28. буддхапакин̣н̣акакатха̄

1-18. ‘‘апаримеййито каппе, чатуро а̄сум̣ вина̄йака̄’’тиа̄дика̄ ат̣т̣ха̄расага̄тха̄ сан̇гӣтика̄ракехи т̣хапита̄ нигаманага̄тха̄ти ведитабба̄. сесага̄тха̄су саббаттха па̄кат̣амева̄ти.

вематтакатха̄

имасмим̣ пана сакалепи буддхавам̣се ниддит̣т̣ха̄нам̣ пан̃чавӣсатийа̄ буддха̄нам̣ ат̣т̣ха вематта̄ни ведитабба̄ни. катама̄ни ат̣т̣ха? а̄йувематтам̣, пама̄н̣авематтам̣, кулавематтам̣, падха̄навематтам̣, расмивематтам̣, йа̄навематтам̣, бодхивематтам̣, паллан̇кавематтанти.

таттха а̄йувематтам̣ на̄ма кечи дӣгха̄йука̄ хонти кечи аппа̄йука̄. татха̄ хи дӣпан̇каро кон̣д̣ан̃н̃о аномадассӣ падумо падумуттаро аттхадассӣ дхаммадассӣ сиддхаттхо тиссоти име нава буддха̄ вассасатасахасса̄йука̄ ахесум̣. ман̇гало сумано собхито на̄радо сумедхо суджа̄то пийадассӣ пхуссоти име ат̣т̣ха буддха̄ навутивассасахасса̄йука̄ ахесум̣. ревато вессабхӯ ча̄ти име две буддха̄ сат̣т̣хивассасахасса̄йука̄ ахесум̣. випассӣ бхагава̄ асӣтивассасахасса̄йука̄ ахоси. сикхӣ какусандхо кон̣а̄гамано кассапоти име чатта̄ро буддха̄ йатха̄ккамена саттатичатта̄лӣсатим̣савӣсавассасахасса̄йука̄ ахесум̣. амха̄кам̣ пана бхагавато вассасатам̣ а̄йуппама̄н̣ам̣ ахоси. упачитапун̃н̃асамбха̄ра̄нам̣ дӣгха̄йукасам̣ваттанийакаммасамупета̄нампи буддха̄нам̣ йугавасена а̄йуппама̄н̣ам̣ аппама̄н̣ам̣ ахоси. айам̣ пан̃чавӣсатийа̄ буддха̄нам̣ а̄йувематтам̣ на̄ма.

пама̄н̣авематтам̣ на̄ма кечи дӣгха̄ хонти кечи расса̄. татха̄ хи дӣпан̇кара-ревата-пийадассӣ-аттхадассӣ-дхаммадассӣ-випассӣбуддха̄нам̣ асӣтихаттхуббедхам̣ сарӣраппама̄н̣ам̣ ахоси. кон̣д̣ан̃н̃а-ман̇гала-на̄рада-сумедха̄нам̣ ат̣т̣ха̄сӣтихаттхуббедхо ка̄йо ахоси. суманасса навутихаттхуббедхам̣ сарӣрам̣ ахоси. собхита-аномадассӣ-падума-падумуттара-пхуссабуддха̄нам̣ ат̣т̣хапан̣н̣а̄сахаттхуббедхам̣ сарӣрам̣ ахоси. суджа̄то пан̣н̣а̄сахаттхуббедхасарӣро ахоси. сиддхаттха-тисса-вессабхуно сат̣т̣хихаттхуббедха̄ ахесум̣. сикхӣ саттатихаттхуббедхо ахоси. какусандха-кон̣а̄гамана-кассапа̄ йатха̄ккамена чатта̄лӣсатим̣савӣсатихаттхуббедха̄ ахесум̣. амха̄кам̣ бхагава̄ ат̣т̣ха̄расахаттхуббедхо ахоси. айам̣ пан̃чавӣсатийа̄ буддха̄нам̣ пама̄н̣авематтам̣ на̄ма.

