4. кон̣д̣ан̃н̃абуддхавам̣саван̣н̣ана̄
дӣпан̇каре кира бхагавати париниббуте тасса са̄санам̣ вассасатасахассам̣ паваттиттха. атха буддха̄нубуддха̄нам̣ са̄вака̄нам̣ антарадха̄нена са̄санамписса антарадха̄йи. атхасса апарабха̄ге екамасан̇кхйеййаматиккамитва̄ екасмим̣ каппе кон̣д̣ан̃н̃о на̄ма саттха̄ удапа̄ди. со пана бхагава̄ сол̣асаасан̇кхйеййам̣ каппа̄нан̃ча сатасахассам̣ па̄рамийо пӯретва̄ бодхин̃а̄н̣ам̣ парипа̄четва̄ вессантараттабха̄васадисе аттабха̄ве т̣хатва̄ тато чавитва̄ туситапуре ниббаттитва̄ таттха йа̄вата̄йукам̣ т̣хатва̄ девата̄нам̣ пат̣ин̃н̃ам̣ датва̄ туситапурато чавитва̄ раммаватӣнагаре сунандасса на̄ма ран̃н̃о куле суджа̄та̄йа на̄ма девийа̄ куччхисмим̣ пат̣исандхим̣ аггахеси. тассапи пат̣исандхиккхан̣е дӣпан̇карабуддхавам̣се вуттаппака̄ра̄ни дваттим̣са па̄т̣иха̄рийа̄ни ниббаттим̣су. со девата̄хи ката̄раккхасам̣видха̄но дасаннам̣ ма̄са̄нам̣ аччайена ма̄тукуччхито никкхамитва̄ саббасаттуттаро уттара̄бхимукхо саттападавӣтиха̄рена гантва̄ сабба̄ ча диса̄ вилокетва̄ а̄сабхим̣ ва̄чам̣ ниччха̄реси – ‘‘аггохамасми локасса, джет̣т̣хохамасми локасса, сет̣т̣хохамасми локасса, айамантима̄ джа̄ти, наттхи да̄ни пунаббхаво’’ти (дӣ. ни. 2.31; ма. ни. 3.207).
тато кума̄расса на̄макаран̣адивасе на̄мам̣ каронта̄ ‘‘кон̣д̣ан̃н̃о’’ти на̄мамакам̣су. со хи бхагава̄ кон̣д̣ан̃н̃аготто ахоси. тасса кира тайо па̄са̄да̄ ахесум̣ – ра̄ма, сура̄ма, субхана̄мака̄ парамараман̣ӣйа̄. тесу тӣн̣и сатасахасса̄ни на̄т̣акиттхӣнам̣ наччагӣтава̄дитакусала̄нам̣ саббака̄лам̣ паччупат̣т̣хита̄ни ахесум̣. тасса ручидевӣ на̄ма аггамахесӣ ахоси. виджитасено на̄масса путто ахоси. со дасавассасахасса̄ни ага̄рам̣ аджджха̄васи.
со пана джин̣н̣абйа̄дхиматапаббаджите дисва̄ а̄джан̃н̃аратхена никкхамитва̄ паббаджитва̄ даса ма̄се падха̄начарийам̣ чари. кон̣д̣ан̃н̃акума̄рам̣ пана паббаджантам̣ даса джанакот̣ийо анупаббаджим̣су. со техи паривуто даса ма̄се падха̄начарийам̣ чаритва̄ виса̄кхапун̣н̣ама̄йа сунандага̄ме самасахитагханапайодхара̄йа йасодхара̄йа на̄ма сет̣т̣хидхӣта̄йа диннам̣ парамамадхурам̣ мадхупа̄йа̄сам̣ парибхун̃джитва̄ пхалапаллаван̇курасамалан̇кате са̄лаване дива̄виха̄рам̣ вӣтина̄метва̄ са̄йанхасамайе ган̣ам̣ паха̄йа сунандака̄джӣвакена динна̄ ат̣т̣ха тин̣амут̣т̣хийо гахетва̄ са̄лакалйа̄н̣ируккхам̣ тиккхаттум̣ падаккхин̣ам̣ катва̄ пуббадиса̄бха̄гам̣ олокетва̄ бодхируккхам̣ пит̣т̣хито катва̄ ат̣т̣хапан̣н̣а̄сахаттхавиттхатам̣ тин̣асантхарам̣ сантхаритва̄ паллан̇кам̣ а̄бхуджитва̄ чатуран̇гавӣрийам̣ адхит̣т̣ха̄йа ма̄рабалам̣ видхамитва̄ раттийа̄ пат̣хамайа̄ме пуббенива̄са̄нуссатин̃а̄н̣ам̣ висодхетва̄ маджджхимайа̄ме диббачаккхум̣ висодхетва̄ паччхимайа̄ме паччайа̄ка̄рам̣ саммаситва̄ а̄на̄па̄начатуттхаджджха̄нато вут̣т̣ха̄йа пан̃часу кхандхесу абхинивиситва̄ удайаббайавасена самапан̃н̃а̄са лаккхан̣а̄ни дисва̄ йа̄ва готрабхун̃а̄н̣ам̣ випассанам̣ вад̣д̣хетва̄ чатта̄ри магган̃а̄н̣а̄ни чатта̄ри ча пхалан̃а̄н̣а̄ни чатассо пат̣исамбхида̄ чатуйонипариччхедакан̃а̄н̣ам̣ пан̃чагатипариччхедакан̃а̄н̣ам̣ чха аса̄дха̄ран̣ан̃а̄н̣а̄ни сакале ча буддхагун̣е пат̣ивиджджхитва̄ парипун̣н̣асан̇каппо бодхимӯле нисиннова –
‘‘анекаджа̄тисам̣са̄рам̣, сандха̄виссам̣ аниббисам̣;
гахака̄рам̣ гавесанто, дуккха̄ джа̄ти пунаппунам̣.
‘‘гахака̄рака дит̣т̣хоси, пуна гехам̣ на ка̄хаси;
сабба̄ те пха̄сука̄ бхагга̄, гахакӯт̣ам̣ висан̇кхатам̣;
висан̇кха̄рагатам̣ читтам̣, тан̣ха̄нам̣ кхайамаджджхага̄. (дха. па. 153-154);
‘‘айогханахатассева, джалато джа̄таведасо;
анупуббӯпасантасса, йатха̄ на н̃а̄йате гати.
‘‘евам̣ самма̄ вимутта̄нам̣, ка̄мабандхогхата̄ринам̣;
пан̃н̃а̄петум̣ гатӣ наттхи, патта̄нам̣ ачалам̣ сукха’’нти. (уда̄. 80) –
евам̣ уда̄нам̣ уда̄нетва̄ саттасатта̄хам̣ бодхимӯлейева пхаласама̄паттисукхена вӣтина̄метва̄ ат̣т̣хаме сатта̄хе брахмуно аджджхесанам̣ пат̣ичча – ‘‘касса ну кхо ахам̣ пат̣хамам̣ дхаммам̣ десеййа’’нти (ма. ни. 1.284; 2.341; маха̄ва. 10) упадха̄ренто аттана̄ саддхим̣ паббаджита̄ даса бхиккхукот̣ийо аддаса. ‘‘име пана кулапутта̄ самупачитакусаламӯла̄ мам̣ паббаджантам̣ анупаббаджита̄ майа̄ саддхим̣ падха̄нам̣ чаритва̄ мам̣ упат̣т̣хахим̣су, ханда̄хам̣ имесам̣ саббапат̣хамам̣ дхаммам̣ десеййа’’нти евам̣ упадха̄ретва̄ – ‘‘ида̄ни пана те каттха васантӣ’’ти олокенто – ‘‘ито ат̣т̣ха̄расайоджанике арундхаватӣнагаре деваване вихарантӣ’’ти дисва̄ – ‘‘тесам̣ дхаммам̣ десетум̣ гамисса̄мӣ’’ти паттачӣварама̄да̄йа сеййатха̄пи на̄ма балава̄ пурисо самин̃джитам̣ ва̄ ба̄хам̣ паса̄реййа, паса̄ритам̣ ва̄ ба̄хам̣ самин̃джеййа, евамева бодхимӯле антарахито деваване па̄турахоси.
