27. готамабуддхавам̣саван̣н̣ана̄
дӯренида̄накатха̄
‘‘ида̄ни йасма̄ амха̄кам̣, буддхавам̣сасса ван̣н̣ана̄;
ануккамена сампатта̄, тасма̄йам̣ тасса ван̣н̣ана̄’’.
таттха амха̄кам̣ бодхисатто дӣпан̇кара̄дӣнам̣ чатувӣсатийа̄ буддха̄нам̣ сантике адхика̄рам̣ каронто каппасатасахасса̄дхика̄ни чатта̄ри асан̇кхйеййа̄ни а̄гато. кассапасса пана бхагавато орабха̄ге т̣хапетва̄ имам̣ самма̄самбуддхам̣ ан̃н̃о буддхо на̄ма наттхи. ити дӣпан̇кара̄дӣнам̣ чатувӣсатийа̄ буддха̄нам̣ сантике ладдхабйа̄каран̣о пана бодхисатто йенена –
‘‘мануссаттам̣ лин̇гасампатти, хету саттха̄радассанам̣;
паббаджджа̄ гун̣асампатти, адхика̄ро ча чхандата̄;
ат̣т̣хадхаммасамодха̄на̄, абхинӣха̄ро самиджджхатӣ’’ти. (бу. вам̣. 2.59) –
име ат̣т̣ха дхамме самодха̄нетва̄ дӣпан̇карапа̄дамӯле ката̄бхинӣха̄рена ‘‘ханда, буддхакаре дхамме, вичина̄ми ито чито’’ти усса̄хам̣ катва̄ ‘‘вичинанто тада̄даккхим̣, пат̣хамам̣ да̄напа̄рами’’нти да̄напа̄рамита̄дайо буддхака̄ракадхамма̄ дит̣т̣ха̄, те пӯренто йа̄ва вессантараттабха̄ва̄ а̄гами, а̄гаччханто ча йе те ката̄бхинӣха̄ра̄нам̣ бодхисатта̄нам̣ а̄нисам̣са̄ сам̣ван̣н̣ита̄ –
‘‘евам̣ саббан̇гасампанна̄, бодхийа̄ нийата̄ нара̄;
сам̣сарам̣ дӣгхамаддха̄нам̣, каппакот̣исатехипи.
‘‘авӣчимхи нуппаджджанти, татха̄ локантаресу ча;
ниджджха̄матан̣ха̄ кхуппипа̄са̄, на хонти ка̄л̣акан̃джика̄.
‘‘на хонти кхуддака̄ па̄н̣а̄, уппаджджанта̄пи дуггатим̣;
джа̄йама̄на̄ мануссесу, джаччандха̄ на бхаванти те.
‘‘сотавекаллата̄ наттхи, на бхаванти мӯгапаккхика̄;
иттхибха̄вам̣ на гаччханти, убхатобйан̃джанапан̣д̣ака̄.
‘‘на бхаванти парийа̄панна̄, бодхийа̄ нийата̄ нара̄;
мутта̄ а̄нантарикехи, саббаттха суддхагочара̄.
‘‘миччха̄дит̣т̣хим̣ на севанти, каммакирийадассана̄;
васама̄на̄пи саггесу, асан̃н̃ам̣ нӯпападжджаре.
‘‘суддха̄ва̄сесу девесу, хету на̄ма на виджджати;
неккхамманинна̄ саппуриса̄, висам̣йутта̄ бхава̄бхаве;
чаранти локаттхачарийа̄йо, пӯренти саббапа̄рамӣ’’ти. (дха. са. ат̣т̣ха. нида̄накатха̄; апа. ат̣т̣ха. 1.дӯренида̄накатха̄; джа̄. ат̣т̣ха. 1.дӯренида̄накатха̄; чарийа̄. ат̣т̣ха. пакин̣н̣акакатха̄);
те а̄нисам̣се адхигантва̄ва а̄гато. евам̣ а̄гаччханто вессантараттабха̄ве т̣хито –
‘‘ачетана̄йам̣ патхавӣ, авин̃н̃а̄йа сукхам̣ дукхам̣;
са̄пи да̄набала̄ майхам̣, саттаккхаттум̣ пакампатха̄’’ти. (чарийа̄. 1.124) –
евам̣ маха̄патхавикампана̄дӣни маха̄пун̃н̃а̄ни катва̄ а̄йупарийоса̄не тато чавитва̄ туситапуре ниббатти.
авидӯренида̄накатха̄
туситапуре васама̄нейева пана бодхисатте буддхакола̄халам̣ на̄ма удапа̄ди. локасмин̃хи тӣн̣и кола̄хала̄ни уппаджджанти. сеййатхидам̣ – каппакола̄халам̣, буддхакола̄халам̣, чаккаваттикола̄халанти. таттха ‘‘вассасатасахассасса аччайена каппут̣т̣ха̄нам̣ бхависсатӣ’’ти локабйӯха̄ на̄ма ка̄ма̄вачарадева̄ муттасира̄ викин̣н̣акеса̄ рудамукха̄ ассӯни хаттхехи пун̃чхама̄на̄ раттаваттханиваттха̄ ативийа вирӯпавесадха̄рино хутва̄ мануссапатхе вичаранта̄ евам̣ а̄роченти – ‘‘ма̄риса̄, ма̄риса̄, ито вассасатасахассасса аччайена каппут̣т̣ха̄нам̣ бхависсати, айам̣ локо винассиссати, маха̄самуддопи уссуссиссати, айан̃ча маха̄патхавӣ синеру ча паббатара̄джа̄ уд̣д̣айхиссанти винассиссанти, йа̄ва брахмалока̄ локавина̄со бхависсати, меттам̣, ма̄риса̄, бха̄ветха, карун̣ам̣ мудитам̣ упеккхам̣, ма̄риса̄, бха̄ветха, ма̄тарам̣ питарам̣ упат̣т̣хахатха, куле джет̣т̣ха̄пача̄йино хотха̄’’ти. идам̣ каппакола̄халам̣ на̄ма.
‘‘вассасахассасса аччайена пана саббан̃н̃убуддхо локе упаджджиссатӣ’’ти локапа̄ладевата̄ – ‘‘ито, ма̄риса̄, вассасахассасса аччайена буддхо локе уппаджджиссатӣ’’ти уггхосентийо а̄хин̣д̣анти. идам̣ буддхакола̄халам̣ на̄ма.
‘‘вассасатасса аччайена чаккаваттира̄джа̄ уппаджджиссатӣ’’ти девата̄ – ‘‘ито, ма̄риса̄, вассасатасса аччайена чаккаваттира̄джа̄ уппаджджиссатӣ’’ти уггхосентийо а̄хин̣д̣анти. идам̣ чаккаваттикола̄халам̣ на̄ма (кху. па̄. ат̣т̣ха. 5.ман̇галапан̃хасамут̣т̣ха̄накатха̄; апа. ат̣т̣ха. 1.авидӯренида̄накатха̄; джа̄. ат̣т̣ха. 1.авидӯренида̄накатха̄).
тесу буддхакола̄халасаддам̣ сутва̄ сакаладасасахассачаккава̄л̣адевата̄ екато саннипатитва̄ – ‘‘асуко на̄ма сатто буддхо бхависсатӣ’’ти н̃атва̄ упасан̇камитва̄ а̄йа̄чанти, а̄йа̄чама̄на̄ ча тасса пуббанимиттесу уппаннесу а̄йа̄чанти. тада̄ пана сабба̄пи та̄ екекачаккава̄л̣е чатумаха̄ра̄джа-сакка-суйа̄ма-сантусита-суниммита-васаватти-маха̄брахмехи саддхим̣ екачаккава̄л̣е саннипатитва̄ туситабхаване уппанначутинимиттасса бодхисаттасса сантикам̣ гантва̄ – ‘‘ма̄риса, тумхехи даса па̄рамийо пӯрита̄, пӯрентехи ча на саккабрахмасампаттиа̄дикам̣ сампаттим̣ паттхентехи пӯрита̄, локаниттхаран̣аттха̄йа пана во саббан̃н̃утам̣ паттхентехи парипӯрита̄ буддхатта̄йа –
‘‘ка̄ло кхо те маха̄вӣра, уппаджджа ма̄тукуччхийам̣;
садевакам̣ та̄райанто, буджджхассу аматам̣ пада’’нти. (бу. вам̣. 1.67) –
йа̄чим̣су.
атха маха̄сатто девата̄хи евам̣ а̄йа̄чийама̄но девата̄нам̣ пат̣ин̃н̃ам̣ адатва̄ва ка̄ла-дӣпа-деса-кула-джанеттиа̄йупариччхедавасена пан̃ча маха̄вилокана̄ни вилокеси. таттха ‘‘ка̄ло ну кхо, на ка̄ло’’ти пат̣хамам̣ ка̄лам̣ вилокеси. таттха вассасатасахассато уддхам̣ вад̣д̣хитаа̄йука̄ло ка̄ло на̄ма на хоти. касма̄? тада̄ хи сатта̄нам̣ джа̄тиджара̄маран̣а̄ни на пан̃н̃а̄йанти, буддха̄нан̃ча дхаммадесана̄ тилаккхан̣амутта̄ на̄ма наттхи, тесам̣ ‘‘аниччам̣ дуккхаманатта̄’’ти катхента̄нам̣ ‘‘ким̣ на̄метам̣ катхентӣ’’ти нева сотаббам̣ на саддха̄таббам̣ ман̃н̃анти, тато абхисамайо на хоти, тасмим̣ асати аниййа̄никам̣ са̄санам̣ хоти. тасма̄ со ака̄ло. вассасатато ӯнаа̄йука̄лопи ка̄ло на хоти. касма̄? тада̄ сатта̄ уссаннакилеса̄ хонти, уссаннакилеса̄нан̃ча диннова̄до ова̄дат̣т̣ха̄не на тит̣т̣хати, удаке дан̣д̣ара̄джи вийа кхиппам̣ вигаччхати. тасма̄ сопи ака̄ло. вассасатасахассато пана пат̣т̣ха̄йа хет̣т̣ха̄ вассасатато пат̣т̣ха̄йа уддхам̣ а̄йука̄ло ка̄ло на̄ма. тада̄ пана вассасатака̄ло ахоси. атха маха̄сатто ‘‘ниббаттитаббака̄ло’’ти ка̄лам̣ пасси.
тато дӣпам̣ олокенто сапарива̄ре чатта̄ро маха̄дӣпе олокетва̄ – ‘‘тӣсу дӣпесу буддха̄ на ниббаттанти, джамбудӣпейева ниббаттантӣ’’ти дӣпам̣ пасси.
тато ‘‘джамбудӣпо на̄ма маха̄, дасайоджанасахассапарима̄н̣о. катарасмим̣ ну кхо падесе буддха̄ ниббаттантӣ’’ти ока̄сам̣ олокенто маджджхимадесам̣ пасси. ‘‘капилаваттху на̄ма нагарам̣, таттха майа̄ ниббаттитабба’’нти нит̣т̣хамагама̄си.
тато кулам̣ вилокенто – ‘‘буддха̄ на̄ма вессакуле ва̄ суддакуле ва̄ на ниббаттанти. локасаммате пана кхаттийакуле ва̄ бра̄хман̣акуле ва̄ ниббаттанти, етарахи кхаттийакулам̣ локасамматам̣, таттха ниббаттисса̄ми суддходано на̄ма ра̄джа̄ пита̄ ме бхависсатӣ’’ти кулам̣ пасси.
тато ма̄тарам̣ вилокенто – ‘‘буддхама̄та̄ на̄ма лола̄ сура̄дхутта̄ на хоти, каппасатасахассам̣ пана пӯритапа̄рамӣ джа̄тито пат̣т̣ха̄йа акхан̣д̣апан̃часӣла̄йева хоти. айан̃ча маха̄ма̄йа̄ на̄ма девӣ едисӣ, айам̣ ме ма̄та̄ бхависсати, киттакам̣ панасса̄ а̄йӯти, дасаннам̣ ма̄са̄нам̣ упари сатта диваса̄нӣ’’ти пасси.
ити имам̣ пан̃чавидхам̣ маха̄вилоканам̣ вилокетва̄ – ‘‘ка̄ло ме, ма̄риса̄, буддхабха̄ва̄йа̄’’ти дева̄нам̣ пат̣ин̃н̃ам̣ датва̄ – ‘‘гаччхатха тумхе’’ти та̄ девата̄ уййоджетва̄ туситадевата̄хи паривуто туситапуре нанданаванам̣ па̄виси. саббадевалокесу хи нанданаванам̣ аттхийева. татра нам̣ девата̄ – ‘‘ито чуто сугатим̣ гаччха̄’’ти пуббе катакусалакаммока̄сам̣ са̄райама̄на̄ вичаранти. со евам̣ та̄хи девата̄хи кусалам̣ са̄райама̄на̄хи паривуто татра вичарантова чавитва̄ маха̄ма̄йа̄йа девийа̄ куччхисмим̣ уттара̄са̄л̣ханаккхаттена пат̣исандхим̣ ган̣хи. маха̄пурисасса пана ма̄ту куччхисмим̣ пат̣исандхигган̣ханаккхан̣е екаппаха̄ренева сакаладасасахассилокадха̄ту сан̇кампи. дваттим̣са пуббанимитта̄ни па̄турахесум̣.
