удда̄нага̄тха̄ван̣н̣ана̄
‘‘йудхан̃джайо’’тиа̄дика̄ удда̄нага̄тха̄. таттха бхисена̄ти бхиса̄падесена маха̄кан̃чаначарийам̣ (чарийа̄. 3.34 а̄дайо) дассети. сон̣анандоти имина̄ сон̣апан̣д̣итачарийам̣ (чарийа̄. 3.42 а̄дайо ) дассети. татха̄ мӯгапаккхоти мӯгапаккха̄падесена темийапан̣д̣итачарийам̣ (чарийа̄. 3.48 а̄дайо) дассети. упеккха̄па̄рамисӣсена маха̄ломахам̣сачарийам̣ (чарийа̄. 3.119 а̄дайо) дассети. а̄си ити вут̣т̣хам̣ махесина̄ти йатха̄, са̄рипутта, туйхам̣ етарахи деситам̣, ити евам̣ имина̄ видха̄нена маханта̄нам̣ да̄напа̄рамиа̄дӣнам̣ бодхисамбха̄ра̄нам̣ есанато махесина̄ тада̄ бодхисаттабхӯтена майа̄ вут̣т̣хам̣ чин̣н̣ам̣ чаритам̣ пат̣ипаннам̣ а̄си ахосӣти аттхо. ида̄ни па̄рамипарипӯран̣авасена чирака̄лаппаваттитам̣ идха вуттам̣ авуттан̃ча аттано дуккаракирийам̣ екаджджхам̣ катва̄ йадаттхам̣ са̄ паваттита̄, тан̃ча сан̇кхепенева дассетум̣ ‘‘евам̣ бахуббидха’’нти га̄тхама̄ха.
таттха еванти имина̄ вуттанайена. бахуббидхам̣ дуккханти акиттипан̣д̣ита̄дика̄ле ка̄рапан̣н̣а̄диа̄ха̄рата̄йа тан̃ча йа̄чакасса датва̄ а̄ха̄рӯпаччхеда̄дина̄ ча бахувидхам̣ на̄наппака̄рам̣ дуккхам̣. татха̄ курура̄джа̄дика̄ле саккасампаттисадиса̄ сампаттӣ ча бахуббидха̄. бхава̄бхавети кхуддаке чева маханте ча бхаве. бхава̄бхаве ва̄ вуддхиха̄нийо анубхавитва̄ бахувидхехи дуккхехи авихан̃н̃ама̄но бахувидха̄хи ча сампаттӣхи ана̄кад̣д̣хийама̄но па̄рамипарипӯран̣апасуто ева хутва̄ таданурӯпам̣ пат̣ипаттим̣ пат̣ипанно уттамам̣ ануттарам̣ самма̄самбодхим̣ саббан̃н̃утам̣ патто, адхигатосмӣти аттхо.
ида̄ни йа̄сам̣ па̄рамӣнам̣ парипӯран̣аттхам̣ еса̄ дуккарачарийа̄ чирам̣ паваттита̄, та̄сам̣ анавасесато парипун̣н̣абха̄вам̣ тена ча паттаббапхаласса аттана̄ адхигатабха̄вам̣ дассетум̣ ‘‘датва̄ да̄таббакам̣ да̄нам̣, сӣлам̣ пӯретва̄ асесато’’тиа̄ди вуттам̣.
таттха датва̄ да̄таббакам̣ да̄нанти тада̄ ануттарам̣ самма̄самбодхим̣ абхисамбуджджхитум̣ аггайа̄напат̣ипадам̣ пат̣ипаннена маха̄бодхисаттена да̄таббам̣ деййадхаммам̣ ба̄хирам̣ раджджа̄дим̣ аббхантарам̣ аттапаричча̄готи пан̃ча маха̄паричча̄гапарийоса̄нам̣ да̄напа̄рамида̄наупапа̄рамида̄напараматтхапа̄рамиппабхедам̣ да̄нам̣ анавасесато сампа̄детва̄ти аттхо. таттха акиттибра̄хман̣ака̄ле (чарийа̄. 1.1 а̄дайо; джа̄. 1.13.83 а̄дайо) сан̇кхабра̄хман̣ака̄лети (чарийа̄. 1.11 а̄дайо; джа̄. 1.10.39 а̄дайо) евама̄дӣсу идха а̄гатесу ана̄гатесу ча висайхасет̣т̣хика̄ле (джа̄. 1.4.157 а̄дайо) вела̄мака̄лети (а. ни. 9.20) евама̄дӣсупи да̄напа̄рамийа̄ маха̄пурисасса пӯритаттабха̄ва̄нам̣ парима̄н̣ам̣ на̄ма наттхи. екантена панасса сасапан̣д̣итака̄ле –
‘‘бхиккха̄йа упагатам̣ дисва̄, сакатта̄нам̣ париччаджим̣;
да̄нена ме само наттхи, еса̄ ме да̄напа̄рамӣ’’ти. (чарийа̄. 1. тассудда̄на) –
евам̣ аттапаричча̄гам̣ каронтасса да̄напа̄рамӣ параматтхапа̄рамӣ на̄ма джа̄та̄. итаресу пана йатха̄рахам̣ па̄рамиупапа̄рамийо ведитабба̄.
сӣлам̣ пӯретва̄ асесатоти татха̄ анавасесато ка̄йико сам̣варо, ва̄часико сам̣варо, ка̄йикава̄часико сам̣варо, индрийасам̣варо, бходжане маттан̃н̃ута̄, сувисуддха̄джӣвата̄ти евама̄дикам̣ бодхисаттасӣлам̣ сампа̄дентена сӣлапа̄рамисӣлаупапа̄рамисӣлапараматтхапа̄рамиппабхедам̣ пӯретаббам̣ саббам̣ сӣлам̣ пӯретва̄ саммадева сампа̄детва̄. идха̄пи сӣлавана̄гара̄джака̄ле (чарийа̄. 2.1 а̄дайо; джа̄. 1.1.72) чампеййана̄гара̄джака̄лети (чарийа̄. 2.20 а̄дайо; джа̄. 1.15.240 а̄дайо) евама̄дӣсу идха а̄гатесу, ана̄гатесу ча маха̄капика̄ле (чарийа̄. 3.67 а̄дайо; джа̄. 1.7.83 а̄дайо; 1.16.178 а̄дайо) чхаддантака̄лети (джа̄. 1.16.97 а̄дайо) евама̄дӣсу маха̄саттасса сӣлапа̄рамийа̄ пӯритаттабха̄ва̄нам̣ парима̄н̣ам̣ на̄ма наттхи. екантена панасса сан̇кхапа̄лака̄ле –
‘‘сӯлехи винивиджджханте, кот̣т̣айантепи саттибхи;
бходжапутте на куппа̄ми, еса̄ ме сӣлапа̄рамӣ’’ти. (чарийа̄. 2.91) –
евам̣ аттапаричча̄гам̣ каронтасса сӣлапа̄рамӣ параматтхапа̄рамӣ на̄ма джа̄та̄. итаресу пана йатха̄рахам̣ па̄рамиупапа̄рамийо ведитабба̄.
неккхамме па̄рамим̣ гантва̄ти татха̄ тивидхепи маха̄бхиниккхамане па̄рамим̣ парамуккам̣сам̣ гантва̄. таттха йудхан̃джайака̄ле (чарийа̄. 3.1 а̄дайо; джа̄. 1.11.73 а̄дайо) соманассакума̄рака̄лети (чарийа̄. 3.7 а̄дайо; джа̄. 1.15.211 а̄дайо) евама̄дӣсу идха а̄гатесу, ана̄гатесу ча хаттхипа̄лакума̄рака̄ле (джа̄. 1.15.337 а̄дайо) магхадевака̄лети (ма. ни. 2.308 а̄дайо; джа̄. 1.1.9) евама̄дӣсу маха̄раджджам̣ паха̄йа неккхаммапа̄рамийа̄ пӯритаттабха̄ва̄нам̣ парима̄н̣ам̣ на̄ма наттхи. екантена панасса чӯл̣асутасомака̄ле –
‘‘маха̄раджджам̣ хаттхагатам̣, кхел̣апин̣д̣ам̣ва чхад̣д̣айим̣;
чаджато на хоти лагганам̣, еса̄ ме неккхаммапа̄рамӣ’’ти. (дха. са. ат̣т̣ха. нида̄накатха̄; джа̄. ат̣т̣ха. 1.дӯренида̄накатха̄; апа. ат̣т̣ха. 1.дӯренида̄накатха̄);
евам̣ ниссан̇гата̄йа раджджам̣ чхад̣д̣етва̄ никкхамантасса неккхаммапа̄рамӣ параматтхапа̄рамӣ на̄ма джа̄та̄. итаресу пана йатха̄рахам̣ па̄рамиупапа̄рамийо ведитабба̄.
пан̣д̣ите парипуччхитва̄ти ким̣ кусалам̣ ким̣ акусалам̣ ким̣ са̄ваджджам̣ ким̣ анаваджджантиа̄дина̄ кусала̄дидхаммавибха̄гам̣ каммакаммапхалавибха̄гам̣ сатта̄нам̣ упака̄ра̄вахам̣ анаваджджакамма̄йатанасиппа̄йатанавиджджа̄т̣т̣ха̄на̄дим̣ пан̣д̣ите саппан̃н̃е парипуччхитва̄. етена пан̃н̃а̄па̄рамим̣ дассети. таттха видхурапан̣д̣итака̄ле (джа̄. 2.22.1346 а̄дайо) маха̄говиндапан̣д̣итака̄ле (дӣ. ни. 2.293 а̄дайо; чарийа̄ 1.37 а̄дайо) куда̄лапан̣д̣итака̄ле (джа̄. 1.1.70) аракапан̣д̣итака̄ле (джа̄. 1.2.37 а̄дайо) бодхипарибба̄джакака̄ле махосадхапан̣д̣итака̄лети (джа̄. 2.22.590 а̄дайо) евама̄дӣсу пан̃н̃а̄па̄рамийа̄ пӯритаттабха̄ва̄нам̣ парима̄н̣ам̣ на̄ма наттхи. екантена панасса сенакапан̣д̣итака̄ле –
‘‘пан̃н̃а̄йа вичинантохам̣, бра̄хман̣ам̣ мочайим̣ дукха̄;
пан̃н̃а̄йа ме само наттхи, еса̄ ме пан̃н̃а̄па̄рамӣ’’ти. (дха. са. ат̣т̣ха. нида̄накатха̄; джа̄. ат̣т̣ха. 1.дӯренида̄накатха̄; апа. ат̣т̣ха. 1.дӯренида̄наккатха̄) –
антобхастагатам̣ саппам̣ дассентасса пан̃н̃а̄па̄рамӣ параматтхапа̄рамӣ на̄ма джа̄та̄. вӣрийам̣ катва̄на уттаманти самма̄самбодхим̣ па̄петум̣ саматтхата̄йа уттамам̣ падха̄нам̣ вӣрийанти вивидхампи вӣрийапа̄рамим̣ катва̄ уппа̄детва̄. таттха маха̄сӣлавара̄джака̄ле (джа̄. 1.1.51) пан̃ча̄вудхакума̄рака̄ле (джа̄. 1.1.55) маха̄ва̄нариндака̄лети (джа̄. 1.1.57) евама̄дӣсу вӣрийапа̄рамийа̄ пӯритаттабха̄ва̄нам̣ парима̄н̣ам̣ на̄ма наттхи. екантена панасса маха̄джанакака̄ле –
‘‘атӣрадассӣ джаламаджджхе, хата̄ саббева ма̄нуса̄;
читтасса ан̃н̃атха̄ наттхи, еса̄ ме вӣрийапа̄рамӣ’’ти. (дха. са. ат̣т̣ха. нида̄накатха̄; джа̄. ат̣т̣ха. 1.дӯренида̄накатха̄; апа. ат̣т̣ха. 1.дӯренида̄накатха̄) –
евам̣ маха̄самуддам̣ тарантасса вӣрийапа̄рамӣ параматтхапа̄рамӣ на̄ма джа̄та̄.
кхантийа̄ па̄рамим̣ гантва̄ти адхива̄санакхантиа̄ди кхантипарамуккам̣сабха̄вам̣ па̄пенто кхантийа̄ па̄рамим̣ парамакот̣им̣ гантва̄, кхантипа̄рамим̣ сампа̄детва̄ти аттхо. таттха маха̄капика̄ле (чарийа̄. 3.67 а̄дайо; джа̄. 1.7.83 а̄дайо) махим̣сара̄джака̄ле (джа̄. 1.3.82 а̄дайо) рурумигара̄джака̄ле (джа̄. 1.13.117 а̄дайо) дхаммадевапуттака̄лети (джа̄. 1.11.26 а̄дайо) евама̄дӣсу кхантипа̄рамийа̄ пӯритаттабха̄ва̄нам̣ парима̄н̣ам̣ на̄ма наттхи. екантена панасса кхантива̄дика̄ле –
‘‘ачетанам̣ ва кот̣т̣енте, тин̣хена пхарасуна̄ мамам̣;
ка̄сира̄дже на куппа̄ми, еса̄ ме кхантипа̄рамӣ’’ти. (дха. са. ат̣т̣ха. нида̄накатха̄; джа̄. ат̣т̣ха. 1.дӯренида̄накатха̄; апа. ат̣т̣ха. 1.дӯренида̄накатха̄) –
евам̣ ачетанабха̄вена вийа маха̄дуккхам̣ анубхавантасса кхантипа̄рамӣ параматтхапа̄рамӣ на̄ма джа̄та̄.
катва̄ дал̣хамадхит̣т̣ха̄нанти кусаласама̄да̄на̄дхит̣т̣ха̄нам̣ тасса тасса па̄рамисама̄да̄насса тадупака̄ракасама̄да̄насса ча адхит̣т̣ха̄нам̣ дал̣хатарам̣ аситхилам̣ катва̄, там̣ там̣ ватасама̄да̄нам̣ аниваттибха̄вена адхит̣т̣хахитва̄ти аттхо. таттха джотипа̄лака̄ле (ма. ни. 2.282 а̄дайо) сарабхан̇гака̄ле (джа̄. 2.17.50 а̄дайо) немика̄лети (чарийа̄. 1.40 а̄дайо; джа̄.2.22.421 а̄дайо) евама̄дӣсу адхит̣т̣ха̄напа̄рамийа̄ пӯритаттабха̄ва̄нам̣ парима̄н̣ам̣ на̄ма наттхи. екантена панасса темийакума̄рака̄ле –
‘‘ма̄та̄пита̄ на ме десса̄, атта̄ ме на ча дессийо;
саббан̃н̃утам̣ пийам̣ майхам̣, тасма̄ ватамадхит̣т̣хахи’’нти. (чарийа̄. 3.65) –
евам̣ джӣвитам̣ париччаджитва̄ ватам̣ адхит̣т̣хахантасса адхит̣т̣ха̄напа̄рамӣ параматтхапа̄рамӣ на̄ма джа̄та̄.
саччава̄ча̄нураккхийа̄ти саччава̄чам̣ анураккхитва̄ джӣвитантара̄йепи анарийавоха̄рам̣ гӯтхам̣ вийа джигуччханто парихаритва̄ саббасо ависам̣ва̄дибха̄вам̣ раккхитва̄. таттха капира̄джака̄ле (чарийа̄. 3.67 а̄дайо) саччата̄пасака̄ле маччхара̄джака̄лети евама̄дӣсу саччапа̄рамийа̄ пӯритаттабха̄ва̄нам̣ парима̄н̣ам̣ на̄ма наттхи. екантена панасса маха̄сутасомака̄ле –
‘‘саччава̄чам̣ анураккханто, чаджитва̄ мама джӣвитам̣;
мочесим̣ екасатам̣ кхаттийе, еса̄ ме саччапа̄рамӣ’’ти. (дха. са. ат̣т̣ха. нида̄накатха̄; джа̄. ат̣т̣ха. 1.дӯренида̄накатха̄; апа. ат̣т̣ха. 1.дӯренида̄накатха̄) –
евам̣ джӣвитам̣ чаджитва̄ саччам̣ анураккхантасса саччапа̄рамӣ параматтхапа̄рамӣ на̄ма джа̄та̄.
