7. реватабуддхавам̣саван̣н̣ана̄

суманасса пана бхагавато апарабха̄ге са̄сане часса антарахите навутивассасахасса̄йука̄ манусса̄ ануккамена париха̄йитва̄ дасавасса̄йука̄ хутва̄ пуна ануккамена вад̣д̣хитва̄ асан̇кхйеййа̄йука̄ хутва̄ пуна париха̄йама̄на̄ сат̣т̣хивассасахасса̄йука̄ ахесум̣. тада̄ ревато на̄ма саттха̄ удапа̄ди. сопи па̄рамийо пӯретва̄ анекаратанасамуджджалитабхаване туситабхаване ниббаттитва̄ тато чавитва̄ саббадханадхан̃н̃аватисудхан̃н̃аватӣнагаре сабба̄лан̇ка̄расамалан̇катаамитаручирапарива̄рапаривутасса сиривибхавасамудайена̄куласса саббасамиддхивипуласса випуласса на̄ма ран̃н̃о куле саббаджананайана̄липа̄лисама̄кула̄йа сампхулланайанакувалайасассирикасиниддхаваданакамала̄карасобха̄самуджджала̄йа суручираманохарагун̣аган̣авипула̄йа випула̄йа на̄ма аггамахесийа̄ куччхисмим̣ пат̣исандхим̣ гахетва̄ дасаннам̣ ма̄са̄нам̣ аччайена читтакӯт̣апаббатато суван̣н̣ахам̣сара̄джа̄ вийа ма̄тукуччхито никкхами.

тасса пат̣исандхийам̣ джа̄тийан̃ча па̄т̣иха̄рийа̄ни пуббе вуттанайа̄нева ахесум̣. судассанаратанаггхиа̄вел̣ана̄мака̄ тайо часса па̄са̄да̄ ахесум̣. судассана̄девиппамукха̄ни теттим̣са иттхисахасса̄ни паччупат̣т̣хита̄ни ахесум̣. та̄хи паривуто со сурайуватӣхи паривуто девакума̄ро вийа чхаббассасахасса̄ни висайасукхаманубхавама̄но ага̄рам̣ аджджха̄васи. со судассана̄йа на̄ма девийа̄ варун̣е на̄ма танайе джа̄те чатта̄ри нимитта̄ни дисва̄ на̄на̄вира̄гатануваравасананивасано а̄муккамутта̄ха̄раман̣икун̣д̣ало варакейӯрамакут̣акат̣акадхаро парамасурабхигандхакусумасамалан̇като парамаручиракараникаро сарадасамайараджаникаро вийа та̄ра̄ган̣апаривуто вийа чандо тидасаган̣апаривуто вийа дасасатанайано брахмаган̣апаривуто вийа ча ха̄ритамаха̄брахма̄ чатуран̇гинийа̄ махатийа̄ сена̄йа паривуто а̄джан̃н̃аратхена маха̄бхиниккхаманам̣ никкхамитва̄ сабба̄бхаран̣а̄ни омун̃читва̄ бхан̣д̣а̄га̄рикасса хаттхе датва̄ джаладжа̄мала̄викаланӣлакувалайадаласадисена̄тиниситена̄титикхин̣ена̄сина̄ сакесамакут̣ам̣ чхиндитва̄ а̄ка̄се кхипи. там̣ сакко девара̄джа̄ суван̣н̣ачан̇кот̣акена пат̣иггахетва̄ та̄ватим̣сабхаванам̣ нетва̄ синерумуддхани саттаратанамайам̣ четийам̣ ака̄си.

маха̄пурисо пана девадатта̄ни ка̄са̄йа̄ни паридахитва̄ паббаджи, ека̄ ча нам̣ пурисакот̣и анупаббаджи. со техи паривуто саттама̄се падха̄начарийам̣ чаритва̄ виса̄кхапун̣н̣ама̄йа ан̃н̃атара̄йа са̄дхудевийа̄ на̄ма сет̣т̣хидхӣта̄йа диннам̣ мадхупа̄йа̄сам̣ парибхун̃джитва̄ са̄лаване дива̄виха̄рам̣ вӣтина̄метва̄ са̄йанхасамайе ан̃н̃атарена̄джӣвакена динна̄ ат̣т̣ха тин̣амут̣т̣хийо гахетва̄ маттаварана̄гага̄мӣ на̄габодхим̣ падаккхин̣ам̣ катва̄ тепан̣н̣а̄сахаттхавиттхатам̣ тин̣асантхарам̣ сантхаритва̄ чатуран̇гавӣрийам̣ адхит̣т̣ха̄йа нисӣдитва̄ ма̄рабалам̣ видхамитва̄ саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ам̣ пат̣ивиджджхитва̄ – ‘‘анекаджа̄тисам̣са̄рам̣…пе… тан̣ха̄нам̣ кхайамаджджхага̄’’ти (дха. па. 153-154) уда̄нам̣ уда̄неси. тена вуттам̣ –

