасӣ’’ти чаккан̇китаталена па̄н̣ина̄ там̣ сираси пара̄маситва̄ а̄да̄йа гантва̄ гандхакут̣иппамукхе нисӣда̄петва̄, ‘‘чӯл̣апантхака, пураттха̄бхимукхо хутва̄ имам̣ пилотикам̣ ‘раджохаран̣ам̣ раджохаран̣а’нти паримаджджанто идхева хохӣ’’ти иддхийа̄ абхисан̇кхатам̣ парисуддхам̣ пилотикам̣ датва̄ ка̄ле а̄рочите бхиккхусан̇гхапаривуто джӣвакасса гехам̣ гантва̄ пан̃н̃атта̄сане нисӣди. чӯл̣апантхакопи сӯрийам̣ олокенто там̣ пилотикам̣ ‘‘раджохаран̣ам̣ раджохаран̣а’’нти паримаджджанто нисӣди. тасса там̣ пилотикакхан̣д̣ам̣ паримаджджантасса килит̣т̣хам̣ ахоси. тато чинтеси – ‘‘идам̣ пилотикакхан̣д̣ам̣ ативийа парисуддхам̣, имам̣ пана аттабха̄вам̣ нисса̄йа пуримапакатим̣ виджахитва̄ евам̣ килит̣т̣хам̣ джа̄там̣, аничча̄ вата сан̇кха̄ра̄’’ти кхайавайам̣ пат̣т̣хапенто випассанам̣ вад̣д̣хеси. саттха̄ ‘‘чӯл̣апантхакасса читтам̣ випассанам̣ а̄рул̣ха’’нти н̃атва̄, ‘‘чӯл̣апантхака, твам̣ пилотикакхан̣д̣амева сам̣килит̣т̣хам̣ ‘раджам̣ раджа’нти ма̄ сан̃н̃ам̣ кари, аббхантаре пана те ра̄гараджа̄дайо аттхи, те хара̄хӣ’’ти ватва̄ обха̄сам̣ виссаджджетва̄ пурато нисинно вийа пан̃н̃а̄йама̄нарӯпо хутва̄ има̄ га̄тха̄ абха̄си –
‘‘ра̄го раджо на ча пана рен̣у вуччати,
ра̄гассетам̣ адхивачанам̣ раджоти;
етам̣ раджджам̣ виппаджахитва бхиккхаво,
вихаранти те вигатараджасса са̄сане.
‘‘досо раджо на ча пана рен̣у вуччати,
досассетам̣ адхивачанам̣ раджоти;
етам̣ раджам̣ виппаджахитва бхиккхаво,
вихаранти те вигатараджасса са̄сане.
‘‘мохо раджо на ча пана рен̣у вуччати,
мохассетам̣ адхивачанам̣ раджоти;
етам̣ раджам̣ виппаджахитва бхиккхаво,
вихаранти те вигатараджасса са̄сане’’ти. (маха̄ни. 209);
га̄тха̄парийоса̄не чӯл̣апантхако саха пат̣исамбхида̄хи арахаттам̣ па̄пун̣и. саха пат̣исамбхида̄хийевасса тӣн̣и пит̣ака̄ни а̄гамим̣су.
со кира пуббе ра̄джа̄ хутва̄ нагарам̣ падаккхин̣ам̣ каронто нала̄т̣ато седе муччанте парисуддхена са̄т̣акена нала̄т̣антам̣ пун̃чхи, са̄т̣ако килит̣т̣хо ахоси. со ‘‘имам̣ сарӣрам̣ нисса̄йа еварӯпо парисуддхо са̄т̣ако пакатим̣ джахитва̄ килит̣т̣хо джа̄то, аничча̄ вата сан̇кха̄ра̄’’ти аниччасан̃н̃ам̣ пат̣илабхи. те ка̄ран̣енасса раджохаран̣амева паччайо джа̄то.