метта̄йа па̄рамим̣ гантва̄ти саббасаттесу анодхисо хитӯпасам̣ха̄ралаккхан̣а̄йа метта̄йа па̄рамим̣ парамуккам̣сатам̣ патва̄. таттха чӯл̣адхаммапа̄лака̄ле (джа̄. 1.5.44 а̄дайо) маха̄сӣлавара̄джака̄ле (джа̄. 1.1.51) са̄мапан̣д̣итака̄лети (чарийа̄. 3.111 а̄дайо; джа̄. 2.22.296 а̄дайо) евама̄дӣсу метта̄па̄рамийа̄ пӯритаттабха̄ва̄нам̣ парима̄н̣ам̣ на̄ма наттхи. екантена панасса суван̣н̣аса̄мака̄ле –
‘‘на мам̣ кочи уттасати, напихам̣ бха̄йа̄ми кассачи;
метта̄баленупаттхаддхо, рама̄ми паване тада̄’’ти. (чарийа̄. 3.113) –
евам̣ джӣвитампи анолокетва̄ метта̄йантасса метта̄па̄рамӣ параматтхапа̄рамӣ на̄ма джа̄та̄.
самма̄нана̄вама̄нанети саккаччам̣ пӯджа̄сакка̄ра̄дина̄ самма̄нане от̣т̣хубхана̄дина̄ авама̄нане ча саббаттха локадхамме самако самачитто ниббика̄ро хутва̄ уттамам̣ ануттарам̣ лаббан̃н̃утам̣ адхигатосмӣти аттхо. таттха маха̄ва̄нариндака̄ле (джа̄. 1.1.57) ка̄сира̄джака̄ле кхемабра̄хман̣ака̄ле ат̣т̣хисенапарибба̄джакака̄лети (джа̄. 1.7.54 а̄дайо) евама̄дӣсу упеккха̄па̄рамийа̄ пӯритаттабха̄ва̄нам̣ парима̄н̣ам̣ на̄ма наттхи. екантена панасса маха̄ломахам̣сака̄ле –
‘‘суса̄не сеййам̣ каппеми, чхават̣т̣хикам̣ упанидха̄йахам̣;
га̄ман̣д̣ала̄ упа̄гантва̄, рӯпам̣ дассентинаппака’’нти. (чарийа̄. 3.119) –
евам̣ га̄мада̄ракесу от̣т̣хубхана̄дӣхи чева ма̄ла̄гандхӯпаха̄ра̄дӣхи ча сукхадуккхам̣ уппа̄дентесупи упеккхам̣ анативаттантасса упеккха̄па̄рамӣ параматтхапа̄рамӣ на̄ма джа̄та̄. ити бхагава̄ –
‘‘евам̣ бахуббидхам̣ дуккхам̣, сампаттӣ ча бахуббидха̄;
бхава̄бхаве анубхавитва̄, патто самбодхимуттама’’нти. –
самма̄самбодхим̣ адхигантум̣ имасмим̣ бхаддакаппе аттана̄ катам̣ дуккарачарийам̣ сан̇кхепенева ватва̄ пуна –
‘‘датва̄ да̄таббакам̣ да̄нам̣, сӣлам̣ пӯретва̄ асесато;
неккхамме па̄рамим̣ гантва̄, патто самбодхимуттамам̣.
‘‘пан̣д̣ите парипуччхитва̄, вӣрийам̣ катва̄на муттамам̣;
кхантийа̄ па̄рамим̣ гантва̄, патто самбодхимуттамам̣.
‘‘катва̄ дал̣хамадхит̣т̣ха̄нам̣, саччава̄ча̄нураккхийа;
метта̄йа па̄рамим̣ гантва̄, патто самбодхимуттамам̣.
‘‘ла̄бха̄ла̄бхе йаса̄йасе, самма̄нана̄вама̄нане;
саббаттха самако хутва̄, патто самбодхимуттама’’нти. –
аттана̄ саммадева парипӯрита̄ даса па̄рамийо дассети.
пакин̣н̣акакатха̄
имасмим̣ пана т̣ха̄не т̣хатва̄ маха̄бодхийа̄напат̣ипаттийам̣ усса̄хаджа̄та̄нам̣ кулапутта̄нам̣ бодхисамбха̄ресу на̄наппака̄ракосаллаттхам̣ саббапа̄рамӣсу пакин̣н̣акакатха̄ катхетабба̄.
татридам̣ пан̃хакаммам̣ – ка̄ панета̄ па̄рамийо? кенат̣т̣хена па̄рамийо? кативидха̄ чета̄? ко та̄сам̣ камо? ка̄ни лаккхан̣арасапаччупат̣т̣ха̄нападат̣т̣ха̄на̄ни? ко паччайо? ко сам̣килесо? ким̣ вода̄нам̣? ко пат̣ипаккхо? ка̄ пат̣ипатти? ко вибха̄го? ко сан̇гахо? ко сампа̄данӯпа̄йо? киттакена ка̄лена сампа̄данам̣? ко а̄нисам̣со? ким̣ чета̄сам̣ пхаланти?
татридам̣ виссаджджанам̣ – ка̄ панета̄ па̄рамийоти? тан̣ха̄ма̄надит̣т̣хӣхи анупахата̄ карун̣ӯпа̄йакосаллапариггахита̄ да̄на̄дайо гун̣а̄ па̄рамийо.
кенат̣т̣хена па̄рамийоти? да̄насӣла̄дигун̣ависесайогена саттуттамата̄йа парама̄ маха̄сатта̄ бодхисатта̄, тесам̣ бха̄во каммам̣ ва̄ па̄рамӣ, да̄на̄дикирийа̄. атха ва̄ паратӣти парамо, да̄на̄дигун̣а̄нам̣ пӯрако па̄лако ча̄ти бодхисатто, парамасса айам̣, парамасса ва̄ бха̄во, каммам̣ ва̄ па̄рамӣ, да̄на̄дикирийа̄ва. атха ва̄ парам̣ саттам̣ аттани мавати бандхати гун̣ависесайогена, парам̣ ва̄ адхикатарам̣ маджджати суджджхати сам̣килесамалато, парам̣ ва̄ сет̣т̣хам̣ нибба̄нам̣ висесена майати гаччхати, парам̣ ва̄ локам̣ пама̄н̣абхӯтена н̃а̄н̣ависесена идхалокам̣ вийа муна̄ти париччхиндати, парам̣ ва̄ ативийа сӣла̄дигун̣аган̣ам̣ аттано санта̄не миноти паккхипати, парам̣ ва̄ аттабхӯтато дхаммака̄йато ан̃н̃ам̣ пат̣ипаккхам̣ ва̄ таданаттхакарам̣ килесачораган̣ам̣ мина̄ти хим̣сатӣти парамо, маха̄сатто. парамасса айантиа̄ди вуттанайена йоджетаббам̣. па̄ре ва̄ нибба̄не маджджати суджджхати сатте ча содхети, таттха ва̄ сатте мавати бандхати йоджети, там̣ ва̄ майати гаччхати гамети ча, муна̄ти ва̄ там̣ йа̄тха̄вато, таттха ва̄ сатте миноти паккхипати, килеса̄райо ва̄ сатта̄нам̣ таттха мина̄ти хим̣сатӣти па̄рамӣ, маха̄пурисо. тасса бха̄во каммам̣ ва̄ па̄рамита̄, да̄на̄дикирийа̄ва. имина̄ найена па̄рамӣсаддаттхо ведитаббо.
кативидха̄ти? сан̇кхепато дасавидха̄. та̄ пана па̄л̣ийам̣ сарӯпато а̄гата̄йева. йатха̄ха –
‘‘вичинанто тада̄ даккхим̣, пат̣хамам̣ да̄напа̄рамим̣;
пуббакехи махесӣхи, анучин̣н̣ам̣ маха̄патха’’нти. (бу. вам̣. 2.116) –
а̄ди. йатха̄ ча̄ха – ‘‘кати ну кхо, бханте, буддхака̄рака̄ дхамма̄? даса кхо, са̄рипутта, буддхака̄рака̄ дхамма̄. катаме даса? да̄нам̣ кхо, са̄рипутта, буддхака̄рако дхаммо, сӣлам̣, неккхаммам̣, пан̃н̃а̄, вӣрийам̣, кханти, саччам̣, адхит̣т̣ха̄нам̣, метта̄, упеккха̄ буддхака̄рако дхаммо. име кхо, са̄рипутта, даса буддхака̄рака̄ дхамма̄’’ти. идамавоча бхагава̄, идам̣ ватва̄ сугато атха̄парам̣ етадавоча саттха̄ –
‘‘да̄нам̣ сӣлан̃ча неккхаммам̣, пан̃н̃а̄ вӣрийена пан̃чамам̣;
кханти саччамадхит̣т̣ха̄нам̣, меттупеккха̄ти те даса̄’’ти. (бу. вам̣. 1.76 тхокам̣ висадисам̣);
кечи пана ‘‘чхаббидха̄’’ти ваданти. там̣ ета̄сам̣ сан̇гахавасена вуттам̣. со пана сан̇гахо парато а̄ви бхависсати.
ко та̄сам̣ камоти? еттха камоти десана̄ккамо, со ча пат̣хамасама̄да̄нахетуко, сама̄да̄нам̣ павичайахетукам̣, ити йатха̄ а̄димхи павичита̄ сама̄динна̄ ча, татха̄ десита̄. таттха да̄нам̣ сӣласса бахӯпака̄рам̣ сукаран̃ча̄ти там̣ а̄димхи вуттам̣. да̄нам̣ сӣлапариггахитам̣ махаппхалам̣ хоти маха̄нисам̣санти да̄на̄нантарам̣ сӣлам̣ вуттам̣. сӣлам̣ неккхаммапариггахитам̣, неккхаммам̣ пан̃н̃а̄париггахитам̣, пан̃н̃а̄ вӣрийапариггахита̄, вӣрийам̣ кхантипариггахитам̣, кханти саччапариггахита̄, саччам̣ адхит̣т̣ха̄напариггахитам̣, адхит̣т̣ха̄нам̣ метта̄париггахитам̣, метта̄ упеккха̄париггахита̄ махаппхала̄ хоти маха̄нисам̣са̄ти метта̄нантарамупеккха̄ вутта̄. упеккха̄ пана карун̣а̄париггахита̄ карун̣а̄ ча упеккха̄париггахита̄ти ведитабба̄. ‘‘катхам̣ пана маха̄ка̄рун̣ика̄ бодхисатта̄ саттесу упеккхака̄ хонтӣ’’ти? ‘‘упеккхитаббайуттесу кан̃чи ка̄лам̣ упеккхака̄ хонти, на пана саббаттха саббада̄ ча̄’’ти кечи. апаре пана – ‘‘на саттесу упеккхака̄, саттакатесу пана виппака̄ресу упеккхака̄ хонтӣ’’ти.
апаро найо – пачураджанесупи паваттийа̄ саббасаттаса̄дха̄ран̣атта̄ аппапхалатта̄ сукаратта̄ ча а̄димхи да̄нам̣ вуттам̣. сӣлена да̄йакапат̣игга̄хакасуддхито пара̄нуггахам̣ ватва̄ парапӣл̣а̄ниваттивачанато кирийадхаммам̣ ватва̄ акирийадхаммавачанато бхогасампаттихетум̣ ватва̄ бхавасампаттихетувачанато ча да̄насса анантарам̣ сӣлам̣ вуттам̣. неккхаммена сӣласампаттисиддхито ка̄йавачӣсучаритам̣ ватва̄ маносучаритавачанато висуддхасӣласса сукхенева джха̄насамиджджханато камма̄пара̄дхаппаха̄нена пайогасуддхим̣ ватва̄ килеса̄пара̄дхаппаха̄нена а̄сайасуддхивачанато вӣтиккамаппаха̄нена читтасса парийут̣т̣ха̄наппаха̄навачанато ча сӣласса анантарам̣ неккхаммам̣ вуттам̣. пан̃н̃а̄йа неккхаммасса сиддхипарисуддхито джха̄на̄бха̄вена пан̃н̃а̄бха̄вавачанато ‘‘сама̄дхипадат̣т̣ха̄на̄ хи пан̃н̃а̄, пан̃н̃а̄паччупат̣т̣ха̄но ча сама̄дхи’’. саматханимиттам̣ ватва̄ упеккха̄нимиттавачанато парахитаджджха̄нена парахитакаран̣ӯпа̄йакосаллавачанато ча неккхаммасса анантарам̣ пан̃н̃а̄ вутта̄. вӣрийа̄рамбхена пан̃н̃а̄киччасиддхито саттасун̃н̃ата̄дхамманиджджха̄наккхантим̣ ватва̄ саттахита̄йа а̄рамбхасса аччхарийата̄вачанато упеккха̄нимиттам̣ ватва̄ паггаханимиттавачанато нисаммака̄ритам̣ ватва̄ ут̣т̣ха̄навачанато ча ‘‘нисаммака̄рино хи ут̣т̣ха̄нам̣ пхалависесама̄вахатӣ’’ти пан̃н̃а̄йа анантарам̣ вӣрийам̣ вуттам̣.
вӣрийена титиккха̄сиддхито ‘‘вӣрийава̄ хи а̄раддхавӣрийатта̄ саттасан̇кха̄рехи упанӣтам̣ дуккхам̣ абхибхуййа вихарати’’. вӣрийасса титиккха̄лан̇ка̄рабха̄вато ‘‘вӣрийавато хи титиккха̄ собхати’’. паггаханимиттам̣ ватва̄ саматханимиттавачанато ачча̄рамбхена уддхаччадосаппаха̄навачанато ‘‘дхамманиджджха̄наккхантийа̄ хи уддхаччадосо пахӣйати’’. вӣрийавато са̄таччакаран̣авачанато ‘‘кхантибахуло хи ануддхато са̄таччака̄рӣ хоти’’. аппама̄давато парахитакирийа̄рамбхе паччупака̄ратан̣ха̄бха̄вавачанато ‘‘йа̄тха̄вато дхамманиджджха̄не хи сати тан̣ха̄ на хоти’’. парахита̄рамбхе парамепи паракатадуккхасаханата̄вачанато ча вӣрийасса анантарам̣ кханти вутта̄. саччена кхантийа̄ чира̄дхит̣т̣ха̄нато апака̄рино апака̄ракхантим̣ ватва̄ тадупака̄ракаран̣е ависам̣ва̄давачанато кхантийа̄ апава̄дава̄ча̄викампанена бхӯтава̄дита̄йа авиджаханавачанато саттасун̃н̃ата̄дхамманиджджха̄наккхантим̣ ватва̄ тадупабрӯхитан̃а̄н̣асаччавачанато ча кхантийа̄ анантарам̣ саччам̣ вуттам̣.
адхит̣т̣ха̄нена саччасиддхито ‘‘ачала̄дхит̣т̣ха̄насса хи вирати сиджджхати’’. ависам̣ва̄дитам̣ ватва̄ таттха ачалабха̄вавачанато ‘‘саччасандхо хи да̄на̄дӣсу пат̣ин̃н̃а̄нурӯпам̣ ниччалова паваттати’’. н̃а̄н̣асаччам̣ ватва̄ самбха̄ресу паваттинит̣т̣ха̄панавачанато ‘‘йатха̄бхӯтан̃а̄н̣ава̄ хи бодхисамбха̄ре адхит̣т̣ха̄ти, те ча нит̣т̣ха̄пети пат̣ипаккхехи акампийабха̄вато’’ти саччасса анантарам̣ адхит̣т̣ха̄нам̣ вуттам̣. метта̄йа парахитакаран̣асама̄да̄на̄дхит̣т̣ха̄насиддхито адхит̣т̣ха̄нам̣ ватва̄ хитӯпасам̣ха̄равачанато ‘‘бодхисамбха̄ре хи адхитит̣т̣хама̄но метта̄виха̄рӣ хоти’’. ачала̄дхит̣т̣ха̄насса сама̄да̄на̄викопанена сама̄да̄насамбхавато ча адхит̣т̣ха̄насса анантарам̣ метта̄ вутта̄. упеккха̄йа метта̄висуддхито саттесу хитӯпасам̣ха̄рам̣ ватва̄ тадапара̄дхесу уда̄сӣната̄вачанато метта̄бха̄ванам̣ ватва̄ танниссандабха̄вана̄вачанато хитака̄масаттепи упеккхакоти аччхарийагун̣ата̄вачанато ча метта̄йа анантарам̣ упеккха̄ вутта̄ти евамета̄сам̣ камо ведитаббо.