1. ‘‘суманасса апарена, ревато на̄ма на̄йако;

анупамо асадисо, атуло уттамо джино’’ти.

ревато кира саттха̄ бодхисамӣпейева саттасатта̄ха̄ни вӣтина̄метва̄ дхаммадесанаттхам̣ брахма̄йа̄чанам̣ сампат̣иччхитва̄ – ‘‘касса ну кхо ахам̣ пат̣хамам̣ дхаммам̣ десеййа’’нти (дӣ. ни. 2.72; ма. ни. 1.284; 2.341; маха̄ва. 10) упадха̄ренто аттана̄ саха паббаджитабхиккхукот̣ийо ан̃н̃е ча бахӯ девамануссе упаниссайасампанне дисва̄ а̄ка̄сена гантва̄ варун̣а̄ра̄ме отаритва̄ техи паривуто гамбхӣрам̣ нипун̣ам̣ типариват̣т̣ам̣ аппат̣иваттийам̣ ан̃н̃ена ануттарам̣ дхаммачаккам̣ паваттетва̄ бхиккхӯнам̣ кот̣и арахатте патит̣т̣ха̄песи. тӣсу маггапхалесу патит̣т̣хита̄нам̣ ган̣анапариччхедо наттхи. тена вуттам̣ –

2. ‘‘сопи дхаммам̣ пака̄сеси, брахмуна̄ абхийа̄чито;

кхандхадха̄туваваттха̄нам̣, аппаваттам̣ бхава̄бхаве’’ти.

таттха кхандхадха̄туваваттха̄нанти пан̃чаннам̣ кхандха̄нам̣ ат̣т̣ха̄расаннам̣ дха̄тӯнам̣ на̄марӯпававаттха̄на̄дивасена вибха̄гакаран̣ам̣. сабха̄валаккхан̣аса̄ман̃н̃алаккхан̣а̄дивасена рӯпа̄рӯпадхаммапариггахо кхандхадха̄туваваттха̄нам̣ на̄ма. атха ва̄ пхен̣апин̣д̣ӯпамам̣ рӯпам̣ паримаддана̄саханато чхидда̄вачхидда̄дибха̄вато ча удакапуббул̣акам̣ вийа ведана̄ мухуттараман̣ӣйабха̄вато, марӣчика̄ вийа сан̃н̃а̄ виппаламбханато, кадаликкхандхо вийа сан̇кха̄ра̄ аса̄ракато, ма̄йа̄ вийа вин̃н̃а̄н̣ам̣ ван̃чанакато’’ти евама̄дина̄пи найена аничча̄нупассана̄дивасенапи кхандхадха̄туваваттха̄нам̣ ведитаббам̣ (вибха. ат̣т̣ха. 26 кама̄дивиниччхайакатха̄). аппаваттам̣ бхава̄бхавети еттха бхавоти вад̣д̣хи, абхавоти ха̄ни. бхавоти сассатадит̣т̣хи, абхавоти уччхедадит̣т̣хи. бхавоти кхуддакабхаво, абхавоти маха̄бхаво. бхавоти ка̄мабхаво, абхавоти рӯпа̄рӯпабхавоти евама̄дина̄ найена бхава̄бхава̄нам̣ аттхо ведитаббо (ма. ни. ат̣т̣ха. 2.223; сам̣. ни. ат̣т̣ха. 3.5.1080; уда̄. ат̣т̣ха. 20). тесам̣ бхава̄бхава̄нам̣ аппаваттихетубхӯтам̣ дхаммам̣ пака̄сесӣти аттхо. атха ва̄ бхавати анена̄ти бхаво, тӣсу бхавесу уппаттинимиттам̣ камма̄дикам̣. упапаттибхаво абхаво на̄ма. убхайаттха никантийа̄ паха̄накарам̣ аппаваттам̣ дхаммам̣ десесӣти аттхо. тасса пана реватабуддхасса тайова абхисамайа̄ ахесум̣. пат̣хамо панасса ган̣анапатхам̣ вӣтиватто. тена вуттам̣ –

3. ‘‘тасса̄бхисамайа̄ тӣн̣и, ахесум̣ дхаммадесане;

ган̣ана̄йа на ваттаббо, пат̣хама̄бхисамайо ахӯ’’ти.