джӣвакопи кхо кома̄рабхаччо дасабаласса даккхин̣одакам̣ упана̄меси. саттха̄ ‘‘нану, джӣвака, виха̄ре бхиккхӯ аттхӣ’’ти хаттхена паттам̣ пидахи. маха̄пантхако ‘‘нану, бханте, виха̄ре бхиккхӯ наттхӣ’’ти а̄ха. саттха̄ ‘‘аттхи, джӣвака̄’’ти а̄ха. джӣвако ‘‘тена хи бхан̣е гаччха, виха̄ре бхиккхӯнам̣ аттхибха̄вам̣ ва̄ наттхибха̄вам̣ ва̄ тван̃н̃ева джа̄на̄хӣ’’ти пурисам̣ песеси. тасмим̣ кхан̣е чӯл̣апантхако ‘‘майхам̣ бха̄тико ‘виха̄ре бхиккхӯ наттхӣ’ти бхан̣ати, виха̄ре бхиккхӯнам̣ аттхибха̄вамасса пака̄сесса̄мӣ’’ти сакалам̣ амбаванам̣ бхиккхӯнан̃н̃ева пӯреси. екачче бхиккхӯ чӣваракаммам̣ каронти, екачче раджанакаммам̣ каронти, екачче саджджха̄йам̣ каронти. евам̣ ан̃н̃аман̃н̃аасадисам̣ бхиккхусахассам̣ ма̄песи. со пурисо виха̄ре бахӯ бхиккхӯ дисва̄ ниваттитва̄, ‘‘аййа, сакалам̣ амбаванам̣ бхиккхӯхи парипун̣н̣а’’нти джӣвакасса а̄рочеси. тхеропи кхо таттхева –
‘‘сахассаккхаттуматта̄нам̣, нимминитва̄на пантхако;
нисӣдамбаване рамме, йа̄ва ка̄лаппаведана̄’’ти.
атха саттха̄ там̣ пурисам̣ а̄ха – ‘‘виха̄рам̣ гантва̄ ‘саттха̄ чӯл̣апантхакам̣ на̄ма паккосатӣ’ти вадехӣ’’ти. тена гантва̄ татха̄ вутте, ‘‘ахам̣ чӯл̣апантхако, ахам̣ чӯл̣апантхако’’ти мукхасахассам̣ ут̣т̣хахи. со пурисо пуна гантва̄, ‘‘саббепи кира, бханте, чӯл̣апантхака̄йева на̄ма̄’’ти а̄ха. ‘‘тена хи гантва̄ йо ‘ахам̣ чӯл̣апантхако’ти пат̣хамам̣ вадати, там̣ хаттхе ган̣ха, авасеса̄ антарадха̄йиссантӣ’’ти. со татха̄ ака̄си. та̄вадева сахассаматта̄ бхиккхӯ антарадха̄йим̣су. тхеропи тена пурисена саддхим̣ агама̄си. саттха̄ бхаттакиччапарийоса̄не джӣвакам̣ а̄мантеси – ‘‘джӣвака, чӯл̣апантхакасса паттам̣ ган̣ха̄хи, айам̣ те анумоданам̣ кариссатӣ’’ти. джӣвако татха̄ ака̄си. тхеро сӣхана̄дам̣ наданто тарун̣асӣхо вийа тӣхи пит̣акехи сан̇кхобхетва̄ анумоданамака̄си. саттха̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ бхиккхусан̇гхапаривуто виха̄рам̣ гантва̄ бхиккхӯхи ватте дассите гандхакут̣иппамукхе т̣хатва̄ бхиккхусан̇гхасса сугатова̄дам̣ датва̄ каммат̣т̣ха̄нам̣ катхетва̄ бхиккхусан̇гхам̣ уййоджетва̄ сурабхигандхава̄ситам̣ гандхакут̣им̣ пависитва̄ даккхин̣ена пассена сӣхасеййам̣ упагато. атха са̄йанхасамайе бхиккхӯ ито чито ча самосаритва̄ раттакамбаласа̄н̣ийа̄ париккхитта̄ вийа нисӣдитва̄ саттху гун̣акатхам̣ а̄рабхим̣су, ‘‘а̄вусо, маха̄пантхако чӯл̣апантхакасса аджджха̄сайам̣ аджа̄нанто чатӯхи ма̄сехи екам̣ га̄тхам̣ угган̣ха̄петум̣ на саккоти, ‘дандхо айа’нти виха̄ра̄ никкад̣д̣хи, самма̄самбуддхо пана аттано ануттарадхаммара̄джата̄йа екасмим̣йевасса антарабхатте саха пат̣исамбхида̄хи арахаттам̣ ада̄си, тӣн̣и пит̣ака̄ни саха пат̣исамбхида̄хийева а̄гата̄ни, ахо буддха̄нам̣ балам̣ на̄ма маханта’’нти.