кулавематтам̣ на̄ма кечи кхаттийакуле ниббаттим̣су кечи бра̄хман̣акуле. татха̄ хи какусандхакон̣а̄гаманакассапасамма̄самбуддха̄ бра̄хман̣акуле ниббаттим̣су. дӣпан̇кара̄диготамабуддхапарийанта̄ два̄вӣсати буддха̄ кхаттийакулейева ниббаттим̣су. айам̣ пан̃чавӣсатийа̄ буддха̄нам̣ кулавематтам̣ на̄ма.

падха̄навематтам̣ на̄ма дӣпан̇кара-кон̣д̣ан̃н̃а-сумана-аномадассӣ-суджа̄тасиддхаттха-какусандха̄нам̣ дасама̄сика̄ падха̄начарийа̄. ман̇гала-сумедхатисса сикхӣнам̣ ат̣т̣хама̄сика̄. реватасса саттама̄сика̄. собхитасса чатта̄ро ма̄са̄. падумааттхадассӣ випассӣнам̣ ад̣д̣хама̄сика̄. на̄рада-падумуттара-дхаммадассӣ-кассапа̄нам̣ сатта̄ха̄ни. пийадассӣ-пхусса-вессабхӯ кон̣а̄гамана̄нам̣ чхама̄сика̄. амха̄кам̣ буддхасса чхаббасса̄ни падха̄начарийа̄ ахоси. айам̣ падха̄навематтам̣ на̄ма.

расмивематтам̣ на̄ма ман̇галасса кира самма̄самбуддхасса сарӣрасми дасасахассилокадха̄тум̣ пхаритва̄ ат̣т̣ха̄си. падумуттарабуддхасса два̄дасайоджаника̄ ахоси. випассисса бхагавато саттайоджаника̄ ахоси. сикхисса тийоджанаппама̄н̣а̄. какусандхасса дасайоджаника̄. амха̄кам̣ бхагавато самантато бйа̄маппама̄н̣а̄. сеса̄нам̣ анийата̄ ахоси. айам̣ расмивематтам̣ на̄ма аджджха̄сайапат̣ибаддхам̣, йо йаттакам̣ иччхати, тасса сарӣраппабха̄ таттакам̣ пхарати, пат̣ивиддхагун̣е пана кассачи вематтам̣ на̄ма наттхи. айам̣ расмивематтам̣ на̄ма.

йа̄навематтам̣ на̄ма кечи хаттхийа̄нена кечи ассайа̄нена кечи ратхапада-па̄са̄да-сивика̄дӣсу ан̃н̃атарена никкхаманти. татха̄ хи дӣпан̇кара-сумана-сумедха-пхусса-сикхӣ-кон̣а̄гамана̄ хаттхийа̄нена никкхамим̣су. кон̣д̣ан̃н̃а-ревата-падума-пийадассӣ-випассӣ-какусандха̄ ратхайа̄нена. ман̇гала-суджа̄та-аттхадассӣ-тисса-готама̄ ассайа̄нена. аномадассӣсиддхаттхавессабхуно сивика̄йа̄нена. на̄радо падаса̄ никкхами. собхита-падумуттара-дхаммадассӣ-кассапа̄ па̄са̄дена никкхамим̣су. айам̣ йа̄навематтам̣ на̄ма.

бодхивематтам̣ на̄ма дӣпан̇карасса бхагавато капӣтанаруккхо бодхи; кон̣д̣ан̃н̃асса бхагавато са̄лакалйа̄н̣ируккхо, ман̇гала-сумана-ревата-собхита̄нам̣ на̄гаруккхо, аномадассисса аджджунаруккхо, падумана̄рада̄нам̣ маха̄сон̣аруккхо, падумуттарасса салаларуккхо, сумедхасса нӣпо, суджа̄тасса вел̣у, пийадассино какудхо, аттхадассисса чампакаруккхо, дхаммадассисса раттакуравакаруккхо, сиддхаттхасса кан̣ика̄раруккхо, тиссасса асанаруккхо, пхуссасса а̄малакаруккхо, випассисса па̄т̣алируккхо, сикхисса пун̣д̣арӣкаруккхо, вессабхусса са̄ларуккхо, какусандхасса сирӣсаруккхо, кон̣а̄гаманасса удумбараруккхо, кассапасса нигродхо, готамасса ассаттхоти айам̣ бодхивематтам̣ на̄ма.