евам̣ гахитапат̣исандхикасса бодхисаттасса чева бодхисаттама̄туйа̄ ча упаддаванива̄ран̣аттхам̣ кхаггахаттха̄ чатта̄ро девапутта̄ а̄раккхам̣ ган̣хим̣су. бодхисаттасса ма̄ту пурисесу ра̄гачиттам̣ нуппаджджи, ла̄бхаггайасаггаппатта̄ ча са̄ ахоси сукхинӣ акилантака̄йа̄. бодхисаттан̃ча аттано куччхигатам̣ виппасанне ман̣иратане а̄вутапан̣д̣усуттам̣ вийа пассати. йасма̄ бодхисаттена васитакуччхи на̄ма четийагаббхасадиса̄ хоти, на сакка̄ ан̃н̃ена саттена а̄васитум̣ ва̄ парибхун̃джитум̣ ва̄, тасма̄ бодхисаттама̄та̄ сатта̄хаджа̄те бодхисатте ка̄лам̣ катва̄ туситапуре ниббатти. йатха̄ пана ан̃н̃а̄ иттхийо даса ма̄се аппатва̄пи атиккамитва̄пи нисинна̄пи нипанна̄пи виджа̄йанти, на евам̣ бодхисаттама̄та̄. бодхисаттама̄та̄ пана бодхисаттам̣ даса ма̄се куччхина̄ парихаритва̄ т̣хита̄ва виджа̄йати. айам̣ бодхисаттама̄ту дхаммата̄.
маха̄ма̄йа̄пи девӣ даса ма̄се куччхина̄ бодхисаттам̣ парихаритва̄ парипун̣н̣агаббха̄ н̃а̄тигхарам̣ гантука̄ма̄ суддходанамаха̄ра̄джасса а̄рочеси – ‘‘иччха̄махам̣, маха̄ра̄джа, девадаханагарам̣ ганту’’нти. ра̄джа̄ ‘‘са̄дхӯ’’ти сампат̣иччхитва̄ капилаваттхуто йа̄ва девадаханагара̄ ан̃джасам̣ самам̣ ка̄ретва̄ кадалипун̣н̣агхат̣акамукадхаджапат̣а̄ка̄дӣхи алан̇ка̄ра̄петва̄ наваканакасивика̄йа нисӣда̄петва̄ махатийа̄ вибхӯтийа̄ махата̄ парива̄рена песеси. двиннам̣ пана нагара̄нам̣ антаре убхайанагарава̄сӣнам̣ парибхога̄рахам̣ лумбинӣванам̣ на̄ма ман̇галаса̄лаванам̣ аттхи, там̣ тасмим̣ самайе мӯлато йа̄ва аггаса̄кха̄ саббам̣ екапха̄липхуллам̣ ахоси. са̄кхантарехи чева пуппхантарехи ча парамаратикарамадхураманорамавирута̄хи мадамудита̄хи анубхуттапан̃чара̄хи парабхатамадхукаравадхӯхи упагӣйама̄насурананданананданаванасадисасобхам̣ ванам̣ дисва̄ девийа̄ са̄лаванакӣл̣аманубхавитум̣ читтамуппаджджи (апа. ат̣т̣ха. 1.авидӯренида̄накатха̄; джа̄. ат̣т̣ха. 1.авидӯренида̄накатха̄).
‘‘вибхӯсита̄ ба̄ладжана̄тича̄линӣ, вибхӯситан̇гӣ ванитева ма̄линӣ;
сада̄ джана̄нам̣ найана̄лима̄линӣ, вилумпинӣва̄тивирочи лумбинӣ’’.
амачча̄ ран̃н̃о а̄рочетва̄ девим̣ гахетва̄ там̣ лумбинӣванам̣ пависим̣су. са̄ ман̇галаса̄ламӯлам̣ гантва̄ тасса уджусамават̣т̣аккхандхасса пуппхапхалапаллавасамалан̇катасса йам̣ са̄кхам̣ ган̣хитука̄ма̄ ахоси, са̄ са̄ласа̄кха̄ абала̄ джанахадайалола̄ сайамева виламбама̄на̄ хутва̄ тасса̄ караталасмим̣ самупагата̄. атха са̄ там̣ са̄ласа̄кхам̣ тамбатун̇ганакхуджджалена камаладалаваттиват̣т̣ан̇гулина̄ наваканакакат̣авалайасобхина̄ даккхин̣ена парамаратикарена карена аггахеси. са̄ там̣ са̄ласа̄кхам̣ гахетва̄ т̣хита̄ аситаджаладхаравиварагата̄ ба̄лачандалекха̄ вийа ча ачират̣т̣хитика̄ аччипабха̄ вийа ча нанданаванаджа̄та̄ девӣ вийа ча девӣ вирочиттха. та̄вадева часса̄ каммаджава̄та̄ чалим̣су. атхасса̄ са̄н̣ипа̄ка̄рам̣ париккхипитва̄ маха̄джано пат̣икками. са̄ са̄ласа̄кхам̣ гахетва̄ тит̣т̣хама̄на̄йа ева тасса̄ габбхавут̣т̣ха̄нам̣ ахоси.
тан̇кхан̣ам̣йева чатта̄ро висуддхачитта̄ маха̄брахма̄но суван̣н̣аджа̄лам̣ а̄да̄йа а̄гантва̄ тена суван̣н̣аджа̄лена бодхисаттам̣ сампат̣иччхитва̄ ма̄ту пурато т̣хапетва̄ – ‘‘аттамана̄, деви, хохи, махесаккхо те путто уппанно’’ти а̄хам̣су. йатха̄ пана ан̃н̃е сатта̄ ма̄тукуччхито никкхаманта̄ пат̣иккӯлена асучина̄ маккхита̄ никкхаманти, на евам̣ бодхисатто. бодхисатто пана две хаттхе две па̄де паса̄ретва̄ т̣хитакова ма̄тукуччхисамбхавена кеначи асучина̄ амаккхитова суддхо висадо ка̄сикаваттхе никкхиттаман̣иратанам̣ вийа вирочама̄но ма̄тукуччхито никкхами. евам̣ сантепи бодхисаттасса ча бодхисаттама̄туйа̄ ча сакка̄раттхам̣ а̄ка̄сато две удакадха̄ра̄ никкхамитва̄ бодхисаттасса ча ма̄туйа̄ ча сарӣре утум̣ га̄ха̄песум̣.
атха нам̣ суван̣н̣аджа̄лена пат̣иггахетва̄ т̣хита̄нам̣ брахма̄нам̣ хаттхато чатта̄ро маха̄ра̄джа̄но ман̇галасаммата̄йа сукхасампхасса̄йа аджинаппавен̣ийа̄ ган̣хим̣су, тесам̣ хаттхато манусса̄ дукӯлачумбат̣акена ган̣хим̣су, манусса̄нам̣ хаттхато муччитва̄ патхавийам̣ патит̣т̣ха̄йа пураттхимам̣ дисам̣ олокеси, анека̄ни чаккава̄л̣асахасса̄ни екан̇ган̣а̄ни ахесум̣. таттха деваманусса̄ гандхапуппхама̄ла̄дӣхи пӯджайама̄на̄ – ‘‘маха̄пуриса, тумхехи садисо еттха наттхи, куто уттаритаро’’ти а̄хам̣су. евам̣ даса диса̄ анувилокетва̄ аттана̄ садисам̣ адисва̄ уттарадиса̄бхимукхо саттападавӣтиха̄рена агама̄си. гаччханто ча патхавийа̄ ева гато, на̄ка̄сена. ачелакова гато, на сачелако. дахарова гато, на сол̣асавассуддесико. маха̄джанасса пана а̄ка̄сена гаччханто вийа алан̇катапат̣ийатто вийа ча сол̣асавассуддесико вийа ча ахоси. тато саттаме паде т̣хатва̄ ‘‘аггохамасми локасса̄’’тиа̄дикам̣ (дӣ. ни. 2.31; ма. ни. 3.207) а̄сабхим̣ ва̄чам̣ ниччха̄ренто сӣхана̄дам̣ нади.
бодхисатто хи тӣсу аттабха̄весу ма̄тукуччхито никкхантаматтова ва̄чам̣ ниччха̄реси махосадхаттабха̄ве, вессантараттабха̄ве, имасмим̣ аттабха̄вети. махосадхаттабха̄ве кирасса ма̄тукуччхито никкхантаматтассева сакко девара̄джа̄ а̄гантва̄ чанданаса̄рам̣ хаттхе т̣хапетва̄ гато, там̣ мут̣т̣хийам̣ катва̄ва никкханто. атха нам̣ ма̄та̄ – ‘‘та̄та, твам̣ ким̣ гахетва̄ а̄гатосӣ’’ти пуччхи. ‘‘осадхам̣, амма̄’’ти. ити осадхам̣ гахетва̄ а̄гататта̄ ‘‘осадхакума̄ро’’твевасса на̄мамакам̣су.
вессантараттабха̄ве пана ма̄тукуччхито никкхантаматтова даккхин̣ахаттхам̣ паса̄ретва̄ – ‘‘аттхи ну кхо, амма, кин̃чи гехасмим̣ дханам̣, да̄нам̣ дасса̄мӣ’’ти ваданто никкхами. атхасса ма̄та̄ – ‘‘садхане куле ниббаттоси, та̄та̄’’ти путтасса хаттхам̣ аттано хаттхатале катва̄ сахассаттхавикам̣ т̣хапеси.
имасмим̣ пана аттабха̄ве имам̣ сӣхана̄дам̣ надӣти евам̣ бодхисатто тӣсу аттабха̄весу ма̄тукуччхито никкхантаматтова ва̄чам̣ ниччха̄реси. джа̄таккхан̣еписса дваттим̣са пуббанимитта̄ни па̄турахесум̣. йасмим̣ пана самайе амха̄кам̣ бодхисатто лумбинӣване джа̄то тасмим̣йева самайе ра̄хулама̄та̄ девӣ а̄нандо чханно ка̄л̣уда̄йӣ амаччо кан̣д̣ако ассара̄джа̄ маха̄бодхируккхо чатассо нидхикумбхийо ча джа̄та̄, таттха еко га̄вутаппама̄н̣о еко ад̣д̣хайоджанаппама̄н̣о еко тига̄вутаппама̄н̣о еко йоджанаппама̄н̣о ахоси. име сатта сахаджа̄та̄ на̄ма хонти.
убхайанагарава̄сино маха̄пурисам̣ гахетва̄ капилаваттхупурамева агамам̣су. там̣дивасамева – ‘‘капилаваттхунагаре суддходанамаха̄ра̄джасса путто бодхимӯле нисӣдитва̄ буддхо бхависсатӣ’’ти та̄ватим̣сабхаване хат̣т̣хатут̣т̣ха̄ девасан̇гха̄ челуккхепа̄дӣни паваттента̄ кӣл̣им̣су. тасмим̣ самайе суддходанамаха̄ра̄джасса кулӯпако ат̣т̣хасама̄паттила̄бхӣ ка̄л̣адевало на̄ма та̄пасо бхаттакиччам̣ катва̄ дива̄виха̄раттха̄йа та̄ватим̣сабхаванам̣ гантва̄ таттха дива̄виха̄рам̣ нисинно та̄ девата̄ тут̣т̣хама̄наса̄ кӣл̣антийо дисва̄ ‘‘ким̣ка̄ран̣а̄ тут̣т̣хама̄наса̄ памудитахадайа̄ кӣл̣атха, майхам̣ там̣ ка̄ран̣ам̣ катхетха̄’’ти пуччхи. тато девата̄ а̄хам̣су – ‘‘ма̄риса, суддходанаран̃н̃о путто джа̄то, со бодхиман̣д̣е нисӣдитва̄ буддхо хутва̄ дхаммачаккам̣ паваттессати, тасса ‘анантарӯпам̣ буддхалӣл̣ам̣ пасситум̣ лабхисса̄ма̄’ти имина̄ ка̄ран̣ена тут̣т̣хамха̄’’ти.
атха та̄пасо та̄сам̣ девата̄нам̣ вачанам̣ сутва̄ парамадассанӣйаратана̄валокато девалокато оруйха нарапатинивесанам̣ пависитва̄ пан̃н̃атте а̄сане нисӣди. тато катапат̣исантха̄рам̣ ра̄джа̄нам̣ – ‘‘путто кира те, маха̄ра̄джа, джа̄то, там̣ пассисса̄ма̄’’ти а̄ха. ра̄джа̄ алан̇катапат̣ийаттам̣ танайам̣ а̄хара̄петва̄ девалата̄пасам̣ ванда̄петум̣ абхихари. маха̄пурисасса па̄да̄ париваттитва̄ виджджулата̄ вийа аситаджаладхаракӯт̣есу та̄пасасса джат̣а̄су патит̣т̣хахим̣су. бодхисаттена хи тенаттабха̄вена вандитаббо на̄ма ан̃н̃о наттхи. тато та̄пасо ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ бодхисаттасса ан̃джалим̣ паггахеси. ра̄джа̄ там̣ аччхарийам̣ дисва̄ аттано путтам̣ ванди. та̄пасо бодхисаттасса лаккхан̣асампаттим̣ дисва̄ – ‘‘бхависсати ну кхо буддхо, уда̄ху на бхависсатӣ’’ти а̄ваджджетва̄ упадха̄ренто – ‘‘ниссам̣сайам̣ буддхо бхависсатӣ’’ти ана̄гатам̣сан̃а̄н̣ена н̃атва̄ – ‘‘аччхарийапурисо айа’’нти ситам̣ ака̄си.