ка̄ни лаккхан̣арасапаччупат̣т̣ха̄нападат̣т̣ха̄на̄нӣти еттха ависесена та̄ва сабба̄пи па̄рамийо пара̄нуггахалаккхан̣а̄, паресам̣ упака̄ракаран̣араса̄, авикампанараса̄ ва̄, хитесита̄паччупат̣т̣ха̄на̄, буддхаттапаччупат̣т̣ха̄на̄ ва̄, маха̄карун̣а̄падат̣т̣ха̄на̄, карун̣ӯпа̄йакосаллападат̣т̣ха̄на̄ ва̄.
висесена пана йасма̄ карун̣ӯпа̄йакосаллапариггахита̄ аттӯпакаран̣апаричча̄гачетана̄ да̄напа̄рамита̄, карун̣ӯпа̄йакосаллапариггахитам̣ ка̄йавачӣсучаритам̣ аттхато акаттаббавиратикаттаббакаран̣ачетана̄дайо ча сӣлапа̄рамита̄. карун̣ӯпа̄йакосаллапариггахито а̄дӣнавадассанапуббан̇гамо ка̄мабхавехи никкхаманачиттуппа̄до неккхаммапа̄рамита̄, карун̣ӯпа̄йакосаллапариггахито дхамма̄нам̣ са̄ман̃н̃ависесалаккхан̣а̄вабодхо пан̃н̃а̄па̄рамита̄. карун̣ӯпа̄йакосаллапариггахито ка̄йачиттехи парахита̄рамбхо вӣрийапа̄рамита̄, карун̣ӯпа̄йакосаллапариггахитам̣ саттасан̇кха̄ра̄пара̄дхасаханам̣ адосаппадха̄но тада̄ка̄раппаваттачиттуппа̄до кхантипа̄рамита̄, карун̣ӯпа̄йакосаллапариггахитам̣ виратичетана̄дибхедам̣ ависам̣ва̄данам̣ саччапа̄рамита̄, карун̣ӯпа̄йакосаллапариггахитам̣ ачаласама̄да̄на̄дхит̣т̣ха̄нам̣ тада̄ка̄раппаватто читтуппа̄до адхит̣т̣ха̄напа̄рамита̄, карун̣ӯпа̄йакосаллапариггахито локасса хитасукхӯпасам̣ха̄ро аттхато абйа̄па̄до метта̄па̄рамита̄, карун̣ӯпа̄йакосаллапариггахита̄ анунайапат̣игхавиддхам̣санӣ ит̣т̣ха̄нит̣т̣хесу саттасан̇кха̄ресу самаппаватти упеккха̄па̄рамита̄.
тасма̄ паричча̄галаккхан̣а̄ да̄напа̄рамӣ, деййадхамме лобхавиддхам̣санараса̄, ана̄саттипаччупат̣т̣ха̄на̄, бхававибхавасампаттипаччупат̣т̣ха̄на̄ ва̄, париччаджитаббаваттхупадат̣т̣ха̄на̄. сӣланалаккхан̣а̄ сӣлапа̄рамӣ, сама̄дха̄налаккхан̣а̄ патит̣т̣ха̄налаккхан̣а̄ ча̄ти вуттам̣ хоти. дуссӣлйавиддхам̣санараса̄, анаваджджараса̄ ва̄, сочеййапаччупат̣т̣ха̄на̄, хироттаппападат̣т̣ха̄на̄. ка̄мато ча бхавато ча никкхаманалаккхан̣а̄ неккхаммапа̄рамӣ, тада̄дӣнававибха̄ванараса̄, тато ева вимукхабха̄вапаччупат̣т̣ха̄на̄, сам̣вегападат̣т̣ха̄на̄. йатха̄сабха̄вапат̣иведхалаккхан̣а̄ пан̃н̃а̄па̄рамӣ, аккхалитапат̣иведхалаккхан̣а̄ ва̄ кусалисса̄сакхиттаусупат̣иведхо вийа, висайобха̄санараса̄ падӣпо вийа, асаммохапаччупат̣т̣ха̄на̄ аран̃н̃агатасудесико вийа, сама̄дхипадат̣т̣ха̄на̄, чатусаччападат̣т̣ха̄на̄ ва̄. усса̄халаккхан̣а̄ вӣрийапа̄рамӣ, упаттхамбханараса̄, асам̣сӣданапаччупат̣т̣ха̄на̄, вӣрийа̄рамбхаваттхупадат̣т̣ха̄на̄, сам̣вегападат̣т̣ха̄на̄ ва̄. кхаманалаккхан̣а̄ кхантипа̄рамӣ, ит̣т̣ха̄нит̣т̣хасаханараса̄, адхива̄санапаччупат̣т̣ха̄на̄, авиродхапаччупат̣т̣ха̄на̄ ва̄, йатха̄бхӯтадассанападат̣т̣ха̄на̄. ависам̣ва̄даналаккхан̣а̄ саччапа̄рамӣ, йатха̄сабха̄вавибха̄ванараса̄, са̄дхута̄паччупат̣т̣ха̄на̄, сораччападат̣т̣ха̄на̄. бодхисамбха̄ресу адхит̣т̣ха̄налаккхан̣а̄ адхит̣т̣ха̄напа̄рамӣ, тесам̣ пат̣ипаккха̄бхибхаванараса̄, таттха ачалата̄паччупат̣т̣ха̄на̄, бодхисамбха̄рападат̣т̣ха̄на̄. хита̄ка̄раппаваттилаккхан̣а̄ метта̄па̄рамӣ, хитӯпасам̣ха̄рараса̄, а̄гха̄тавинайанараса̄ ва̄, соммабха̄вапаччупат̣т̣ха̄на̄, сатта̄нам̣ мана̄пабха̄вадассанападат̣т̣ха̄на̄. маджджхатта̄ка̄раппаваттилаккхан̣а̄ упеккха̄па̄рамӣ, самабха̄вадассанараса̄, пат̣игха̄нунайавӯпасамапаччупат̣т̣ха̄на̄, каммассаката̄паччавеккхан̣ападат̣т̣ха̄на̄.
еттха ча карун̣ӯпа̄йакосаллапариггахитата̄ да̄на̄дӣнам̣ паричча̄га̄дилаккхан̣асса висесанабха̄вена ваттабба̄. карун̣ӯпа̄йакосаллапариггахита̄ни хи да̄на̄дӣни бодхисаттасанта̄не паватта̄ни да̄на̄дипа̄рамийо на̄ма хонти.
ко паччайоти? абхинӣха̄ро та̄ва па̄рамӣнам̣ паччайо. йо хи айам̣ –
‘‘мануссаттам̣ лин̇гасампатти, хету саттха̄радассанам̣;
паббаджджа̄ гун̣асампатти, адхика̄ро ча чхандата̄;
ат̣т̣хадхаммасамодха̄на̄, абхинӣха̄ро самиджджхатӣ’’ти. (бу. вам̣. 2.59) –
евам̣ вутто ат̣т̣хадхаммасамодха̄насампа̄дито ‘‘тин̣н̣о та̄реййам̣ мутто мочеййам̣ данто дамеййам̣ санто самеййам̣ ассаттхо асса̄сеййам̣ париниббуто паринибба̄пеййам̣ суддхо содхеййам̣ буддхо бодхеййа’’нтиа̄динайаппаватто абхинӣха̄ро. со ависесена саббапа̄рамӣнам̣ паччайо. таппаваттийа̄ хи уддхам̣ па̄рамӣнам̣ павичайупат̣т̣ха̄насама̄да̄на̄дхит̣т̣ха̄наниппхаттийо маха̄пуриса̄нам̣ самбхаванти.
таттха мануссаттанти мануссаттабха̄во. мануссаттабха̄вейева хи т̣хатва̄ буддхаттам̣ паттхентасса паттхана̄ самиджджхати, на на̄гасупан̣н̣а̄диджа̄тӣсу т̣хитасса. касма̄ти че? буддхабха̄васса анануччхавикабха̄вато.
лин̇гасампаттӣти мануссаттабха̄ве т̣хитасса̄пи пурисассева паттхана̄ самиджджхати, на иттхийа̄ на пан̣д̣аканапум̣сакаубхатобйан̃джанака̄нам̣ ва̄ самиджджхати. касма̄ти че? йатха̄вуттака̄ран̣ато лаккхан̣апа̄рипӯрийа̄ абха̄вато ча. вуттан̃четам̣ – ‘‘ат̣т̣ха̄наметам̣, бхиккхаве, анавака̄со, йам̣ иттхӣ арахам̣ асса самма̄самбуддхо’’ти (а. ни. 1.279; вибха. 809) виттха̄ро. тасма̄ мануссаджа̄тикасса̄пи иттхилин̇ге т̣хитасса пан̣д̣ака̄дӣнам̣ ва̄ паттхана̄ на самиджджхати.
хетӯти упаниссайасампатти. мануссапурисасса̄пи хи упаниссайасампаннассева хетусампаттийа̄ паттхана̄ самиджджхати, на итарасса.
саттха̄радассананти саттхусаммукхӣбха̄во. дхарама̄накабуддхассева хи сантике паттхентасса паттхана̄ самиджджхати, париниббуте пана бхагавати четийасса сантике ва̄ бодхимӯле ва̄ пат̣има̄йа ва̄ паччекабуддхабуддхаса̄вака̄нам̣ ва̄ сантике паттхана̄ на самиджджхати. касма̄? адхика̄расса балавабха̄ва̄бха̄вато. буддха̄нам̣ ева пана сантике паттхана̄ самиджджхати, аджджха̄сайасса ул̣а̄рабха̄вена тададхика̄расса балавабха̄ва̄паттито.
паббаджджа̄ти буддхасса бхагавато сантике паттхентасса̄пи каммакирийава̄дӣсу та̄пасесу ва̄ бхиккхӯсу ва̄ паббаджитассева паттхана̄ самиджджхати, но гихилин̇ге т̣хитасса. касма̄? буддхабха̄васса анануччхавикабха̄вато. паббаджита̄ ева хи маха̄бодхисатта̄ самма̄самбодхим̣ адхигаччханти, на гахат̣т̣хабхӯта̄, тасма̄ пан̣идха̄нака̄ле ча паббаджджа̄лин̇гам̣ ева хи йуттарӯпам̣ кин̃ча гун̣асампаттиадхит̣т̣ха̄набха̄вато.
гун̣асампаттӣти абхин̃н̃а̄дигун̣асампада̄. паббаджитасса̄пи хи ат̣т̣хасама̄паттила̄бхино пан̃ча̄бхин̃н̃ассева паттхана̄ самиджджхати, на йатха̄вуттагун̣асампаттийа̄ вирахитасса. касма̄? па̄рамипавичайасса асаматтхабха̄вато, упаниссайасампаттийа̄ абхин̃н̃а̄сампаттийа̄ ча саманна̄гататта̄ маха̄пуриса̄ ката̄бхинӣха̄ра̄ сайамева па̄рамӣ павичетум̣ саматтха̄ хонти.
адхика̄роти адхико упака̄ро. йатха̄вуттагун̣асампаннопи хи йо аттано джӣвитампи буддха̄нам̣ париччаджитва̄ тасмим̣ ка̄ле адхикам̣ упака̄рам̣ кароти, тассева абхинӣха̄ро самиджджхати, на итарасса.
чхандата̄ти каттука̄мата̄кусалаччхандо. йасса хи йатха̄вуттадхаммасаманна̄гатасса буддхака̄ракадхамма̄нам̣ аттха̄йа маханто чхандо махатӣ паттхана̄ махатӣ каттука̄мата̄ аттхи, тассева самиджджхати, на итарасса.
татридам̣ чхандамахантата̄йа опаммам̣ – йо сакалачаккава̄л̣агаббхам̣ екодакӣбхӯтам̣ аттано ба̄хубаленева уттаритва̄ па̄рам̣ гантум̣ саматтхо, со буддхаттам̣ па̄пун̣а̄тӣти сутва̄ там̣ дуккарато адаханто ‘‘ахам̣ там̣ уттаритва̄ па̄рам̣ гамисса̄мӣ’’ти чхандаджа̄то хоти, на таттха сан̇кочам̣ а̄паджджати. татха̄ йо сакалачаккава̄л̣ам̣ вӣтаччика̄нам̣ вигатадхӯма̄нам̣ ан̇га̄ра̄нам̣ пӯрам̣ па̄дехи аккаманто атиккамитва̄ парабха̄гам̣ па̄пун̣итум̣ саматтхо…пе… на таттха сан̇кочам̣ а̄паджджати. татха̄ йо сакалачаккава̄л̣ам̣ саттисӯлехи суниситапхалехи нирантарам̣ а̄кин̣н̣ам̣ па̄дехи аккаманто атиккамитва̄…пе… на таттха сан̇кочам̣ а̄паджджати. татха̄ йо сакалачаккава̄л̣ам̣ нирантарам̣ гханавел̣угумбасан̃чханнам̣ кан̣т̣акалата̄ванагаханам̣ винивиджджхитва̄ парабха̄гам̣ гантум̣ саматтхо…пе… на таттха сан̇кочам̣ а̄паджджати. татха̄ йо ‘‘чатта̄ри асан̇кхйеййа̄ни сатасахассан̃ча каппе нирайе паччитва̄ буддхаттам̣ паттабба’’нти сутва̄ там̣ дуккарато адаханто ‘‘ахам̣ таттха паччитва̄ буддхаттам̣ па̄пун̣исса̄мӣ’’ти чхандаджа̄то хоти, на таттха сан̇кочам̣ а̄паджджатӣти евама̄дина̄ найена еттха чхандасса махантабха̄во ведитаббо.
евам̣ ат̣т̣хан̇гасаманна̄гато пана̄йам̣ абхинӣха̄ро аттхато тесам̣ ат̣т̣ханнам̣ ан̇га̄нам̣ самодха̄нена татха̄паватто читтуппа̄доти ведитаббо. со саммадева самма̄самбодхийа̄ пан̣идха̄налаккхан̣о. ‘‘ахо вата̄хам̣ ануттарам̣ самма̄самбодхим̣ абхисамбуджджхеййам̣, саббасатта̄нам̣ хитасукхам̣ ниппха̄деййа’’нти евама̄дипаттхана̄расо, бодхисамбха̄рахетубха̄вапаччупат̣т̣ха̄но, маха̄карун̣а̄падат̣т̣ха̄но, упаниссайасампаттипадат̣т̣ха̄но ва̄. ачинтеййам̣ буддхабхӯмим̣ апарима̄н̣ам̣ сатталокахитан̃ча а̄раббха паваттийа̄ саббабуддхака̄ракадхаммамӯлабхӯто парамабхаддако парамакалйа̄н̣о апаримеййаппабха̄во пун̃н̃ависесоти дат̣т̣хаббо.