атха бхагава̄ дхаммасабха̄йам̣ имам̣ катха̄паваттим̣ н̃атва̄, ‘‘аджджа майа̄ гантум̣ ват̣т̣атӣ’’ти буддхасеййа̄йа ут̣т̣ха̄йа сураттадупат̣т̣ам̣ нива̄сетва̄ виджджулатам̣ вийа ка̄йабандханам̣ бандхитва̄ раттакамбаласадисам̣ сугатамаха̄чӣварам̣ па̄рупитва̄ сурабхигандхакут̣ито никкхамма маттаварава̄ран̣асӣхавиджамбхитавила̄сена ананта̄йа буддхалӣл̣а̄йа дхаммасабхам̣ гантва̄ алан̇катаман̣д̣алама̄л̣амаджджхе супан̃н̃аттаварабуддха̄санам̣ абхируйха чхаббан̣н̣абуддхарам̣сийо виссадждженто ан̣н̣авакуччхим̣ кхобхайама̄но йугандхараматтхаке ба̄ласӯрийо вийа а̄санамаджджхе нисӣди. самма̄самбуддхе пана а̄гатаматте бхиккхусан̇гхо катхам̣ паччхиндитва̄ тун̣хӣ ахоси. саттха̄ мудукена меттачиттена парисам̣ олокетва̄, ‘‘айам̣ париса̄ ативийа собхати, екассапи хаттхакуккуччам̣ ва̄ па̄дакуккуччам̣ ва̄ укка̄ситасаддо ва̄ кхипитасаддо ва̄ наттхи, саббепи име буддхага̄равена сага̄рава̄, буддхатеджена таджджита̄. майи а̄йукаппампи акатхетва̄ нисинне пат̣хамам̣ катхам̣ самут̣т̣ха̄петва̄ на катхессанти. катха̄самут̣т̣ха̄панаваттам̣ на̄ма майа̄ва джа̄нитаббам̣, ахамева пат̣хамам̣ катхесса̄мӣ’’ти мадхурена брахмассарена бхиккхӯ а̄мантетва̄, ‘‘ка̄йа нуттха, бхиккхаве, етарахи катха̄йа саннисинна̄, ка̄ ча пана во антара̄катха̄ виппаката̄’’ти пуччхитва̄, ‘‘има̄йа на̄ма̄’’ти вутте, ‘‘на, бхиккхаве, чӯл̣апантхако ида̄нева дандхо, пуббепи дандхойева. на кевалан̃часса̄хам̣ ида̄нева авассайо джа̄то, пуббепи авассайо ахосимева. пуббе пана̄хам̣ имам̣ локийакут̣умбасса са̄микам̣ ака̄сим̣, ида̄ни локуттаракут̣умбасса̄’’ти ватва̄ таматтхам̣ виттха̄рато сотука̄мехи бхиккхӯхи а̄йа̄чито атӣтам̣ а̄хари –
‘‘атӣте, бхиккхаве, ба̄ра̄н̣асинагарава̄сӣ еко ма̄н̣аво таккасилам̣ гантва̄ сиппуггахан̣аттха̄йа диса̄па̄моккхасса а̄чарийасса дхаммантева̄сико хутва̄ пан̃чаннам̣ ма̄н̣авакасата̄нам̣ антаре ативийа а̄чарийасса упака̄рако ахоси, па̄дапарикамма̄дӣни саббакичча̄ни кароти. дандхата̄йа пана кин̃чи угган̣хитум̣ на сакко’’ти. а̄чарийо ‘‘айам̣ мама бахӯпака̄ро, сиккха̄песса̄ми на’’нти ва̄йамантопи кин̃чи сиккха̄петум̣ на саккоти. со чирам̣ васитва̄ екага̄тхампи угган̣хитум̣ асакконто уккан̣т̣хитва̄ ‘‘гамисса̄мӣ’’ти а̄чарийам̣ а̄пуччхи. а̄чарийо чинтеси – ‘‘айам̣ майхам̣ упака̄рако, пан̣д̣итабха̄вамасса пачча̄сӣса̄ми, на нам̣ ка̄тум̣ саккоми, авассам̣ майа̄ имасса паччупака̄ро ка̄таббо, екамасса мантам̣ бандхитва̄ дасса̄мӣ’’ти со там̣ аран̃н̃ам̣ нетва̄ ‘‘гхат̣т̣еси гхат̣т̣еси, ким̣ ка̄ран̣а̄ гхат̣т̣еси? ахампи там̣ джа̄на̄ми