тато ‘‘ахам̣ имам̣ буддхабхӯтам̣ дат̣т̣хум̣ лабхисса̄ми ну кхо, но’’ти упадха̄ренто – ‘‘на лабхисса̄ми, антара̄йева ка̄лам̣ катва̄ буддхасатенапи буддхасахассенапи гантва̄ бодхетум̣ асаккун̣еййе арӯпабхаве ниббаттисса̄мӣ’’ти дисва̄ – ‘‘еварӯпам̣ на̄ма аччхарийапурисам̣ буддхабхӯтам̣ дат̣т̣хум̣ на лабхисса̄ми, махатӣ вата ме джа̄ни бхависсатӣ’’ти пароди. манусса̄ пана дисва̄ – ‘‘амха̄кам̣ аййо ида̄нева хаситва̄ пуна родитума̄рабхи, ким̣ ну кхо, бханте, амха̄кам̣ аййапуттасса кочи антара̄йо бхависсатӣ’’ти пуччхим̣су. та̄пасо а̄ха – ‘‘наттхетасса антара̄йо, ниссам̣сайена буддхо бхависсатӣ’’ти. ‘‘атха касма̄ тумхе пародиттха̄’’ти? ‘‘еварӯпам̣ аччхарийапурисам̣ буддхабхӯтам̣ дат̣т̣хум̣ на лабхисса̄ми, махатӣ вата ме джа̄ни бхависсатӣти атта̄нам̣ анусочанто рода̄мӣ’’ти а̄ха.
тато бодхисаттам̣ пан̃чаме дивасе сӣсам̣ нха̄петва̄ – ‘‘на̄мам̣ ган̣хисса̄ма̄’’ти ра̄джабхаванам̣ чатуджджа̄тикагандхена упалимпитва̄ ла̄джапан̃чама̄ни кусума̄ни викиритва̄ асамбхиннапа̄йа̄сам̣ пача̄петва̄ тин̣н̣ам̣ веда̄нам̣ па̄ран̇гате ат̣т̣хасате бра̄хман̣е нимантетва̄ ра̄джабхаване нисӣда̄петва̄ мадхупа̄йа̄сам̣ бходжетва̄ сакка̄рам̣ катва̄ – ‘‘ким̣ ну кхо бхависсатӣ’’ти лаккхан̣а̄ни паригга̄ха̄песум̣. тесу ра̄ма̄дайо ат̣т̣ха бра̄хман̣апан̣д̣ита̄ лаккхан̣апаригга̄хака̄ ахесум̣. тесу сатта джана̄ две ан̇гулийо уккхипитва̄ дведха̄ бйа̄карим̣су – ‘‘имехи лаккхан̣ехи саманна̄гато ага̄рам̣ аджджха̄васанто ра̄джа̄ хоти чаккаваттӣ, паббаджама̄но буддхо’’ти. тесам̣ пана саббадахаро готтена кон̣д̣ан̃н̃о на̄ма бра̄хман̣о бодхисаттасса лаккхан̣аварасампаттим̣ дисва̄ – ‘‘етасса ага̄рамаджджхе т̣ха̄нака̄ран̣ам̣ наттхи, екантенева виват̣аччхадо буддхо бхависсатӣ’’ти екамева ан̇гулим̣ уккхипитва̄ екам̣сабйа̄каран̣ам̣ бйа̄ка̄си. атхасса на̄мам̣ ган̣ханта̄ саббалокаттхасиддхикаратта̄ сиддхаттхоти на̄мамакам̣су.
атха те бра̄хман̣а̄ аттано гхара̄ни гантва̄ путте а̄мантетва̄ евама̄хам̣су – ‘‘амхе махаллака̄, суддходанамаха̄ра̄джасса путтам̣ саббан̃н̃утам̣ паттам̣ самбха̄веййа̄ма ва̄ но ва̄, тумхе пана тасмим̣ паббаджитва̄ саббан̃н̃утам̣ патте тасса са̄сане паббаджатха̄’’ти. тато саттапи джана̄ йа̄вата̄йукам̣ т̣хатва̄ йатха̄каммам̣ гата̄. кон̣д̣ан̃н̃ама̄н̣аво арого ахоси. тада̄ пана ра̄джа̄ тесам̣ вачанам̣ сутва̄ – ‘‘ким̣ дисва̄ мама путто паббаджиссатӣ’’ти те пуччхи. ‘‘чатта̄ри пуббанимитта̄ни, дева̄’’ти. ‘‘катаран̃ча катаран̃ча̄’’ти? ‘‘джин̣н̣ам̣ бйа̄дхитам̣ матам̣ паббаджита’’нти. ра̄джа̄ ‘‘ито пат̣т̣ха̄йа еварӯпа̄нам̣ мама путтасса сантикам̣ а̄гамитум̣ ма̄ адаттха̄’’ти ватва̄ кума̄расса чаккхупатхе джин̣н̣апуриса̄дӣнам̣ а̄гамананива̄ран̣аттхам̣ чатӯсу диса̄су га̄вутага̄вутат̣т̣ха̄не а̄раккхам̣ т̣хапеси. там̣дивасам̣ ман̇галат̣т̣ха̄не саннипатитесу асӣтийа̄ н̃а̄тикуласахассесу екамеко екамекам̣ путтам̣ пат̣иджа̄ни – ‘‘айам̣ буддхо ва̄ хоту ра̄джа̄ ва̄, майам̣ екамекам̣ путтам̣ дасса̄ма, саче буддхо бхависсати, кхаттийасаман̣ехева паривуто вичариссати. саче ра̄джа̄ чаккаваттӣ бхависсати, кхаттийакума̄рехева паривуто вичариссатӣ’’ти. атха ра̄джа̄ маха̄пурисасса парамарӯпасампанна̄ вигатасаббадоса̄ чатусат̣т̣хи дха̄тийо ада̄си. бодхисатто анантена парива̄рена махата̄ сирисамудайена вад̣д̣хи.
атхекадивасам̣ ран̃н̃о ваппаман̇галам̣ на̄ма ахоси. там̣дивасам̣ ра̄джа̄ махатийа̄ вибхӯтийа̄ махата̄ парива̄рена нагарато никкхаманто путтампи гахетва̄ва агама̄си. касикаммат̣т̣ха̄не еко джамбуруккхо парамараман̣ӣйо гханасандаччха̄йо ахоси. тасса хет̣т̣ха̄ кума̄расса сайанам̣ пан̃н̃а̄петва̄ упари вараканаката̄ра̄кхачитам̣ раттачелавита̄нам̣ бандхитва̄ са̄н̣ипа̄ка̄рена париккхипа̄петва̄ а̄раккхам̣ т̣хапетва̄ ра̄джа̄ сабба̄лан̇ка̄рам̣ алан̇каритва̄ амаччаган̣апаривуто нан̇галакаран̣ат̣т̣ха̄намагама̄си. таттха ра̄джа̄ парамаман̇галам̣ суван̣н̣анан̇галам̣ ган̣ха̄ти, амачча̄дайо раджатанан̇гала̄дӣни ган̣ханти. там̣дивасам̣ нан̇галасахассам̣ йоджӣйати. бодхисаттам̣ парива̄ретва̄ нисинна̄ дха̄тийо – ‘‘ран̃н̃о сампаттим̣ пассисса̄ма̄’’ти антоса̄н̣ито бахи никкханта̄.
атха бодхисатто ито чито ча олокенто кин̃чи адисва̄ сахаса̄ ут̣т̣ха̄йа паллан̇кам̣ а̄бхуджитва̄ а̄на̄па̄не париггахетва̄ пат̣хамаджджха̄нам̣ ниббаттеси. дха̄тийо кхаджджабходжджантаре вичарантийо тхокам̣ чира̄йим̣су. сесаруккха̄нам̣ чха̄йа̄ ниватта̄, тасса пана джамбуруккхасса чха̄йа̄ париман̣д̣ала̄ хутва̄ таттхева ат̣т̣ха̄си. дха̄тито панасса ‘‘аййапутто екакова̄’’ти вегена са̄н̣ипа̄ка̄рам̣ уккхипитва̄ парийесантийо сирисайане паллан̇кена нисиннам̣ тан̃ча па̄т̣иха̄рийам̣ дисва̄ гантва̄ там̣ паваттим̣ ран̃н̃о а̄рочесум̣. ра̄джа̄ вегена а̄гантва̄ там̣ па̄т̣иха̄рийам̣ дисва̄ – ‘‘айам̣ во, та̄та, дутийавандана̄’’ти путтам̣ ванди.
атха маха̄пурисо ануккамена сол̣асавассуддесико ахоси. ра̄джа̄ бодхисаттасса тин̣н̣ам̣ утӯнам̣ ануччхавике рамма-сурамма-субхана̄маке тайо па̄са̄де ка̄реси. екам̣ навабхӯмикам̣ екам̣ саттабхӯмикам̣ екам̣ пан̃чабхӯмикам̣. тайопи па̄са̄да̄ уббедхена самаппама̄н̣а̄ ахесум̣. бхӯмика̄су пана на̄наттам̣ ахоси.
атха ра̄джа̄ чинтеси – ‘‘путто ме вайаппатто чхаттамасса усса̄петва̄ раджджасирим̣ пассисса̄мӣ’’ти. со са̄кийа̄нам̣ пан̣н̣а̄ни пахин̣и ‘‘путто ме вайаппатто, радждже нам̣ патит̣т̣ха̄песса̄ми, саббе аттано гехесу вайаппатта̄ да̄рика̄ имам̣ гехам̣ песентӯ’’ти. те ран̃н̃о са̄санам̣ сутва̄ – ‘‘кума̄ро кевалам̣ рӯпасампанно, на кин̃чи сиппам̣ джа̄на̄ти, да̄рабхаран̣ам̣ ка̄тум̣ на саккхиссати, на майам̣ дхӣтаро дасса̄ма̄’’ти а̄хам̣су. ра̄джа̄ там̣ паваттим̣ сутва̄ путтасса сантикам̣ гантва̄ таматтхам̣ а̄рочеси. бодхисатто – ‘‘ким̣ сиппам̣ дассетум̣ ват̣т̣атӣ’’ти а̄ха. ‘‘сахассаттха̄мам̣ дханум̣ а̄ропетум̣ ват̣т̣ати, та̄та̄’’ти. ‘‘тена хи а̄хара̄петха̄’’ти а̄ха. ра̄джа̄ а̄хара̄петва̄ ада̄си. там̣ дханум̣ пурисасахассам̣ а̄ропети, пурисасахассам̣ оропети. маха̄пурисо там̣ сара̄санам̣ а̄хара̄петва̄ паллан̇кена нисиннова джийам̣ па̄дан̇гут̣т̣хаке вет̣ха̄петва̄ кад̣д̣ханто па̄дан̇гут̣т̣хакенева дханум̣ а̄ропетва̄ ва̄мена хаттхена дан̣д̣е гахетва̄ даккхин̣ена хаттхена кад̣д̣хитва̄ джийам̣ ропеси. сакаланагарам̣ уппаттана̄ка̄раппаттам̣ ахоси. ‘‘ким̣ есо саддо’’ти ча вутте ‘‘дево гаджджатӣ’’ти а̄хам̣су. атхан̃н̃е ‘‘тумхе на джа̄на̄тха, на дево гаджджати, ан̇гӣрасасса кума̄расса сахассаттха̄мам̣ дханум̣ а̄ропетва̄ джийам̣ пот̣хентасса джийаппаха̄расаддо есо’’ти а̄хам̣су. са̄кийа̄ там̣ сутва̄ та̄ватакенева а̄раддхачитта̄ тут̣т̣хама̄наса̄ ахесум̣.
атха маха̄пурисо – ‘‘ким̣ ка̄тум̣ ват̣т̣атӣ’’ти а̄ха. ат̣т̣хан̇гулабахалам̣ айопат̣т̣ам̣ кан̣д̣ена виджджхитум̣ ват̣т̣атӣти. там̣ виджджхитва̄ – ‘‘ан̃н̃ам̣ ким̣ ка̄тум̣ ват̣т̣атӣ’’ти а̄ха. чатуран̇гулабахалам̣ асанапхалакам̣ виджджхитум̣ ват̣т̣атӣти. тампи виджджхитва̄ – ‘‘ан̃н̃ам̣ ким̣ ка̄тум̣ ват̣т̣атӣ’’ти а̄ха. видаттхибахалам̣ удумбарапхалакам̣ виджджхитум̣ ват̣т̣атӣти. тампи виджджхитва̄ ан̃н̃ам̣ ким̣ ка̄тум̣ ват̣т̣атӣти. тато ‘‘ва̄лукасакат̣а̄нӣ’’ти а̄хам̣су. маха̄сатто ва̄лукасакат̣ампи пала̄ласакат̣ампи винивиджджхитва̄ удаке екӯсабхаппама̄н̣ам̣ кан̣д̣ам̣ песеси тхале ат̣т̣хаусабхаппама̄н̣ам̣. атха нам̣ ‘‘ва̄тин̇ган̣асан̃н̃а̄йа ва̄лам̣ виджджхитум̣ ват̣т̣атӣ’’ти а̄хам̣су. ‘‘тена хи йоджанаматтам̣ ва̄тин̇ган̣ам̣ бандха̄петха̄’’ти ватва̄ йоджанаматтаке ва̄тин̇ган̣асан̃н̃а̄йа ва̄лам̣ бандха̄петва̄ раттандхака̄ре мегхапат̣алехи чханна̄су диса̄су кан̣д̣ам̣ кхипи. там̣ гантва̄ йоджанаматтаке ва̄лам̣ пха̄летва̄ патхавим̣ па̄виси. на кевалам̣ еттакамева, там̣дивасам̣ маха̄пурисо локе ваттама̄нам̣ сиппам̣ саббамева дассеси.