йасса ча уппаттийа̄ сахева маха̄пурисо маха̄бодхийа̄напат̣ипаттим̣ отин̣н̣о на̄ма хоти нийатабха̄васамадхигаманато тато аниваттанасабха̄ватта̄ бодхисаттоти саман̃н̃ам̣ пат̣илабхати, саббабха̄вена самма̄самбодхийам̣ сама̄саттама̄насата̄ бодхисамбха̄расиккха̄саматтхата̄ часса сантит̣т̣хати. йатха̄вутта̄бхинӣха̄расамиджджханена хи маха̄пуриса̄ саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣а̄дхигаманапуббалин̇гена сайамбхун̃а̄н̣ена саммадева саббапа̄рамийо павичинитва̄ сама̄да̄йа ануккамена парипӯренти. татха̄ катамаха̄бхинӣха̄ро хи сумедхапан̣д̣ито пат̣ипаджджи. йатха̄ха –
‘‘ханда буддхакаре дхамме, вичина̄ми ито чито;
уддхам̣ адхо даса диса̄, йа̄вата̄ дхаммадха̄туйа̄;
вичинанто тада̄ даккхим̣, пат̣хамам̣ да̄напа̄рами’’нти. (бу. вам̣. 2.115-116) –
виттха̄ро. тасса ча абхинӣха̄расса чатта̄ро паччайа̄ чатта̄ро хетӯ чатта̄ри ча бала̄ни ведитабба̄ни.
таттха катаме чатта̄ро паччайа̄? идха маха̄пурисо пассати татха̄гатам̣ махата̄ буддха̄нубха̄вена аччхарийаббхутам̣ па̄т̣иха̄рийам̣ каронтам̣. тасса там̣ нисса̄йа там̣ а̄рамман̣ам̣ катва̄ маха̄бодхийам̣ читтам̣ сантит̣т̣хати – ‘‘маха̄нубха̄ва̄ вата̄йам̣ дхаммадха̄ту, йасса̄ суппат̣ивиддхатта̄ бхагава̄ евам̣ аччхарийаббхутадхаммо ачинтеййа̄нубха̄во ча̄’’ти. со тамева маха̄нубха̄вадассанам̣ нисса̄йа там̣ паччайам̣ катва̄ самбодхийам̣ адхимуччанто таттха читтам̣ т̣хапети. айам̣ пат̣хамо паччайо маха̄бхинӣха̄ра̄йа.
на хева кхо пассати татха̄гатасса йатха̄вуттам̣ маха̄нубха̄ватам̣, апи ча кхо сун̣а̄ти ‘‘едисо ча едисо ча бхагава̄’’ти. со там̣ нисса̄йа там̣ паччайам̣ катва̄ самбодхийам̣ адхимуччанто таттха читтам̣ т̣хапети. айам̣ дутийо паччайо маха̄бхинӣха̄ра̄йа.
на хева кхо пассати татха̄гатасса йатха̄вуттам̣ маха̄нубха̄ватам̣, напи там̣ парато сун̣а̄ти, апи ча кхо татха̄гатасса дхаммам̣ десентасса ‘‘дасабаласаманна̄гато, бхиккхаве, татха̄гато’’тиа̄дина̄ (сам̣. ни. 2.21-22) буддха̄нубха̄вапат̣исам̣йуттам̣ дхаммам̣ сун̣а̄ти. со там̣ нисса̄йа там̣ паччайам̣ катва̄ самбодхийам̣ адхимуччанто таттха читтам̣ т̣хапети. айам̣ татийо паччайо маха̄бхинӣха̄ра̄йа.
на хева кхо пассати татха̄гатасса йатха̄вуттам̣ маха̄нубха̄ватам̣, напи там̣ парато сун̣а̄ти, напи татха̄гатасса дхаммам̣ сун̣а̄ти, апи ча кхо ул̣а̄раджджха̄сайо калйа̄н̣а̄дхимуттико ‘‘ахаметам̣ буддхавам̣сам̣ буддхатантим̣ буддхапавен̣им̣ буддхадхамматам̣ парипа̄лесса̄мӣ’’ти йа̄вадева дхаммам̣ ева саккаронто гарукаронто ма̄ненто пӯдженто дхаммам̣ апача̄йама̄но там̣ нисса̄йа там̣ паччайам̣ катва̄ самбодхийам̣ адхимуччанто таттха читтам̣ т̣хапети. айам̣ чатуттхо паччайо маха̄бхинӣха̄ра̄йа.
таттха катаме чатта̄ро хетӯ маха̄бхинӣха̄ра̄йа? идха маха̄пурисо пакатийа̄ упаниссайасампаннова хоти пуримакесу буддхесу ката̄дхика̄ро. айам̣ пат̣хамо хету маха̄бхинӣха̄ра̄йа. пуна чапарам̣ маха̄пурисо пакатийа̄ карун̣а̄джджха̄сайо хоти карун̣а̄дхимутто сатта̄нам̣ дуккхам̣ апанетука̄мо апи ча аттано ка̄йаджӣвитам̣ париччаджитва̄. айам̣ дутийо хету маха̄бхинӣха̄ра̄йа. пуна чапарам̣ маха̄пурисо сакалатопи ват̣т̣адуккхато саттахита̄йа ча дуккарачарийато сучирампи ка̄лам̣ гхат̣енто ва̄йаманто аниббинно хоти анутра̄сӣ йа̄ва иччхитаттханиппхатти. айам̣ татийо хету маха̄бхинӣха̄ра̄йа. пуна чапарам̣ маха̄пурисо калйа̄н̣амиттасанниссито хоти, йо ахитато нива̄рети, хите патит̣т̣хапети. айам̣ чатуттхо хету маха̄бхинӣха̄ра̄йа.
татра̄йам̣ маха̄пурисасса упаниссайасампада̄ – екантеневасса йатха̄ аджджха̄сайо самбодхининно хоти самбодхипон̣о самбодхипаббха̄ро, татха̄ сатта̄нам̣ хитачарийа̄. йато ча̄нена пуримабуддха̄нам̣ сантике самбодхийа̄ пан̣идха̄нам̣ катам̣ хоти манаса̄ ва̄ча̄йа ча ‘‘ахампи едисо самма̄самбуддхо хутва̄ саммадева сатта̄нам̣ хитасукхам̣ ниппха̄деййа’’нти. евам̣ сампаннӯпаниссайасса панасса има̄ни упаниссайасампаттийа̄ лин̇га̄ни бхаванти йехи саманна̄гатасса са̄вакабодхисаттехи ча паччекабодхисаттехи ча маха̄висесо махантам̣ на̄на̄каран̣ам̣ пан̃н̃а̄йати индрийато пат̣ипаттито косаллато ча. идха упаниссайасампанно маха̄пурисо йатха̄ висадиндрийо хоти висадан̃а̄н̣о, на татха̄ итаре. парахита̄йа пат̣ипанно хоти, на аттахита̄йа. татха̄ хи со йатха̄ бахуджанахита̄йа бахуджанасукха̄йа лока̄нукампа̄йа аттха̄йа хита̄йа сукха̄йа деваманусса̄нам̣ пат̣ипаджджати, на татха̄ итаре. таттха ча косаллам̣ а̄вахати т̣ха̄нуппаттикапат̣ибха̄нена т̣ха̄на̄т̣ха̄накусалата̄йа ча.
татха̄ маха̄пурисо пакатийа̄ да̄наджджха̄сайо хоти да̄на̄бхирато, сати деййадхамме дети ева, на да̄нато сан̇кочам̣ а̄паджджати, сататам̣ самитам̣ сам̣вибха̄гасӣло хоти, памудитова дети а̄дараджа̄то, на уда̄сӣначитто, махантампи да̄нам̣ датва̄ на ча да̄нена сантут̣т̣хо хоти, пагева аппам̣, паресан̃ча усса̄хам̣ джаненто да̄не ван̣н̣ам̣ бха̄сати, да̄напат̣исам̣йуттам̣ дхаммакатхам̣ кароти, ан̃н̃е ча паресам̣ денте дисва̄ аттамано хоти, бхайат̣т̣ха̄несу ча паресам̣ абхайам̣ детӣти евама̄дӣни да̄наджджха̄сайасса маха̄пурисасса да̄напа̄рамийа̄ лин̇га̄ни.
татха̄ па̄н̣а̄типа̄та̄дӣхи па̄падхаммехи хирӣйати оттаппати, сатта̄нам̣ авихет̣ханаджа̄тико хоти сорато сукхасӣло асат̣хо ама̄йа̄вӣ уджуджа̄тико сувачо совачассакаран̣ӣйехи дхаммехи саманна̄гато мудуджа̄тико аттхаддхо анатима̄нӣ, парасантакам̣ на̄дийати антамасо тин̣асала̄кам̣ упа̄да̄йа, аттано хаттхе никкхиттам̣ ин̣ам̣ ва̄ гахетва̄ парам̣ на висам̣ва̄дети, парасмим̣ ва̄ аттано сантаке бйа̄мӯл̣хе виссарите ва̄ там̣ сан̃н̃а̄петва̄ пат̣ипа̄дети йатха̄ там̣ на парахаттхагатам̣ хоти, алолуппо хоти, парапариггахесу па̄пакам̣ читтампи на уппа̄дети, иттхибйасана̄дӣни дӯрато париваджджети, саччава̄дӣ саччасандхо бхинна̄нам̣ сандха̄та̄ сахита̄нам̣ ануппада̄та̄, пийава̄дӣ михитапуббан̇гамо пуббабха̄сӣ аттхава̄дӣ дхаммава̄дӣ анабхиджджха̄лу абйа̄панначитто авипарӣтадассано, каммассакатан̃а̄н̣ена сачча̄нуломикан̃а̄н̣ена катан̃н̃ӯ катаведӣ вуддха̄пача̄йӣ сувисуддха̄джӣво дхаммака̄мо парепи дхамме сама̄дапета̄ саббена саббам̣ акиччато сатте нива̄рета̄ киччесу патит̣т̣хапета̄ аттана̄ ча таттха кичче йогам̣ а̄паджджита̄, катва̄ ва̄ пана сайам̣ акаттаббам̣ сӣгхан̃н̃ева тато пат̣ивирато хотӣти евама̄дӣни сӣладжджха̄сайасса маха̄пурисасса сӣлапа̄рамийа̄ лин̇га̄ни.
татха̄ мандакилесо хоти манданӣваран̣о, павивекаджджха̄сайо авиккхепабахуло, на тасса па̄пака̄ витакка̄ читтам̣ анва̄ссаванти, вивекагатасса часса аппакасиренева читтам̣ сама̄дхийати, амиттапаккхепи туват̣ам̣ меттачиттата̄ сантит̣т̣хати, пагева итарасмим̣, сатима̄ ча хоти чиракатампи чирабха̄ситампи сарита̄ ануссарита̄, медха̄вӣ ча хоти дхаммоджапан̃н̃а̄йа саманна̄гато, нипако ча хоти та̄су та̄су итикаттаббата̄су, а̄раддхавӣрийо ча хоти сатта̄нам̣ хитакирийа̄су, кхантибаласаманна̄гато ча хоти саббасахо, ачала̄дхит̣т̣ха̄но ча хоти дал̣хасама̄да̄но, аджджхупеккхако ча хоти упеккха̄т̣ха̄нӣйесу дхаммесӯти евама̄дӣни маха̄пурисасса неккхаммаджджха̄сайа̄дӣнам̣ васена неккхаммапа̄рамиа̄дӣнам̣ лин̇га̄ни ведитабба̄ни.
еваметехи бодхисамбха̄ралин̇гехи саманна̄гатасса маха̄пурисасса йам̣ вуттам̣ ‘‘маха̄бхинӣха̄ра̄йа калйа̄н̣амиттасанниссайо хетӯ’’ти. татридам̣ сан̇кхепато калйа̄н̣амитталаккхан̣ам̣ – идха калйа̄н̣амитто саддха̄сампанно хоти сӣласампанно сутасампанно ча̄гасампанно вӣрийасампанно сатисампанно сама̄дхисампанно пан̃н̃а̄сампанно. таттха саддха̄сампаттийа̄ саддахати татха̄гатасса бодхим̣ каммапхалан̃ча, тена самма̄самбодхийа̄ хетубхӯтам̣ саттесу хитеситам̣ на париччаджати, сӣласампаттийа̄ сатта̄нам̣ пийо хоти мана̄по гару бха̄ванӣйо чодако па̄пагарахӣ ватта̄ вачанаккхамо, сутасампаттийа̄ сатта̄нам̣ хитасукха̄вахам̣ гамбхӣрам̣ дхаммакатхам̣ катта̄ хоти, ча̄гасампаттийа̄ аппиччхо хоти сантут̣т̣хо павивитто асам̣сат̣т̣хо, вӣрийасампаттийа̄ а̄раддхавӣрийо хоти сатта̄нам̣ хитапат̣ипаттийам̣, сатисампаттийа̄ упат̣т̣хитасати хоти анаваджджадхаммесу, сама̄дхисампаттийа̄ авиккхитто хоти сама̄хитачитто, пан̃н̃а̄сампаттийа̄ авипарӣтам̣ паджа̄на̄ти, со сатийа̄ кусала̄кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ гатийо саманвесама̄но пан̃н̃а̄йа сатта̄нам̣ хита̄хитам̣ йатха̄бхӯтам̣ джа̄нитва̄ сама̄дхина̄ таттха екаггачитто хутва̄ вӣрийена ахита̄ сатте ниседхетва̄ хите нийоджети. тена̄ха –
‘‘пийо гару бха̄ванӣйо, ватта̄ ча вачанаккхамо;
гамбхӣран̃ча катхам̣ катта̄, но чат̣т̣ха̄не нийоджако’’ти. (а. ни. 7.37; нетти. 113) –
евам̣ гун̣асаманна̄гатан̃ча калйа̄н̣амиттам̣ упанисса̄йа маха̄пурисо аттано упаниссайасампаттим̣ саммадева парийодапети. сувисуддха̄сайапайого ча хутва̄ чатӯхи балехи саманна̄гато на чиренева ат̣т̣хан̇ге самодха̄нетва̄ маха̄бхинӣха̄рам̣ каронто бодхисаттабха̄ве патит̣т̣хахати аниваттидхаммо нийато самбодхипара̄йано.
тассима̄ни чатта̄ри бала̄ни. аджджхаттикабалам̣ йа̄ самма̄самбодхийам̣ аттасанниссайа̄ дхаммага̄равена абхиручи екантаниннаджджха̄сайата̄, йа̄йа маха̄пурисо атта̄дхипати ладжджа̄пассайо абхинӣха̄расампанно ча хутва̄ па̄рамийо пӯретва̄ самма̄самбодхим̣ па̄пун̣а̄ти. ба̄хирабалам̣ йа̄ самма̄самбодхийам̣ парасанниссайа̄ абхиручи екантаниннаджджха̄сайата̄, йа̄йа маха̄пурисо лока̄дхипати ма̄на̄пассайо абхинӣха̄расампанно ча хутва̄ па̄рамийо пӯретва̄ самма̄самбодхим̣ па̄пун̣а̄ти. упаниссайабалам̣ йа̄ самма̄самбодхийам̣ упаниссайасампаттийа̄ абхиручи екантаниннаджджха̄сайата̄, йа̄йа маха̄пурисо тиккхиндрийо висададха̄туко сатисанниссайо абхинӣха̄расампанно ча хутва̄ па̄рамийо пӯретва̄ самма̄самбодхим̣ па̄пун̣а̄ти. пайогабалам̣ йа̄ самма̄самбодхийам̣ таджджа̄ пайогасампада̄ саккаччака̄рита̄ са̄таччака̄рита̄, йа̄йа маха̄пурисо висуддхапайого нирантарака̄рӣ абхинӣха̄расампанно ча хутва̄ па̄рамийо пӯретва̄ самма̄самбодхим̣ па̄пун̣а̄ти.