тасмин̃ча самайе та̄ даса бхиккхукот̣ийо арундхаватӣнагарам̣ упанисса̄йа деваване вихаранти. те пана бхиккхӯ дасабалам̣ дӯратова а̄гаччхантам̣ дисва̄ пасаннама̄наса̄ паччуггантва̄, бхагавато паттачӣварам̣ пат̣иггахетва̄, буддха̄санам̣ пан̃н̃а̄петва̄, саттху га̄равам̣ катва̄, бхагавантам̣ вандитва̄, парива̄ретва̄ екамантам̣ нисӣдим̣су. татра кон̣д̣ан̃н̃о дасабало муниган̣апаривуто буддха̄сане нисинно тидасаган̣апаривуто дасасатанайано вийа вималагаганаталагато сарадасамайараджаникаро вийа та̄ра̄ган̣апаривуто пун̣н̣ачандо вийа вирочиттха. атха саттха̄ тесам̣ саббабуддханисевитам̣ ануттарам̣ типариват̣т̣ам̣ два̄даса̄ка̄рам̣ дхаммачаккаппаваттанасуттантам̣ катхетва̄ дасабхиккхукот̣иппамукха̄ сатасахассадевамануссакот̣ийо дхамма̄матам̣ па̄йеси. тена вуттам̣ –
1. ‘‘дӣпан̇карасса апарена, кон̣д̣ан̃н̃о на̄ма на̄йако;
анантатеджо амитайасо, аппамеййо дура̄садо.
2. ‘‘дхаран̣ӯпамо кхаманена, сӣлена са̄гарӯпамо;
сама̄дхина̄ мерӯпамо, н̃а̄н̣ена гаганӯпамо.
3. ‘‘индрийабалабоджджхан̇га-маггасаччаппака̄санам̣;
пака̄сеси сада̄ буддхо хита̄йа саббапа̄н̣инам̣.
4. ‘‘дхаммачаккам̣ паваттенте, кон̣д̣ан̃н̃е локана̄йаке;
кот̣исатасахасса̄нам̣, пат̣хама̄бхисамайо ахӯ’’ти.
таттха дӣпан̇карасса апарена̄ти дӣпан̇карасса саттхуно апарабха̄гети аттхо. кон̣д̣ан̃н̃о на̄ма̄ти аттано готтавасена самадхигатана̄мадхеййо. на̄йакоти вина̄йако. анантатеджоти аттано сӣлагун̣ан̃а̄н̣апун̃н̃атеджена анантатеджо. хет̣т̣хато авӣчи упари бхаваггам̣ тирийато ананта̄ локадха̄туйо еттхантаре екапуггалопи тасса мукхам̣ олокетва̄ т̣ха̄тум̣ саматтхо на̄ма наттхи. тена вуттам̣ ‘‘анантатеджо’’ти. амитайасоти анантапарива̄ро. тасса хи бхагавато вассасатасахасса̄ни йа̄ва паринибба̄насамайам̣ еттхантаре бхиккхупариса̄йа ган̣анапариччхедо на̄ма на̄хоси. тасма̄ ‘‘амитайасо’’ти вуччати. амитагун̣акиттипи ‘‘амитайасо’’ти вуччати. аппамеййоти гун̣аган̣апарима̄н̣авасена наппамеййоти аппамеййо. йатха̄ха –
‘‘буддхопи буддхасса бхан̣еййа ван̣н̣ам̣, каппампи че ан̃н̃амабха̄сама̄но;
кхӣйетха каппо чирадӣгхамантаре, ван̣н̣о на кхӣйетха татха̄гатасса̄’’ти. (дӣ. ни. ат̣т̣ха. 1.304; 3.141; ма. ни. ат̣т̣ха. 2.425; уда̄. ат̣т̣ха. 53; чарийа̄. ат̣т̣ха. нида̄накатха̄);
тасма̄ аппамеййагун̣аган̣атта̄ ‘‘аппамеййо’’ти вуччати. дура̄садоти дурупасан̇каманӣйо, а̄саджджа гхат̣т̣етва̄ упасан̇камитумасаккун̣еййабха̄вато дура̄садо, дурабхибхаванӣйоти аттхо.
дхаран̣ӯпамоти дхаран̣ӣсамо. кхаманена̄ти кхантийа̄, чатунахута̄дхикадвийоджанасатасахассабахала̄ маха̄патхавӣ вийа пакатива̄тена ла̄бха̄ла̄бхаит̣т̣ха̄нит̣т̣ха̄дӣхи акампанабха̄вато ‘‘дхаран̣ӯпамо’’ти вуччати. сӣлена са̄гарӯпамоти сӣласам̣варена вела̄на̄тиккаманабха̄вена са̄гарасамо. ‘‘маха̄самуддо, бхиккхаве, т̣хитадхаммо велам̣ на̄тиваттатӣ’’ти (а. ни. 8.19; чӯл̣ава. 384; ми. па. 6.2.10) хи вуттам̣.