атха са̄кийа̄ аттано дхӣтаро алан̇каритва̄ песайим̣су. чатта̄лӣсасахасса̄ на̄т̣акиттхийо ахесум̣. ра̄хулама̄та̄ пана девӣ аггамахесӣ ахоси. маха̄пурисо девакума̄ро вийа сурайуватӣхи паривуто нарайуватӣхи паривуто ниппурисехи турийехи парича̄рийама̄но маха̄сампаттим̣ анубхавама̄но утува̄рена утува̄рена тесу тӣсу па̄са̄десу вихарати. атхекадивасам̣ бодхисатто уййа̄набхӯмим̣ гантука̄мо са̄ратхим̣ а̄мантетва̄ – ‘‘ратхам̣ йоджехи уййа̄набхӯмим̣ пассисса̄мӣ’’ти а̄ха. со ‘‘са̄дхӯ’’ти пат̣иссун̣итва̄ маха̄рахам̣ вараручиратхиракуббаравараттам̣ тхиратаранемина̄бхим̣ вараканакараджатаман̣иратанакхачитаӣса̄мукхам̣ наваканакараджатата̄ракакхачитанемипассам̣ самосаритавивидхасурабхикусумада̄масассирикам̣ равиратхасадисадассанӣйам̣ вараратхам̣ самалан̇каритва̄ сасикумудасадисаван̣н̣е анилагарул̣аджаве а̄джа̄нӣйе чатта̄ро ман̇галасиндхаве йоджетва̄ бодхисаттасса пат̣иведеси. бодхисатто девавима̄насадисам̣ там̣ ратхаварама̄руйха уййа̄на̄бхимукхо па̄йа̄си.
атха девата̄ ‘‘сиддхаттхакума̄расса абхисамбуджджханака̄ло а̄санно, пуббанимиттамасса дассесса̄ма̄’’ти екам̣ девапуттам̣ джара̄джаджджарасарӣрам̣ кхан̣д̣адантам̣ палитакесам̣ ван̇кагаттам̣ дан̣д̣ахаттхам̣ паведхама̄нам̣ катва̄ дассесум̣. там̣ бодхисатто чева са̄ратхи ча пассанти. тато бодхисатто – ‘‘са̄ратхи ко на̄меса пурисо кеса̄писса на йатха̄ ан̃н̃еса’’нти маха̄пада̄насутте (дӣ. ни. 2.43 а̄дайо) а̄гатанайенева пуччхитва̄ тасса вачанам̣ сутва̄ – ‘‘дхираттху вата, бхо, джа̄ти, йатра хи на̄ма джа̄тасса джара̄ пан̃н̃а̄йиссатӣ’’ти (дӣ. ни. 2.45, 47) сам̣виггахадайо татова пат̣иниваттитва̄ па̄са̄дамева абхирухи.
ра̄джа̄ ‘‘ким̣ка̄ран̣а̄ мама путто пат̣иниваттӣ’’ти пуччхи. ‘‘джин̣н̣апурисам̣ дисва̄, дева̄’’ти. тато кампама̄нама̄насо ра̄джа̄ ад̣д̣хайоджане а̄раккхам̣ т̣хапеси. пунекадивасам̣ бодхисатто уййа̄нам̣ гаччханто та̄хи ева девата̄хи ниммитам̣ бйа̄дхитан̃ча пурисам̣ дисва̄ пуриманайенева пуччхитва̄ сам̣виггахадайо ниваттитва̄ па̄са̄дамева абхирухи. ра̄джа̄ пуччхитва̄ на̄т̣ака̄ни виссаджджеси. ‘‘паббаджджа̄йа ма̄насам̣ асса бхиннам̣ карисса’’нти а̄раккхам̣ вад̣д̣хетва̄ самантато тига̄вутаппама̄н̣е падесе а̄раккхам̣ т̣хапеси.
пунапи бодхисатто екадивасам̣ уййа̄нам̣ гаччханто татхева девата̄хи ниммитам̣ ка̄лан̇катам̣ дисва̄ пуриманайенева пуччхитва̄ сам̣виггахадайо ниваттитва̄ па̄са̄дамабхирухи. ра̄джа̄ ниваттанака̄ран̣ам̣ пуччхитва̄ пуна а̄раккхам̣ вад̣д̣хетва̄ йоджанаппама̄н̣е падесе а̄раккхам̣ т̣хапеси.
пунапи бодхисатто екадивасам̣ уййа̄нам̣ гаччханто татхева девата̄хи ниммитам̣ суниваттхам̣ супа̄рутам̣ паббаджитам̣ дисва̄ – ‘‘ко на̄месо, самма, са̄ратхӣ’’ти са̄ратхим̣ пуччхи. са̄ратхи кин̃ча̄пи буддхуппа̄дасса абха̄ва̄ паббаджитам̣ ва̄ паббаджитагун̣е ва̄ на джа̄на̄ти, девата̄нубха̄вена пана ‘‘паббаджито на̄ма̄йам̣ дева̄’’ти ватва̄ паббаджджа̄йа гун̣ам̣ тасса ван̣н̣еси.
тато бодхисатто паббаджджа̄йа ручим̣ уппа̄детва̄ там̣дивасам̣ уййа̄нам̣ агама̄си. дӣгха̄йука̄ бодхисатта̄ вассасате вассасате атикканте джин̣н̣а̄дӣсу екекам̣ аддасам̣су. амха̄кам̣ пана бодхисатто аппа̄йукака̄ле уппаннатта̄ чатуннам̣ чатуннам̣ ма̄са̄нам̣ аччайена уййа̄нам̣ гаччханто ануккамена екекам̣ аддаса. дӣгхабха̄н̣ака̄ пана̄ху – ‘‘чатта̄ри нимитта̄ни екадивасенева дисва̄ агама̄сӣ’’ти. таттха дивасабха̄гам̣ кӣл̣итва̄ уййа̄нарасаманубхавитва̄ ман̇галапоккхаран̣ийам̣ нхатва̄ аттхан̇гате сӯрийе ман̇галасила̄тале нисӣди атта̄нам̣ алан̇ка̄ра̄петука̄мо. атхасса читта̄ча̄раман̃н̃а̄йа саккена дева̄наминдена а̄н̣атто виссакаммо на̄ма девапутто а̄гантва̄ тассева каппакасадисо хутва̄ диббехи алан̇ка̄рехи алан̇кари. атхасса сабба̄лан̇ка̄расамалан̇катасса саббата̄ла̄вачаресу сака̄ни сака̄ни пат̣ибха̄на̄ни дассайантесу бра̄хман̣есу ча ‘‘джайа нанда̄’’тиа̄дивачанехи сутаман̇галика̄дӣсу на̄наппака̄рехи ман̇галавачанаттхутигхосехи самбха̄вентесу сабба̄лан̇ка̄расамалан̇катам̣ ратхаварам̣ абхирухи. тасмим̣ самайе – ‘‘ра̄хулама̄та̄ путтам̣ виджа̄та̄’’ти сутва̄ суддходанамаха̄ра̄джа̄ – ‘‘путтасса ме тут̣т̣хим̣ ниведетха̄’’ти са̄санам̣ пахин̣и. бодхисатто там̣ сутва̄ – ‘‘ра̄ху джа̄то, бандханам̣ джа̄та’’нти а̄ха. ра̄джа̄ – ‘‘ким̣ ме путто авача̄’’ти пуччхитва̄ там̣ вачанам̣ сутва̄ ‘‘ито пат̣т̣ха̄йа ме натта̄ ‘ра̄хулакума̄ро’твева на̄мам̣ хотӯ’’ти а̄ха.
бодхисаттопи там̣ ратхаварама̄руйха махата̄ парива̄рена атиманорамена сирисобхаггена нагарам̣ па̄виси. тасмим̣ самайе рӯпасирийа̄ гун̣асампаттийа̄ ча акиса̄ киса̄готамӣ на̄ма кхаттийакан̃н̃а̄ упарипа̄са̄давараталагата̄ нагарам̣ пависантасса бодхисаттасса рӯпасирим̣ дисва̄ сан̃джа̄тапӣтисоманасса̄ хутва̄ –
‘‘ниббута̄ нӯна са̄ ма̄та̄, ниббуто нӯна со пита̄;
ниббута̄ нӯна са̄ на̄рӣ, йасса̄йам̣ ӣдисо патӣ’’ти. (дха. са. ат̣т̣ха. нида̄накатха̄; дха. па. ат̣т̣ха. 1.са̄рипуттаттхераваттху; апа. ат̣т̣ха. 1.авидӯренида̄накатха̄; джа̄. ат̣т̣ха. 1.авидӯренида̄накатха̄) –
имам̣ уда̄нам̣ уда̄неси.
бодхисатто там̣ сутва̄ чинтеси – ‘‘айам̣ ме суссаванам̣ вачанам̣ са̄веси, ахан̃хи нибба̄нам̣ гавесанто вичара̄ми, аджджева майа̄ гхара̄ва̄сам̣ чхад̣д̣етва̄ никкхамма паббаджитва̄ нибба̄нам̣ гавеситум̣ ват̣т̣атӣ’’ти. ‘‘айам̣ имисса̄ а̄чарийабха̄го хотӯ’’ти мутта̄ха̄рам̣ кан̣т̣хато омун̃читва̄ киса̄готамийа̄ сатасахассаггханикам̣ парамаратикарам̣ мутта̄ха̄рам̣ песеси. са̄ ‘‘сиддхаттхакума̄ро майи пат̣ибаддхахадайо хутва̄ пан̣н̣а̄ка̄рам̣ песесӣ’’ти соманассаджа̄та̄ ахоси.
бодхисаттопи махата̄ сирисамудайена парамараман̣ӣйам̣ па̄са̄дам̣ абхирухитва̄ сирисайане нипаджджи. та̄вадева нам̣ парипун̣н̣араджаникарасадисаручираваравадана̄ бимбапхаласадисадасанавасана̄ ситавималасамасам̣хита̄вирал̣аварадасана̄ аситанайанакесапа̄са̄ суджа̄тан̃джана̄тинӣлакут̣илабхамука̄ суджа̄тахам̣сасамасам̣хитапайодхара̄ ратикаранаваканакараджатавирачитавараман̣имекхала̄ паригатавипулагханаджагханатат̣а̄ карикарасаннибхоруйугала̄ наччагӣтава̄дитесу кусала̄ сурайуватисадисарӯпасобха̄ варайуватийо мадхурарава̄ни турийа̄ни гахетва̄ маха̄пурисам̣ сампарива̄ретва̄ рама̄пайантийо наччагӣтава̄дита̄ни пайоджайим̣су. бодхисатто пана килесесу вираттачиттата̄йа наччагӣта̄дӣсу анабхирато мухуттам̣ ниддам̣ окками.
та̄ там̣ дисва̄ ‘‘йассаттха̄йа начча̄дӣни майам̣ пайоджема, со ниддам̣ упагато, ида̄ни киматтхам̣ килама̄ма̄’’ти гахита̄ни турийа̄ни аджджхоттхаритва̄ нипаджджим̣су, гандхателаппадӣпа̄ ча джха̄йанти. бодхисатто пабуджджхитва̄ сайанапит̣т̣хе паллан̇кена нисинно аддаса та̄ иттхийо турийабхан̣д̣а̄ни аваттхаритва̄ нидда̄йантийо паггхаритала̄ла̄ килиннакаполагатта̄, екачча̄ данте кха̄дантийо, екачча̄ ка̄каччхантийо, екачча̄ виппалапантийо, екачча̄ виват̣амукха̄, екачча̄ апагатавасанарасана̄, па̄кат̣абӣбхаччхасамба̄дхат̣т̣ха̄на̄, екачча̄ вимутта̄куласироруха̄ суса̄нарӯпарӯпам̣ дха̄райама̄на̄ сайим̣су. маха̄сатто та̄сам̣ там̣ виппака̄рам̣ дисва̄ бхиййосоматта̄йа ка̄месу вираттачитто ахоси. тасса пана алан̇катапат̣ийаттам̣ дасасатанайанабхаванасадисам̣ ручирасобхампи па̄са̄давараталам̣ апавиддхаматасарӣракун̣апабхаритам̣ а̄макасуса̄намива парамапат̣иккӯлам̣ упат̣т̣ха̄си. тайопи бхава̄ а̄диттабхаванасадиса̄ хутва̄ упат̣т̣хахим̣су. ‘‘упаддутам̣ вата, бхо, упассат̣т̣хам̣ вата бхо’’ти ча ва̄чам̣ паваттеси. ативийа паббаджджа̄йа читтам̣ нами.