евамайам̣ чатӯхи паччайехи чатӯхи хетӯхи чатӯхи ча балехи сампаннасамуда̄гамо ат̣т̣хан̇гасамодха̄насампа̄дито абхинӣха̄ро па̄рамӣнам̣ паччайо мӯлака̄ран̣абха̄вато. йасса ча паваттийа̄ маха̄пурисе чатта̄ро аччхарийа̄ аббхута̄ дхамма̄ патит̣т̣хаханти, саббасаттаника̄йам̣ аттано орасапуттам̣ вийа пийачиттена паригган̣ха̄ти. на часса читтам̣ путтасам̣килесавасена сам̣килиссати. сатта̄нам̣ хитасукха̄вахо часса аджджха̄сайо пайого ча хоти. аттано ча буддхака̄ракадхамма̄ упарӯпари вад̣д̣ханти парипаччанти ча. йато ча маха̄пурисо ул̣а̄ратамена пун̃н̃а̄бхисандена кусала̄бхисандена паваттийа̄ паччайена сукхасса̄ха̄рена саманна̄гато сатта̄нам̣ даккхин̣еййо уттамага̄рават̣т̣ха̄нам̣ асадисам̣ пун̃н̃аккхеттан̃ча хоти. еваманекагун̣о анека̄нисам̣со маха̄бхинӣха̄ро па̄рамӣнам̣ паччайоти ведитаббо.
йатха̄ ча абхинӣха̄ро, евам̣ маха̄карун̣а̄ упа̄йакосаллан̃ча. таттха упа̄йакосаллам̣ на̄ма да̄на̄дӣнам̣ бодхисамбха̄рабха̄васса нимиттабхӯта̄ пан̃н̃а̄, йа̄хи маха̄карун̣ӯпа̄йакосаллата̄хи маха̄пуриса̄нам̣ аттасукханирапеккхата̄ нирантарам̣ парахитакаран̣апасутата̄ судуккарехипи маха̄бодхисаттачаритехи виса̄да̄бха̄во паса̄дасамбуддхидассанасавана̄нуссаран̣ака̄лесупи сатта̄нам̣ хитасукхаппат̣ила̄бхахетубха̄во ча сампаджджати. татха̄ хисса пан̃н̃а̄йа буддхабха̄васиддхи, карун̣а̄йа буддхакаммасиддхи, пан̃н̃а̄йа сайам̣ тарати, карун̣а̄йа паре та̄рети, пан̃н̃а̄йа парадуккхам̣ париджа̄на̄ти, карун̣а̄йа парадуккхапатика̄рам̣ а̄рабхати, пан̃н̃а̄йа ча дуккхе ниббиндати, карун̣а̄йа дуккхам̣ сампат̣иччхати, татха̄ пан̃н̃а̄йа нибба̄на̄бхимукхо хоти, карун̣а̄йа ват̣т̣ам̣ па̄пун̣а̄ти, татха̄ карун̣а̄йа сам̣са̄ра̄бхимукхо хоти, пан̃н̃а̄йа татра на̄бхирамати, пан̃н̃а̄йа ча саббаттха вираджджати, карун̣а̄нугататта̄ на ча на саббесам̣ ануггаха̄йа паватто, карун̣а̄йа саббепи анукампати, пан̃н̃а̄нугататта̄ на ча на саббаттха вираттачитто, пан̃н̃а̄йа ча ахам̣ка̄рамамам̣ка̄ра̄бха̄во, карун̣а̄йа а̄ласийадӣната̄бха̄во, татха̄ пан̃н̃а̄карун̣а̄хи йатха̄ккамам̣ аттапарана̄тхата̄ дхӣравӣрабха̄во, анаттантапаапарантапата̄, аттахитапарахитаниппхатти, ниббхайа̄бхим̣санакабха̄во, дхамма̄дхипатилока̄дхипатита̄, катан̃н̃упуббака̄рибха̄во, мохатан̣ха̄вигамо, виджджа̄чаран̣асиддхи, балавеса̄раджджаниппхаттӣти саббасса̄пи па̄рамита̄пхаласса висесена упа̄йабха̄вато пан̃н̃а̄карун̣а̄ па̄рамӣнам̣ паччайо. идан̃ча двайам̣ па̄рамӣнам̣ вийа пан̣идха̄насса̄пи паччайо.
татха̄ усса̄хаумман̇гааваттха̄нахитачарийа̄ ча па̄рамӣнам̣ паччайа̄ти ведитабба̄, йа̄ буддхабха̄васса уппаттит̣т̣ха̄ната̄йа буддхабхӯмийоти вуччанти. таттха усса̄хо на̄ма бодхисамбха̄ра̄нам̣ аббхуссаханавӣрийам̣. умман̇го на̄ма бодхисамбха̄ресу упа̄йакосаллабхӯта̄ пан̃н̃а̄. аваттха̄нам̣ на̄ма адхит̣т̣ха̄нам̣ ачала̄дхит̣т̣ха̄ната̄. хитачарийа̄ на̄ма метта̄бха̄вана̄ карун̣а̄бха̄вана̄ ча.
татха̄ неккхаммапавивекаалобха̄доса̄моханиссаран̣аппабхеда̄ чха аджджха̄сайа̄. неккхаммаджджха̄сайа̄ хи бодхисатта̄ хонти ка̄месу гхара̄ва̄се ча досадасса̄вино, татха̄ павивекаджджха̄сайа̄ сан̇ган̣ика̄йа досадасса̄вино, алобхаджджха̄сайа̄ лобхе досадасса̄вино, адосаджджха̄сайа̄ досе досадасса̄вино, амохаджджха̄сайа̄ мохе досадасса̄вино, ниссаран̣аджджха̄сайа̄ саббабхавесу досадасса̄виноти. тасма̄ ете бодхисатта̄нам̣ чха аджджха̄сайа̄ да̄на̄дӣнам̣ па̄рамӣнам̣ паччайа̄ти ведитабба̄. на хи лобха̄дӣсу а̄дӣнавадассанена алобха̄дӣнам̣ адхикабха̄вена ча вина̄ да̄на̄дипа̄рамийо самбхаванти, алобха̄дӣнан̃хи адхикабха̄вена паричча̄га̄дининначиттата̄ алобхаджджха̄сайа̄дита̄ти ведитабба̄.
йатха̄ чете евам̣ да̄наджджха̄сайата̄дайопи бодхийа̄ чаранта̄нам̣ бодхисатта̄нам̣ да̄на̄дипа̄рамӣнам̣ паччайо. да̄наджджха̄сайата̄йа хи бодхисатта̄ таппат̣ипаккхе маччхере досадасса̄вино хутва̄ саммадева да̄напа̄рамим̣ парипӯренти. сӣладжджха̄сайата̄йа дуссӣлйе досадасса̄вино хутва̄ саммадева сӣлапа̄рамим̣ парипӯренти. неккхаммаджджха̄сайата̄йа ка̄месу гхара̄ва̄се ча, йатха̄бхӯтан̃а̄н̣аджджха̄сайата̄йа ан̃н̃а̄н̣е вичикиччха̄йа ча, вӣрийаджджха̄сайата̄йа косадждже, кхантийаджджха̄сайата̄йа аккхантийам̣, саччаджджха̄сайата̄йа висам̣ва̄де, адхит̣т̣ха̄наджджха̄сайата̄йа анадхит̣т̣ха̄не, метта̄джджха̄сайата̄йа бйа̄па̄де, упеккха̄джджха̄сайата̄йа локадхаммесу а̄дӣнавадасса̄вино хутва̄ саммадева неккхамма̄дипа̄рамийо парипӯренти. да̄наджджха̄сайата̄дайо да̄на̄дипа̄рамӣнам̣ ниппхаттика̄ран̣атта̄ паччайо.
татха̄ апаричча̄гапаричча̄га̄дӣсу йатха̄ккамам̣ а̄дӣнава̄нисам̣сапаччавеккхан̣а̄ да̄на̄дипа̄рамӣнам̣ паччайо. таттха̄йам̣ паччавеккхан̣а̄видхикхеттаваттхухиран̃н̃асуван̣н̣агомахим̣сада̄сида̄сапуттада̄ра̄дипариггахабйа̄саттачитта̄нам̣ сатта̄нам̣ кхетта̄дӣнам̣ ваттхука̄мабха̄вена бахупаттханӣйабха̄вато ра̄джачора̄диса̄дха̄ран̣абха̄вато вива̄да̄дхит̣т̣ха̄нато сапаттакаран̣ато нисса̄рато пат̣ила̄бхапарипа̄ланесу паравихет̣ханахетуто вина̄санимиттан̃ча сока̄дианекавихитабйасана̄вахато тада̄саттинида̄нан̃ча маччхерамалапарийут̣т̣хитачитта̄нам̣ апа̄йӯпапаттихетубха̄ватоти евам̣ вивидхавипула̄наттха̄ваха̄ни париггахаваттхӯни на̄ма. тесам̣ паричча̄гойева еко соттхибха̄воти паричча̄ге аппама̄до каран̣ӣйо.
апи ча йа̄чако йа̄чама̄но аттано гуйхасса а̄чиккханато ‘‘майхам̣ висса̄сико’’ти ча, ‘‘паха̄йа гаманӣйаматтано сантакам̣ гахетва̄ паралокам̣ йа̄хӣти майхам̣ упадесако’’ти ча, ‘‘а̄дитте вийа ага̄ре маран̣аггина̄ а̄дитте локе тато майхам̣ сантакасса апава̄хакасаха̄йо’’ти ча, ‘‘апава̄хитасса часса аджха̄пананиккхепат̣т̣ха̄набхӯто’’ти ча да̄насан̇кха̄те калйа̄н̣акаммасмим̣ саха̄йабха̄вато саббасампаттӣнам̣ аггабхӯта̄йа парамадуллабха̄йа буддхабхӯмийа̄ сампаттихетубха̄вато ча ‘‘парамо калйа̄н̣амитто’’ти ча паччавеккхитаббам̣.
татха̄ ‘‘ул̣а̄ре каммани анена̄хам̣ самбха̄вито, тасма̄ са̄ самбха̄вана̄ авитатха̄ ка̄табба̄’’ти ча, ‘‘екантабхедита̄йа джӣвитасса айа̄читена̄пи майа̄ да̄таббам̣, пагева йа̄читена̄’’ти ча, ‘‘ул̣а̄раджджха̄сайехи гавеситва̄пи да̄таббато сайамева̄гато мама пун̃н̃ена̄’’ти ча ‘‘йа̄чакасса да̄на̄падесена майхамева̄йамануггахо’’ти ча, ‘‘ахам̣ вийа айам̣ саббопи локо майа̄ ануггахетаббо’’ти ча, ‘‘асати йа̄чаке катхам̣ майхам̣ да̄напа̄рамӣ пӯреййа̄’’ти ча, ‘‘йа̄чака̄намева чаттха̄йа майа̄ саббо париггахетаббо’’ти ча, ‘‘мам̣ айа̄читва̄ва мама сантакам̣ йа̄чака̄ када̄ сайамева ган̣хеййу’’нти ча, ‘‘катхамахам̣ йа̄чака̄нам̣ пийо чассам̣ мана̄по’’ти ча, ‘‘катхам̣ ва̄ те майхам̣ пийа̄ чассу мана̄па̄’’ти ча, ‘‘катхам̣ ва̄хам̣ дадама̄но датва̄пи ча аттамано чассам̣ памудито пӣтисоманассаджа̄то’’ти ча, ‘‘катхам̣ ва̄ ме йа̄чака̄ бхавеййум̣ ул̣а̄ро ча да̄наджджха̄сайо’’ти ча, ‘‘катхам̣ ва̄хамайа̄чито ева йа̄чака̄нам̣ хадайаман̃н̃а̄йа дадеййа’’нти ча, ‘‘сати дхане йа̄чаке ча апаричча̄го махатӣ майхам̣ ван̃чана̄’’ти ча, ‘‘катхам̣ ва̄хам̣ аттано ан̇га̄ни джӣвитам̣ ва̄пи йа̄чака̄нам̣ париччаджеййа’’нти ча паричча̄ганинната̄ упат̣т̣хапетабба̄. апи ча ‘‘аттхо на̄ма̄йам̣ нирапеккхам̣ да̄йакаманугаччхати, йатха̄ там̣ нирапеккхам̣ кхепакам̣ кит̣ако’’ти ча аттхе нирапеккхата̄йа читтам̣ уппа̄детаббам̣.
йа̄чама̄но пана йади пийапуггало хоти, ‘‘пийо мам̣ йа̄чатӣ’’ти соманассам̣ уппа̄детаббам̣. атха уда̄сӣнапуггало хоти, ‘‘айам̣ мам̣ йа̄чама̄но аддха̄ имина̄ паричча̄гена митто хотӣ’’ти соманассам̣ уппа̄детаббам̣. дадантопи хи йа̄чака̄нам̣ пийо хотӣти. атха пана верӣ пуггало йа̄чати, ‘‘паччаттхико мам̣ йа̄чати, айам̣ мам̣ йа̄чама̄но аддха̄ имина̄ паричча̄гена верӣ пийо митто хотӣ’’ти висесена соманассам̣ уппа̄детаббам̣. евам̣ пийапуггале вийа маджджхаттаверипуггалесупи метта̄пуббан̇гамам̣ карун̣ам̣ упат̣т̣хапетва̄ва да̄таббам̣.
саче панасса чирака̄лапарибха̄витатта̄ лобхасса деййадхаммависайа̄ лобхадхамма̄ уппаджджеййум̣, тена бодхисаттапат̣ин̃н̃ена ити пат̣исан̃чиккхитаббам̣ ‘‘нану тайа̄ саппурисасамбодха̄йа абхинӣха̄рам̣ каронтена саббасатта̄нам̣ упака̄раттха̄йа айам̣ ка̄йо ниссат̣т̣хо таппаричча̄гамайан̃ча пун̃н̃ам̣, таттха на̄ма те ба̄хирепи ваттхусмим̣ абхисан̇гаппаватти хаттхисина̄насадисӣ хоти, тасма̄ тайа̄ на каттхачи сан̇го уппа̄детаббо. сеййатха̄пи на̄ма махато бхесаджджаруккхасса тит̣т̣хато мӯлам̣ мӯлаттхика̄ харанти, папат̣икам̣ тачам̣ кхандхам̣ вит̣апам̣ са̄рам̣ са̄кхам̣ пала̄сам̣ пуппхам̣ пхалам̣ пхалаттхика̄ харанти, на тасса руккхасса ‘майхам̣ сантакам̣ ете харантӣ’ти витаккасамуда̄ча̄ро хоти, евамева саббалокахита̄йа уссуккама̄паджджантена майа̄ маха̄дуккхе акатан̃н̃уке ничча̄сучимхи ка̄йе паресам̣ упака̄ра̄йа винийуджджама̄не ан̣уматтопи миччха̄витакко на уппа̄детаббо. ко ва̄ еттха висесо аджджхаттикаба̄хиресу маха̄бхӯтесу екантабхеданавикиран̣авиддхам̣санадхаммесу, кевалам̣ пана саммохавиджамбхитаметам̣, йадидам̣ етам̣ мама есохамасми есо ме атта̄ти абхинивесо. тасма̄ ба̄хиресу вийа аджджхаттикесупи карачаран̣анайана̄дӣсу мам̣са̄дӣсу ча анапеккхена хутва̄ ‘там̣ тадаттхика̄ харантӯ’ти ниссат̣т̣хачиттена бхавитабба’’нти.
евам̣ пат̣исан̃чиккхато часса самбодха̄йа пахитаттасса ка̄йаджӣвитесу нирапеккхасса аппакасиренева ка̄йавачӣманокамма̄ни сувисуддха̄ни хонти. со сувисуддхака̄йавачӣманокамманто висуддха̄джӣво н̃а̄йапат̣ипаттийам̣ т̣хито апа̄йупа̄йакосалласаманна̄гамена бхиййосоматта̄йа деййадхаммапаричча̄гена абхайада̄насаддхаммада̄нехи ча саббасатте анугган̣хитум̣ саматтхо хотӣти айам̣ та̄ва да̄напа̄рамийам̣ паччавеккхан̣а̄найо.