таттха тӣн̣ӣти тайо, лин̇гавипалла̄со като, айам̣ пат̣хамо абхисамайо ахоси.

атха̄парена самайена нагаруттаре уттаре нагаре сабба̄риндамо ариндамо на̄ма ра̄джа̄ ахоси. со кира бхагавантам̣ аттано нагарамануппаттам̣ сутва̄ тӣхи джанакот̣ӣхи паривуто бхагавато паччуггаманам̣ катва̄ сва̄тана̄йа нимантетва̄ буддхаппамукхасса бхиккхусан̇гхасса сатта̄хам̣ маха̄да̄нам̣ паваттетва̄ тига̄вутавиттхатам̣ дӣпапӯджам̣ катва̄ бхагавантам̣ упасан̇камитва̄ нисӣди. атха бхагава̄ тасса манонукӯлам̣ вичиттанайам̣ дхаммам̣ десеси. таттха деваманусса̄нам̣ кот̣исахассасса дутийа̄бхисамайо ахоси. тена вуттам̣ –

4. ‘‘йада̄ ариндамам̣ ра̄джам̣, винеси ревато муни;

тада̄ кот̣исахасса̄нам̣, дутийа̄бхисамайо ахӯ’’ти.

айам̣ дутийо абхисамайо.

атха̄парена самайена ревато саттха̄ уттаранигамам̣ на̄ма упанисса̄йа вихаранто сатта̄хам̣ ниродхасама̄паттим̣ сама̄паджджитва̄ нисӣди. тада̄ кира уттаранигамава̄сино манусса̄ йа̄губхаттакхаджджакабхесаджджапа̄нака̄дӣни а̄харитва̄ бхиккхусан̇гхасса маха̄да̄нам̣ датва̄ бхиккхӯ парипуччхим̣су – ‘‘кухим̣, бханте, бхагава̄’’ти? тато тесам̣ бхиккхӯ а̄хам̣су – ‘‘бхагава̄, а̄вусо, ниродхасама̄паттим̣ сама̄панно’’ти. атха̄тӣте тасмим̣ сатта̄хе бхагавантам̣ ниродхасама̄паттито вут̣т̣хитам̣ сарадасамайе сӯрийо вийа аттано анӯпама̄йа буддхасирийа̄ вирочама̄нам̣ дисва̄ ниродхасама̄паттийа̄ гун̣а̄нисам̣сам̣ пуччхим̣су. бхагава̄ ча тесам̣ ниродхасама̄паттийа̄ гун̣а̄нисам̣сам̣ катхеси. тада̄ деваманусса̄нам̣ кот̣исатам̣ арахатте патит̣т̣ха̄си. айам̣ татийо абхисамайо ахоси. тена вуттам̣ –

5. ‘‘сатта̄хам̣ пат̣исалла̄на̄, вут̣т̣хахитва̄ нара̄сабхо;

кот̣исатам̣ нарамарӯнам̣, винеси уттаме пхале’’ти.

судхан̃н̃аватӣнагаре пат̣хамамаха̄па̄тимоккхуддесе ехибхиккхупаббаджджа̄йа паббаджита̄нам̣ араханта̄нам̣ ган̣анапатхам̣ вӣтиватта̄нам̣ пат̣хамо саннипа̄то ахоси. мекхаланагаре кот̣исатасахассасан̇кха̄та̄нам̣ ехибхиккхупаббаджджа̄йа паббаджита̄нам̣ араханта̄нам̣ дутийо саннипа̄то ахоси. реватасса пана бхагавато дхаммачакка̄нуваттако варун̣о на̄ма аггаса̄вако пан̃н̃аванта̄нам̣ агго а̄ба̄дхико ахоси. таттха гила̄напуччханаттха̄йа сампаттамаха̄джанасса лаккхан̣аттайапаридӣпакам̣ дхаммам̣ десетва̄ кот̣исатасахассам̣ пуриса̄нам̣ ехибхиккхупаббаджджа̄йа пабба̄джетва̄ арахатте патит̣т̣ха̄петва̄ чатуран̇гинике саннипа̄те па̄тимоккхам̣ уддиси. айам̣ татийо саннипа̄то ахоси. тена вуттам̣ –

6. ‘‘саннипа̄та̄ тайо а̄сум̣, реватасса махесино;

кхӣн̣а̄сава̄нам̣ вимала̄нам̣, сувимутта̄на та̄динам̣.