со ‘‘аджджева майа̄ маха̄бхиниккхаманам̣ никкхамитум̣ ват̣т̣атӣ’’ти сирисайанато ут̣т̣ха̄йа два̄расамӣпам̣ гантва̄ – ‘‘ко еттха̄’’ти а̄ха. умма̄ре сӣсам̣ катва̄ нипанно чханно а̄ха – ‘‘ахам̣, аййапутта, чханно’’ти. атха маха̄пурисо – ‘‘ахам̣ аджджа маха̄бхиниккхаманам̣ никкхамитука̄мо, на кан̃чи пат̣иведитва̄ сӣгхамекам̣ атиджайам̣ синдхавам̣ каппехӣ’’ти. со ‘‘са̄дху, дева̄’’ти ассабхан̣д̣акам̣ гахетва̄ ассаса̄лам̣ гантва̄ гандхателаппадӣпесу джалантесу суманапат̣т̣авита̄насса хет̣т̣ха̄ парамараман̣ӣйе бхӯмибха̄ге т̣хитам̣ аримантхакам̣ кан̣д̣акам̣ туран̇гаварам̣ дисва̄ – ‘‘аджджа майа̄ аййапуттасса никкхаманаттха̄йа имамева ман̇галахайам̣ каппетум̣ ват̣т̣атӣ’’ти кан̣д̣акам̣ каппеси. со каппийама̄нова ан̃н̃а̄си – ‘‘айам̣ каппана̄ атига̄л̣ха̄, ан̃н̃есу дивасесу уййа̄накӣл̣ам̣ гаманака̄ле каппана̄ вийа на хоти. ниссам̣сайам̣ аджджева аййапутто маха̄бхиниккхаманам̣ никкхамиссатӣ’’ти. тато тут̣т̣хама̄насо маха̄хаситам̣ хаси. со на̄до там̣ сакалакапилаваттхупурам̣ унна̄дам̣ кареййа, девата̄ пана саннирумбхитва̄ на кассачи сотум̣ адам̣су.
бодхисатто ‘‘путтам̣ та̄ва пассисса̄мӣ’’ти чинтетва̄ т̣хитат̣т̣ха̄нато ут̣т̣ха̄йа ра̄хулама̄туйа̄ васанат̣т̣ха̄нам̣ гантва̄ габбхадва̄рам̣ вивари. тасмим̣ кхан̣е антогаббхе гандхателаппадӣпо джха̄йати. ра̄хулама̄та̄ суманамаллика̄дӣнам̣ амбан̣аматтена аттиппакин̣н̣е варасайане путтасса маттхаке хаттхам̣ т̣хапетва̄ нидда̄йати. бодхисатто умма̄ре па̄дам̣ т̣хапетва̄ т̣хитакова олокетва̄ – ‘‘сача̄хам̣ девийа̄ хаттхам̣ апанетва̄ мама путтам̣ ган̣хисса̄ми, девӣ пабуджджхиссати, евам̣ ме абхиниккхаманасса антара̄йо бхависсати. буддхо хутва̄ва а̄гантва̄ путтам̣ пассисса̄мӣ’’ти чинтетва̄ па̄са̄даталато отаритва̄ ассасса самӣпам̣ гантва̄ евама̄ха – ‘‘та̄та кан̣д̣ака, твам̣ аджджа екараттим̣ мам̣ та̄райа, ахам̣ там̣ нисса̄йа буддхо хутва̄ садевакам̣ локам̣ та̄ресса̄мӣ’’ти. тато уллан̇гхитва̄ кан̣д̣акасса пит̣т̣хим̣ абхирухи. кан̣д̣ако гӣвато пат̣т̣ха̄йа а̄йа̄мато ат̣т̣ха̄расахаттхо хоти таданурӯпена уббедхена саманна̄гато рӯпаггаджавабаласампанно саббасето дхотасан̇кхасадисадассанӣйаван̣н̣о. тато бодхисатто варатуран̇гапит̣т̣хигато чханнам̣ ассасса ва̄ладхим̣ га̄ха̄петва̄ ад̣д̣хараттасамайе нагарасса маха̄два̄рам̣ сампатто.
тада̄ пана ра̄джа̄ пуббева бодхисаттасса гаманапат̣иседханаттха̄йа двӣсу два̄ракава̄т̣есу екекам̣ пурисасахассена виваритаббам̣ ка̄ретва̄ таттха бахупурисе а̄раккхам̣ т̣хапеси. бодхисатто кира пурисаган̣ана̄йа кот̣исатасахассасса балам̣ дха̄реси, хаттхиган̣ана̄йа кот̣исахассасса. тасма̄ со чинтеси – ‘‘йади два̄рам̣ на виварӣйати, аджджа кан̣д̣акасса пит̣т̣хе нисинно чханнам̣ ва̄ладхим̣ га̄ха̄петва̄ тена саддхим̣йева кан̣д̣акам̣ ӯрӯхи ниппӣл̣етва̄ ат̣т̣ха̄расахаттхам̣ па̄ка̄рам̣ уппатитва̄ атиккамеййа’’нти. чханно чинтеси – ‘‘саче два̄рам̣ на уггха̄пайати, ахам̣ аййапуттам̣ кхандхе катва̄ кан̣д̣акам̣ даккхин̣ахаттхена париккхипанто упакаччхаке катва̄ уппатитва̄ па̄ка̄рам̣ атиккамисса̄мӣ’’ти. кан̣д̣ако чинтеси – ‘‘ахам̣ два̄ре авиварийама̄не йатха̄нисиннамева аййапуттам̣ гахитава̄ладхина̄ чханнена саддхим̣ уппатитва̄ па̄ка̄расса пурато патит̣т̣хахисса̄мӣ’’ти. евамева тайо пуриса̄ чинтайим̣су. два̄ре адхиваттха̄ девата̄ маха̄два̄рам̣ виварим̣су.
тасмим̣ кхан̣е ма̄ро па̄пима̄ ‘‘маха̄саттам̣ ниваттесса̄мӣ’’ти а̄гантва̄ гаганатале т̣хатва̄ а̄ха –
‘‘ма̄ никкхама маха̄вӣра, ито те саттаме дине;
диббам̣ ту чаккаратанам̣, аддха̄ па̄ту бхависсати. –
двисахассапариттадӣпапарива̄ра̄нам̣ чатуннам̣ маха̄дӣпа̄нам̣ раджджам̣ ка̄рессаси, ниватта, ма̄риса̄’’ти. маха̄пурисо а̄ха ‘‘коси тва’’нти. ахам̣ васаваттӣти.
‘‘джа̄на̄махам̣ маха̄ра̄джа, майхам̣ чаккасса самбхавам̣;
анаттхикохам̣ раджджена, гаччха твам̣ ма̄ра ма̄ идха.
‘‘сакалам̣ дасасахассампи, локадха̄тумахам̣ пана;
унна̄детва̄ бхависса̄ми, буддхо локе вина̄йако’’ти. –
а̄ха. со таттхевантарадха̄йи.
маха̄сатто екӯнаттим̣савассака̄ле хаттхагатам̣ чаккаваттираджджам̣ кхел̣апин̣д̣ам̣ вийа анапеккхо чхад̣д̣етва̄ чаккаваттисиринива̄сабхӯта̄ ра̄джабхавана̄ никкхамитва̄ а̄са̄л̣хипун̣н̣ама̄йа уттара̄са̄л̣ханаккхатте ваттама̄не нагарато никкхамитва̄ нагарам̣ апалокетука̄мо ахоси. витаккасаманантарамева часса кула̄лачаккам̣ вийа со бхӯмиппадесо париватти. йатха̄т̣хитова маха̄сатто капилаваттхупурам̣ дисва̄ тассим̣ бхӯмиппадесе кан̣д̣аканиваттанам̣ на̄ма четийат̣т̣ха̄нам̣ дассетва̄ гантаббамага̄бхимукхам̣йева кан̣д̣акам̣ катва̄ па̄йа̄си махата̄ сакка̄рена ул̣а̄рена сирисамудайена. тада̄ маха̄сатте гаччханте тасса пурато девата̄ сат̣т̣хи укка̄сатасахасса̄ни дха̄райим̣су, татха̄ паччхато сат̣т̣хи даккхин̣ато сат̣т̣хи укка̄сатасахасса̄ни, татха̄ ва̄мапассато. апара̄ девата̄ сурабхикусумама̄ла̄да̄мачанданачун̣н̣ача̄марадхаджапат̣а̄ка̄хи саккаронтийо парива̄ретва̄ агамам̣су. дибба̄ни сан̇гӣта̄ни анека̄ни ча турийа̄ни ваджджим̣су.
имина̄ сирисамудайена гаччханто бодхисатто екараттенева тӣн̣и раджджа̄ни атиккамма тим̣сайоджаникам̣ маггам̣ гантва̄ анома̄надӣтӣрам̣ сампа̄пун̣и. атха бодхисатто надӣтӣре т̣хатва̄ чханнам̣ пуччхи – ‘‘ка̄ на̄ма̄йам̣ надӣ’’ти? ‘‘анома̄ на̄ма, дева̄’’ти. ‘‘амха̄кампи паббаджджа̄ анома̄ бхависсатӣ’’ти пан̣хийа̄ ассам̣ гхат̣т̣енто ассасса сан̃н̃ам̣ ада̄си. ассо уллан̇гхитва̄ ат̣т̣хаусабхавиттха̄ра̄йа надийа̄ па̄риматӣре ат̣т̣ха̄си. бодхисатто ассапит̣т̣хито оруйха муттара̄сисадисе ва̄лука̄пулине т̣хатва̄ чханнам̣ а̄мантеси – ‘‘самма чханна, твам̣ майхам̣ а̄бхаран̣а̄ни чева кан̣д̣акан̃ча а̄да̄йа гаччха, ахам̣ паббаджисса̄мӣ’’ти. чханно, ‘‘ахампи, дева, паббаджисса̄мӣ’’ти. бодхисатто а̄ха – ‘‘на лаббха̄ тайа̄ паббаджитум̣, гаччхева тва’’нти тиккхаттум̣ нива̄ретва̄ а̄бхаран̣а̄ни чева кан̣д̣акан̃ча пат̣иччха̄петва̄ чинтеси – ‘‘име майхам̣ кеса̄ саман̣аса̄руппа̄ на хонти, те кхаггена чхиндисса̄мӣ’’ти даккхин̣ена хаттхена параманиситамасиварам̣ гахетва̄ ва̄махаттхена мол̣ийа̄ саддхим̣ чӯл̣ам̣ гахетва̄ чхинди, кеса̄ дван̇гуламатта̄ хутва̄ даккхин̣ато а̄ват̣т̣ама̄на̄ сӣсе аллӣйим̣су. тесам̣ пана кеса̄нам̣ йа̄ваджӣвам̣ тадева пама̄н̣ам̣ ахоси, массу ча таданурӯпам̣, пуна кесамассуоха̄ран̣акиччамписса на̄хоси. бодхисатто саха мол̣ийа̄ чӯл̣ам̣ гахетва̄ – ‘‘сача̄хам̣ буддхо бхависса̄ми, а̄ка̄се тит̣т̣хату, но че, бхӯмийам̣ пататӯ’’ти а̄ка̄се кхипи. там̣ чӯл̣а̄ман̣ибандханам̣ йоджанаппама̄н̣ам̣ т̣ха̄нам̣ гантва̄ а̄ка̄се ат̣т̣ха̄си.
атха сакко девара̄джа̄ диббена чаккхуна̄ олокенто йоджаникена ратаначан̇кот̣акена там̣ пат̣иггахетва̄ та̄ватим̣сабхаване тийоджанам̣ саттаратанамайам̣ чӯл̣а̄ман̣ичетийам̣ на̄ма патит̣т̣ха̄песи. йатха̄ха –
‘‘чхетва̄на мол̣им̣ варагандхава̄ситам̣, веха̄йасам̣ уккхипи аггапуггало;
сахассанетто сираса̄ пат̣иггахи, суван̣н̣ачан̇кот̣аварена ва̄саво’’ти. (ма. ни. ат̣т̣ха. 1.222; сам̣. ни. ат̣т̣ха. 2.2.12; апа. ат̣т̣ха. 1.авидӯренида̄накатха̄; джа̄. ат̣т̣ха. 1.авидӯренида̄накатха̄);
пуна бодхисатто чинтеси – ‘‘има̄ни ка̄сикаваттха̄ни махаггха̄ни, на майхам̣ саман̣аса̄руппа̄нӣ’’ти. атхасса кассапабуддхака̄ле пура̄н̣асаха̄йако гхат̣ика̄рамаха̄брахма̄ екам̣ буддхантарам̣ вина̄сабха̄ва̄ппаттена миттабха̄вена чинтеси – ‘‘аджджа ме саха̄йако маха̄бхиниккхаманам̣ никкханто, саман̣апариккха̄рамасса гахетва̄ гаччхисса̄мӣ’’ти.
