9. аномадассӣбуддхавам̣саван̣н̣ана̄
собхитабуддхе пана париниббуте тасса апарабха̄ге екамасан̇кхйеййам̣ буддхуппа̄дарахитам̣ ахоси. атӣте пана тасмим̣ асан̇кхйеййе екасмим̣ каппе тайо буддха̄ ниббаттим̣су аномадассӣ, падумо, на̄радоти. таттха аномадассӣ бхагава̄ сол̣аса асан̇кхйеййа̄ни каппасатасахассан̃ча па̄рамийо пӯретва̄ туситапуре ниббаттитва̄ девехи абхийа̄чито тато чавитва̄ чандаватийам̣ на̄ма ра̄джадха̄нийам̣ йасава̄ на̄масса ран̃н̃о куле самусситача̄рупайодхара̄йа йасодхара̄йа на̄ма аггамахесийа̄ куччхисмим̣ пат̣исандхим̣ аггахеси. аномадассикума̄ре кира йасодхара̄йа девийа̄ куччхигате тасса пун̃н̃аппабха̄вена пабха̄ асӣтихаттхаппама̄н̣ам̣ т̣ха̄нам̣ пхаритва̄ ат̣т̣ха̄си. чандасӯрийаппабха̄хи анабхибхаванӣйа̄ва ахоси. са̄ дасаннам̣ ма̄са̄нам̣ аччайена бодхисаттам̣ сучандануййа̄не виджа̄йи. па̄т̣иха̄рийа̄ни хет̣т̣ха̄ вуттанайа̄нева.
на̄маггахан̣адивасе панасса на̄мам̣ ган̣ханта̄, йасма̄ джа̄тийам̣ а̄ка̄сато сатта ратана̄ни патим̣су, тасма̄ анома̄нам̣ ратана̄нам̣ уппаттихетубхӯтатта̄ ‘‘аномадассӣ’’ти на̄мамакам̣су. со ануккамена вуддхиппатто диббехи ка̄магун̣ехи парича̄рийама̄но дасавассасахасса̄ни ага̄рам̣ аджджха̄васи. тасса кира сири упасири сиривад̣д̣хоти тайо па̄са̄да̄ ахесум̣. сирима̄девиппамукха̄ни тевӣсати иттхисахасса̄ни паччупат̣т̣хита̄ни ахесум̣. со сирима̄йа девийа̄ упава̄н̣е на̄ма путте джа̄те чатта̄ри нимитта̄ни дисва̄ сивика̄йа̄нена маха̄бхиниккхаманам̣ никкхамитва̄ паббаджи. там̣ тиссо джанакот̣ийо анупаббаджим̣су.
техи паривуто маха̄пурисо даса ма̄се падха̄начарийам̣ чари. тато виса̄кхапун̣н̣ама̄йа анупамабра̄хман̣ага̄ме пин̣д̣а̄йа чаритва̄ анупамасет̣т̣хидхӣта̄йа диннам̣ мадхупа̄йа̄сам̣ парибхун̃джитва̄ са̄лаване дива̄виха̄рам̣ вӣтина̄метва̄ аномана̄ма̄джӣвакена динна̄ ат̣т̣ха тин̣амут̣т̣хийо гахетва̄ аджджунаруккхабодхим̣ падаккхин̣ам̣ катва̄ ат̣т̣хаттим̣сахаттхавиттхатам̣ тин̣асантхарам̣ сантхаритва̄ чатуран̇гавӣрийам̣ адхит̣т̣ха̄йа паллан̇кам̣ а̄бхуджитва̄ сама̄рам̣ ма̄рабалам̣ виддхам̣сетва̄ тӣсу йа̄месу тиссо виджджа̄ уппа̄детва̄ – ‘‘анекаджа̄тисам̣са̄рам̣…пе… тан̣ха̄нам̣ кхайамаджджхага̄’’ти уда̄нам̣ уда̄неси. тена вуттам̣ –
1. ‘‘собхитасса апарена, самбуддхо двипадуттамо;
аномадассӣ амитайасо, теджассӣ дуратиккамо.
