24. какусандхабуддхавам̣саван̣н̣ана̄

вессабхумхи сайамбхумхи париниббуте тасмим̣ пана каппе атикканте екӯнаттим̣сакаппесу джинадивасакара̄ нуппаджджим̣су. имасмим̣ пана бхаддакаппе чатта̄ро буддха̄ ниббаттим̣су. катаме чатта̄ро? какусандхо кон̣а̄гамано кассапо амха̄кам̣ буддхоти. меттеййо пана бхагава̄ уппаджджиссати. евамайам̣ каппо пан̃чахи буддхуппа̄дехи пат̣иман̣д̣итатта̄ бхаддакаппоти бхагавата̄ ван̣н̣ито. таттха какусандхо на̄ма бхагава̄ па̄рамийо пӯретва̄ туситапуре ниббаттитва̄ тато чавитва̄ кхемаватӣнагаре кхеман̇карасса на̄ма ран̃н̃о аттхадхамма̄нуса̄сакасса аггидаттасса на̄ма пурохитасса аггамахесийа̄ виса̄кха̄йа на̄ма бра̄хман̣ийа̄ куччхисмим̣ пат̣исандхим̣ аггахеси. йада̄ пана кхаттийа̄ бра̄хман̣е саккаронти гарукаронти ма̄ненти пӯдженти, тада̄ бодхисатта̄ бра̄хман̣акуле ниббаттанти.

йада̄ пана бра̄хман̣а̄ кхаттийе саккаронти гарукаронти ма̄ненти пӯдженти, тада̄ кхаттийакуле уппаджджанти. тада̄ кира бра̄хман̣а̄ кхаттийехи саккарӣйанти гарукарӣйанти, тасма̄ саччасандхо какусандхо бодхисатто вибхавасирисамудайена̄куле ана̄куле бра̄хман̣акуле дасасахассилокадха̄тум̣ унна̄денто кампайанто удапа̄ди. хет̣т̣ха̄ вуттаппака̄ра̄ни па̄т̣иха̄рийа̄ни ниббаттим̣су. тато дасаннам̣ ма̄са̄нам̣ аччайена кхемаватуййа̄не ма̄тукуччхито суван̣н̣алата̄то аггиджа̄ло вийа никкхами. со чатта̄ри вассасахасса̄ни ага̄рам̣ аджджха̄васи. тасса кира ка̄мака̄маван̣н̣ака̄масуддхина̄мака̄ тайо па̄са̄да̄ ахесум̣. рочинӣбра̄хман̣ӣпамукха̄ни тим̣са иттхисахасса̄ни паччупат̣т̣хита̄ни ахесум̣.

со чатта̄ри нимитта̄ни дисва̄ рочинийа̄ бра̄хман̣ийа̄ ануттаре уттаре на̄ма кума̄ре уппанне пайуттена а̄джан̃н̃аратхена маха̄бхиниккхаманам̣ никкхамитва̄ паббаджи. там̣ чатта̄лӣсасахасса̄ни анупаббаджим̣су. со техи паривуто ат̣т̣ха ма̄се падха̄начарийам̣ чаритва̄ виса̄кхапун̣н̣ама̄йа сучириндханигаме ваджириндхабра̄хман̣асса дхӣта̄йа диннам̣ мадхупа̄йа̄сам̣ парибхун̃джитва̄ кхадираване дива̄виха̄рам̣ катва̄ са̄йанхасамайе субхаддена на̄ма йавапа̄лакена упанӣта̄ ат̣т̣ха тин̣амут̣т̣хийо гахетва̄ сирӣсабодхим̣ па̄т̣алийа̄ вуттаппама̄н̣ам̣ диббагандхам̣ упава̄йама̄нам̣ упагантва̄ чатуттим̣сахаттхавиттхатам̣ тин̣асантхарам̣ сантхаритва̄ паллан̇кам̣ а̄бхуджитва̄ самбодхим̣ патва̄ – ‘‘анекаджа̄тисам̣са̄рам̣…пе… тан̣ха̄нам̣ кхайамаджджхага̄’’ти уда̄нам̣ уда̄нетва̄ саттасатта̄хам̣ вӣтина̄метва̄ аттана̄ саха паббаджита̄нам̣ чатта̄лӣса̄йа бхиккхусахасса̄нам̣ саччаппат̣иведхасаматтхатам̣ дисва̄ ека̄хенева макиланагарасамӣпе самбхӯтам̣ исипатанам̣ на̄ма мигада̄йам̣ пависитва̄ тесам̣ маджджхагато бхагава̄ дхаммачаккам̣ паваттеси. тада̄ чатта̄лӣса̄йа кот̣исахасса̄нам̣ пат̣хамо дхамма̄бхисамайо ахоси.