сама̄дхина̄ мерӯпамоти сама̄дхипат̣ипаккхабхӯтадхаммаджанитакампа̄бха̄вато меруна̄ гириварена само, садисоти аттхо. меругириваро вийа тхиратарасарӣроти ва̄. н̃а̄н̣ена гаганӯпамоти еттха бхагавато н̃а̄н̣асса анантабха̄вена ананта̄ка̄сена упама̄ ката̄. чатта̄ри ананта̄ни вутта̄ни бхагавата̄. йатха̄ха –
‘‘саттака̄йо ча а̄ка̄со, чаккава̄л̣а̄ чанантака̄;
буддхан̃а̄н̣ам̣ аппамеййам̣, на сакка̄ ете виджа̄ниту’’нти. (бу. вам̣. 1.64);
тасма̄ анантасса н̃а̄н̣асса анантена а̄ка̄сена упама̄ ката̄ти.
индрийабалабоджджхан̇гамаггасаччаппака̄сананти етесам̣ индрийабалабоджджхан̇гамаггасачча̄нам̣ гахан̣ена сатипат̣т̣ха̄насаммаппадха̄ниддхипа̄да̄пи гахита̄ва хонти. тасма̄ индрийа̄дӣнам̣ чатусан̇кхепа̄нам̣ васена саттаттим̣сабодхипаккхийадхамма̄нам̣ пака̄санадхаммам̣ пака̄сеси, десесӣти аттхо. хита̄йа̄ти хитаттхам̣. дхаммачаккам̣ паваттентети десана̄н̃а̄н̣е паваттийама̄не.
тато апарабха̄ге маха̄ман̇галасама̄гаме дасасу чаккава̄л̣асахассесу девата̄йо сукхуме аттабха̄ве ма̄петва̄ имасмин̃н̃ева чаккава̄л̣е саннипатим̣су. таттха кира ан̃н̃атаро девапутто кон̣д̣ан̃н̃адасабалам̣ ман̇галапан̃хам̣ пуччхи. тасса бхагава̄ ман̇гала̄ни катхеси. таттха навутикот̣исахасса̄ни арахаттам̣ па̄пун̣им̣су. сота̄панна̄дӣнам̣ ган̣анапариччхедо на̄ма на̄хоси. тена вуттам̣ –
5. ‘‘тато парампи десенте, нарамарӯнам̣ сама̄гаме;
навутикот̣исахасса̄нам̣, дутийа̄бхисамайо ахӯ’’ти.
таттха тато парампӣти тато апарабха̄гепи. десентети бхагавати дхаммам̣ десенте. нарамарӯнанти нара̄нан̃чева амара̄нан̃ча, йада̄ пана бхагава̄ гаганатале титтхийама̄намадданам̣ йамакапа̄т̣иха̄рийам̣ каронто дхаммам̣ десеси тада̄ асӣтикот̣исахасса̄ни арахаттам̣ па̄пун̣им̣су. тӣсу пхалесу патит̣т̣хита̄ ган̣анапатхам̣ вӣтиватта̄. тена вуттам̣ –
6. ‘‘титтхийе абхимадданто, йада̄ дхаммамадесайи;
асӣтикот̣исахасса̄нам̣, татийа̄бхисамайо ахӯ’’ти.
таттха тада̄-саддам̣ а̄нетва̄ аттхо дат̣т̣хаббо. йада̄ бхагава̄ дхаммам̣ десеси, тада̄ асӣтикот̣исахасса̄нам̣ дхамма̄бхисамайо ахӯти.
кон̣д̣ан̃н̃о кира саттха̄ абхисамбодхим̣ патва̄ пат̣хамавассам̣ чандаватӣнагарам̣ упанисса̄йа чанда̄ра̄ме виха̄си. таттха сучиндхарасса на̄ма бра̄хман̣амаха̄са̄ласса путто бхаддама̄н̣аво на̄ма йасодхарабра̄хман̣асса путто субхаддама̄н̣аво ча кон̣д̣ан̃н̃асса буддхасса саммукха̄ дхаммадесанам̣ сутва̄ пасаннама̄наса̄ дасахи ма̄н̣авакасахассехи саддхим̣ тасса сантике паббаджитва̄ арахаттам̣ па̄пун̣им̣су.
