8. собхитабуддхавам̣саван̣н̣ана̄
тасса пана апарабха̄ге тасса са̄санепи антарахите собхито на̄ма бодхисатто каппасатасахасса̄дхика̄ни чатта̄ри асан̇кхйеййа̄ни па̄рамийо пӯретва̄ туситапуре ниббаттитва̄ таттха йа̄вата̄йукам̣ т̣хатва̄ девехи а̄йа̄чито туситапурато чавитва̄ судхамманагаре судхаммара̄джасса куле судхамма̄йа на̄ма девийа̄ куччхисмим̣ пат̣исандхим̣ аггахеси. со дасаннам̣ ма̄са̄нам̣ аччайена судхаммуййа̄не ма̄тукуччхито парисуддхавира̄джитагханамегхапат̣алато пун̣н̣ачандо вийа никкхами. тасса пат̣исандхийам̣ джа̄тийан̃ча па̄т̣иха̄рийа̄ни пуббе вуттаппака̄ра̄ни.
со дасавассасахасса̄ни ага̄рам̣ аджджха̄васитва̄ саттаттим̣сана̄т̣акиттхисахасса̄нам̣ агга̄йа аггамахесийа̄ макхиладевийа̄ куччхисмим̣ сӣхакума̄ре на̄ма путте уппанне чатта̄ри нимитта̄ни дисва̄ сан̃джа̄тасам̣вего па̄са̄дейева паббаджитва̄ таттхева а̄на̄па̄нассатисама̄дхим̣ бха̄ветва̄ чатта̄ри джха̄на̄ни пат̣илабхитва̄ сатта̄хам̣ таттхева падха̄начарийамачари. тато макхиламаха̄девийа̄ диннам̣ парамамадхурам̣ мадхупа̄йа̄сам̣ парибхун̃джитва̄ абхиниккхаманаттха̄йа читтамуппа̄деси – ‘‘айам̣ па̄са̄до алан̇катапат̣ийатто маха̄джанасса пассантассева а̄ка̄сена гантва̄ бодхируккхам̣ маджджхекатва̄ патхавийам̣ отарату, има̄ ча иттхийо майи бодхимӯле нисинне авутта̄ сайамева па̄са̄дато никкхамантӯ’’ти. сахачиттуппа̄да̄ па̄са̄до ча судхаммара̄джабхаванато уппатитва̄ аситан̃джанасан̇ка̄сама̄ка̄самаббхугган̃чхи. со самосаритасурабхикусумада̄масамалан̇катапа̄са̄датало сакалампи гаганаталам̣ самалан̇курума̄но вийа канакарасадха̄ра̄садисаручиракараникаро дивасакаро вийа ча сарадасамайараджаникаро вийа ча вирочама̄но виламбама̄навивидхавичиттакин̇кин̣икаджа̄ло йасса кира ва̄теритасса сукусаладжанава̄дитасса пан̃чан̇гикасса турийасса вийа саддо ваггу ча раджанӣйо ча каманӣйо ча ахоси.
дӯрато пат̣т̣ха̄йа суййама̄нена мадхурена сарена сатта̄нам̣ сота̄ни одахама̄но гхарачаччарачатуккавӣтхиа̄дӣсу т̣хатва̄ паваттитакатха̄салла̄песу мануссесу на̄тинӣчена на̄тиуччена тарувараванаматтхака̄видӯрена̄ка̄сена палобхайама̄но вийа тарувараса̄кха̄на̄на̄ратанаджутивисарасамуджджалена ван̣н̣ена джананайана̄ни а̄кад̣д̣хенто вийа ча пун̃н̃а̄нубха̄вам̣ самуггхосайанто вийа ча гаганаталам̣ пат̣ипаджджи. таттха на̄т̣акиттхийопи пан̃чан̇гикасса варатурийасса мадхурена сарена упага̄йим̣су чева вилапим̣су ча. чатуран̇гинӣ кирасса сена̄пи алан̇ка̄ра-ка̄йа̄бхаран̣а-джути-самудайа-самуджджотана̄на̄вира̄га-сурабхикусумавасана̄бхаран̣асобхита̄ амараварасена̄ вийа парамаручирадассана̄ дхаран̣ӣ вийа гаганаталена па̄са̄дам̣ парива̄ретва̄ агама̄си.