паллан̇кавематтам̣ на̄ма дӣпан̇кара-ревата-пийадассӣ-аттхадассӣ-дхаммадассӣ-випассӣнам̣ тепан̣н̣а̄сахаттхапаллан̇ка̄ ахесум̣; кон̣д̣ан̃н̃а-ман̇гала-на̄рада-сумедха̄нам̣ саттапан̣н̣а̄сахаттха̄; суманасса сат̣т̣хихаттхо паллан̇ко ахоси; собхита-аномадассӣ-падума-падумуттара-пхусса̄нам̣ ат̣т̣хаттим̣сахаттха̄, суджа̄тасса дваттим̣сахаттхо, сиддхаттха-тисса-вессабхӯнам̣ чатта̄лӣсахаттха̄, сикхисса дваттим̣сахаттхо, какусандхасса чхаббӣсатихаттхо, кон̣а̄гаманасса вӣсатихаттхо, кассапасса паннарасахаттхо, готамасса чуддасахаттхо паллан̇ко ахоси. айам̣ паллан̇кавематтам̣ на̄ма. има̄ни ат̣т̣ха вематта̄ни на̄ма.

авиджахитат̣т̣ха̄накатха̄

саббабуддха̄нам̣ пана чатта̄ри авиджахитат̣т̣ха̄на̄ни на̄ма хонти. саббабуддха̄нан̃хи бодхипаллан̇ко авиджахито екасмим̣йева т̣ха̄не хоти. дхаммачаккаппаваттанам̣ исипатане мигада̄йе авиджахитамева хоти. деворохан̣ака̄ле сан̇кассанагарадва̄ре пат̣хамаккапа̄дат̣т̣ха̄нам̣ авиджахитамева хоти. джетаване гандхакут̣ийа̄ чатта̄ри ман̃чапа̄дат̣т̣ха̄на̄ни авиджахита̄нева хонти. виха̄ро пана кхуддакопи махантопи хоти. виха̄ро на виджахатийева, нагарам̣ пана виджахати.

сахаджа̄тапариччхеда-наккхаттапариччхедакатха̄

апарам̣ пана амха̄кам̣йева бхагавато сахаджа̄тапариччхедан̃ча наккхаттапариччхедан̃ча дӣпесум̣. амха̄кам̣ саббан̃н̃убодхисаттена кира саддхим̣ ра̄хулама̄та̄ а̄нандаттхеро чханно кан̣д̣ако ассара̄джа̄ нидхикумбхо маха̄бодхи ка̄л̣уда̄йӣти има̄ни сатта сахаджа̄та̄ни. айам̣ сахаджа̄тапариччхедо. маха̄пурисо пана уттара̄са̄л̣ханаккхаттенева ма̄тукуччхим̣ окками, маха̄бхиниккхаманам̣ никкхами, дхаммачаккам̣ паваттеси, йамакапа̄т̣иха̄рийам̣ ака̄си. виса̄кханаккхаттена джа̄то ча абхисамбуддхо ча париниббуто ча. ма̄гханаккхаттена тасса са̄вакасаннипа̄то ча а̄йусан̇кха̄равосаджджанан̃ча ахоси. ассайуджанаккхаттена деворохан̣ам̣. айам̣ наккхаттапариччхедоти.