пуна кан̣н̣акуджджанагарадва̄ре маха̄са̄ларуккхамӯле йамакапа̄т̣иха̄рийам̣ катва̄ тим̣сакот̣исахасса̄нам̣ дхаммачаккхум̣ уппа̄деси, со дутийо абхисамайо ахоси. йада̄ пана кхемаватӣнагарасса̄видӯре ан̃н̃атарасмим̣ дева̄йатане абхиматанарадево нарадево на̄ма йаккхо диссама̄намануссасарӣро хутва̄ канта̄рамаджджхе екасса камалакувалайуппаласамалан̇катасалиласӣталасса парамамадхурасисирава̄рино саббаджанасурабхирамасса сарасса самӣпе т̣хатва̄ камалакувалайакаллаха̄ра̄дӣхи сатте упала̄петва̄ мануссе кха̄дати. тасмим̣ магге паччхинне джанасампа̄тарахите маха̄ат̣авим̣ пависитва̄ таттха сампатте сатте кха̄дати. со локависсуто маха̄канта̄рамагго ахоси. убхатоканта̄радва̄ре кира маха̄джанака̄йо саннипатитва̄ канта̄раниттхаран̣аттха̄йа ат̣т̣ха̄си. атха вигатабхавабандхо какусандхо саттха̄ екадивасам̣ паччӯсасамайе маха̄карун̣а̄сама̄паттито вут̣т̣ха̄йа локам̣ волокенто н̃а̄н̣аджа̄ласса антогатам̣ там̣ махесаккхам̣ нарадевайаккхам̣ тан̃ча джанасамӯхамаддаса. дисва̄ ча пана гаганаталена гантва̄ тасса джанака̄йасса пассантассева бхагава̄ анекавихитам̣ па̄т̣иха̄рийам̣ каронто тасса нарадевайаккхасса бхаване отаритва̄ тасса ман̇галапаллан̇ке нисӣди.

атха кхо со мануссабхаккхо йаккхо чхаббан̣н̣арасмийо виссаджджентам̣ индадханупаривутамива дивасакарам̣ мунидивасакарам̣ паванапатхена̄гаччхантам̣ дисва̄ – ‘‘дасабало мама̄нукампа̄йа идха̄гаччхатӣ’’ти пасаннахадайо аттано парива̄райаккхехи саддхим̣ анекамигаган̣авантам̣ химавантам̣ гантва̄ на̄на̄ван̣н̣агандха̄ни джаладжатхаладжа̄ни кусума̄ни парамаманорама̄ни сугандхагандхе сама̄харитва̄ аттано паллан̇ке нисиннам̣ вигатарандхам̣ какусандхам̣ локана̄йакам̣ ма̄ла̄гандхавилепана̄дӣхи пӯджайитва̄ тхутисан̇гӣта̄ни паваттенто сираси ан̃джалим̣ катва̄ намассама̄но ат̣т̣ха̄си. тато манусса̄ там̣ па̄т̣иха̄рийам̣ дисва̄ пасаннахадайа̄ сама̄гамма бхагавантам̣ парива̄ретва̄ намассама̄на̄ ат̣т̣хам̣су. атха аппат̣исандхо какусандхо бхагава̄ абхипӯджитанарадевайаккхам̣ нарадевайаккхам̣ каммапхаласамбандхадассанена самуттеджетва̄ нирайакатха̄йа санта̄сетва̄ чатусаччакатхам̣ катхеси, тада̄ апаримита̄нам̣ сатта̄нам̣ дхамма̄бхисамайо ахоси, айам̣ татийо абхисамайо ахоси. тена вуттам̣ –

1. ‘‘вессабхусса апарена, самбуддхо двипадуттамо;

какусандхо на̄ма на̄мена, аппамеййо дура̄садо.

2. ‘‘уггха̄т̣етва̄ саббабхавам̣, чарийа̄йа па̄рамим̣ гато;

сӣхова пан̃джарам̣ бхетва̄, патто самбодхимуттамам̣.