атха кон̣д̣ан̃н̃о саттха̄ джет̣т̣хама̄сапун̣н̣ама̄йа субхаддаттхераппамукхена кот̣исатасахассена паривуто па̄тимоккхамуддиси, со пат̣хамо саннипа̄то ахоси. тато апарабха̄ге кон̣д̣ан̃н̃асаттхуно путте виджитасене на̄ма арахаттам̣ патте там̣памукхасса кот̣исахассасса маджджхе бхагава̄ па̄тимоккхам̣ уддиси, со дутийо саннипа̄то ахоси. атха̄парена самайена дасабало джанападача̄рикам̣ чаранто уденара̄джа̄нам̣ на̄ма навутикот̣иджанапарива̄рам̣ пабба̄джеси саддхим̣ та̄йа париса̄йа. тасмим̣ пана арахаттам̣ патте там̣памукхехи навутийа̄ арахантакот̣ӣхи бхагава̄ паривуто па̄тимоккхам̣ уддиси, со татийо саннипа̄то ахоси. тена вуттам̣ –
7. ‘‘саннипа̄та̄ тайо а̄сум̣, кон̣д̣ан̃н̃асса махесино;
кхӣн̣а̄сава̄нам̣ вимала̄нам̣, сантачитта̄на та̄динам̣.
8. ‘‘кот̣исатасахасса̄нам̣, пат̣хамо а̄си сама̄гамо;
дутийо кот̣исахасса̄нам̣, татийо навутикот̣ина’’нти.
тада̄ кира амха̄кам̣ бодхисатто виджита̄вӣ на̄ма чаккаваттӣ хутва̄ чандаватӣнагаре пат̣ивасати. со кира анеканараварапаривуто салиланидхинивасанам̣ самеруйугандхарам̣ апаримитавасудхарам̣ васундхарам̣ адан̣д̣ена асаттхена дхаммена парипа̄лети. атха кон̣д̣ан̃н̃о буддхопи кот̣исатасахассакхӣн̣а̄савапаривуто джанападача̄рикам̣ чарама̄но анупуббена чандаватӣнагарам̣ сампа̄пун̣и.
со виджита̄вӣ кира ра̄джа̄ – ‘‘самма̄самбуддхо кира амха̄кам̣ нагарам̣ ануппатто’’ти сутва̄ паччуггантва̄ бхагавато васанат̣т̣ха̄нам̣ сам̣видахитва̄ сва̄тана̄йа саддхим̣ бхиккхусан̇гхена нимантетва̄ пунадивасе бхаттавидхим̣ сут̣т̣ху пат̣ийа̄детва̄ кот̣исатасахассасан̇кхасса буддхаппамукхасса бхиккхусан̇гхасса маха̄да̄нам̣ ада̄си. бодхисатто бхагавантам̣ бходжетва̄ анумодана̄васа̄не – ‘‘бханте, тема̄сам̣ маха̄джанасан̇гахам̣ каронто идхева васатха̄’’ти йа̄читва̄ тайо ма̄се нирантарам̣ буддхаппамукхасса бхиккхусан̇гхасса асадисамаха̄да̄нам̣ ада̄си.
атха саттха̄ бодхисаттам̣ – ‘‘ана̄гате готамо на̄ма буддхо бхависсатӣ’’ти бйа̄каритва̄ дхаммамасса десеси. со саттху дхаммакатхам̣ сутва̄ раджджам̣ ниййа̄тетва̄ паббаджитва̄ тӣн̣и пит̣ака̄ни уггахетва̄ ат̣т̣ха сама̄паттийо пан̃ча ча абхин̃н̃а̄йо уппа̄детва̄ апарихӣнаджджха̄но брахмалоке ниббатти. тена вуттам̣ –
9. ‘‘ахам̣ тена самайена, виджита̄вӣ на̄ма кхаттийо;
самуддам̣ антамантена, иссарийам̣ ваттайа̄махам̣.
10. ‘‘кот̣исатасахасса̄нам̣, вимала̄нам̣ махесинам̣;
саха локаггана̄тхена, параманнена таппайим̣.
11. ‘‘сопи мам̣ буддхо бйа̄ка̄си, кон̣д̣ан̃н̃о локана̄йако;
апаримеййито каппе, буддхо локе бхависсати.
12. ‘‘падха̄нам̣ падахитва̄на, катва̄ дуккарака̄рикам̣;
ассаттхамӯле самбуддхо, буджджхиссати маха̄йасо.
13. ‘‘имасса джаника̄ ма̄та̄, ма̄йа̄ на̄ма бхависсати;
пита̄ суддходано на̄ма, айам̣ хессати готамо.