джа̄на̄мӣ’’ти имам̣ мантам̣ бандхитва̄ угган̣ха̄пенто анекасатаккхаттум̣ париватта̄петва̄, ‘‘пан̃н̃а̄йати те’’ти пуччхитва̄, ‘‘а̄ма, пан̃н̃а̄йатӣ’’ти вутте ‘‘дандхена на̄ма ва̄йа̄мам̣ катва̄ пагун̣ам̣ катам̣ сиппам̣ на пала̄йатӣ’’ти чинтетва̄ маггапариббайам̣ датва̄, ‘‘гаччха, имам̣ мантам̣ нисса̄йа джӣвиссаси, апала̄йанаттха̄йа панасса ниччам̣ саджджха̄йам̣ кареййа̄сӣ’’ти ватва̄ там̣ уййоджеси. атхасса ма̄та̄ ба̄ра̄н̣асийам̣ сампаттака̄ле ‘‘путто ме сиппам̣ сиккхитва̄ а̄гато’’ти маха̄сакка̄расамма̄нам̣ ака̄си.
тада̄ ба̄ра̄н̣асира̄джа̄ ‘‘аттхи ну кхо ме ка̄йакамма̄дӣсу кочи досо’’ти паччавеккханто аттано аруччанакам̣ кин̃чи каммам̣ адисва̄ ‘‘аттано ваджджам̣ на̄ма аттано на пан̃н̃а̄йати, паресам̣ пан̃н̃а̄йати, на̄гара̄нам̣ паригган̣хисса̄мӣ’’ти чинтетва̄ са̄йам̣ ан̃н̃а̄такавесена никкхамитва̄, ‘‘са̄йама̄сам̣ бхун̃джитва̄ нисиннаманусса̄нам̣ катха̄салла̄по на̄ма на̄наппака̄рако хоти, ‘сача̄хам̣ адхаммена раджджам̣ ка̄реми, па̄пена адхаммикена ран̃н̃а̄ дан̣д̣абалиа̄дӣхи хатамха̄’ти ваккханти. ‘саче дхаммена раджджам̣ ка̄реми, дӣгха̄йуко хоту но ра̄джа̄’тиа̄дӣни ватва̄ мама гун̣ам̣ катхессантӣ’’ти тесам̣ тесам̣ геха̄нам̣ бхиттиануса̄ренева вичарати.
тасмим̣ кхан̣е уман̇гачора̄ двиннам̣ геха̄нам̣ антаре уман̇гам̣ бхинданти екауман̇генева две геха̄ни пависанаттха̄йа. ра̄джа̄ те дисва̄ гехаччха̄йа̄йа ат̣т̣ха̄си. тесам̣ уман̇гам̣ бхиндитва̄ гехам̣ пависитва̄ бхан̣д̣акам̣ олокитака̄ле ма̄н̣аво пабуджджхитва̄ там̣ мантам̣ саджджха̄йанто ‘‘гхат̣т̣еси гхат̣т̣еси, ким̣ ка̄ран̣а̄ гхат̣т̣еси? ахампи там̣ джа̄на̄ми джа̄на̄мӣ’’ти а̄ха. те там̣ сутва̄, ‘‘имина̄ кирамха̄ н̃а̄та̄, ида̄ни но на̄сессатӣ’’ти ниваттхаваттха̄нипи чхад̣д̣етва̄ бхӣта̄ саммукхасаммукхат̣т̣ха̄ненева пала̄йим̣су. ра̄джа̄ те пала̄йанте дисва̄ итарасса ча мантасаджджха̄йанасаддам̣ сутва̄ гехан̃н̃ева ваваттхапетва̄ на̄гара̄нам̣ паригган̣хитва̄ нивесанам̣ па̄виси. со вибха̄та̄йа пана раттийа̄ па̄товекам̣ пурисам̣ паккоситва̄ а̄ха – ‘‘гаччха бхан̣е, асукавӣтхийам̣ на̄ма йасмим̣ гехе уман̇го бхинно, таттха таккасилато сиппам̣ угган̣хитва̄ а̄гатама̄н̣аво аттхи, там̣ а̄нехӣ’’ти. со гантва̄ ‘‘ра̄джа̄ там̣ паккосатӣ’’ти ватва̄ ма̄н̣авам̣ а̄неси. атха нам̣ ра̄джа̄ а̄ха – ‘‘твам̣, та̄та, таккасилато сиппам̣ угган̣хитва̄ а̄гатама̄н̣аво’’ти? ‘‘а̄ма, дева̄’’ти. ‘‘амха̄кампи там̣ сиппам̣ дехӣ’’ти. ‘‘са̄дху, дева, сама̄на̄сане нисӣдитва̄ ган̣ха̄хӣ’’ти. ра̄джа̄пи татха̄ катва̄ мантам̣ гахетва̄ ‘‘айам̣ те а̄чарийабха̄го’’ти сахассам̣ ада̄си.