сӣлапа̄рамийам̣ пана евам̣ паччавеккхитаббам̣ – идан̃хи сӣлам̣ на̄ма ган̇годака̄дӣхи висодхетум̣ асаккун̣еййасса досамаласса виккха̄ланаджалам̣, харичандана̄дӣхи винетум̣ асаккун̣еййасса ра̄га̄дипарил̣а̄хасса винайанам̣, ха̄рамакут̣акун̣д̣ала̄дӣхи пачураджана̄лан̇ка̄рехи аса̄дха̄ран̣о са̄дхӯнам̣ алан̇ка̄рависесо, саббадиса̄ва̄йанато акиттимо саббака̄ла̄нурӯпо ча сурабхигандхо, кхаттийамаха̄са̄ла̄дӣхи девата̄хи ча ванданӣйа̄дибха̄ва̄ваханато парамо васӣкаран̣аманто, ча̄тумаха̄ра̄джика̄дидевалока̄рохан̣асопа̄напанти, джха̄на̄бхин̃н̃а̄нам̣ адхигамӯпа̄йо, нибба̄намаха̄нагарасса сампа̄пакамагго, са̄вакабодхипаччекабодхисамма̄самбодхӣнам̣ патит̣т̣ха̄набхӯми, йам̣ йам̣ ва̄ паниччхитам̣ паттхитам̣, тасса тасса самиджджханӯпа̄йабха̄вато чинта̄ман̣икаппаруккха̄дике ча атисети.
вуттан̃четам̣ бхагавата̄ – ‘‘иджджхати, бхиккхаве, сӣлавато четопан̣идхивисуддхатта̄’’ти (дӣ. ни. 3.337; а. ни. 8.35). апарампи вуттам̣ – ‘‘а̄кан̇кхеййа че, бхиккхаве, бхиккху ‘сабрахмача̄рӣнам̣ пийо ча ассам̣ мана̄по ча гару ча бха̄ванӣйо ча̄’ти, сӣлесвевасса парипӯрака̄рӣ’’тиа̄ди (ма. ни. 1.65). татха̄ ‘‘авиппат̣иса̄раттха̄ни кхо, а̄нанда, кусала̄ни сӣла̄нӣ’’ти (а. ни. 11.1). ‘‘пан̃чиме, гахапатайо, а̄нисам̣са̄ сӣлавато сӣласампада̄йа̄’’тиа̄дисутта̄нан̃ча (дӣ. ни. 2.150; 3.316; а. ни. 5.213; маха̄ва. 285) васена сӣласса гун̣а̄ паччавеккхитабба̄. татха̄ аггиккхандхопамасутта̄дӣнам̣ (а. ни. 7.72) васена сӣлавирахе а̄дӣнава̄. пӣтисоманассанимиттато атта̄нува̄дапара̄пава̄дадан̣д̣адуггатибхайа̄бха̄вато вин̃н̃ӯхи па̄сам̣сабха̄вато авиппат̣иса̄рахетуто соттхит̣т̣ха̄нато атиджанаса̄патеййа̄дхипатеййа̄йурӯпат̣т̣ха̄набандхумиттасампаттӣнам̣ атисайанато ча сӣлам̣ паччавеккхитаббам̣. сӣлавато хи аттано сӣласампада̄хету махантам̣ пӣтисоманассам̣ уппаджджати – ‘‘катам̣ вата майа̄ кусалам̣, катам̣ калйа̄н̣ам̣, катам̣ бхӣрутта̄н̣а’’нти.
татха̄ сӣлавато атта̄ на упавадати, на паре вин̃н̃ӯ, дан̣д̣адуггатибхайа̄нам̣ самбхаво ева наттхи. ‘‘сӣлава̄ пурисапуггало калйа̄н̣адхаммо’’ти вин̃н̃ӯнам̣ па̄сам̣со хоти. татха̄ сӣлавато йва̄йам̣ ‘‘катам̣ вата майа̄ па̄пам̣, катам̣ луддакам̣, катам̣ киббиса’’нти дуссӣласса виппат̣иса̄ро уппаджджати, со на хоти. сӣлан̃ча на̄метам̣ аппама̄да̄дхит̣т̣ха̄нато бхогабйасана̄дипариха̄рамукхена махато аттхасса са̄дханато ман̇галабха̄вато ча парамам̣ соттхит̣т̣ха̄нам̣, нихӣнаджаччопи сӣлава̄ кхаттийамаха̄са̄ла̄дӣнам̣ пӯджанӣйо хотӣти куласампаттим̣ атисети сӣласампада̄, ‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, маха̄ра̄джа? идха те асса да̄со каммакаро’’тиа̄дивачанан̃четтха (дӣ. ни. 1.186) са̄дхакам̣. чора̄дӣхи аса̄дха̄ран̣ато паралока̄нугаманато махаппхалабха̄вато саматха̄дигун̣а̄дхит̣т̣ха̄нато ча ба̄хирадханам̣ атисети сӣлам̣. парамасса читтиссарийасса адхит̣т̣ха̄набха̄вато кхаттийа̄дӣнам̣ иссарийам̣ атисети сӣлам̣. сӣланимиттан̃хи там̣там̣саттаника̄йесу сатта̄нам̣ иссарийам̣, вассасатадӣгхаппама̄н̣ато джӣвитато ека̄хампи сӣлавато джӣвитасса висит̣т̣хата̄вачанато сати ча джӣвите сиккха̄никкхипанасса маран̣ата̄вачанато сӣлам̣ джӣвитато висит̣т̣хатарам̣. верӣнампи манун̃н̃абха̄ва̄ваханато джара̄рогавипаттӣхи анабхибхаванӣйато ча рӯпасампаттим̣ атисети сӣлам̣. па̄са̄дахаммийа̄дит̣т̣ха̄нависесе ра̄джайувара̄джасена̄патиа̄дит̣т̣ха̄нависесе ча атисети сӣлам̣ сукхависеса̄дхит̣т̣ха̄набха̄вато. сабха̄васиниддхе сантика̄вачарепи бандхуджане миттаджане ча атисети екантахитасампа̄данато паралока̄нугаманато ча ‘‘на там̣ ма̄та̄пита̄ кайира̄’’тиа̄дивачанан̃четтха (дха. па. 43) са̄дхакам̣. татха̄ хаттхиассаратхапаттибалака̄йехи манта̄гадасоттха̄наппайогехи ча дура̄раккхам̣ атта̄нам̣ а̄раккха̄бха̄вена сӣламева висит̣т̣хатарам̣ атта̄дхӣнато апара̄дхӣнато маха̄висайато ча. тенева̄ха – ‘‘дхаммо хаве раккхати дхаммача̄ри’’нтиа̄ди (джа̄. 1.10.102). еваманекагун̣асаманна̄гатам̣ сӣланти паччавеккхантасса апарипун̣н̣а̄ чева сӣласампада̄ па̄рипӯрим̣ гаччхати апарисуддха̄ ча па̄рисуддхим̣.
саче панасса дӣгхараттам̣ паричайена сӣлапат̣ипаккха̄ дхамма̄ доса̄дайо антарантара̄ уппаджджеййум̣, тена бодхисаттапат̣ин̃н̃ена евам̣ пат̣исан̃чиккхитаббам̣ – нану тайа̄ самбодха̄йа пан̣идха̄нам̣ катам̣, сӣлавикалена ча на сакка̄ локийа̄пи сампаттийо па̄пун̣итум̣, пагева локуттара̄, саббасампаттӣнам̣ пана аггабхӯта̄йа самма̄самбодхийа̄ адхит̣т̣ха̄набхӯтена сӣлена парамуккам̣сагатена бхавитаббам̣, тасма̄ ‘‘кикӣва ан̣д̣а’’нтиа̄дина̄ (висуддхи. 1.19; дӣ. ни. ат̣т̣ха. 1.7) вуттанайена самма̄ сӣлам̣ раккхантена сут̣т̣хутарам̣ тайа̄ песалена бхавитаббам̣.
апи ча тайа̄ дхаммадесана̄йа йа̄наттайе сатта̄нам̣ авата̄ран̣апарипа̄чана̄ни ка̄табба̄ни, сӣлавикаласса ча вачанам̣ на паччетаббам̣ хоти, асаппа̄йа̄ха̄равича̄расса вийа веджджасса тикиччханам̣, тасма̄ катха̄хам̣ саддхеййо хутва̄ сатта̄нам̣ авата̄ран̣апарипа̄чана̄ни кареййанти сабха̄вапарисуддхасӣлена бхавитаббам̣. кин̃ча джха̄на̄дигун̣ависесайогена ме сатта̄нам̣ упака̄ракаран̣асаматтхата̄ пан̃н̃а̄па̄рамиа̄дипарипӯран̣ан̃ча, джха̄на̄дайо ча гун̣а̄ сӣлапа̄рисуддхим̣ вина̄ на самбхавантӣти саммадева сӣлам̣ парисодхетаббам̣.
татха̄ ‘‘самба̄дхо гхара̄ва̄со раджопатхо’’тиа̄дина̄ (дӣ. ни. 1.191; сам̣. ни. 2.154; ма. ни. 1.291; 2.10) гхара̄ва̄се, ‘‘ат̣т̣хикан̇калӯпама̄ ка̄ма̄’’тиа̄дина̄ (ма. ни. 1.234; па̄чи. 175) ‘‘ма̄та̄пи путтена вивадатӣ’’тиа̄дина̄ (ма. ни. 1.178) ча ка̄месу, ‘‘сеййатха̄пи пурисо ин̣ам̣ а̄да̄йа камманте пайоджеййа̄’’тиа̄дина̄ (дӣ. ни. 1.218) ка̄маччханда̄дӣсу а̄дӣнавадассанапуббан̇гама̄ вуттавипарийа̄йена ‘‘аббхока̄со паббаджджа̄’’тиа̄дина̄ (дӣ. ни. 1.191; сам̣. ни. 2.154) паббаджджа̄дӣсу а̄нисам̣сапат̣исан̇кха̄васена неккхаммапа̄рамийам̣ паччавеккхан̣а̄ ведитабба̄. айаметтха сан̇кхепо, виттха̄ро пана дуккхаккхандха- (ма. ни. 1.163 а̄дайо) а̄сивисопамасутта̄- (сам̣. ни. 4.238) дивасена ведитаббо.
татха̄ ‘‘пан̃н̃а̄йа вина̄ да̄на̄дайо дхамма̄ на висуджджханти, йатха̄сакам̣ бйа̄па̄расаматтха̄ ча на хонтӣ’’ти пан̃н̃а̄гун̣а̄ манасика̄табба̄. йатхева хи джӣвитена вина̄ сарӣрайантам̣ на собхати, на ча аттано кирийа̄су пат̣ипаттисаматтхам̣ хоти, йатха̄ ча чаккха̄дӣни индрийа̄ни вин̃н̃а̄н̣ена вина̄ йатха̄сакам̣ висайесу киччам̣ ка̄тум̣ наппахонти, евам̣ саддха̄дӣни индрийа̄ни пан̃н̃а̄йа вина̄ сакиччапат̣ипаттийам̣ асаматтха̄нӣти паричча̄га̄дипат̣ипаттийам̣ пан̃н̃а̄ падха̄нака̄ран̣ам̣. уммӣлитапан̃н̃а̄чаккхука̄ хи маха̄бодхисатта̄ аттано ан̇гапаччан̇га̄нипи датва̄ анаттуккам̣сака̄ апаравамбхака̄ ча хонти, бхесаджджаруккха̄ вийа викаппарахита̄ ка̄латтайепи соманассаджа̄та̄. пан̃н̃а̄васена хи упа̄йакосаллайогато паричча̄го парахитаппаваттийа̄ да̄напа̄рамибха̄вам̣ упети. аттаттхан̃хи да̄нам̣ вад̣д̣хисадисам̣ хоти.
татха̄ пан̃н̃а̄йа абха̄вена тан̣ха̄дисам̣килеса̄вийогато сӣласса висуддхи ева на самбхавати, куто саббан̃н̃угун̣а̄дхит̣т̣ха̄набха̄во. пан̃н̃ава̄ ева ча гхара̄ва̄се ка̄магун̣есу сам̣са̄ре ча а̄дӣнавам̣ паббаджджа̄йа джха̄насама̄паттийам̣ нибба̄не ча а̄нисам̣сам̣ сут̣т̣ху саллаккхенто паббаджитва̄ джха̄насама̄паттийо ниббаттетва̄ нибба̄на̄бхимукхо паре ча таттха патит̣т̣ха̄пети. вӣрийан̃ча пан̃н̃а̄вирахитам̣ йатхиччхитаматтхам̣ на са̄дхети дура̄рамбхабха̄вато. варамева хи ана̄рамбхо дура̄рамбхато, пан̃н̃а̄сахитена пана вӣрийена на кин̃чи дурадхигамам̣ упа̄йапат̣ипаттито. татха̄ пан̃н̃ава̄ ева пара̄пака̄ра̄дӣнам̣ адхива̄сакаджа̄тико хоти, на дуппан̃н̃о. пан̃н̃а̄вирахитасса ча парехи упанӣта̄ апака̄ра̄ кхантийа̄ пат̣ипаккхамева анубрӯхенти, пан̃н̃авато пана те кхантисампаттийа̄ парибрӯханавасена асса̄ тхирабха̄ва̄йа сам̣ваттанти. пан̃н̃ава̄ ева тӣн̣ипи сачча̄ни несам̣ ка̄ран̣а̄ни пат̣ипаккхе ча йатха̄бхӯтам̣ джа̄нитва̄ паресам̣ ависам̣ва̄дако хоти.
татха̄ пан̃н̃а̄балена атта̄нам̣ упаттхамбхетва̄ дхитисампада̄йа саббапа̄рамӣсу ачаласама̄да̄на̄дхит̣т̣ха̄но хоти. пан̃н̃ава̄ ева ча пийамаджджхаттаверивибха̄гам̣ акатва̄ саббаттха хитӯпасам̣ха̄ракусало хоти. татха̄ пан̃н̃а̄васена ла̄бха̄ла̄бха̄дилокадхаммасаннипа̄те ниббика̄рата̄йа маджджхатто хоти. евам̣ сабба̄сам̣ па̄рамӣнам̣ пан̃н̃а̄ва па̄рисуддхихетӯти пан̃н̃а̄гун̣а̄ паччавеккхитабба̄. апи ча пан̃н̃а̄йа вина̄ на дассанасампатти, антарена ча дит̣т̣хисампадам̣ на сӣласампада̄, сӣладит̣т̣хисампада̄вирахитасса на сама̄дхисампада̄, асама̄хитена ча на сакка̄ аттахитаматтампи са̄дхетум̣, пагева уккам̣сагатам̣ парахитанти парахита̄йа пат̣ипаннена ‘‘нану тайа̄ саккаччам̣ пан̃н̃а̄йа паривуддхийам̣ а̄його каран̣ӣйо’’ти бодхисаттена атта̄ овадитаббо. пан̃н̃а̄нубха̄вена хи маха̄сатто чатурадхит̣т̣ха̄на̄дхит̣т̣хито чатӯхи сан̇гахаваттхӯхи локам̣ анугган̣ханто сатте ниййа̄намагге авата̄рети, индрийа̄ни ча несам̣ парипа̄чети.
татха̄ пан̃н̃а̄балена кхандха̄йатана̄дӣсу павичайабахулопаваттиниваттийо йа̄тха̄вато париджа̄нанто да̄на̄дайо гун̣е висесаниббедхабха̄гийабха̄вам̣ найанто бодхисаттасиккха̄йа парипӯрака̄рӣ хотӣти евама̄дина̄ анека̄ка̄равока̄ре пан̃н̃а̄гун̣е ваваттхапетва̄ пан̃н̃а̄па̄рамӣ анубрӯхетабба̄.