тато па̄са̄до гантва̄ ат̣т̣ха̄сӣтихаттхуббедхам̣ уджувипулават̣т̣аккхандхам̣ кусумапаллавамакуласамалан̇катам̣ на̄гаруккхам̣ маджджхекатва̄ отаритва̄ бхӯмийам̣ патит̣т̣хахи. на̄т̣акиттхийо ча кеначи авутта̄ва тато па̄са̄дато отаритва̄ паккамим̣су. анекагун̣асобхито кира собхитопи маха̄пурисо маха̄джанакатапарива̄ройева раттийа̄ тӣсу йа̄месу тиссо виджджа̄йо уппа̄деси. ма̄рабалам̣ панасса дхаммата̄баленева йатха̄гатамагама̄си. па̄са̄до пана таттхева ат̣т̣ха̄си. собхито пана бхагавата̄ самбодхим̣ патва̄ – ‘‘анекаджа̄тисам̣са̄рам̣…пе… тан̣ха̄нам̣ кхайамаджджхага̄’’ти уда̄нам̣ уда̄нетва̄ бодхисамӣпейева саттасатта̄хам̣ вӣтина̄метва̄ брахмуно дхаммаджджхесанам̣ пат̣иджа̄нитва̄ – ‘‘касса ну кхо пат̣хамам̣ дхаммам̣ десеййа’’нти буддхачаккхуна̄ олокенто аттано вема̄тике канит̣т̣хабха̄тике асамакума̄ран̃ча сунеттакума̄ран̃ча дисва̄ – ‘‘име две кума̄ра̄ упаниссайасампанна̄ гамбхӣрам̣ нипун̣ам̣ дхаммам̣ пат̣ивиджджхитум̣ саматтха̄, ханда̄хам̣ имесам̣ дхаммам̣ десеййа’’нти а̄ка̄сена̄гантва̄ судхаммуййа̄не отаритва̄ двепи кума̄ре уййа̄напа̄лена паккоса̄петва̄ техи сапарива̄рехи паривуто маха̄джанамаджджхе дхаммачаккам̣ паваттеси. тена вуттам̣ –
1. ‘‘реватасса апарена, собхито на̄ма на̄йако;
сама̄хито сантачитто, асамо аппат̣ипуггало.
2. ‘‘со джино сакагехамхи, ма̄насам̣ виниваттайи;
патва̄на кевалам̣ бодхим̣, дхаммачаккам̣ паваттайи.
3. ‘‘йа̄ва хет̣т̣ха̄ авӣчито, бхавагга̄ ча̄пи уддхато;
еттхантаре екапариса̄, ахоси дхаммадесане.
4. ‘‘та̄йа париса̄йа самбуддхо, дхаммачаккам̣ паваттайи;
ган̣ана̄йа на ваттаббо, пат̣хама̄бхисамайо ахӯ’’ти.
таттха сакагехамхӣти аттано бхаванейева, антопа̄са̄даталейева̄ти аттхо. ма̄насам̣ виниваттайӣти читтам̣ париваттеси, сакагехе т̣хатва̄ саттадивасаббхантарейева путхуджджанабха̄вато читтам̣ виниваттетва̄ буддхаттам̣ па̄пун̣ӣти аттхо. хет̣т̣ха̄ти хет̣т̣хато. бхавагга̄ти аканит̣т̣хабхаванато. та̄йа париса̄йа̄ти тасса̄ париса̄йа маджджхе. ган̣ана̄йа на ваттабботи ган̣анапатхаматӣта̄ти аттхо. пат̣хама̄бхисамайоти пат̣хамо дхамма̄бхисамайо. ахӯти ган̣ана̄йа на ваттабба̄ париса̄ ахосӣти аттхо. ‘‘пат̣хаме абхисамим̣суйева̄’’типи па̄т̣хо, тасса пат̣хамадхаммадесане абхисамим̣су йе джана̄, те ган̣ана̄йа на ваттабба̄ти аттхо.
атха̄парена самайена судассананагарадва̄ре читтапа̄т̣алийа̄ мӯле йамакапа̄т̣иха̄рийам̣ катва̄ наваканакаман̣имайабхаване та̄ватим̣сабхаване па̄риччхаттакамӯле пан̣д̣укамбаласила̄тале нисӣдитва̄ абхидхаммам̣ десеси. десана̄парийоса̄не навутикот̣исахасса̄нам̣ дхамма̄бхисамайо ахоси. айам̣ дутийо абхисамайо ахоси. тена вуттам̣ –
5. ‘‘тато парампи десенте, марӯнан̃ча сама̄гаме;
навутикот̣исахасса̄нам̣, дутийа̄бхисамайо ахӯ’’ти.