тада̄ сена̄пати ран̃н̃о каппакам̣ а̄ха – ‘‘када̄ ран̃н̃о массум̣ кариссасӣ’’ти? ‘‘све ва̄ парасуве ва̄’’ти. со тасса сахассам̣ датва̄ ‘‘киччам̣ ме аттхӣ’’ти ватва̄, ‘‘ким̣, са̄мӣ’’ти вутте ‘‘ран̃н̃о массукаммам̣ каронто вийа хутва̄ кхурам̣ ативийа пахам̣ситва̄ галана̄л̣им̣ чхинда, твам̣ сена̄пати бхависсаси, ахам̣ ра̄джа̄’’ти. со ‘‘са̄дхӯ’’ти сампат̣иччхитва̄ ран̃н̃о массукаммакаран̣адивасе гандходакена массум̣ теметва̄ кхурам̣ пахам̣ситва̄ нала̄т̣анте гахетва̄, ‘‘кхуро тхокам̣ кун̣т̣хадха̄ро, екаппаха̄ренева галана̄л̣им̣ чхиндитум̣ ват̣т̣атӣ’’ти пуна екамантам̣ т̣хатва̄ кхурам̣ пахам̣си. тасмим̣ кхан̣е ра̄джа̄ аттано мантам̣ саритва̄ саджджха̄йам̣ каронто ‘‘гхат̣т̣еси гхат̣т̣еси, ким̣ ка̄ран̣а̄ гхат̣т̣еси? ахампи там̣ джа̄на̄ми джа̄на̄мӣ’’ти а̄ха. нха̄питасса нала̄т̣ато седа̄ муччим̣су. со ‘‘джа̄на̄ти мама ка̄ран̣ам̣ ра̄джа̄’’ти бхӣто кхурам̣ бхӯмийам̣ кхипитва̄ па̄дамӯле урена нипаджджи. ра̄джа̄но на̄ма чхека̄ хонти, тена там̣ евама̄ха – ‘‘аре, дут̣т̣ха, нха̄пита, ‘на мам̣ ра̄джа̄ джа̄на̄тӣ’ти сан̃н̃ам̣ каросӣ’’ти. ‘‘абхайам̣ ме дехи, дева̄’’ти. ‘‘хоту, ма̄ бха̄йи, катхехӣ’’ти. сена̄пати ме, дева, сахассам̣ датва̄, ‘‘ран̃н̃о массум̣ каронто вийа галана̄л̣им̣ чхинда, ахам̣ ра̄джа̄ хутва̄ там̣ сена̄патим̣ карисса̄мӣ’’ти а̄ха̄ти. ра̄джа̄ там̣ сутва̄ ‘‘а̄чарийам̣ ме нисса̄йа джӣвитам̣ ладдха’’нти чинтетва̄ сена̄патим̣ паккоса̄петва̄, ‘‘амбхо, сена̄пати, ким̣ на̄ма тайа̄ мама сантика̄ на ладдхам̣, ида̄ни там̣ дат̣т̣хум̣ на саккоми, мама рат̣т̣ха̄ никкхама̄хӣ’’ти там̣ рат̣т̣ха̄ пабба̄джетва̄ а̄чарийам̣ паккоса̄петва̄, ‘‘а̄чарийа, там̣ нисса̄йа майа̄ джӣвитам̣ ладдха’’нти ватва̄ махантам̣ сакка̄рам̣ каритва̄ тасса сена̄патит̣т̣ха̄нам̣ ада̄си. ‘‘со тада̄ чӯл̣апантхако ахоси, саттха̄ диса̄па̄моккхо а̄чарийо’’ти.