садхаммата̄катха̄

ида̄ни пана саббесам̣ буддха̄нам̣ са̄дха̄ран̣адхамматам̣ пака̄сайисса̄ма. саббабуддха̄нам̣ саматтим̣савидха̄ дхаммата̄. сеййатхидам̣ – паччхимабхавикабодхисаттасса сампаджа̄насса ма̄тукуччхиоккаманам̣, ма̄тукуччхийам̣ паллан̇кена нисӣдитва̄ бахимукхолоканам̣, т̣хита̄йа бодхисаттама̄туйа̄ виджа̄йанам̣, аран̃н̃ейева ма̄тукуччхито никкхаманам̣, кан̃чанапат̣т̣есу патит̣т̣хитапа̄да̄нам̣ уттара̄бхимукха̄нам̣ саттападавӣтиха̄ра̄нам̣ гантва̄ чатуддисам̣ олокетва̄ сӣхана̄данаданам̣, чатта̄ри нимитта̄ни дисва̄ джа̄таматтапутта̄нам̣ маха̄сатта̄нам̣ маха̄бхиниккхаманам̣, арахаддхаджама̄да̄йа паббаджитва̄ саббахет̣т̣химена париччхедена сатта̄хам̣ падха̄начарийа̄, самбодхим̣ па̄пун̣анадивасе па̄йа̄сабходжанам̣, тин̣асантхаре нисӣдитва̄ саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣а̄дхигамо, а̄на̄па̄нассатикаммат̣т̣ха̄напарикаммам̣, ма̄рабалавиддхам̣санам̣, бодхипаллан̇кейева тиссо виджджа̄ а̄дим̣ катва̄ аса̄дха̄ран̣ан̃а̄н̣а̄дигун̣апат̣ила̄бхо, саттасатта̄хам̣ бодхисамӣпейева вӣтина̄манам̣, маха̄брахмуно дхаммадесанаттха̄йа а̄йа̄чанам̣, исипатане мигада̄йе дхаммачаккаппаваттанам̣, ма̄гхапун̣н̣ама̄йа чатуран̇гикасаннипа̄те па̄тимоккхуддесо, джетаванат̣т̣ха̄не нибаддхава̄со, са̄ваттхинагарадва̄ре йамакапа̄т̣иха̄рийакаран̣ам̣, та̄ватим̣сабхаване абхидхаммадесана̄, сан̇кассанагарадва̄ре девалокато отаран̣ам̣ сататам̣ пхаласама̄паттисама̄паджджанам̣, двӣсу ва̄ресу венеййаджана̄валоканам̣, уппанне ваттхумхи сиккха̄падапан̃н̃а̄панам̣ уппанна̄йа ат̣т̣хуппаттийа̄ джа̄такакатханам̣, н̃а̄тисама̄гаме буддхавам̣сакатханам̣, а̄гантукехи бхиккхӯхи пат̣исантха̄ракаран̣ам̣, нимантита̄нам̣ вут̣т̣хавасса̄нам̣ ана̄пуччха̄ агаманам̣, дивасе дивасе пуребхаттапаччха̄бхаттапат̣хамамаджджхимапаччхимайа̄макиччакаран̣ам̣, паринибба̄надивасе мам̣сарасабходжанам̣, чатувӣсатикот̣исатасахассасама̄паттийо сама̄паджджитва̄ паринибба̄нанти има̄ саматтим̣са саббабуддха̄нам̣ дхаммата̄ти.

анантара̄йикадхаммакатха̄

саббабуддха̄нам̣ чатта̄ро анантара̄йика̄ дхамма̄. катаме чатта̄ро? буддха̄нам̣ уддисса абхихат̣а̄нам̣ чатуннам̣ паччайа̄нам̣ на сакка̄ кеначи антара̄йо ка̄тум̣. буддха̄нам̣ а̄йуно на сакка̄ кеначи антара̄йо ка̄тум̣. вуттан̃хетам̣ – ‘‘ат̣т̣ха̄наметам̣ анавака̄со, йам̣ парӯпаккамена татха̄гатам̣ джӣвита̄ воропеййа̄’’ти (чӯл̣ава. 342). буддха̄нам̣ дваттим̣самаха̄пурисалаккхан̣а̄нам̣ асӣтийа̄ анубйан̃джана̄нан̃ча на сакка̄ кеначи антара̄йо ка̄тум̣. буддхарам̣сӣнам̣ на сакка̄ кеначи антара̄йо ка̄тунти. име чатта̄ро анантара̄йика̄ дхамма̄ на̄ма̄ти.