‘‘тичӣваран̃ча патто ча, ва̄си сӯчи ча бандханам̣;
парисса̄ванан̃ча ат̣т̣хете, йуттайогасса бхиккхуно’’ти. (дӣ. ни. ат̣т̣ха. 1.215; ма. ни. ат̣т̣ха. 1.294; 2.349; а. ни. ат̣т̣ха. 2.4.198; па̄ра̄. ат̣т̣ха. 1.45 падабха̄джанӣйаван̣н̣ана̄; апа. ат̣т̣ха. 1.авидӯренида̄накатха̄; джа̄. ат̣т̣ха. 1.авидӯренида̄накатха̄; маха̄ни. ат̣т̣ха. 206) –
име ат̣т̣ха саман̣апариккха̄ре а̄харитва̄ ада̄си. маха̄пурисо арахаддхаджам̣ нива̄сетва̄ уттамам̣ паббаджджа̄весам̣ гахетва̄ са̄т̣акайугалам̣ а̄ка̄се кхипи. там̣ маха̄брахма̄ пат̣иггахетва̄ брахмалоке два̄дасайоджаникам̣ саббаратанамайам̣ четийам̣ катва̄ там̣ анто паккхипитва̄ т̣хапеси. атха нам̣ маха̄сатто – ‘‘чханна, мама вачанена ма̄та̄питӯнам̣ а̄рогйам̣ вадехӣ’’ти ватва̄ уййоджеси. тато чханно маха̄пурисам̣ вандитва̄ падаккхин̣ам̣ катва̄ пакка̄ми. кан̣д̣ако пана чханнена саддхим̣ мантайама̄насса бодхисаттасса вачанам̣ сун̣анто т̣хатва̄ – ‘‘наттхи да̄ни майхам̣ пуна са̄мино дассана’’нти чаккхупатхамасса виджаханто вийогадуккхамадхива̄сетум̣ асакконто хадайена пхалитена ка̄лам̣ катва̄ сурарипудурабхибхаване та̄ватим̣сабхаване кан̣д̣ако на̄ма девапутто хутва̄ ниббатти. тасса уппатти вималаттхавила̄синийа̄ вима̄наваттхут̣т̣хакатха̄йа гахетабба̄. чханнасса пат̣хамам̣ екова соко ахоси. со кан̣д̣акасса ка̄лакирийа̄йа дутийена сокена пӣл̣ийама̄но роданто паридеванто дуккхена агама̄си.
бодхисаттопи паббаджитва̄ тасмим̣йева падесе анупийам̣ на̄ма амбаванам̣ аттхи, таттхева сатта̄хам̣ паббаджджа̄сукхена вӣтина̄метва̄ тато паччха̄ сан̃джха̄ппабха̄нуран̃джитасалиладхарасам̣вуто сарадасамайе парипун̣н̣араджаникаро вийа ка̄са̄ваварасам̣вуто екакопи анекаджанапаривуто вийа вирочама̄но там̣ ванава̄симигапаккхӣнам̣ найана̄матапа̄намива каронто екачаро сӣхо вийа нарасӣхо маттама̄тан̇гавила̄сага̄мӣ самасса̄сенто вийа васундхарам̣ па̄даталехи екадивасенева тим̣сайоджаникам̣ маггам̣ гантва̄ уттун̇гатаран̇габхан̇гам̣ асан̇гам̣ ган̇гам̣ надим̣ уттаритва̄ ратанаджутивисаравира̄джитавараручирара̄джагахам̣ ра̄джагахам̣ на̄ма нагарам̣ па̄виси. пависитва̄ ча пана сапада̄нам̣ пин̣д̣а̄йа чари. сакалам̣ пана там̣ нагарам̣ бодхисаттасса рӯпадассанена дханапа̄лаке павит̣т̣хе там̣ нагарам̣ вийа асуринде павит̣т̣хе деванагарам̣ вийа сан̇кхобхамагама̄си. пин̣д̣а̄йа чаранте маха̄пурисе нагарава̄сино манусса̄ маха̄саттасса рӯпадассанена сан̃джа̄тапӣтисоманасса̄ джа̄тавимхита̄ бодхисаттасса рӯпадассана̄ваджджитахадайа̄ ахесум̣.
тесам̣ манусса̄нам̣ ан̃н̃атаро ан̃н̃атарамевама̄ха – ‘‘кинну йам̣, бхо, ра̄хубхайена нигӯл̣хакиран̣аджа̄ло пун̣н̣ачандо мануссалокама̄гато’’ти. таман̃н̃о ситам̣ катва̄ евама̄ха – ‘‘ким̣ катхеси, самма, када̄ на̄ма тайа̄ пун̣н̣ачандо мануссалокама̄гато дит̣т̣хапуббо, нану еса кусумакетука̄мадево весантарама̄да̄йа амха̄кам̣ маха̄ра̄джасса на̄гара̄нан̃ча парамалӣл̣а̄вибхӯтим̣ дисва̄ кӣл̣итума̄гато’’ти. таман̃н̃о ситам̣ катва̄ евама̄ха – ‘‘ким̣, бхо, твам̣ умматтоси, нану ка̄мо иссаракодхахута̄санапаридад̣д̣хасарӣро сурапатидасасатанайано есо амарапурасан̃н̃а̄йа идха̄гато’’ти! таман̃н̃о ӣсакам̣ хаситва̄ – ‘‘ким̣ вадеси, бхо, те пубба̄паравиродхам̣, куто панасса дасасатанайана̄ни, куто ваджирам̣, куто ера̄ван̣о. аддха̄ брахма̄ еса бра̄хман̣аджанам̣ паматтам̣ н̃атва̄ ведаведан̇га̄дӣсу нийоджанаттха̄йа а̄гато’’ти. те саббепи апаса̄детва̄ ан̃н̃о пан̣д̣итаджа̄тико евама̄ха – ‘‘нева̄йам̣ пун̣н̣ачандо, на ча ка̄мадево, на̄пи дасасатанайано, на ча̄пи брахма̄, саббалокана̄йако саттха̄ еса аччхарийамануссо’’ти.
евам̣ саллапантесу ева на̄гаресу ра̄джапуриса̄ гантва̄ там̣ паваттим̣ ран̃н̃о бимбиса̄расса а̄рочесум̣ – ‘‘дева, дево ва̄ гандхаббо ва̄ уда̄ху на̄гара̄джа̄ ва̄ йаккхо ва̄ ко ну ва̄ амха̄кам̣ нагаре пин̣д̣а̄йа чаратӣ’’ти. ра̄джа̄ там̣ сутва̄ упарипа̄са̄датале т̣хатва̄ маха̄пурисам̣ дисва̄ аччхарийаббхутачиттаджа̄то ра̄джапурисе а̄н̣а̄песи – ‘‘гаччхатха, бхан̣е, там̣ вӣмам̣сатха, саче амануссо бхависсати, нагара̄ никкхамитва̄ антарадха̄йиссати, саче девата̄ бхависсати, а̄ка̄сена гамиссати, саче на̄гара̄джа̄ бхависсати, патхавийам̣ нимуджджитва̄ гамиссати, саче мануссо бхависсати, йатха̄ладдхам̣ бхиккхам̣ парибхун̃джиссатӣ’’ти.
маха̄пурисопи сантиндрийо сантама̄насо рӯпасобха̄йа маха̄джанасса найана̄ни а̄кад̣д̣хенто вийа йугаматтам̣ пеккхама̄но миссакабхаттам̣ йа̄панаматтам̣ сам̣харитва̄ павит̣т̣хадва̄ренева нагара̄ никкхамитва̄ пан̣д̣авапаббатаччха̄йа̄йа пураттха̄бхимукхо нисӣдитва̄ а̄ха̄рам̣ паччавеккхитва̄ ниббика̄ро парибхун̃джи. тато ра̄джапуриса̄ гантва̄ там̣ паваттим̣ ран̃н̃о а̄рочесум̣. тато дӯтавачанам̣ сутва̄ магадха̄дхипати ра̄джа̄ ба̄ладжанехи дурануса̄ро меруманда̄раса̄ро саттаса̄ро бимбиса̄ро бодхисаттасса гун̣ассаваненева сан̃джа̄тадассанакутӯхало вегена нагарато никкхамитва̄ пан̣д̣авапаббата̄бхимукхо гантва̄ йа̄на̄ оруйха бодхисаттасса сантикам̣ гантва̄ тена ката̄нун̃н̃о бандхуджанасинехасӣтале сила̄тале нисӣдитва̄ бодхисаттасса ирийа̄патхе пасӣдитва̄ катапат̣исантха̄ро на̄маготта̄дӣни пуччхитва̄ бодхисаттасса саббам̣ иссарийам̣ ниййа̄теси. бодхисатто – ‘‘майхам̣, маха̄ра̄джа, ваттхука̄мехи ва̄ килесака̄мехи ва̄ аттхо наттхи. ахан̃хи парама̄бхисамбодхим̣ паттхайанто никкханто’’ти а̄ха. ра̄джа̄ анекаппака̄рена йа̄чантопи тасса читтам̣ алабхитва̄ – ‘‘аддха̄ буддхо бхависсати, буддхабхӯтена пана тайа̄ пат̣хамам̣ мама виджитам̣ а̄гантабба’’нти ватва̄ нагарам̣ павит̣т̣хо.
‘‘атха ра̄джагахам̣ варара̄джагахам̣, нарара̄джаваре нагарам̣ ту гате;
гирира̄джаваро мунира̄джаваро, мигара̄джагато сугатопи гато’’.
атха бодхисатто анупуббена ча̄рикам̣ чарама̄но а̄л̣а̄ран̃ча ка̄ла̄мам̣ удакан̃ча ра̄мапуттам̣ упасан̇камитва̄ ат̣т̣ха сама̄паттийо ниббаттетва̄ – ‘‘на̄йам̣ магго бодхийа̄’’ти там̣ сама̄паттибха̄ванам̣ аналан̇каритва̄ маха̄падха̄нам̣ падахитука̄мо урувелам̣ гантва̄ – ‘‘раман̣ӣйо вата̄йам̣ бхӯмибха̄го’’ти таттхева ва̄сам̣ упагантва̄ маха̄падха̄нам̣ падахи. лаккхан̣апаригга̄хакабра̄хман̣а̄нам̣ чатта̄ро путта̄ кон̣д̣ан̃н̃о бра̄хман̣о ча̄ти име пан̃ча джана̄ пат̣хамам̣йева паббаджита̄ га̄манигамара̄джадха̄нӣсу бхиккха̄чарийам̣ чаранта̄ таттха бодхисаттам̣ сампа̄пун̣им̣су. атха нам̣ чхаббасса̄ни маха̄падха̄нам̣ падахантам̣ – ‘‘ида̄ни буддхо бхависсати, ида̄ни буддхо бхависсатӣ’’ти паривен̣асаммаджджана̄дика̄йа ваттапат̣ипаттийа̄ упат̣т̣хахама̄на̄ сантика̄вачара̄васса ахесум̣. бодхисаттопи – ‘‘кот̣иппаттам̣ дуккарам̣ карисса̄мӣ’’ти екатилатан̣д̣ула̄дӣхи вӣтина̄меси. саббасопи а̄ха̄рупаччхедам̣ ака̄си. девата̄пи ломакӯпехи диббоджам̣ упаха̄райама̄на̄ паккхипим̣су.
атхасса та̄йа нира̄ха̄рата̄йа парамакисабха̄ваппаттака̄йасса суван̣н̣аван̣н̣о ка̄йо ка̄л̣аван̣н̣о ахоси, дваттим̣самаха̄пурисалаккхан̣а̄ни пат̣иччханна̄ни ахесум̣. атха бодхисатто дуккарака̄рика̄йа антам̣ гантва̄ – ‘‘на̄йам̣ магго бодхийа̄’’ти ол̣а̄рикам̣ а̄ха̄рам̣ а̄ха̄ретум̣ га̄манигамесу пин̣д̣а̄йа чаритва̄ а̄ха̄рам̣ а̄хари. атхасса дваттим̣самаха̄пурисалаккхан̣а̄ни па̄катика̄ни ахесум̣, ка̄йо суван̣н̣аван̣н̣о ахоси. атха пан̃чаваггийа̄ бхиккхӯ там̣ дисва̄ – ‘‘айам̣ чхаббасса̄ни дуккарака̄рикам̣ каронтопи саббан̃н̃утам̣ пат̣ивиджджхитум̣ на̄саккхи, ида̄ни га̄манигамара̄джадха̄нӣсу пин̣д̣а̄йа чаритва̄ ол̣а̄рикам̣ а̄ха̄рам̣ а̄харийама̄но ким̣ саккхиссати, ба̄хуллико еса падха̄навиббханто, ким̣ но имина̄’’ти маха̄пурисам̣ паха̄йа ба̄ра̄н̣асийам̣ исипатанам̣ агамам̣су.