саттха̄ имам̣ атӣтам̣ а̄харитва̄, ‘‘евам̣, бхиккхаве, пуббепи чӯл̣апантхако дандхойева ахоси, тада̄писса̄хам̣ авассайо хутва̄ там̣ локийакут̣умбе патит̣т̣ха̄песи’’нти ватва̄ пуна екадивасам̣ ‘‘ахо саттха̄ чӯл̣апантхакасса авассайо джа̄то’’ти катха̄йа самут̣т̣хита̄йа чӯл̣асет̣т̣хиджа̄таке атӣтаваттхум̣ катхетва̄ –
‘‘аппакена̄пи медха̄вӣ, па̄бхатена вичаккхан̣о;
самут̣т̣ха̄пети атта̄нам̣, ан̣ум̣ аггим̣ва сандхама’’нти. (джа̄. 1.1.4) –
га̄тхам̣ ватва̄, ‘‘на, бхиккхаве, ида̄нева̄хам̣ имасса авассайо джа̄то, пуббепи авассайо ахосимева. пуббе пана̄хам̣ имам̣ локийакут̣умбасса са̄микам̣ ака̄сим̣, ида̄ни локуттаракут̣умбасса. тада̄ хи чӯл̣антева̄сико чӯл̣апантхако ахоси, чӯл̣асет̣т̣хи пана пан̣д̣ито бйатто наккхаттаковидо ахамева̄’’ти джа̄такам̣ самодха̄неси.
пунекадивасам̣ дхаммасабха̄йам̣ катхам̣ самут̣т̣ха̄песум̣, ‘‘а̄вусо, чӯл̣апантхако чатӯхи ма̄сехи чатуппадам̣ га̄тхам̣ гахетум̣ асакконтопи вӣрийам̣ аноссаджджитва̄ва арахатте патит̣т̣хито, ида̄ни локуттарадхаммакут̣умбасса са̄мико джа̄то’’ти. саттха̄ а̄гантва̄, ‘‘ка̄йа нуттха, бхиккхаве, етарахи катха̄йа саннисинна̄’’ти пуччхитва̄, ‘‘има̄йа на̄ма̄’’ти вутте, ‘‘бхиккхаве, мама са̄сане а̄раддхавӣрийо бхиккху локуттарадхаммасса са̄мико хотийева̄’’ти ватва̄ имам̣ га̄тхама̄ха –
25. ‘‘ут̣т̣ха̄ненаппама̄дена, сам̣йамена дамена ча;
дӣпам̣ кайира̄тха медха̄вӣ, йам̣ огхо на̄бхикӣратӣ’’ти.
таттха дӣпам̣ кайира̄тха̄ти вӣрийасан̇кха̄тена ут̣т̣ха̄нена, сатийа̄ авиппава̄са̄ка̄расан̇кха̄тена аппама̄дена, чатупа̄рисуддхисӣласан̇кха̄тена сам̣йамена, индрийадамена ча̄ти имехи ка̄ран̣абхӯтехи чатӯхи дхаммехи дхаммоджапан̃н̃а̄йа саманна̄гато медха̄вӣ имасмим̣ ативийа дуллабхапатит̣т̣хата̄йа атигамбхӣре сам̣са̄раса̄гаре аттано патит̣т̣ха̄набхӯтам̣ арахаттапхалам̣ дӣпам̣ кайира̄тха кареййа, ка̄тум̣ саккун̣еййа̄ти аттхо. кӣдисам̣? йам̣ огхо на̄бхикӣратӣти йам̣ чатуббидхопи килесогхо абхикиритум̣ виддхам̣сетум̣ на саккоти. на хи сакка̄ арахаттам̣ огхена абхикиритунти.
га̄тха̄парийоса̄не бахӯ сота̄панна̄дайо ахесум̣. евам̣ десана̄ сампаттапариса̄йа са̄ттхика̄ джа̄та̄ти.
чӯл̣апантхакаттхераваттху татийам̣.