2. ‘‘со чхетва̄ бандханам̣ саббам̣, виддхам̣сетва̄ тайо бхаве;
аниваттигаманам̣ маггам̣, десеси девама̄нусе.
3. ‘‘са̄гарова асан̇кхобхо, паббатова дура̄садо;
а̄ка̄сова ананто со, са̄лара̄джа̄ва пхуллито.
4. ‘‘дассаненапи там̣ буддхам̣, тосита̄ хонти па̄н̣ино;
бйа̄харантам̣ гирам̣ сутва̄, аматам̣ па̄пун̣анти те’’ти.
таттха аномадассӣти анупамадассано, амитадассано ва̄. амитайасоти амитапарива̄ро, амитакитти ва̄. теджассӣти сӣласама̄дхипан̃н̃а̄теджена саманна̄гато. дуратиккамоти дуппадхам̣сийо, ан̃н̃ена девена ва̄ ма̄рена ва̄ кеначи ва̄ атиккамитум̣ асаккун̣еййоти аттхо. со чхетва̄ бандханам̣ саббанти саббам̣ дасавидхам̣ сам̣йоджанам̣ чхиндитва̄. виддхам̣сетва̄ тайо бхавети тибхавӯпагам̣ каммам̣ каммаккхайакаран̃а̄н̣ена виддхам̣сетва̄, абха̄вам̣ катва̄ти аттхо. аниваттигаманам̣ магганти ниваттийа̄ паваттийа̄ пат̣ипаккхабхӯтам̣ нибба̄нам̣ аниваттӣти вуччати, там̣ аниваттим̣ гаччхати анена̄ти аниваттигамано. там̣ аниваттигаманам̣ ат̣т̣хан̇гикам̣ маггам̣ десесӣти аттхо. ‘‘дассетӣ’’типи па̄т̣хо, сойеваттхо. девама̄нусети деваманусса̄нам̣, са̄миаттхе упайогавачанам̣ дат̣т̣хаббам̣.
асан̇кхобхоти кхобхетум̣ ча̄летум̣ асаккун̣еййоти аккхобхийо. йатха̄ хи самуддо чатура̄сӣтийоджанасахассагамбхӣро анекайоджанасахассабхӯта̄ва̄со аккхобхийо, евам̣ аккхобхийоти аттхо. а̄ка̄сова анантоти йатха̄ пана а̄ка̄сасса анто наттхи, атха кхо ананто аппамеййо апа̄ро, евам̣ бхагава̄пи буддхагун̣ехи ананто аппамеййо апа̄ро. соти со бхагава̄. са̄лара̄джа̄ва пхуллитоти саббалаккхан̣а̄нубйан̃джанасамалан̇катасарӣратта̄ супхуллитаса̄лара̄джа̄ вийа собхатӣти аттхо. дассаненапи там̣ буддханти тасса буддхасса дассанена̄пӣти аттхо. ӣдисесупи са̄мивачанам̣ пайуджджанти саддасаттхавидӯ. тосита̄ти паритосита̄ пӣн̣ита̄. бйа̄харантанти бйа̄харантасса, са̄миаттхе упайогавачанам̣. аматанти нибба̄нам̣. па̄пун̣антӣти адхигаччханти. тети йе тасса гирам̣ дхаммадесанам̣ сун̣анти, те аматам̣ па̄пун̣антӣти аттхо.
бхагава̄ пана бодхимӯле саттасатта̄хам̣ вӣтина̄метва̄ брахмуна̄ а̄йа̄чито дхаммадесана̄йа буддхачаккхуна̄ локам̣ олокенто аттана̄ саха паббаджите тикот̣исан̇кхе джане упаниссайасампанне дисва̄ – ‘‘каттха ну кхо те етарахи вихарантӣ’’ти упадха̄ренто субхаватӣнагаре судассануййа̄не вихаранте дисва̄ а̄ка̄сена гантва̄ судассануййа̄не отари. со техи паривуто садеваманусса̄йа париса̄йа маджджхе дхаммачаккам̣ паваттеси. таттха кот̣исата̄нам̣ пат̣хама̄бхисамайо ахоси. тена вуттам̣ –
5. ‘‘дхамма̄бхисамайо тасса, иддхо пхӣто тада̄ аху;
кот̣исата̄ни абхисамим̣су, пат̣хаме дхаммадесане’’ти.