3. ‘‘дхаммачаккам̣ паваттенте, какусандхе локана̄йаке;

чатта̄лӣсакот̣исахасса̄нам̣, дхамма̄бхисамайо аху.

4. ‘‘анталиккхамхи а̄ка̄се, йамакам̣ катва̄ викуббанам̣;

тим̣сакот̣исахасса̄нам̣, бодхеси девама̄нусе.

5. ‘‘нарадевасса йаккхасса, чатусаччаппака̄сане;

дхамма̄бхисамайо тасса, ган̣ана̄то асан̇кхийо’’ти.

таттха уггха̄т̣етва̄ти самӯханитва̄. саббабхаванти саббам̣ нававидхам̣ бхавам̣, бхавуппаттинимиттам̣ камманти аттхо. чарийа̄йа па̄рамим̣ гатоти саббапа̄рамӣнам̣ пӯран̣авасена па̄рам̣ гато. сӣхова пан̃джарам̣ бхетва̄ти сӣхо вийа пан̃джарам̣ муникун̃джаро бхавапан̃джарам̣ вина̄сетва̄ти аттхо. какусандхасса виддхастабхавабандханасса екова са̄вакасаннипа̄то ахоси. кан̣н̣акуджджанагаре исипатане мигада̄йе аттана̄ саха паббаджитехи чатта̄лӣса̄йа арахантасахассехи паривуто ма̄гхапун̣н̣ама̄йам̣ бхагава̄ па̄тимоккхам̣ уддиси. тена вуттам̣ –

6. ‘‘какусандхасса бхагавато, еко а̄си сама̄гамо;

кхӣн̣а̄сава̄нам̣ вимала̄нам̣, сантачитта̄на та̄динам̣.

7. ‘‘чатта̄лӣсасахасса̄нам̣, тада̄ а̄си сама̄гамо;

дантабхӯмимануппатта̄нам̣, а̄сава̄риган̣аккхайа̄’’ти.

тада̄ амха̄кам̣ бодхисатто кхемо на̄ма ра̄джа̄ хутва̄ буддхаппамукхасса сан̇гхасса паттачӣварам̣ маха̄да̄нам̣ датва̄ ан̃джана̄дӣни саббабхесаджджа̄ни ча ада̄си. ан̃н̃ан̃ча саман̣апариккха̄рам̣ датва̄ тасса дхаммадесанам̣ сутва̄ пасаннахадайо хутва̄ бхагавато сантике паббаджи. со пана саттха̄ – ‘‘ана̄гате имасмим̣йева каппе буддхо бхависсатӣ’’ти бйа̄ка̄си. тена вуттам̣ –

8. ‘‘ахам̣ тена самайена, кхемо на̄ма̄си кхаттийо;

татха̄гате джинапутте, да̄нам̣ датва̄ анаппакам̣.

9. ‘‘паттан̃ча чӣварам̣ датва̄, ан̃джанам̣ мадхулат̣т̣хикам̣;

иметам̣ паттхитам̣ саббам̣, пат̣ийа̄деми варам̣ варам̣.

10. ‘‘сопи мам̣ буддхо бйа̄ка̄си, какусандхо вина̄йако;

имамхи бхаддаке каппе, айам̣ буддхо бхависсати.

11. ‘‘аху капилавхайа̄ рамма̄…пе… хесса̄ма саммукха̄ имам̣.

13. ‘‘нагарам̣ кхемаватӣ на̄ма, кхемо на̄ма̄сахам̣ тада̄;

саббан̃н̃утам̣ гавесанто, паббаджим̣ тасса сантике’’ти.

таттха ан̃джанам̣ па̄кат̣амева. мадхулат̣т̣хиканти йат̣т̣химадхукам̣. иметанти имам̣ етам̣. паттхитанти иччхитам̣. пат̣ийа̄демӣти даджджа̄ми, ада̄синти аттхо. варам̣ варанти сет̣т̣хам̣ сет̣т̣ханти аттхо. ‘‘йадетам̣ паттхита’’нтипи па̄т̣хо, тасса йам̣ иччхати, етам̣ саббам̣ ада̄синти аттхо. айам̣ сундаратаро.