атха̄парена самайена судассананагаре джайасено на̄ма ра̄джакума̄ро йоджанаппама̄н̣ам̣ виха̄рам̣ ка̄ретва̄ асокассакан̣н̣ачампакана̄гапунна̄гавакуласурабхичӯтапанаса̄санаса̄лакунда- сахака̄ракаравӣра̄дитаруваранирантарам̣ а̄ра̄мам̣ ропетва̄ буддхаппамукхасса бхиккхусан̇гхасса ниййа̄теси. да̄на̄нумоданам̣ катва̄ йа̄гам̣ ван̣н̣етва̄ бхагава̄ дхаммам̣ десеси. тада̄ кот̣исатасахассасаттаника̄йасса дхамма̄бхисамайо ахоси. айам̣ татийа̄бхисамайо ахоси. тена вуттам̣ –
6. ‘‘пуна̄парам̣ ра̄джапутто, джайасено на̄ма кхаттийо;
а̄ра̄мам̣ ропайитва̄на, буддхе ниййа̄тайӣ тада̄.
7. ‘‘тасса йа̄гам̣ пакиттенто, дхаммам̣ десеси чаккхума̄;
тада̄ кот̣исахасса̄нам̣, татийа̄бхисамайо ахӯ’’ти.
пуна уггато на̄ма ра̄джа̄ сунанданагаре сунандам̣ на̄ма виха̄рам̣ ка̄ретва̄ буддхаппамукхасса бхиккхусан̇гхасса ада̄си. тасмим̣ да̄не ехибхиккхупаббаджджа̄йа паббаджита̄нам̣ кот̣исатам̣ араханта̄нам̣ саннипа̄то, тесам̣ маджджхе собхито бхагава̄ па̄тимоккхам̣ уддиси. айам̣ пат̣хамо саннипа̄то ахоси. пуна мекхала̄нагаре дхаммаган̣о дхаммаган̣а̄ра̄мам̣ на̄ма павара̄ра̄мам̣ маха̄виха̄рам̣ ка̄ретва̄ буддхаппамукхасса бхиккхусан̇гхасса датва̄ саха саббапариккха̄рехи да̄нам̣ ада̄си. тасмим̣ сама̄гаме ехибхиккхубха̄вена паббаджита̄нам̣ навутийа̄ арахантакот̣ӣнам̣ саннипа̄те па̄тимоккхам̣ уддиси. айам̣ дутийо саннипа̄то ахоси. йада̄ пана бхагава̄ дасасатанайанапуре вассам̣ васитва̄ пава̄ран̣а̄йа сураварапаривуто отари, тада̄ асӣтийа̄ арахантакот̣ӣхи саддхим̣ чатуран̇гике саннипа̄те пава̄реси. айам̣ татийо саннипа̄то ахоси. тена вуттам̣ –
8. ‘‘саннипа̄та̄ тайо а̄сум̣, собхитасса махесино;
кхӣн̣а̄сава̄нам̣ вимала̄нам̣, сантачитта̄на та̄динам̣.
9. ‘‘уггато на̄ма со ра̄джа̄, да̄нам̣ дети наруттаме;
тамхи да̄не сама̄ган̃чхум̣, араханта̄ сатакот̣ийо.
10. ‘‘пуна̄парам̣ пураган̣о, дети да̄нам̣ наруттаме;
тада̄ навутикот̣ӣнам̣, дутийо а̄си сама̄гамо.
11. ‘‘девалоке васитва̄на, йада̄ орохатӣ джино;
тада̄ асӣтикот̣ӣнам̣, татийо а̄си сама̄гамо’’ти.
тада̄ кира амха̄кам̣ бодхисатто раммаватӣнагаре убхато суджа̄то ‘суджа̄то’ на̄ма бра̄хман̣о хутва̄ собхитасса бхагавато дхаммадесанам̣ сутва̄ саран̣есу патит̣т̣ха̄йа буддхаппамукхасса бхиккхусан̇гхасса тема̄сам̣ маха̄да̄намада̄си. сопи нам̣ ‘‘ана̄гате готамо на̄ма буддхо бхависсатӣ’’ти бйа̄ка̄си. тена вуттам̣ –
12. ‘‘ахам̣ тена самайена, суджа̄то на̄ма бра̄хман̣о;
тада̄ саса̄вакам̣ буддхам̣, аннапа̄нена таппайим̣.
13. ‘‘сопи мам̣ буддхо бйа̄ка̄си, собхито локана̄йако;
апаримеййито каппе, айам̣ буддхо бхависсати.
14. ‘‘падха̄нам̣ падахитва̄на…пе… хесса̄ма саммукха̄ имам̣.