таттха пхӣтоти пха̄типпатто ба̄худжан̃н̃авасена. кот̣исата̄нӣти кот̣ӣнам̣ сата̄ни кот̣исата̄ни. ‘‘кот̣исатайо’’типи па̄т̣хо, тасса сатакот̣ийоти аттхо.
атха̄парена самайена осадхӣнагарадва̄ре асанаруккхамӯле йамакапа̄т̣иха̄рийам̣ катва̄ асурехи дурабхибхаване та̄ватим̣сабхаване пан̣д̣укамбаласила̄йам̣ нисинно тема̄сам̣ абхидхаммавассам̣ васса̄пайи. тада̄ асӣтидевата̄кот̣ийо абхисамим̣су. тена вуттам̣ –
6. ‘‘тато парам̣ абхисамайе, вассанте дхаммавут̣т̣хийо;
асӣтикот̣ийобхисамим̣су, дутийе дхаммадесане’’ти.
таттха вассантети буддхамаха̄мегхе вассанте. дхаммавут̣т̣хийоти дхаммакатха̄вассавут̣т̣хийо.
тато апарена самайена ман̇галапан̃ха̄ниддесе ат̣т̣хасаттати кот̣ийо абхисамим̣су. со татийо абхисамайо ахоси. тена вуттам̣ –
7. ‘‘тато парампи вассанте, таппайанте ча па̄н̣инам̣;
ат̣т̣хасаттатикот̣ӣнам̣, татийа̄бхисамайо ахӯ’’ти.
таттха вассантети дхаммакатха̄салиладха̄рам̣ вассанте. таппайантети дхамма̄матавассена таппайанте, таппанам̣ каронте бхагаватӣти аттхо.
аномадассиссапи бхагавато тайо са̄вакасаннипа̄та̄ ахесум̣. таттха сореййанагаре исидаттасса ран̃н̃о дхамме десийама̄не пасӣдитва̄ ехибхиккхупаббаджджа̄йа паббаджита̄нам̣ ат̣т̣ханнам̣ арахантасатасахасса̄нам̣ маджджхе па̄тимоккхам̣ уддиси. айам̣ пат̣хамо саннипа̄то ахоси. ра̄дхаватӣнагаре сундариндхарасса на̄ма ран̃н̃о дхамме десийама̄не ехибхиккхупаббаджджа̄йа паббаджита̄нам̣ саттаннам̣ арахантасатасахасса̄нам̣ маджджхе па̄тимоккхам̣ уддиси. айам̣ дутийо саннипа̄то ахоси. пуна сореййанагарейева сореййаран̃н̃а̄ саха ехибхиккхупаббаджджа̄йа паббаджита̄нам̣ чханнам̣ арахантасатасахасса̄нам̣ маджджхе па̄тимоккхам̣ уддиси. айам̣ татийо саннипа̄то ахоси. тена вуттам̣ –
8. ‘‘саннипа̄та̄ тайо а̄сум̣, тасса̄пи ча махесино;
абхин̃н̃а̄балаппатта̄нам̣, пуппхита̄нам̣ вимуттийа̄.
9. ‘‘ат̣т̣хасатасахасса̄нам̣, саннипа̄то тада̄ аху;
пахӣнамадамоха̄нам̣, сантачитта̄на та̄динам̣.
10. ‘‘саттасатасахасса̄нам̣, дутийо а̄си сама̄гамо;
анан̇ган̣а̄нам̣ вираджа̄нам̣, упасанта̄на та̄динам̣.
11. ‘‘чханнам̣ сатасахасса̄нам̣, татийо а̄си сама̄гамо;
абхин̃н̃а̄балаппатта̄нам̣, ниббута̄нам̣ тапассина’’нти.