7. ‘‘атикканта̄ ган̣анапатхам̣, пат̣хамам̣ йе сама̄гата̄;

кот̣исатасахасса̄нам̣, дутийо а̄си сама̄гамо.

8. ‘‘йопи пан̃н̃а̄йа асамо, тасса чакка̄нуваттако;

со тада̄ бйа̄дхито а̄си, патто джӣвитасам̣сайам̣.

9. ‘‘тасса гила̄напуччха̄йа, йе тада̄ упагата̄ мунӣ;

кот̣исатасахасса̄ араханто, татийо а̄си сама̄гамо’’ти.

таттха чакка̄нуваттакоти дхаммачакка̄нуваттако. патто джӣвитасам̣сайанти еттха джӣвите сам̣сайам̣ джӣвитасам̣сайам̣, джӣвитаккхайам̣ па̄пун̣а̄ти ва̄, на ва̄ па̄пун̣а̄тӣти евам̣ джӣвитасам̣сайам̣ патто, бйа̄дхитасса балавабха̄вена марати, на маратӣти джӣвите сам̣сайам̣ паттоти аттхо. йе тада̄ упагата̄ мунӣти ити дӣгхабха̄ве сати бхиккхӯнам̣ упари хоти, рассе ануссарена саддхим̣ варун̣асса упари хоти.

тада̄ амха̄кам̣ бодхисатто раммаватӣнагаре атидево на̄ма бра̄хман̣о хутва̄ бра̄хман̣адхамме па̄рам̣ гато реватам̣ самма̄самбуддхам̣ дисва̄ тасса дхаммакатхам̣ сутва̄ саран̣есу патит̣т̣ха̄йа силокасахассена дасабалам̣ киттетва̄ сахассаггханикена уттара̄сан̇гена бхагавантам̣ пӯджеси. сопи нам̣ буддхо бйа̄ка̄си – ‘‘ито каппасатасахасса̄дхика̄нам̣ двиннам̣ асан̇кхйеййа̄нам̣ маттхаке готамо на̄ма буддхо бхависсатӣ’’ти. тена вуттам̣ –

10. ‘‘ахам̣ тена самайена, атидево на̄ма бра̄хман̣о;

упагантва̄ реватам̣ буддхам̣, саран̣ам̣ тасса ган̃чхахам̣.

11. ‘‘тасса сӣлам̣ сама̄дхин̃ча, пан̃н̃а̄гун̣амануттамам̣;

тхомайитва̄ йатха̄тха̄мам̣, уттарӣйамада̄сахам̣.

12. ‘‘сопи мам̣ буддхо бйа̄ка̄си, ревато локана̄йако;

апаримеййито каппе, айам̣ буддхо бхависсати.

13. ‘падха̄нам̣ падахитва̄на…пе… хесса̄ма саммукха̄ има’’’нти. –

ат̣т̣ха га̄тха̄ виттха̄ретабба̄.

14. ‘‘тасса̄пи вачанам̣ сутва̄, бхиййо читтам̣ паса̄дайим̣;

уттарим̣ ватамадхит̣т̣ха̄сим̣, дасапа̄рамипӯрийа̄.

15. ‘‘тада̄пи там̣ буддхадхаммам̣, саритва̄ анубрӯхайим̣;

а̄харисса̄ми там̣ дхаммам̣, йам̣ майхам̣ абхипаттхита’’нти.