15. ‘‘тасса̄пи вачанам̣ сутва̄, хат̣т̣хо сам̣виггама̄насо;
тамеваттхамануппаттийа̄, уггам̣ дхитимака̄саха’’нти.
таттха тамеваттхамануппаттийа̄ти тасса буддхаттасса ануппаттиаттхам̣, тасса пана собхитабуддхасса – ‘‘ана̄гате айам̣ готамо на̄ма буддхо бхависсатӣ’’ти вачанам̣ сутва̄ ‘‘авитатхавачана̄ хи буддха̄’’ти буддхаттаппаттиаттханти аттхо. угганти тиббам̣ гхорам̣. дхитинти вӣрийам̣. ака̄саханти ака̄сим̣ ахам̣.
тасса пана собхитасса бхагавато судхаммам̣ на̄ма нагарам̣ ахоси, пита̄ судхаммо на̄ма ра̄джа̄, ма̄та̄ судхамма̄ на̄ма девӣ, асамо ча сунетто ча две аггаса̄вака̄, аномо на̄мупат̣т̣ха̄ко, накула̄ ча суджа̄та̄ ча две аггаса̄вика̄, на̄гаруккхо бодхи, ат̣т̣хапан̣н̣а̄сахаттхуббедхам̣ сарӣрам̣ ахоси, навутивассасахасса̄ни а̄йуппама̄н̣ам̣, макхила̄ на̄масса маха̄девӣ, сӣхакума̄ро на̄ма атраджо, на̄т̣акиттхӣнам̣ саттаттим̣сасахасса̄ни нававассасахасса̄ни ага̄рам̣ аджджха̄васи. па̄са̄дена абхиниккхами. джайасено на̄ма ра̄джа̄ упат̣т̣ха̄ко. сета̄ра̄ме кира васӣти. тена вуттам̣ –
16. ‘‘судхаммам̣ на̄ма нагарам̣, судхаммо на̄ма кхаттийо;
судхамма̄ на̄ма джаника̄, собхитасса махесино.
21. ‘‘асамо ча сунетто ча, ахесум̣ аггаса̄вака̄;
аномо на̄мупат̣т̣ха̄ко, собхитасса махесино.
22. ‘‘накула̄ ча суджа̄та̄ ча, ахесум̣ аггаса̄вика̄;
буджджхама̄но ча со буддхо, на̄гамӯле абуджджхатха.
24. ‘‘ат̣т̣хапан̣н̣а̄саратанам̣, аччуггато маха̄муни;
обха̄сети диса̄ сабба̄, сатарам̣сӣва уггато.
25. ‘‘татха̄ супхуллам̣ паванам̣, на̄на̄гандхехи дхӯпитам̣;
татхева тасса па̄вачанам̣, сӣлагандхехи дхӯпитам̣.
26. ‘‘йатха̄пи са̄гаро на̄ма, дассанена атаппийо;
татхева тасса па̄вачанам̣, саванена атаппийам̣.
27. ‘‘навутивассасахасса̄ни, а̄йу виджджати та̄ваде;
та̄вата̄ тит̣т̣хама̄но со, та̄реси джанатам̣ бахум̣.
28. ‘‘ова̄дам̣ анусит̣т̣хин̃ча, датва̄на сесаке джане;
хута̄санова та̄петва̄, ниббуто со саса̄вако.
29. ‘‘со ча буддхо асамасамо, тепи са̄вака̄ балаппатта̄;
саббам̣ тамантарахитам̣, нану ритта̄ саббасан̇кха̄ра̄’’ти.
таттха сатарам̣сӣва̄тиа̄диччо вийа, сабба̄ диса̄ обха̄сетӣти аттхо. павананти маха̄ванам̣. дхӯпитанти ва̄ситам̣ гандхитам̣. атаппийоти атиттикаро, атиттиджанано ва̄. та̄вадети тасмим̣ ка̄ле, та̄ватакам̣ ка̄ланти аттхо. та̄ресӣти та̄райӣ. ова̄данти саким̣ ва̄до ова̄до на̄ма. анусит̣т̣хинти пунаппунам̣ вачанам̣ анусит̣т̣хи на̄ма. сесаке джанети саччаппат̣иведхам̣ аппаттасса сесаджанасса, са̄миаттхе бхуммавачанам̣. хута̄санова та̄петва̄ти агги вийа таппетва̄. айамева ва̄ па̄т̣хо, упа̄да̄наккхайа̄ бхагава̄ париниббутоти аттхо. сесага̄тха̄су саббаттха утта̄намева̄ти.
собхитабуддхавам̣саван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
нит̣т̣хито чхат̣т̣хо буддхавам̣со.