таттха тасса̄пи ча махесиноти тасса махесино аномадассисса̄пи. ‘‘тасса̄пи двипадуттамо’’типи па̄т̣хо, тассапи двипадуттамасса̄ти аттхо. лаккхан̣ам̣ саддасаттхато гахетаббам̣. абхин̃н̃а̄балаппатта̄нанти абхин̃н̃а̄нам̣ балаппатта̄нам̣, чин̣н̣авасита̄йа кхиппанисантибха̄вена абхин̃н̃а̄су тхирабха̄ваппатта̄нанти аттхо. пуппхита̄нанти саббапха̄липхуллабха̄вена ативийа собхаггаппатта̄нам̣. вимуттийа̄ти арахаттапхалавимуттийа̄.
анан̇ган̣а̄нанти еттха айам̣ ан̇ган̣а-саддо каттхачи килесесу диссати. йатха̄ха – ‘‘таттха катама̄ни тӣн̣и ан̇ган̣а̄ни? ра̄го ан̇ган̣ам̣ досо ан̇ган̣ам̣ мохо ан̇ган̣а’’нти (вибха. 924). ‘‘па̄пака̄нам̣ кхо етам̣, а̄вусо, акусала̄нам̣ иччха̄вачара̄нам̣ адхивачанам̣ йадидам̣ ан̇ган̣а’’нти (ма. ни. 1.60). каттхачи кисмин̃чи мале? йатха̄ха – ‘‘тассева раджасса ва̄ ан̇ган̣асса ва̄ паха̄на̄йа ва̄йаматӣ’’ти (ма. ни. 1.184). каттхачи татха̄рӯпе бхӯмибха̄ге ‘‘четийан̇ган̣ам̣ бодхийан̇ган̣ам̣ ра̄джан̇ган̣а’’нти. идха пана килесесу дат̣т̣хаббо. тасма̄ никкилеса̄нанти аттхо (ма. ни. ат̣т̣ха. 1.57). вираджа̄нанти тассева вевачанам̣. тапассинанти килесаккхайакаро арийамаггасан̇кха̄то тапо йесам̣ аттхи те тапассино, тесам̣ тапассӣнам̣, кхӣн̣а̄сава̄нанти аттхо.
тада̄ амха̄кам̣ бодхисатто еко махесаккхо йаккхасена̄пати ахоси махиддхико маха̄нубха̄во анекакот̣исатасахасса̄нам̣ йаккха̄нам̣ адхипати. со ‘‘буддхо локе уппанно’’ти сутва̄ а̄гантва̄ парамаручирадассанам̣ саттаратанамайам̣ абхиручирараджаникараман̣д̣аласадисам̣ ман̣д̣апам̣ нимминитва̄ таттха сатта̄хам̣ маха̄да̄нам̣ буддхаппамукхасса сан̇гхасса ада̄си. атха нам̣ бхагава̄ бхатта̄нумоданасамайе ‘‘ана̄гате каппасатасахасса̄дхике екасмим̣ асан̇кхйеййе атикканте готамо на̄ма буддхо бхависсатӣ’’ти бйа̄ка̄си. тена вуттам̣ –
12. ‘‘ахам̣ тена самайена, йаккхо а̄сим̣ махиддхико;
нека̄нам̣ йаккхакот̣ӣнам̣, васаваттимхи иссаро.
13. ‘‘тада̄пи там̣ буддхаварам̣, упагантва̄ махесинам̣;
аннапа̄нена таппесим̣, сасан̇гхам̣ локана̄йакам̣.
14. ‘‘сопи мам̣ тада̄ бйа̄ка̄си, висуддханайано муни;
апаримеййито каппе, айам̣ буддхо бхависсати.
15. ‘‘падха̄нам̣ падахитва̄на…пе… хесса̄ма саммукха̄ имам̣.
16. ‘‘тасса̄пи вачанам̣ сутва̄, хат̣т̣хо сам̣виггама̄насо;
уттарим̣ ватамадхит̣т̣ха̄сим̣, дасапа̄рамипӯрийа̄’’ти.