таттха саран̣ам̣ тасса ган̃чхаханти там̣ саран̣ам̣ аган̃чхим̣ ахам̣, упайогаттхе са̄мивачанам̣. пан̃н̃а̄гун̣анти пан̃н̃а̄сампаттим̣. ануттаманти сет̣т̣хам̣. ‘‘пан̃н̃а̄вимуттигун̣амуттама’’нтипи па̄т̣хо, со утта̄нова. тхомайитва̄ти тхометва̄ ван̣н̣айитва̄. йатха̄тха̄манти йатха̄балам̣. уттарӣйанти уттара̄сан̇гам̣. ада̄саханти ада̄сим̣ ахам̣. буддхадхамманти буддхабха̄вакарам̣ дхаммам̣, па̄рамӣдхамманти аттхо. саритва̄ти ануссаритва̄. анубрӯхайинти абхивад̣д̣хесим̣. а̄харисса̄мӣти а̄найисса̄ми. там̣ дхамманти там̣ буддхаттам̣. йам̣ майхам̣ абхипаттхитанти йам̣ майа̄ абхипаттхитам̣ буддхаттам̣, там̣ а̄харисса̄мӣти аттхо.

тасса пана реватасса бхагавато нагарам̣ судхан̃н̃аватӣ на̄ма ахоси, пита̄ випуло на̄ма кхаттийо, ма̄та̄ випула̄ на̄ма, варун̣о ча брахмадево ча две аггаса̄вака̄, самбхаво на̄ма упат̣т̣ха̄ко, бхадда̄ ча субхадда̄ ча две аггаса̄вика̄, на̄гаруккхо бодхи, сарӣрам̣ асӣтихаттхуббедхам̣ ахоси, а̄йу сат̣т̣хивассасахасса̄ни, судассана̄ на̄ма аггамахесӣ, варун̣о на̄ма путто, а̄джан̃н̃аратхена никкхами.

‘‘тасса деха̄бхиниккхантам̣, пабха̄джа̄ламануттарам̣;

дива̄ чева тада̄ раттим̣, ниччам̣ пхарати йоджанам̣.

‘‘дха̄туйо мама сабба̄пи, викирантӯти со джино;

адхит̣т̣ха̄си маха̄вӣро, саббасатта̄нукампако.

‘‘маха̄на̄гавануййа̄не, махато нагарасса со;

пӯджито нарамарӯхи, паринибба̄йи ревато’’ти.

тена вуттам̣ –

16. ‘‘нагарам̣ судхан̃н̃аватӣ на̄ма, випуло на̄ма кхаттийо;

випула̄ на̄ма джаника̄, реватасса махесино.

21. ‘‘варун̣о брахмадево ча, ахесум̣ аггаса̄вака̄;

самбхаво на̄мупат̣т̣ха̄ко, реватасса махесино.

22. ‘‘бхадда̄ чева субхадда̄ ча, ахесум̣ аггаса̄вика̄;

сопи буддхо асамасамо, на̄гамӯле абуджджхатха.

23. ‘‘падумо кун̃джаро чева, ахесум̣ аггупат̣т̣хака̄;

сирима̄ чева йасаватӣ, ахесум̣ аггупат̣т̣хика̄.

24. ‘‘уччаттанена со буддхо, асӣтихаттхамуггато;

обха̄сети диса̄ сабба̄, индакетува уггато.

25. ‘‘тасса сарӣре ниббатта̄, пабха̄ма̄ла̄ ануттара̄;

дива̄ ва̄ йади ва̄ раттим̣, саманта̄ пхарати йоджанам̣.

26. ‘‘сат̣т̣хивассасахасса̄ни, а̄йу виджджати та̄ваде;

та̄вата̄ дит̣т̣хама̄но со, та̄реси джанатам̣ бахум̣.

27. ‘‘дассайитва̄ буддхабалам̣ аматам̣ локе пака̄сайам̣;

нибба̄йи анупа̄да̄но, йатхаггупа̄да̄насан̇кхайа̄.

28. ‘‘со ча ка̄йо ратананибхо, со ча дхаммо аса̄дисо;

саббам̣ тамантарахитам̣, нану ритта̄ саббасан̇кха̄ра̄’’ти.

таттха обха̄сетӣти пака̄сайати. уггатоти уссито. пабха̄ма̄ла̄ти пабха̄вела̄. йатхаггӣти агги вийа. упа̄да̄насан̇кхайа̄ти индханаккхайа̄. со ча ка̄йо ратананибхоти со ча тасса бхагавато ка̄йо суван̣н̣аван̣н̣о. ‘‘тан̃ча ка̄йам̣ ратананибха’’нтипи па̄т̣хо, лин̇гавипалла̄сена вуттам̣. сойева панассаттхо. сесага̄тха̄су саббаттха утта̄намева̄ти.

реватабуддхавам̣саван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

нит̣т̣хито пан̃чамо буддхавам̣со.