нигаманакатха̄

етта̄вата̄ гата̄ сиддхим̣, буддхавам̣сасса ван̣н̣ана̄;

суван̣н̣ападавин̃н̃а̄тавичиттанайасобхита̄.

пора̄н̣ат̣т̣хакатха̄маггам̣, па̄л̣иаттхаппака̄сакам̣;

а̄да̄йева ката̄ буддха-вам̣сассат̣т̣хакатха̄ майа̄.

папан̃чаттхам̣ виваджджетва̄, мадхураттхасса саббасо;

сампака̄санато тасма̄, мадхураттхаппака̄синӣ.

ка̄вӣраджаласампа̄та-парипӯтамахӣтале;

ка̄вӣрапат̣т̣ане рамме, на̄на̄на̄ринара̄куле.

ка̄рите кан̣хада̄сена, сан̣хава̄чена са̄дхуна̄;

виха̄ре вивидха̄ка̄ра-ча̄рупа̄ка̄рагопуре.

чха̄йа̄салиласампанне, дассанӣйе манораме;

хатадуджджанасамба̄дхе, павивекасукхе сиве.

таттха па̄чӣнапа̄са̄да-тале парамасӣтале;

васата̄ буддхавам̣сасса, майа̄ сам̣ван̣н̣ана̄ ката̄.

йатха̄ буддхавам̣сасса сам̣ван̣н̣ана̄йам̣, гата̄ са̄дху сиддхим̣ вина̄ антара̄йам̣;

татха̄ дхаммайутта̄ джана̄нам̣ витакка̄, вина̄вантара̄йена сиддхим̣ ваджанту.

имам̣ буддхавам̣сасса сам̣ван̣н̣анам̣ ме, каронтена йам̣ паттхитам̣ пун̃н̃аджа̄там̣;

сада̄ тасса дева̄нубха̄вена локо, дхувам̣ сантамаччантаматтхам̣ пайа̄там̣.

винассанту рога̄ мануссесу саббе, павассанту дева̄пи вассантака̄ле;

сукхам̣ хоту ниччам̣ варам̣ на̄рака̄пи, писа̄ча̄пайа̄та̄ пипа̄са̄ бхаванту.

сура̄ аччхара̄нам̣ ган̣а̄дӣхи саддхим̣, чирам̣ девалоке сукхам̣ ча̄нубхонту;

чирам̣ т̣ха̄ту дхаммо муниндасса локе, сукхам̣ локапа̄ла̄ махим̣ па̄лайанту.

гарӯхи гӣтана̄мена, буддхадаттоти виссуто;

тхеро катва̄ ат̣т̣хакатхам̣, мадхураттхавила̄синим̣.

поттхакам̣ т̣хапайитвемам̣, парампаре хита̄вахам̣;

ачират̣т̣хитабха̄вена, ахо маччувасам̣ гато.

ити бха̄н̣ава̄равасена чхаббӣсатибха̄н̣ава̄ра̄, гантхавасена пан̃часата̄дхикачхасахассагантха̄, аккхаравасена тисахасса̄дхика̄ни двесатасахассаккхара̄ни.

антара̄йам̣ вина̄ еса̄, йатха̄ нит̣т̣хам̣ упа̄гата̄;

татха̄ сиджджханту сан̇каппа̄, сатта̄нам̣ дхамманиссита̄ти.

ити мадхураттхавила̄синӣ на̄ма

буддхавам̣са-ат̣т̣хакатха̄ нит̣т̣хита̄.