таттха уттарим̣ ватамадхит̣т̣ха̄синти па̄рамипӯран̣аттха̄йа бхиййопи дал̣хатарам̣ параккамамака̄сӣти аттхо.
тасса пана аномадассисса бхагавато чандаватӣ на̄ма нагарам̣ ахоси, йасава̄ на̄ма ра̄джа̄ пита̄, йасодхара̄ на̄ма ма̄та̄, нисабхо ча аномо ча две аггаса̄вака̄, варун̣о на̄мупат̣т̣ха̄ко, сундарӣ ча сумана̄ ча две аггаса̄вика̄, аджджунаруккхо бодхи, сарӣрам̣ ат̣т̣хапан̣н̣а̄сахаттхуббедхам̣ ахоси, вассасатасахассам̣ а̄йу, сирима̄ на̄ма аггамахесӣ, упава̄н̣о на̄масса путто, дасавассасахасса̄ни ага̄рам̣ аджджха̄васи. со сивика̄йа̄нена никкхами. сивика̄йа̄нена гаманам̣ пана собхитабуддхавам̣саван̣н̣ана̄йа па̄са̄дагамане вуттанайенева ведитаббам̣. дхаммако на̄ма ра̄джа̄ упат̣т̣ха̄ко. дхамма̄ра̄ме кира бхагава̄ виха̄сӣти. тена вуттам̣ –
17. ‘‘нагарам̣ чандаватӣ на̄ма, йасава̄ на̄ма кхаттийо;
ма̄та̄ йасодхара̄ на̄ма, аномадассисса саттхуно.
22. ‘‘нисабхо ча аномо ча, ахесум̣ аггаса̄вака̄;
варун̣о на̄мупат̣т̣ха̄ко, аномадассисса саттхуно.
23. ‘‘сундарӣ ча сумана̄ ча, ахесум̣ аггаса̄вика̄;
бодхи тасса бхагавато, аджджуноти павуччати.
25. ‘‘ат̣т̣хапан̣н̣а̄саратанам̣, аччуггато маха̄муни;
пабха̄ ниддха̄ватӣ тасса, сатарам̣сӣва уггато.
26. ‘‘вассасатасахасса̄ни, а̄йу виджджати та̄ваде;
та̄вата̄ тит̣т̣хама̄но со, та̄реси джанатам̣ бахум̣.
27. ‘‘супуппхитам̣ па̄вачанам̣, арахантехи та̄дихи;
вӣтара̄гехи вималехи, собхиттха джинаса̄санам̣.
28. ‘‘со ча саттха̄ амитайасо, йуга̄ни та̄ни атулийа̄ни;
саббам̣ тамантарахитам̣, нану ритта̄ саббасан̇кха̄ра̄’’ти.
таттха пабха̄ ниддха̄ватӣти тасса сарӣрато пабха̄ никкхамати. сарӣраппабха̄ панасса ниччака̄лам̣ два̄дасайоджанаппама̄н̣ам̣ падесам̣ пхаритва̄ тит̣т̣хати. йуга̄ни та̄нӣти аггаса̄вакайуга̄дӣни йугал̣а̄ни. саббам̣ тамантарахитанти вуттаппака̄рам̣ саббампи аниччамукхам̣ павит̣т̣хам̣ винат̣т̣ханти аттхо. ‘‘нану риттакамева сан̇кха̄ра̄’’типи па̄т̣хо, тасса нану риттака̄ туччхака̄йева саббе сан̇кха̄ра̄ти аттхо. ма-ка̄ро падасандхикаро. сесага̄тха̄су саббаттха утта̄намева̄ти.
имасса пана аномадассисса бхагавато сантике са̄рипутто ча маха̄моггалла̄но ча̄ти име две аггаса̄вака̄ аггаса̄вакабха̄ваттха̄йа пан̣идха̄намакам̣су. имесам̣ пана тхера̄нам̣ ваттху четтха катхетаббам̣. майа̄ гантхавиттха̄рабхайена на уддхат̣анти.
аномадассӣбуддхавам̣саван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
нит̣т̣хито саттамо буддхавам̣со.