атха маха̄пурисо виса̄кхапун̣н̣ама̄йа урувела̄йам̣ сена̄нигаме сена̄кут̣умбикасса гехе ниббатта̄ суджа̄та̄ на̄ма да̄рика̄ ахоси. та̄йа сампаса̄данаджа̄та̄йа диннам̣ паккхиттадиббоджам̣ мадхупа̄йа̄сам̣ парибхун̃джитва̄ суван̣н̣апа̄тим̣ гахетва̄ неран̃джара̄йа пат̣исотам̣ кхипитва̄ ка̄л̣ана̄гара̄джам̣ супантам̣ бодхеси. атха бодхисатто неран̃джара̄тӣре сурабхикусумасамалан̇кате нӣлобха̄се манораме са̄лаване дива̄виха̄рам̣ катва̄ са̄йанхасамайе девата̄хи алан̇катена маггена бодхируккха̄бхимукхо па̄йа̄си. девана̄гайаккхасиддха̄дайо диббехи ма̄ла̄гандхавилепанехи пӯджайим̣су. тасмим̣ самайе соттхийо на̄ма тин̣аха̄рако тин̣ам̣ а̄да̄йа пат̣ипатхе а̄гаччханто маха̄пурисасса а̄ка̄рам̣ н̃атва̄ ат̣т̣ха тин̣амут̣т̣хийо ада̄си. бодхисатто тин̣ам̣ гахетва̄ аситан̃джанагирисан̇ка̄сам̣ а̄чарантамива динакараджа̄лам̣ сакахадайамива карун̣а̄сӣталам̣ сӣтаччха̄йам̣ вивидхавихагаган̣асампа̄тавирахитам̣ мандама̄рутерита̄йа гханаса̄кха̄йа самалан̇катам̣ наччантамива пӣтийа̄ ран̃джама̄намива ча таруган̣а̄нам̣ вирочама̄навиджайатарумассаттхабодхируккхамӯламупагантва̄ ассаттхадумара̄джам̣ тиккхаттум̣ падаккхин̣ам̣ катва̄ пуббуттарадиса̄бха̄ге т̣хито та̄ни тин̣а̄ни агге гахетва̄ ча̄леси. та̄вадева чуддасахаттхо паллан̇ко ахоси. та̄ни ча тин̣а̄ни читтака̄рена лекха̄гахита̄ни вийа ахесум̣. бодхисатто таттха чуддасахаттхе тин̣асантхаре тисандхипаллан̇кам̣ а̄бхуджитва̄ чатуран̇гасаманна̄гатавӣрийам̣ адхит̣т̣хахитва̄ суван̣н̣апӣт̣хе т̣хапитараджатаккхандхам̣ вийа ча пан̃н̃а̄сахаттхам̣ бодхиккхандхам̣ пит̣т̣хито катва̄ упари ман̣ичхаттена вийа бодхиса̄кха̄хи дха̄рийама̄но нисӣди. суван̣н̣аван̣н̣е панасса чӣваре бодхиан̇кура̄ патама̄на̄ суван̣н̣апат̣т̣е пава̄л̣а̄ вийа никкхитта̄ вирочайим̣су.
бодхисатте пана таттха нисиннейева васаваттима̄ро девапутто – ‘‘сиддхаттхакума̄ро мама висайаматиккамитука̄мо, на да̄на̄хаматиккамитумасса дасса̄мӣ’’ти ма̄рабаласса таматтхам̣ а̄рочетва̄ ма̄рабалама̄да̄йа никкхами. са̄ кира ма̄расена̄ ма̄расса пурато два̄дасайоджана̄ ахоси, татха̄ даккхин̣ато ча ва̄мапассато ча, паччхато пана чаккава̄л̣апарийантам̣ катва̄ т̣хита̄, уддхам̣ навайоджануббедха̄ ахоси. йасса̄ пана уннадантийа̄ саддо навайоджанасахассато пат̣т̣ха̄йа патхавиундрийанасаддо вийа суййати. тасмим̣ самайе сакко девара̄джа̄ виджайуттарам̣ на̄ма сан̇кхам̣ дхамама̄но ат̣т̣ха̄си. со кира сан̇кхо вӣсахаттхасатико ахоси. пан̃часикхо гандхаббадевапутто тига̄вута̄йатам̣ бел̣увапан̣д̣увӣн̣ам̣ а̄да̄йа ва̄дайама̄но ман̇галайутта̄ни гӣта̄ни га̄йама̄но ат̣т̣ха̄си. суйа̄мо девара̄джа̄ тига̄вута̄йатам̣ сарадасамайараджаникарасассирикам̣ диббача̄марам̣ гахетва̄ мандам̣ мандам̣ бӣджайама̄но ат̣т̣ха̄си. брахма̄ ча сахампати тийоджанавиттхатам̣ дутийамива пун̣н̣ачандам̣ сетаччхаттам̣ бхагавато уддхам̣ дха̄ретва̄ ат̣т̣ха̄си. маха̄ка̄л̣опи на̄гара̄джа̄ асӣтийа̄ на̄гана̄т̣акасахассехи паривуто тхутисан̇гӣта̄ни паваттенто маха̄саттам̣ намассама̄но ат̣т̣ха̄си. дасасу чаккава̄л̣асахассесу девата̄йо на̄на̄видхехи сурабхикусумада̄мадхӯпачун̣н̣а̄дӣхи пӯджайама̄на̄ са̄дхука̄рам̣ паваттайама̄на̄ ат̣т̣хам̣су.
атха ма̄ро девапутто дийад̣д̣хайоджанасатикам̣ химагирисикхарасадисам̣ парамаручирадассанам̣ гиримекхалам̣ на̄ма ратанакхачитаварава̄ран̣ам̣ арива̄ран̣ава̄ран̣ам̣ абхирухитва̄ ба̄хусахассам̣ ма̄петва̄ аггахитаггахан̣ена на̄на̄вудха̄ни аггаха̄песи. ма̄рапариса̄пи асипхарасусарасаттисабала̄ самусситадханумусала-пха̄ла-сан̇ку-кунта-томара-упала-лагул̣а-валайа-кан̣айа-каппан̣а-чаккакат̣акадха̄ра̄руру- сӣха-кхагга-сарабха-вара̄ха-бйаггха-ва̄нарорага-маджджа̄ролӯкавадана̄ махим̣са-пасада-туран̇га-дирада̄дивадана̄ ча на̄на̄бхӣмавирӯпабӣбхаччхака̄йа̄ мануссайаккхаписа̄часадисака̄йа̄ ча маха̄саттам̣ бодхисаттам̣ бодхимӯле нисиннам̣ аджджхоттхарама̄на̄ гантва̄ парива̄райитва̄ ма̄расса сандесам̣ самудиккхама̄на̄ ат̣т̣ха̄си.
тато ма̄рабале бодхиман̣д̣амупасан̇камантейева тесам̣ сакка̄дӣнам̣ екопи т̣ха̄тум̣ на̄саккхи. саммукхасаммукхат̣т̣ха̄ненева пала̄йим̣су. сакко пана девара̄джа̄ там̣ виджайуттарасан̇кхам̣ пит̣т̣хийам̣ катва̄ пала̄йитва̄ чаккава̄л̣амукхават̣т̣ийам̣ ат̣т̣ха̄си. маха̄брахма̄ сетаччхаттам̣ чаккава̄л̣акот̣ийам̣ т̣хапетва̄ брахмалокамева агама̄си. ка̄л̣о на̄гара̄джа̄ саббана̄т̣ака̄ни чхад̣д̣етва̄ патхавийам̣ нимуджджитва̄ пан̃чайоджанасатикам̣ ман̃джерикана̄габхаванам̣ гантва̄ хаттхена мукхам̣ пидахитва̄ нипаджджи. екадевата̄пи таттха т̣ха̄тум̣ саматтха̄ на̄ма на̄хоси. маха̄пурисо пана сун̃н̃авима̄не маха̄брахма̄ вийа екакова нисӣди. ‘‘ида̄ни ма̄ро а̄гамиссатӣ’’ти пат̣хамамева анекарӯпа̄ни анит̣т̣ха̄ни дуннимитта̄ни па̄турахесум̣.
‘‘паматтабандхусса ча йуддхака̄ле, тилокабандхусса ча ваттама̄не;
укка̄ саманта̄ нипатим̣су гхора̄, дхӯмандхака̄ра̄ ча диса̄ ахесум̣.
‘‘ачетана̄йампи сачетана̄ йатха̄, гата̄ вийогам̣ патинева ка̄минӣ;
латева ва̄та̄бхихата̄ саса̄гара̄, пакампи на̄на̄садхара̄ дхара̄ махӣ.
‘‘ахесумуддхӯтаджала̄ самудда̄, вахим̣су наджджо пат̣иломамева;
кӯт̣а̄ни на̄на̄тарусан̇гхат̣а̄ни, бхетва̄ гирӣнам̣ патхавим̣ бхаджим̣су.
‘‘пава̄йи ва̄то пхарусо саманта̄, нигхат̣т̣асаддо тумуло ахоси;
бхаджиттха гхорам̣ равирандхака̄рам̣, кабандхарӯпам̣ гагане чариттха.
‘‘евам̣пака̄рам̣ асивам̣ анит̣т̣хам̣, а̄ка̄сагам̣ бхӯмигатан̃ча гхорам̣;
анекарӯпам̣ кира дуннимиттам̣, ахоси ма̄ра̄гамане саманта̄.
‘‘там̣ девадевам̣ абхихантука̄мам̣, ка̄мам̣ ту дисва̄ пана девасан̇гха̄;
ха̄ха̄ти саддам̣ анукампама̄на̄, акам̣су саддхим̣ амаран̇гана̄хи.
‘‘паччха̄пи пассим̣су судантарӯпам̣, диса̄видиса̄су пала̄йама̄нам̣;
саантакам̣ там̣ сабалам̣ анекам̣, хаттхе ча тхарӯ ча па̄та̄ тайим̣су.
‘‘вихан̇гама̄нам̣ гарул̣ова маджджхе, маджджхе мига̄нам̣ парамова сӣхо;
маха̄йасо ма̄рабаласса маджджхе, виса̄радо вӣтабхайо нисӣди’’.
атха ма̄ро – ‘‘сиддхаттхам̣ бхим̣са̄петва̄ пала̄песса̄мӣ’’ти ва̄тавассам̣ пахаран̣авассам̣ па̄са̄н̣авассам̣ пуна ан̇га̄ракуккул̣ава̄лукакалаландхака̄равут̣т̣хӣхи навахи ма̄раиддхӣхи бодхисаттам̣ пала̄петум̣ асакконто куддхама̄насо – ‘‘ким̣, бхан̣е, тит̣т̣хатха, имам̣ сиддхаттхамасиддхаттхам̣ каротха, ган̣хатха ханатха чхиндатха бандхатха на мун̃чатха пала̄петха̄’’ти ма̄рапарисам̣ а̄н̣а̄петва̄ сайан̃ча гиримекхаласса кхандхе нисӣдитва̄ екена карена сарам̣ бхамайанто бодхисаттам̣ упасан̇камитва̄ – ‘‘бхо сиддхаттха, ут̣т̣хаха паллан̇ка̄’’ти а̄ха. ма̄рапариса̄пи маха̄саттасса атигхорам̣ пӣл̣амака̄си. атха маха̄пурисо – ‘‘када̄ те пӯрита̄, ма̄ра, паллан̇каттха̄йа па̄рамӣ’’тиа̄дӣни вачана̄ни ватва̄ даккхин̣ахаттхам̣ патхавим̣ нинна̄меси. тан̇кхан̣ан̃н̃ева чуддасасахасса̄дхика̄ни дасасатасахассайоджанабахала̄ни патхависандха̄рака̄ни ва̄тудака̄ни пат̣хамам̣ кампетва̄ тадантарам̣ чатунахута̄дхикадвийоджанасатасахассабахала̄ айам̣ маха̄патхавӣ чхадха̄ пакампиттха. упари а̄ка̄се анекасахасса̄ни виджджулата̄ ча асанӣ ча пхалим̣су. атха гиримекхаладирадо джан̣н̣укена пати. ма̄ро гиримекхалаккхандхе нисинно бхӯмийам̣ пати. ма̄рапариса̄пи диса̄видиса̄су бхусамут̣т̣хи вийа викирим̣су.
атха маха̄пурисопи там̣ сама̄рам̣ ма̄рабалам̣ кхантиметта̄вӣрийапан̃н̃а̄дӣнам̣ аттано па̄рамӣнама̄нубха̄вена виддхам̣сетва̄ пат̣хамайа̄ме пуббенива̄сам̣ ануссаритва̄ маджджхимайа̄ме диббачаккхум̣ висодхетва̄ паччӯсасамайе саббабуддха̄нам̣ а̄чин̣н̣е паччайа̄ка̄ре н̃а̄н̣ам̣ ота̄ретва̄ а̄на̄па̄начатуттхаджджха̄нам̣ ниббаттетва̄ тамева па̄дакам̣ катва̄ випассанам̣ вад̣д̣хетва̄ маггапат̣ипа̄т̣ийа̄ адхигатена чатуттхамаггена саббакилесе кхепетва̄ саббабуддхагун̣е пат̣ивиджджхитва̄ саббабуддха̄чин̣н̣ам̣ –
‘‘анекаджа̄тисам̣са̄рам̣, сандха̄виссам̣ аниббисам̣;
гахака̄рам̣ гавесанто, дуккха̄ джа̄ти пунаппунам̣.