14. ‘‘колито упатиссо ча, агга̄ хессанти са̄вака̄;
а̄нандо на̄мупат̣т̣ха̄ко, упат̣т̣хиссати там̣ джинам̣.
15. ‘‘кхема̄ уппалаван̣н̣а̄ ча, агга̄ хессанти са̄вика̄;
бодхи тасса бхагавато, ассаттхоти павуччати.
16. ‘‘читто ча хаттха̄л̣авако, агга̄ хессантупат̣т̣хака̄;
нандама̄та̄ ча уттара̄, агга̄ хессантупат̣т̣хика̄;
а̄йу вассасатам̣ тасса, готамасса йасассино.
17. ‘‘идам̣ сутва̄на вачанам̣, асамасса махесино;
а̄модита̄ нарамарӯ, буддхабӣджам̣ кира айам̣.
18. ‘‘уккут̣т̣хисадда̄ ваттанти, аппхот̣енти хасанти ча;
катан̃джалӣ намассанти, дасасахассидевата̄.
19. ‘‘йадимасса локана̄тхасса, вираджджхисса̄ма са̄санам̣;
ана̄гатамхи аддха̄не, хесса̄ма саммукха̄ имам̣.
20. ‘‘йатха̄ манусса̄ надим̣ таранта̄, пат̣ититтхам̣ вираджджхийа;
хет̣т̣ха̄титтхе гахетва̄на, уттаранти маха̄надим̣.
21. ‘‘евамева майам̣ саббе, йади мун̃ча̄мимам̣ джинам̣;
ана̄гатамхи аддха̄не, хесса̄ма саммукха̄ имам̣.
22. ‘‘тасса̄хам̣ вачанам̣ сутва̄, бхиййо читтам̣ паса̄дайим̣;
тамева аттхам̣ са̄дхенто, маха̄раджджам̣ джине адам̣;
маха̄раджджам̣ дадитва̄на, паббаджим̣ тасса сантике.
23. ‘‘суттантам̣ винайам̣ ча̄пи, наван̇гам̣ саттхуса̄санам̣;
саббам̣ парийа̄пун̣итва̄на, собхайим̣ джинаса̄санам̣.
24. ‘‘таттхаппаматто вихаранто, нисаджджат̣т̣ха̄начан̇каме;
абхин̃н̃а̄па̄рамим̣ гантва̄, брахмалокамаган̃чхаха’’нти.
таттха ахам̣ тена самайена̄ти ахам̣ тасмим̣ самайе. виджита̄вӣ на̄ма̄ти евам̣на̄мако чаккаваттира̄джа̄ ахосим̣. самуддам̣ антамантена̄ти еттха чаккава̄л̣апаббатам̣ сӣмам̣ марийа̄дам̣ катва̄ т̣хитам̣ самуддам̣ антам̣ катва̄ иссарийам̣ ваттайа̄мӣти аттхо. етта̄вата̄ на па̄кат̣ам̣ хоти.
ра̄джа̄ кира чаккаваттӣ чаккаратана̄нубха̄вена ва̄мапассена синерум̣ катва̄ самуддасса упарибха̄гена ат̣т̣хайоджанасахассаппама̄н̣ам̣ пуббавидехам̣ гаччхати. таттха ра̄джа̄ чаккаваттӣ – ‘‘па̄н̣о на хантаббо, адиннам̣ на̄да̄таббам̣, ка̄месумиччха̄ на чаритабба̄, муса̄ на бха̄ситабба̄, маджджам̣ на па̄таббам̣, йатха̄бхуттан̃ча бхун̃джатха̄’’ти (дӣ. ни. 2.244; 3.85; ма. ни. 3.257) ова̄дам̣ дети. евам̣ ова̄де динне там̣ чаккаратанам̣ веха̄сам̣ аббхуггантва̄ пураттхимам̣ самуддам̣ аджджхога̄хати. йатха̄ йатха̄ ча там̣ аджджхога̄хати, татха̄ татха̄ сам̣кхиттаӯмивиппха̄рам̣ хутва̄ огаччхама̄нам̣ маха̄самуддасалилам̣ йоджанаматтам̣ оггантва̄ антосамуддам̣ убхосу пассесу вел̣урийаман̣ибхитти вийа парамадассанӣйам̣ хутва̄ тит̣т̣хати, евам̣ пураттхимаса̄гарапарийантам̣ гантва̄ там̣ чаккаратанам̣ пат̣иниваттати. пат̣иниваттама̄не ча тасмим̣ са̄ париса̄ аггато хоти, маджджхе ра̄джа̄ чаккаваттӣ анте чаккаратанам̣ хоти. тампи джалам̣ джалантена вийогам̣ асахама̄намива немиман̣д̣алапарийантам̣ абхиханантамева тӣрамупагаччхати.