татха̄ диссама̄на̄нипи локийа̄ни камма̄ни нихӣнавӣрийена па̄пун̣итум̣ асаккун̣еййа̄ни, аган̣итакхедена пана а̄раддхавӣрийена дурадхигамам̣ на̄ма наттхи. нихӣнавӣрийо хи ‘‘сам̣са̄рамахогхато саббасатте санта̄ресса̄мӣ’’ти а̄рабхитумева на саккун̣а̄ти. маджджхимо а̄рабхитва̄ антара̄ воса̄нама̄паджджати. уккат̣т̣хавӣрийо пана аттасукханирапеккхо а̄рамбхапа̄рамимадхигаччхатӣти вӣрийасампатти паччавеккхитабба̄. апи ча ‘‘йасса аттано ева сам̣са̄рапан̇като самуддхаран̣аттхама̄рамбхо, тасса̄пи на вӣрийасса ситхилабха̄ве маноратха̄нам̣ маттхакаппатти сакка̄ самбха̄ветум̣, пагева садевакасса локасса самуддхаран̣аттхам̣ ката̄бхинӣха̄рена̄’’ти ча ‘‘ра̄га̄дӣнам̣ досаган̣а̄нам̣ маттамаха̄гаджа̄нам̣ вийа дуннива̄рабха̄вато таннида̄на̄нан̃ча каммасама̄да̄на̄нам̣ уккхитта̄сикавадхакасадисабха̄вато таннимитта̄нан̃ча дуггатӣнам̣ саббада̄ виват̣амукхабха̄вато, таттха нийоджака̄нан̃ча па̄памитта̄нам̣ сада̄ саннихитабха̄вато тадова̄дака̄рита̄йа ча ба̄ласса путхуджджанабха̄васса сатисамбхаве йуттам̣ сайамева сам̣са̄радуккхато ниссаритунти миччха̄витакка̄ вӣрийа̄нубха̄вена дӯрӣбхавантӣ’’ти ча ‘‘йади пана самбодхи атта̄дхӣнена вӣрийена сакка̄ самадхигантум̣, киметтха дуккара’’нти ча евама̄дина̄ найена вӣрийагун̣а̄ паччавеккхитабба̄.
татха̄ кханти на̄ма̄йам̣ ниравасесагун̣апат̣ипаккхасса кодхасса видхаманато гун̣асампа̄дане са̄дхӯнамаппат̣ихатама̄йудхам̣, пара̄бхибхавасаматтха̄нам̣ алан̇ка̄ро, саман̣абра̄хман̣а̄нам̣ баласампада̄, кодхаггивинайанаудакадха̄ра̄, калйа̄н̣асса киттисаддасса сан̃джа̄тидесо, па̄папуггала̄нам̣ вачӣвисавӯпасамакаро манта̄гадо, сам̣варе т̣хита̄нам̣ парама̄ дхӣрапакати, гамбхӣра̄сайата̄йа са̄гаро, досамаха̄са̄гарасса вела̄, апа̄йадва̄расса пидаханакава̄т̣ам̣, девабрахмалока̄нам̣ а̄рохан̣асопа̄нам̣, саббагун̣а̄нам̣ адхива̄санабхӯми, уттама̄ ка̄йавачӣмановисуддхӣти манасика̄таббам̣.
апи ча ‘‘ете сатта̄ кхантисампаттийа̄ абха̄вато идхалоке таппанти, паралоке ча тапанӣйадхамма̄нуйогато’’ти ча ‘‘йадипи пара̄пака̄ранимиттам̣ дуккхам̣ уппаджджати, тасса пана дуккхасса кхеттабхӯто аттабха̄во бӣджабхӯтан̃ча каммам̣ майа̄ва абхисан̇кхата’’нти ча ‘‘тасса ча дуккхасса а̄н̣ан̣йака̄ран̣амета’’нти ча ‘‘апака̄раке асати катхам̣ майхам̣ кхантисампада̄ самбхаватӣ’’ти ча ‘‘йадипа̄йам̣ етарахи апака̄рако, айам̣ на̄ма пуббе анена майхам̣ упака̄ро като’’ти ча ‘‘апака̄ро ева ва̄ кхантинимиттата̄йа упака̄ро’’ти ча ‘‘саббепиме сатта̄ майхам̣ путтасадиса̄, путтаката̄пара̄дхесу ча ко куджджхиссатӣ’’ти ча ‘‘йена кодхаписа̄ча̄весена айам̣ майхам̣ апараджджхати, сва̄йам̣ кодхабхӯта̄весо майа̄ винетаббо’’ти ча, ‘‘йена апака̄рена идам̣ майхам̣ дуккхам̣ уппаннам̣, тасса ахампи нимитта’’нти ча, ‘‘йехи дхаммехи апака̄ро като, йаттха ча като, саббепи те тасмим̣ ева кхан̣е нируддха̄ кассида̄ни кена копо ка̄таббо’’ти ча, ‘‘анаттата̄йа саббадхамма̄нам̣ ко касса апараджджхатӣ’’ти ча паччавеккхантена кхантисампада̄ анубрӯхетабба̄.
йади панасса дӣгхараттам̣ паричайена пара̄пака̄ранимиттако кодхо читтам̣ парийа̄да̄йа тит̣т̣хеййа, тена ити пат̣исан̃чиккхитаббам̣ – ‘‘кханти на̄меса̄ пара̄пака̄расса пат̣ипаккхапат̣ипаттӣнам̣ паччупака̄рака̄ран̣а’’нти ча ‘‘апака̄ро ча майхам̣ дуккхӯпаниса̄ саддха̄ти дуккхуппа̄данена саддха̄йа саббалоке анабхиратисан̃н̃а̄йа ча паччайо’’ти ча, ‘‘индрийапакати хеса̄ йадидам̣ ит̣т̣ха̄нит̣т̣хависайасама̄його. таттха анит̣т̣хависайасама̄його майхам̣ на сийа̄ти там̣ кутеттха лаббха̄’’ти ча ‘‘кодхавасико сатто кодхена умматто виккхиттачитто, таттха ким̣ паччапака̄рена̄’’ти ча ‘‘саббепиме сатта̄ самма̄самбуддхена орасапутта̄ вийа парипа̄лита̄, тасма̄ на таттха майа̄ читтакопо ка̄таббо’’ти ча, ‘‘апара̄дхаке ча сати гун̣е гун̣авати майа̄ копо на ка̄таббо’’ти ча, ‘‘асати гун̣е висесена карун̣а̄йитаббо’’ти ча ‘‘копена ча майхам̣ гун̣айаса̄ нихӣйантӣ’’ти ча, ‘‘куджджханена майхам̣ дуббан̣н̣адуккхасеййа̄дайо сапаттаканта̄ а̄гаччхантӣ’’ти ча, ‘‘кодхо ча на̄ма̄йам̣ сабба̄хитака̄рако саббахитавина̄сако балава̄ паччаттхико’’ти ча, ‘‘сати ча кхантийа̄ на кочи паччаттхико’’ти ча, ‘‘апара̄дхакена апара̄дханимиттам̣ йам̣ а̄йатим̣ ладдхаббам̣ дуккхам̣ сати ча кхантийа̄ майхам̣ тадабха̄во’’ти ча, ‘‘чинтанена куджджхантена ча майа̄ паччаттхикойева ануваттито хотӣ’’ти ча, ‘‘кодхе ча майа̄ кхантийа̄ абхибхӯте тасса да̄сабхӯто паччаттхико саммадева абхибхӯто хотӣ’’ти ча, ‘‘кодханимиттам̣ кхантигун̣апаричча̄го майхам̣ на йутто’’ти ча, ‘‘сати ча кодхе гун̣авиродхапаччанӣкадхамме катхам̣ ме сӣла̄дидхамма̄ па̄рипӯрим̣ гаччхеййум̣, асати ча тесу катха̄хам̣ сатта̄нам̣ упака̄рабахуло пат̣ин̃н̃а̄нурӯпам̣ уттамам̣ сампаттим̣ па̄пун̣исса̄мӣ’’ти ча, ‘‘кхантийа̄ ча сати бахиддха̄ виккхепа̄бха̄вато сама̄хитасса саббе сан̇кха̄ра̄ аниччато дуккхато саббе дхамма̄ анаттато нибба̄нан̃ча асан̇кхата̄матасантапан̣ӣтата̄дибха̄вато ниджджха̄нам̣ кхаманти буддхадхамма̄ ча ачинтеййа̄паримеййаппабха̄ва̄’’ти.
тато ча ануломийам̣ кхантийам̣ т̣хито кевала̄ име аттаттанийабха̄варахита̄ дхаммаматта̄ йатха̄сакам̣ паччайехи уппаджджанти вайанти, на куточи а̄гаччханти, на кухин̃чи гаччханти, на ча каттхачи патит̣т̣хита̄, на четтха кочи кассачи бйа̄па̄роти ахам̣ка̄рамамам̣ка̄ра̄надхит̣т̣ха̄ната̄ ниджджха̄нам̣ кхамати, йена бодхисатто бодхийа̄ нийато ана̄ваттидхаммо хотӣти евама̄дина̄ кхантипа̄рамийа̄ паччавеккхан̣а̄ ведитабба̄.
татха̄ саччена вина̄ сӣла̄дӣнам̣ асамбхавато пат̣ин̃н̃а̄нурӯпам̣ пат̣ипаттийа̄ абха̄вато ча, саччадхамма̄тиккаме ча саббапа̄падхамма̄нам̣ самосаран̣ато асаччасандхасса апаччайикабха̄вато а̄йатин̃ча ана̄деййавачаната̄ваханато сампаннасаччасса ча, саббагун̣а̄дхит̣т̣ха̄набха̄вато сачча̄дхит̣т̣ха̄нена саббабодхисамбха̄ра̄нам̣ па̄рисуддхипа̄рипӯриса̄маттхийато сабха̄вадхамма̄висам̣ва̄данена саббабодхисамбха̄ракиччакаран̣ато бодхисаттапат̣ипаттийа̄ ча, париниппхаттитотиа̄дина̄ саччапа̄рамийа̄ сампаттийо паччавеккхитабба̄.
татха̄ да̄на̄дӣсу дал̣хасама̄да̄нам̣ там̣пат̣ипаккхасаннипа̄те ча несам̣ ачала̄дхит̣т̣ха̄нам̣ таттха ча дхӣравӣрабха̄вам̣ вина̄ на да̄на̄дисамбха̄ра̄ самбодхинимитта̄ самбхавантӣтиа̄дина̄ адхит̣т̣ха̄не гун̣а̄ паччавеккхитабба̄.
татха̄ ‘‘аттахитаматте аватит̣т̣хантена̄пи саттесу хитачиттатам̣ вина̄ на сакка̄ идхалокапаралокасампаттийо па̄пун̣итум̣, пагева саббасатте нибба̄насампаттийам̣ патит̣т̣ха̄петука̄мена̄’’ти ча, ‘‘паччха̄ саббасатта̄нам̣ локуттарасампаттим̣ а̄кан̇кхантена ида̄ни локийасампаттиа̄кан̇кха̄ йуттарӯпа̄’’ти ча, ‘‘ида̄ни а̄сайаматтена паресам̣ хитасукхӯпасам̣ха̄рам̣ ка̄тум̣ асакконто када̄ пайогена там̣ са̄дхесса̄мӣ’’ти ча, ‘‘ида̄ни майа̄ хитасукхӯпасам̣ха̄рена сам̣вад̣д̣хита̄ паччха̄ дхаммасам̣вибха̄гасаха̄йа̄ майхам̣ бхависсантӣ’’ти ча, ‘‘етехи вина̄ на майхам̣ бодхисамбха̄ра̄ самбхаванти, тасма̄ саббабуддхагун̣авибхӯтиниппхаттика̄ран̣атта̄ майхам̣ ете парамам̣ пун̃н̃аккхеттам̣ ануттарам̣ кусала̄йатанам̣ уттамам̣ га̄рават̣т̣ха̄на’’нти ча, сависесам̣ саттесу саббесу хитаджджха̄сайата̄ паччупат̣т̣хапетабба̄, кин̃ча карун̣а̄дхит̣т̣ха̄натопи саббасаттесу метта̄ анубрӯхетабба̄. вимарийа̄дӣкатена хи четаса̄ саттесу хитасукхӯпасам̣ха̄раниратасса тесам̣ ахитадуккха̄панайанака̄мата̄ балаватӣ уппаджджати дал̣хамӯла̄. карун̣а̄ ча саббесам̣ буддхака̄ракадхамма̄нам̣ а̄ди чаран̣ам̣ патит̣т̣ха̄ мӯлам̣ мукхам̣ памукханти евама̄дина̄ метта̄йа гун̣а̄ паччавеккхитабба̄.
татха̄ ‘‘упеккха̄йа абха̄ве саттехи ката̄ виппака̄ра̄ читтасса вика̄рам̣ уппа̄деййум̣, сати ча читтавика̄ре да̄на̄дӣнам̣ самбха̄ра̄нам̣ самбхаво ева наттхӣ’’ти ча, ‘‘метта̄синехена синехите читте упеккха̄йа вина̄ самбха̄ра̄нам̣ па̄рисуддхи на хотӣ’’ти ча, ‘‘анупеккхако самбха̄ресу пун̃н̃асамбха̄рам̣ таббипа̄кан̃ча саттахитаттхам̣ парин̣а̄метум̣ на саккотӣ’’ти ча, ‘‘упеккха̄йа абха̄ве деййадхаммапат̣игга̄хака̄нам̣ вибха̄гам̣ акатва̄ париччаджитум̣ на саккотӣ’’ти ча, ‘‘упеккха̄рахитена джӣвитапариккха̄ра̄нам̣ джӣвитасса ча антара̄йам̣ аманасикаритва̄ сӣлависодханам̣ ка̄тум̣ на саккотӣ’’ти ча, татха̄ упеккха̄васена аратиратисахассева неккхаммабаласиддхито упапаттито иккхан̣авасена саббасамбха̄ракиччаниппхаттито ачча̄раддхасса вӣрийасса анупеккхан̣е падха̄накичча̄каран̣ато упеккхато ева титиккха̄ниджджха̄насамбхавато упеккха̄васена саттасан̇кха̄ра̄нам̣ ависам̣ва̄данато локадхамма̄нам̣ аджджхупеккхан̣ена сама̄диннадхаммесу ачала̄дхит̣т̣ха̄насиддхито пара̄пака̄ра̄дӣсу ана̄бхогавасенева метта̄виха̄раниппхаттитоти саббабодхисамбха̄ра̄нам̣ сама̄да̄на̄дхит̣т̣ха̄напа̄рипӯриниппхаттийо упеккха̄нубха̄вена сампаджджантӣти евама̄дина̄ найена упеккха̄па̄рамӣ паччавеккхитабба̄. евам̣ апаричча̄гапаричча̄га̄дӣсу йатха̄ккамам̣ а̄дӣнава̄нисам̣сапаччавеккхан̣а̄ да̄на̄дипа̄рамӣнам̣ паччайоти дат̣т̣хаббам̣.