‘‘гахака̄рака дит̣т̣хоси, пуна гехам̣ на ка̄хаси;
сабба̄ те пха̄сука̄ бхагга̄, гахакӯт̣ам̣ висан̇кхатам̣;
висан̇кха̄рагатам̣ читтам̣, тан̣ха̄нам̣ кхайамаджджхага̄’’ти. (дха. па. 153-154) –
уда̄нам̣ уда̄неси.
сантикенида̄накатха̄
уда̄нам̣ уда̄нетва̄ нисиннасса бхагавато етадахоси – ‘‘ахам̣ каппасатасахасса̄дхика̄ни чатта̄ри асан̇кхйеййа̄ни имасса паллан̇касса ка̄ран̣а̄ сандха̄вим̣, айам̣ ме паллан̇ко виджайапаллан̇ко ман̇галапаллан̇ко, еттха ме нисиннасса йа̄ва сан̇каппо на парипун̣н̣о, на та̄ва ито вут̣т̣хахисса̄мӣ’’ти анекакот̣исатасахассасан̇кха̄ сама̄паттийо сама̄паджджанто сатта̄хам̣ таттхева нисӣди. йам̣ сандха̄йа вуттам̣ – ‘‘атха кхо бхагава̄ сатта̄хам̣ екапаллан̇кена нисӣди вимуттисукхапат̣исам̣ведӣ’’ти (маха̄ва. 1).
атхекачча̄нам̣ девата̄нам̣ – ‘‘аджджа̄пи та̄ва нӯна сиддхаттхасса каттаббакиччам̣ аттхи. паллан̇касмин̃хи а̄лайам̣ на виджахатӣ’’ти паривитакко удапа̄ди. атха саттха̄ девата̄нам̣ витаккам̣ н̃атва̄ та̄сам̣ витаккӯпасаманаттхам̣ веха̄сам̣ аббхуггантва̄ йамакапа̄т̣иха̄рийам̣ дассеси. евам̣ имина̄ па̄т̣иха̄рийена девата̄нам̣ витаккам̣ вӯпасаметва̄ паллан̇като ӣсакам̣ па̄чӣнаниссите уттарадиса̄бха̄ге т̣хатва̄ – ‘‘имасмим̣ вата ме паллан̇ке саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ам̣ пат̣ивиддха’’нти чатта̄ри асан̇кхйеййа̄ни каппасатасахассан̃ча пӯрита̄нам̣ па̄рамӣнам̣ пхала̄дхигаманат̣т̣ха̄нам̣ паллан̇кан̃ча бодхируккхан̃ча анимисехи аккхӣхи олокайама̄но сатта̄хам̣ вӣтина̄меси, там̣ т̣ха̄нам̣ анимисачетийам̣ на̄ма джа̄там̣.
атха паллан̇касса ча т̣хитат̣т̣ха̄насса ча антара̄ чан̇камам̣ ма̄петва̄ пураттхимапаччхимато а̄йате ратаначан̇каме чан̇каманто сатта̄хам̣ вӣтина̄меси, там̣ т̣ха̄нам̣ ратаначан̇камачетийам̣ на̄ма джа̄там̣.
чатуттхе пана сатта̄хе бодхито паччхимуттарадиса̄бха̄ге девата̄ ратанагхарам̣ ма̄пайим̣су. таттха паллан̇кена нисӣдитва̄ абхидхаммапит̣акам̣ вичинанто сатта̄хам̣ вӣтина̄меси, там̣ пана т̣ха̄нам̣ ратанагхарачетийам̣ на̄ма джа̄там̣.
евам̣ бхагава̄ бодхисамӣпейева чатта̄ри сатта̄ха̄ни вӣтина̄метва̄ пан̃чаме сатта̄хе бодхируккхамӯла̄ йена аджапа̄ланигродхо тенупасан̇ками. татра̄пи дхаммам̣ вичинанто вимуттисукхан̃ча пат̣исам̣веденто нисӣди.
саттха̄ таттха сатта̄хам̣ вӣтина̄метва̄ мучалиндамӯлам̣ агама̄си. таттха сатта̄хаваддалика̄йа уппанна̄йа сӣта̄дипат̣иба̄ханаттхам̣ мучалиндена на̄гара̄джена саттаккхаттум̣ бхогехи париккхитто асамба̄дха̄йа гандхакут̣ийа̄ вихаранто вийа вимуттисукхам̣ пат̣исам̣ведийама̄но таттха сатта̄хам̣ вӣтина̄метва̄ ра̄джа̄йатанамӯлам̣ упасан̇ками. таттхапи вимуттисукхам̣ пат̣исам̣ведийама̄нова сатта̄хам̣ нисӣди. етта̄вата̄ сатта сатта̄ха̄ни парипун̣н̣а̄ни. еттхантаре бхагавато нева мукхадхованам̣ на сарӣрапат̣иджагганам̣ на̄ха̄ракиччам̣ ахоси, пхаласукхенева вӣтиваттеси. атха саттасатта̄хаматтхаке екӯнапан̃н̃а̄сатиме дивасе саккена дева̄наминдена упанӣтена на̄галата̄дантакат̣т̣хена ча анотаттадаходакена ча мукхам̣ дховитва̄ таттхева ра̄джа̄йатанамӯле нисӣди.
тасмим̣ самайе тапуссабхаллика̄ на̄ма две ва̄н̣иджа̄ н̃а̄тиса̄лохита̄йа девата̄йа саттху а̄ха̄рада̄не усса̄хита̄ мантхан̃ча мадхупин̣д̣икан̃ча а̄да̄йа – ‘‘пат̣игган̣ха̄ту бхагава̄ имам̣ а̄ха̄рам̣ анукампам̣ упа̄да̄йа̄’’ти саттха̄рам̣ упасан̇камитва̄ ат̣т̣хам̣су. бхагава̄ па̄йа̄сапат̣иггахан̣адивасейева девадаттийасса паттасса антарахитатта̄ – ‘‘на кхо татха̄гата̄ хаттхесу а̄ха̄рам̣ пат̣игган̣ханти, кимхи ну кхо ахам̣ имам̣ пат̣игган̣хеййа’’нти чинтеси. атхасса бхагавато аджджха̄сайам̣ видитва̄ чатӯхи диса̄хи чатта̄ро маха̄ра̄джа̄но инданӣламан̣имайе чатта̄ро патте упана̄месум̣. бхагава̄ те пат̣иккхипи. пуна муггаван̣н̣е сила̄майе чатта̄ро патте упана̄месум̣. бхагава̄ тесам̣ чатуннампи девапутта̄нам̣ анукампам̣ упа̄да̄йа пат̣иггахетва̄ екӣбха̄вам̣ упанетва̄ тасмим̣ паччаггхе селамайе патте а̄ха̄рам̣ пат̣иггахетва̄ парибхун̃джитва̄ анумоданамака̄си. те две бха̄таро ва̄н̣иджа̄ буддхан̃ча дхамман̃ча саран̣ам̣ гантва̄ двева̄чика̄ упа̄сака̄ ахесум̣.
атха саттха̄ пуна аджапа̄ланигродхамева гантва̄ нигродхамӯле нисӣди. атхасса таттха нисиннаматтассева адхигатасса дхаммасса гамбхӣратам̣ паччавеккхантасса саббабуддха̄нам̣ а̄чин̣н̣о – ‘‘адхигато кхо мйа̄йам̣ дхаммо’’тиа̄дина̄ (дӣ. ни. 2.64; ма. ни. 1.281; 2.337; сам̣. ни. 1.172; маха̄ва. 7) паресам̣ дхаммам̣ адесетука̄мата̄ка̄раппатто паривитакко удапа̄ди. атха брахма̄ сахампати ‘‘нассати вата бхо локо, винассати вата бхо локо’’ти (дӣ. ни. 2.66; ма. ни. 1.282; 2.338; сам̣. ни. 1.172; маха̄ва. 8) дасасу чаккава̄л̣асахассесу саккасуйа̄масантуситанимма̄наратипараниммитавасаваттимаха̄брахма̄но ча гахетва̄ саттху сантикам̣ а̄гантва̄ – ‘‘десету, бханте, бхагава̄ дхамма’’нтиа̄дина̄ (дӣ. ни. 2.66; ма. ни. 1.282; 2.338; сам̣. ни. 1.172; маха̄ва. 8) найена дхаммадесанам̣ а̄йа̄чи.
атха саттха̄ тасса пат̣ин̃н̃ам̣ датва̄ – ‘‘касса ну кхо ахам̣ пат̣хамам̣ дхаммам̣ десеййа’’нти чинтенто а̄л̣а̄рудака̄нам̣ ка̄лан̇катабха̄вам̣ н̃атва̄ – ‘‘бахӯпака̄ра̄ кхо ме пан̃чаваггийа̄ бхиккхӯ’’ти пан̃чаваггийе а̄раббха манасика̄рам̣ катва̄ – ‘‘кахам̣ ну кхо те етарахи вихарантӣ’’ти а̄вадждженто – ‘‘ба̄ра̄н̣асийам̣ исипатане мигада̄йе’’ти н̃атва̄ – ‘‘таттха гантва̄ дхаммачаккам̣ паваттесса̄мӣ’’ти катипа̄хам̣ бодхиман̣д̣аса̄мантейева пин̣д̣а̄йа чаранто вихаритва̄ а̄са̄л̣хипун̣н̣амийам̣ ба̄ра̄н̣асим̣ гамисса̄мӣ’’ти паттачӣварама̄да̄йа ат̣т̣ха̄расайоджанамаггам̣ пат̣ипаджджи. антара̄магге хат̣т̣хатупагам̣ упакам̣ на̄ма а̄джӣвакам̣ дисва̄ тасса аттано буддхабха̄вам̣ а̄чиккхитва̄ там̣дивасам̣йева са̄йанхасамайе исипатанам̣ агама̄си.
пан̃чаваггийа̄ пана татха̄гатам̣ дӯратова а̄гаччхантам̣ дисва̄ – ‘‘айам̣, а̄вусо, саман̣о готамо паччайаба̄хулла̄йа а̄ватто парипун̣н̣ака̄йо пӣн̣индрийо суван̣н̣аван̣н̣о хутва̄ а̄гаччхати, имасса абхива̄дана̄дӣни на карисса̄ма, а̄санаматтам̣ пана пан̃н̃а̄пеййа̄ма̄’’ти катикам̣ акам̣су. бхагава̄ тесам̣ читта̄ча̄рам̣ н̃атва̄ саббасаттесу анодхиссакавасена пхаран̣асаматтхам̣ меттачиттам̣ сам̣кхипитва̄ одхиссакавасена меттачиттена пхари. те бхагавато меттачиттена пхут̣т̣ха̄ татха̄гате упасан̇каманте сака̄йа катика̄йа сан̣т̣ха̄тум̣ асакконта̄ абхива̄дана̄дӣни саббакичча̄ни акам̣су. виттха̄ракатха̄ винайамаха̄вагга̄дӣсу вуттанайенева ведитабба̄.
атха бхагава̄ аттано буддхабха̄вам̣ те н̃а̄петва̄ пан̃н̃аттаварабуддха̄сане нисӣдитва̄ уттара̄са̄л̣ханаккхаттайоге ваттама̄не ат̣т̣ха̄расахи брахмакот̣ӣхи паривуто пан̃чаваггийе тхере а̄мантетва̄ дхаммачаккаппаваттанасуттантам̣ десеси. тесу ан̃н̃а̄сикон̣д̣ан̃н̃о десана̄нуса̄рена н̃а̄н̣ам̣ песенто суттапарийоса̄не ат̣т̣ха̄расахи брахмакот̣ӣхи саддхим̣ сота̄паттипхале патит̣т̣ха̄си. тена вуттам̣ –
1. ‘‘ахаметарахи самбуддхо, готамо сакйавад̣д̣хано;
падха̄нам̣ падахитва̄на, патто самбодхимуттамам̣.
2. ‘‘брахмуна̄ йа̄чито санто, дхаммачаккам̣ паваттайим̣;
ат̣т̣ха̄расаннам̣ кот̣ӣнам̣, пат̣хама̄бхисамайо ахӯ’’ти.
таттха аханти атта̄нам̣ ниддисати. етарахӣти асмим̣ ка̄ле. сакйавад̣д̣ханоти са̄кийакулавад̣д̣хано. ‘‘сакйапун̇гаво’’типи па̄т̣хо. падха̄нанти вӣрийам̣ вуччати. падахитва̄на̄ти гхат̣етва̄ ва̄йамитва̄, дуккарака̄рикам̣ катва̄ти аттхо. ат̣т̣ха̄расаннам̣ кот̣ӣнанти ба̄ра̄н̣асийам̣ исипатане мигада̄йе дхаммачаккаппаваттанасуттантакатха̄йа ан̃н̃а̄сикон̣д̣ан̃н̃аттхераппамукха̄нам̣ ат̣т̣ха̄расаннам̣ брахмакот̣ӣнам̣ пат̣хама̄бхисамайо ахосӣти аттхо.
ида̄ни бхагава̄ атӣтам̣ катхетва̄ ана̄гатам̣ абхисамайам̣ катхенто –