евам̣ ра̄джа̄ чаккаваттӣ пураттхимасамуддапарийантам̣ пуббавидехам̣ абхивиджинитва̄ даккхин̣асамуддапарийантам̣ джамбудӣпам̣ виджетука̄мо чаккаратанадеситена маггена даккхин̣асамудда̄бхимукхо гаччхати. там̣ дасасахассайоджанаппама̄н̣ам̣ джамбудӣпам̣ абхивиджинитва̄ даккхин̣асамуддато паччуттаритва̄ саттайоджанасахассаппама̄н̣ам̣ апарагойа̄нам̣ виджетум̣ хет̣т̣ха̄ вуттанайенева гантва̄ тампи са̄гарапарийантам̣ абхивиджинитва̄ паччхимасамуддатопи уттаритва̄ ат̣т̣хайоджанасахассаппама̄н̣ам̣ уттаракурум̣ виджетум̣ татхева гантва̄ там̣ самуддапарийантам̣ катва̄ татхева абхивиджийа уттарасамуддатопи паччуттарати. етта̄вата̄ ран̃н̃а̄ чаккаваттина̄ са̄гарапарийанта̄йа патхавийа̄ иссарийам̣ адхигатам̣ хоти. тена вуттам̣ самуддам̣ антамантена, иссарийам̣ ваттайа̄маха’’нти.
кот̣исатасахасса̄нанти кот̣исатасахасса̄ни. айамева ва̄ па̄т̣хо. вимала̄нанти кхӣн̣а̄сава̄нам̣. саха локаггана̄тхена̄ти саддхим̣ дасабалена кот̣исатасахасса̄нанти аттхо. параманнена̄ти пан̣ӣтена аннена. таппайинти таппесим̣. апаримеййито каппети ито пат̣т̣ха̄йа сатасахассакаппа̄дхика̄ни тӣн̣и асан̇кхйеййа̄ни атиккамитва̄ екасмим̣ бхаддакаппети аттхо.
падха̄нанти вӣрийам̣. тамева аттхам̣ са̄дхентоти тамева буддхака̄ракаматтхам̣ да̄напа̄рамим̣ пӯренто са̄дхенто ниппха̄дентоти аттхо. маха̄раджджанти чаккаваттираджджам̣. джинети бхагавати, сампада̄наттхе ва̄ бхуммам̣ дат̣т̣хаббам̣. аданти ада̄сим̣. еваматтхам̣ са̄дхентоти имина̄ самбандхо дат̣т̣хаббо. ‘‘маха̄раджджам̣ джине дади’’нти пат̣ханти кечи. дадитва̄на̄ти чаджитва̄. суттантанти суттантапит̣акам̣. винайанти винайапит̣акам̣. наван̇ганти суттагеййа̄динаван̇гам̣. собхайим̣ джинаса̄сананти а̄гама̄дхигамехи локийехи самалан̇карим̣. таттха̄ти тасса бхагавато са̄сане. аппаматтоти сатисампанно. брахмалокамаган̃чхаханти брахмалокам̣ аган̃чхим̣ ахам̣.
имасса пана кон̣д̣ан̃н̃абуддхасса раммаватӣ на̄ма нагарам̣ ахоси, сунандо на̄ма ра̄джа̄ пита̄, суджа̄та̄ на̄ма девӣ ма̄та̄, бхаддо ча субхаддо ча две аггаса̄вака̄, ануруддхо на̄мупат̣т̣ха̄ко, тисса̄ ча упатисса̄ ча две аггаса̄вика̄, са̄лакалйа̄н̣ируккхо бодхи, ат̣т̣ха̄сӣтихаттхуббедхам̣ сарӣрам̣, вассасатасахасса̄ни а̄йуппама̄н̣ам̣ ахоси, тасса ручидевӣ на̄ма аггамахесӣ ахоси, виджитасено на̄масса путто, чандо на̄мупат̣т̣ха̄ко ра̄джа̄. чанда̄ра̄ме кира васӣти. тена вуттам̣ –
25. ‘‘нагарам̣ раммаватӣ на̄ма, сунандо на̄ма кхаттийо;
суджа̄та̄ на̄ма джаника̄, кон̣д̣ан̃н̃асса махесино.