татха̄ сапариккха̄ра̄ пан̃чадаса чаран̣адхамма̄ пан̃ча ча абхин̃н̃а̄йо. таттха чаран̣адхамма̄ на̄ма сӣласам̣варо, индрийесу гуттадва̄рата̄, бходжане маттан̃н̃ута̄, джа̄гарийа̄нуйого, сатта саддхамма̄, чатта̄ри джха̄на̄ни ча. тесу сӣла̄дӣнам̣ чатуннам̣ тераса̄пи дхутадхамма̄ аппиччхата̄дайо ча париккха̄ра̄. саддхаммесу саддха̄йа буддхадхаммасан̇гхасӣлача̄гадеватӯпасама̄нуссатилӯкхапуггалапариваджджана- синиддхапуггаласеванапаса̄данӣйадхаммапаччавеккхан̣атададхимуттата̄ париккха̄ро. хироттаппа̄нам̣ акусала̄дӣнавапаччавеккхан̣аапа̄йа̄дӣнавапаччавеккхан̣акусаладхаммӯпаттхамбхана- бха̄вапаччавеккхан̣ахироттаппарахитапуггалапариваджджанахироттаппасампаннапуггаласенатададхимуттата̄. ба̄хусаччасса пуббайогапарипуччхака- бха̄васаддхамма̄бхийогаанаваджджавиджджа̄т̣т̣ха̄на̄дипаричайапарипаккиндрийата̄килесадӯрӣбха̄вааппассута- париваджджанабахуссутасеванатададхимуттата̄. вӣрийасса апа̄йабхайапаччавеккхан̣а- гаманавӣтхипаччавеккхан̣адхаммамахаттапаччавеккхан̣атхинамиддхавиноданакусӣтапуггалапариваджджана- а̄раддхавӣрийапуггаласеванасаммаппадха̄напаччавеккхан̣атададхимуттата̄. сатийа̄ сатисампаджан̃н̃амут̣т̣хассатипуггалапариваджджанаупат̣т̣хитассатипуггаласеванатададхимуттата̄. пан̃н̃а̄йа парипуччхакабха̄раваттхувисадакирийа̄индрийасаматтапат̣ипа̄данадуппан̃н̃апуггала- париваджджанапан̃н̃авантапуггаласеванагамбхӣран̃а̄н̣ачарийапаччавеккхан̣атададхимуттата̄. чатуннам̣ джха̄на̄нам̣ сӣла̄дичатуккам̣ ат̣т̣хатим̣са̄йа а̄рамман̣есу пуббабха̄габха̄вана̄ а̄ваджджана̄дивасӣбха̄вакаран̣ан̃ча париккха̄ро. таттха сӣла̄дӣхи пайогасуддхийа̄ сатта̄нам̣ абхайада̄не а̄сайасуддхийа̄ а̄мисада̄не убхайасуддхийа̄ дхаммада̄не саматтхо хотӣтиа̄дина̄ чаран̣а̄дӣнам̣ да̄на̄дисамбха̄ра̄нам̣ паччайабха̄во йатха̄рахам̣ ниддха̄ретаббо. ативиттха̄рабхайена на ниддха̄райимха̄ти. евам̣ сампаттичакка̄дайопи да̄на̄дӣнам̣ паччайоти ведитабба̄.
ко сам̣килесоти? ависесена тан̣ха̄дӣхи пара̄мат̣т̣хабха̄во па̄рамӣнам̣ сам̣килесо, висесена пана деййадхаммапат̣игга̄хакавикаппа̄ да̄напа̄рамийа̄ сам̣килесо. саттака̄лавикаппа̄ сӣлапа̄рамийа̄, ка̄мабхаватадупасамесу абхиратианабхиративикаппа̄ неккхаммапа̄рамийа̄, ахам̣ мама̄ти викаппа̄ пан̃н̃а̄па̄рамийа̄, лӣнуддхаччавикаппа̄ вӣрийапа̄рамийа̄, аттапаравикаппа̄ кхантипа̄рамийа̄, адит̣т̣ха̄дӣсу дит̣т̣ха̄дивикаппа̄ саччапа̄рамийа̄, бодхисамбха̄ратаббипаккхесу досагун̣авикаппа̄ адхит̣т̣ха̄напа̄рамийа̄, хита̄хитавикаппа̄ метта̄па̄рамийа̄, ит̣т̣ха̄нит̣т̣хавикаппа̄ упеккха̄па̄рамийа̄ сам̣килесоти дат̣т̣хаббам̣.
ким̣ вода̄нанти? тан̣ха̄дӣхи анупагха̄то йатха̄вуттавикаппавирахо ча ета̄сам̣ вода̄нанти ведитаббам̣. анупахата̄ хи тан̣ха̄ма̄надит̣т̣хикодхӯпана̄хамаккхапал̣а̄саисса̄маччхарийа- ма̄йа̄са̄т̣хеййатхамбхаса̄рамбхамадаппама̄да̄дӣхи килесехи деййадхаммапат̣игга̄хакавикаппа̄дирахита̄ ча да̄на̄дипа̄рамийо парисуддха̄ пабхассара̄ бхавантӣти.
ко пат̣ипаккхоти? ависесена саббепи сам̣килеса̄ саббепи акусала̄ дхамма̄ ета̄сам̣ пат̣ипаккхо, висесена пана пуббе вутта̄ маччхера̄дайоти ведитабба̄. апи ча деййадхаммапат̣игга̄хакада̄напхалесу алобха̄доса̄мохагун̣айогато лобхадосамохапат̣ипаккхам̣ да̄нам̣, ка̄йа̄дидосаван̇ка̄пагамато лобха̄дипат̣ипаккхам̣ сӣлам̣, ка̄масукхапарӯпагха̄тааттакиламатхапариваджджанато досаттайапат̣ипаккхам̣ неккхаммам̣, лобха̄дӣнам̣ андхӣкаран̣ато н̃а̄н̣асса ча анандхӣкаран̣ато лобха̄дипат̣ипаккха̄ пан̃н̃а̄, алӣна̄нуддхатан̃а̄йа̄рамбхавасена лобха̄дипат̣ипаккхам̣ вӣрийам̣, ит̣т̣ха̄нит̣т̣хасун̃н̃ата̄нам̣ кхаманато лобха̄дипат̣ипаккха̄ кханти, сатипи паресам̣ упака̄ре апака̄ре ча йатха̄бхӯтаппаваттийа̄ лобха̄дипат̣ипаккхам̣ саччам̣, локадхамме абхибхуййа йатха̄сама̄диннесу самбха̄ресу ачаланато лобха̄дипат̣ипаккхам̣ адхит̣т̣ха̄нам̣, нӣваран̣авивекато лобха̄дипат̣ипаккха̄ метта̄, ит̣т̣ха̄нит̣т̣хесу анунайапат̣игхавиддхам̣санато самаппаваттито ча лобха̄дипат̣ипаккха̄ упеккха̄ти дат̣т̣хаббам̣.
ка̄ пат̣ипаттӣти? да̄напа̄рамийа̄ та̄ва сукхӯпакаран̣асарӣраджӣвитапаричча̄гена бхайа̄пануданена дхаммопадесена ча бахудха̄ сатта̄нам̣ ануггахакаран̣ам̣ пат̣ипатти. таттха а̄мисада̄нам̣ абхайада̄нам̣ дхаммада̄нанти да̄таббаваттхувасена тивидхам̣ да̄нам̣. тесу бодхисаттасса да̄таббаваттху аджджхаттикам̣ ба̄хиранти дувидхам̣. таттха ба̄хирам̣ аннам̣ па̄нам̣ ваттхам̣ йа̄нам̣ ма̄ла̄гандхавилепанам̣ сеййа̄васатхападӣпеййанти дасавидхам̣. анна̄дӣнам̣ кха̄данӣйабходжанӣйа̄дивибха̄гена анекавидхам̣. татха̄ рӯпа̄рамман̣ам̣ йа̄ва дхамма̄рамман̣анти а̄рамман̣ато чхаббидхам̣. рӯпа̄рамман̣а̄дӣнан̃ча нӣла̄дивибха̄гена анекавидхам̣. татха̄ ман̣иканакараджатамутта̄пава̄л̣а̄ди, кхеттаваттхуа̄ра̄ма̄ди, да̄сида̄сагомахим̣са̄ди на̄на̄видхавиттӯпакаран̣авасена анекавидхам̣.
таттха маха̄пурисо ба̄хирам̣ ваттхум̣ денто ‘‘йо йена аттхико, там̣ тасса дети, денто ча тасса аттхико’’ти сайамева джа̄нанто айа̄читопи дети пагева йа̄чито. муттача̄го дети, но амуттача̄го, парийаттам̣ дети, но апарийаттам̣ сати деййадхамме. на паччупака̄расанниссито дети. асати деййадхамме хи парийатте сам̣вибха̄га̄рахам̣ сам̣вибхаджати. на ча дети парӯпагха̄та̄вахам̣ саттхависамаджджа̄дикам̣, на̄пи кӣл̣анакам̣ йам̣ анаттхӯпасам̣хитам̣ пама̄да̄вахан̃ча. на ча гила̄насса йа̄чакасса па̄набходжана̄диасаппа̄йам̣ пама̄н̣арахитам̣ ва̄ дети, пама̄н̣айуттам̣ пана саппа̄йамева дети.
татха̄ йа̄чито гахат̣т̣ха̄нам̣ гахат̣т̣ха̄нуччхавикам̣ дети, паббаджита̄нам̣ паббаджита̄нуччхавикам̣ дети, ма̄та̄питаро н̃а̄тиса̄лохита̄ митта̄мачча̄ путтада̄рада̄сакаммакара̄ти етесу кассачи пӣл̣ам̣ аджаненто дети, на ча ул̣а̄рам̣ деййадхаммам̣ пат̣иджа̄нитва̄ лӯкхам̣ дети, на ча ла̄бхасакка̄расилокасанниссито дети, на ча паччупака̄расанниссито дети, на ча пхалапа̄т̣икан̇кхӣ дети ан̃н̃атра самма̄самбодхийа̄, на ча йа̄чаке деййадхаммам̣ ва̄ джигуччханто дети, на ча асан̃н̃ата̄нам̣ йа̄чака̄нам̣ аккосакаросака̄нампи апавиддхам̣ да̄нам̣ дети, ан̃н̃адаттху пасанначитто анукампанто саккаччамева дети, на ча котӯхаламан̇галико хутва̄ дети, каммапхаламева пана саддаханто дети, напи йа̄чаке пайирупа̄сана̄дӣхи парикилесетва̄ дети, апарикилесанто ева пана дети, на ча паресам̣ ван̃чана̄дхиппа̄йо бхедана̄дхиппа̄йо ва̄ да̄нам̣ дети, асам̣килит̣т̣хачитто ева дети, напи пхарусава̄чо бха̄кут̣имукхо да̄нам̣ дети, пийава̄дӣ пана пуббабха̄сӣ митавачано хутва̄ дети, йасмин̃ча деййадхамме ул̣а̄раманун̃н̃ата̄йа ва̄ чирапаричайена ва̄ гедхасабха̄вата̄йа ва̄ лобхадхаммо адхиматто хоти, джа̄нанто бодхисатто там̣ кхиппамева пат̣ивинодетва̄ йа̄чаке парийеситва̄пи дети, йан̃ча деййаваттху париттам̣ йа̄чакопи паччупат̣т̣хито, там̣ ачинтетва̄пи атта̄нам̣ ба̄дхетва̄ денто йа̄чакам̣ самма̄нети йатха̄ там̣ акиттипан̣д̣ито. на ча маха̄пурисо аттано путтада̄рада̄сакаммакарапорисе йа̄чито те асан̃н̃а̄пите доманассаппатте йа̄чака̄нам̣ дети, саммадева пана сан̃н̃а̄пите соманассаппатте дети. денто ча йаккхараккхасаписа̄ча̄дӣнам̣ ва̄ манусса̄нам̣ курӯракамманта̄нам̣ ва̄ джа̄нанто на дети, татха̄ раджджампи та̄диса̄нам̣ на дети. йе локасса ахита̄йа дуккха̄йа анаттха̄йа пат̣ипаджджанти, йе пана дхаммика̄ дхаммена локам̣ па̄ленти, тесам̣ дети. евам̣ та̄ва ба̄хирада̄не пат̣ипатти ведитабба̄.
аджджхаттикада̄нам̣ пана двӣхи а̄ка̄рехи ведитаббам̣. катхам̣? йатха̄ на̄ма кочи пурисо гха̄саччха̄данахету атта̄нам̣ парасса ниссаджджати, видхеййабха̄вам̣ упагаччхати да̄сабйам̣, евамева маха̄пурисо самбодхихету нира̄мисачитто сатта̄нам̣ ануттарам̣ хитасукхам̣ иччханто аттано да̄напа̄рамим̣ парипӯретука̄мо атта̄нам̣ парасса ниссаджджати, видхеййабха̄вам̣ упагаччхати йатха̄ка̄макаран̣ӣйатам̣. карачаран̣анайана̄диан̇гапаччан̇гам̣ тена тена аттхика̄нам̣ акампито анолӣно ануппадети, на таттха саджджати на сан̇кочам̣ а̄паджджати йатха̄ там̣ ба̄хираваттхусмим̣, татха̄ хи маха̄пурисо двӣхи а̄ка̄рехи ба̄хираваттхум̣ париччаджати йатха̄сукхам̣ парибхога̄йа ва̄ йа̄чака̄нам̣ тесам̣ маноратхам̣ парипӯренто, аттано васӣбха̄ва̄йа ва̄, таттха саббена саббам̣ муттача̄го, евамахам̣ ниссан̇габха̄вана̄йа самбодхим̣ па̄пун̣исса̄мӣти. евам̣ аджджхаттикаваттхусминти ведитаббам̣.
таттха йам̣ аджджхаттикаваттху дӣйама̄нам̣ йа̄чакасса екантенева хита̄йа сам̣ваттати, там̣ дети, на итарам̣. на ча маха̄пурисо ма̄расса ма̄рака̄йика̄нам̣ девата̄нам̣ ва̄ вихим̣са̄дхиппа̄йа̄нам̣ аттано аттабха̄вам̣ ан̇гапаччан̇га̄ни ва̄ джа̄нама̄но дети ‘‘ма̄ тесам̣ анаттхо ахосӣ’’ти. йатха̄ ча ма̄рака̄йика̄нам̣, евам̣ техи анва̄вит̣т̣ха̄нампи на дети, напи умматтака̄нам̣. итаресам̣ пана йа̄чийама̄но саманантарамева дети, та̄диса̄йа йа̄чана̄йа дуллабхабха̄вато та̄дисасса ча да̄насса дуккарабха̄вато.
абхайада̄нам̣ пана ра̄джато чорато аггито удакато верипуггалато сӣхабйаггха̄дива̄л̣амигато на̄гайаккхараккхасаписа̄ча̄дито сатта̄нам̣ бхайе паччупат̣т̣хите тато паритта̄н̣абха̄вена ведитаббам̣.
дхаммада̄нам̣ пана асам̣килит̣т̣хачиттасса авипарӣта̄ дхаммадесана̄, опа̄йико хитасса упадесо дит̣т̣хадхаммикасампара̄йикапараматтхавасена йена са̄сане анотин̣н̣а̄нам̣ авата̄ран̣ам̣ отин̣н̣а̄нам̣ парипа̄чанам̣. таттха̄йам̣ найо – сан̇кхепато та̄ва да̄накатха̄ сӣлакатха̄ саггакатха̄ ка̄ма̄нам̣ а̄дӣнаво сам̣килесо ча неккхамме а̄нисам̣со. виттха̄рато пана са̄вакабодхийам̣ адхимуттачитта̄нам̣ саран̣агаманам̣ сӣласам̣варо индрийесу гуттадва̄рата̄ бходжане маттан̃н̃ута̄ джа̄гарийа̄нуйого сатта саддхамма̄ ат̣т̣хатим̣са̄йа а̄рамман̣есу каммакаран̣авасена саматха̄нуйого рӯпака̄йа̄дӣсу випассана̄бхинивесесу йатха̄рахам̣ абхинивесамукхена випассана̄нуйого, татха̄ висуддхипат̣ипада̄ самматтагахан̣ам̣ тиссо виджджа̄ чха абхин̃н̃а̄ чатассо пат̣исамбхида̄ са̄вакабодхӣти етесам̣ гун̣асам̣киттанавасена йатха̄рахам̣ таттха таттха патит̣т̣ха̄пана̄ парийодапана̄ ча. татха̄ паччекабодхийам̣ самма̄самбодхийан̃ча адхимутта̄нам̣ сатта̄нам̣ йатха̄рахам̣ да̄на̄дипа̄рамӣнам̣ сабха̄варасалаккхан̣а̄дисам̣киттанамукхена тӣсупи аваттха̄су тесам̣ буддха̄нам̣ маха̄нубха̄вата̄вибха̄ванена йа̄надвайе патит̣т̣ха̄пана̄ парийодапана̄ ча. евам̣ маха̄пурисо сатта̄нам̣ дхаммада̄нам̣ дети.