30. ‘‘бхаддо чева субхаддо ча, ахесум̣ аггаса̄вака̄;
ануруддхо на̄мупат̣т̣ха̄ко, кон̣д̣ан̃н̃асса махесино.
31. ‘‘тисса̄ ча упатисса̄ ча, ахесум̣ аггаса̄вика̄;
са̄лакалйа̄н̣ико бодхи, кон̣д̣ан̃н̃асса махесино.
33. ‘‘со ат̣т̣ха̄сӣти хаттха̄ни, аччуггато маха̄муни;
собхате ул̣ура̄джа̄ва, сӯрийо маджджханхике йатха̄.
34. ‘‘вассасатасахасса̄ни, а̄йу виджджати та̄ваде;
та̄вата̄ тит̣т̣хама̄но со, та̄реси джанатам̣ бахум̣.
35. ‘‘кхӣн̣а̄савехи вималехи, вичитта̄ а̄си меданӣ;
йатха̄ хи гаганамул̣ӯбхи, евам̣ со упасобхатха.
36. ‘‘тепи на̄га̄ аппамеййа̄, асан̇кхобха̄ дура̄сада̄;
виджджупа̄там̣ва дассетва̄, ниббута̄ те маха̄йаса̄.
37. ‘‘са̄ ча атулийа̄ джинасса иддхи, н̃а̄н̣апарибха̄вито ча сама̄дхи;
саббам̣ тамантарахитам̣, нану ритта̄ саббасан̇кха̄ра̄’’ти.
таттха са̄лакалйа̄н̣икоти са̄лакалйа̄н̣ируккхо, со буддхака̄ле чева чаккаваттика̄ле ча ниббаттати, на̄н̃н̃ада̄. со ека̄хенева ут̣т̣ха̄ти кира. кхӣн̣а̄савехи вималехи, вичитта̄ а̄си меданӣти айам̣ меданӣ кхӣн̣а̄савехи екака̄са̄вападжджота̄ вичитта̄ парамадассанӣйа̄ ахоси. йатха̄ хӣти опамматтхе нипа̄то. ул̣ӯбхӣти наккхаттехи, та̄ра̄ган̣ехи гаганаталам̣ вийа кхӣн̣а̄савехи вичитта̄ айам̣ меданӣ собхиттха̄ти аттхо.
асан̇кхобха̄ти ат̣т̣хахи локадхаммехи аккхобха̄ авика̄ра̄. виджджупа̄там̣ва дассетва̄ти виджджупа̄там̣ вийа дассайитва̄, ‘‘виджджуппа̄там̣ва̄’’типи па̄т̣хо. кон̣д̣ан̃н̃абуддхасса кира ка̄ле паринибба̄йама̄на̄ бхиккхӯ саттата̄лаппама̄н̣ама̄ка̄самаббхуггантва̄ аситаджаладхаравиварагата̄ виджджулата̄ вийа самантато виджджотама̄на̄ теджодха̄тум̣ сама̄паджджитва̄ нирупа̄да̄на̄ дахана̄ вийа паринибба̄йим̣су. тена вуттам̣ ‘‘виджджупа̄там̣ва дассетва̄’’ти. атулийа̄ти атулйа̄ асадиса̄. н̃а̄н̣апарибха̄витоти н̃а̄н̣ена вад̣д̣хито. сесага̄тха̄ хет̣т̣ха̄ вуттанайатта̄ утта̄на̄ ева̄ти.
‘‘кон̣д̣ан̃н̃о на̄ма самбуддхо, чанда̄ра̄ме манораме;
нибба̄йи четийо тасса, саттайоджанико като.
‘‘на хева дха̄туйо тасса, саттхуно, викирим̣су та̄;
т̣хита̄ екагхана̄ хутва̄, суван̣н̣апат̣има̄ вийа’’.
сакаладжамбудӣпава̄сино манусса̄ сама̄гантва̄ саттайоджаникам̣ саттаратанамайам̣ харита̄ламаносила̄йа маттика̄киччам̣ теласаппӣхи удакакиччам̣ катва̄ нит̣т̣ха̄песунти.
кон̣д̣ан̃н̃абуддхавам̣саван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
нит̣т̣хито дутийо буддхавам̣со.