тасса пана адандхасса какусандхасса бхагавато кхемам̣ на̄ма нагарам̣ ахоси. аггидатто на̄ма бра̄хман̣о пита̄, виса̄кха̄ на̄ма бра̄хман̣ӣ ма̄та̄, видхуро ча сан̃джӣво ча две аггаса̄вака̄, буддхиджо на̄мупат̣т̣ха̄ко, са̄ма̄ ча чампа̄ ча две аггаса̄вика̄, маха̄сирӣсаруккхо бодхи, сарӣрам̣ чатта̄лӣсахаттхуббедхам̣ ахоси, саманта̄ дасайоджана̄ни сарӣраппабха̄ ниччхарати, чатта̄лӣсавассасахасса̄ни а̄йу, бхарийа̄ панасса рочинӣ на̄ма бра̄хман̣ӣ, уттаро на̄ма путто, а̄джан̃н̃аратхена никкхами. тена вуттам̣ –

14. ‘‘бра̄хман̣о аггидатто ча, а̄си буддхасса со пита̄;

виса̄кха̄ на̄ма джаника̄, какусандхасса саттхуно.

15. ‘‘васате таттха кхеме пуре, самбуддхасса маха̄кулам̣;

нара̄нам̣ паварам̣ сет̣т̣хам̣, джа̄тимантам̣ маха̄йасам̣.

20. ‘‘видхуро ча сан̃джӣво ча, ахесум̣ аггаса̄вака̄;

буддхиджо на̄мупат̣т̣ха̄ко, какусандхасса саттхуно.

21. ‘‘са̄ма̄ ча чампа̄на̄ма̄ ча, ахесум̣ аггаса̄вика̄;

бодхи тасса бхагавато, сирӣсоти павуччати.

23. ‘‘чатта̄лӣсаратана̄ни, аччуггато маха̄муни;

канакаппабха̄ ниччхарати, саманта̄ дасайоджанам̣.

24. ‘‘чатта̄лӣсавассасахасса̄ни, а̄йу тасса махесино;

та̄вата̄ тит̣т̣хама̄но со, та̄реси джанатам̣ бахум̣.

25. ‘‘дхамма̄пан̣ам̣ паса̄ретва̄, нарана̄рӣнам̣ садеваке;

надитва̄ сӣхана̄дам̣ва, ниббуто со саса̄вако.

26. ‘‘ат̣т̣хан̇гавачанасампанно, аччхидда̄ни нирантарам̣;

саббам̣ тамантарахитам̣, нану ритта̄ саббасан̇кха̄ра̄’’ти.

таттха васате таттха кхеме пурети айам̣ га̄тха̄ какусандхасса джа̄танагарасандассанаттхам̣ вутта̄ти ведитабба̄. маха̄куланти удитодитам̣ бхагавато питукулам̣. нара̄нам̣ паварам̣ сет̣т̣ханти джа̄тивасена саббаманусса̄нам̣ паварам̣ сет̣т̣ханти аттхо. джа̄тимантанти абхиджа̄тивантам̣, уттама̄бхиджа̄там̣. маха̄йасанти маха̄парива̄рам̣, ким̣ там̣ буддхасса маха̄кулам̣? таттха маха̄кулам̣ кхеме пуре васатетипадена самбандхо дат̣т̣хаббо.

саманта̄ дасайоджананти самантато даса йоджана̄ни пхаритва̄ ниччака̄лам̣ сарӣрато никкхамитва̄ суван̣н̣аван̣н̣а̄ пабха̄ ниччхаратӣти аттхо. дхамма̄пан̣анти дхаммасан̇кха̄там̣ а̄пан̣ам̣. паса̄ретва̄ти бхан̣д̣авиккин̣анаттхам̣ на̄на̄бхан̣д̣асамиддхама̄пан̣ам̣ вийа дхамма̄пан̣ам̣ паса̄ретва̄ти аттхо. нарана̄рӣнанти венеййанарана̄рӣнам̣ джха̄насама̄паттимаггапхаларатанависеса̄дхигаматтха̄йа. сӣхана̄дам̣ ва̄ти сӣхана̄дам̣ вийа, абхайана̄дам̣ надитва̄. ат̣т̣хан̇гавачанасампанноти ат̣т̣хан̇гасаманна̄гатасаро саттха̄. аччхидда̄нӣти чхидда̄дибха̄варахита̄ни сӣла̄ни аччхидда̄ни асабала̄ни акамма̄са̄ни. атха ва̄ аччхидда̄ни авивара̄ни са̄вакайугал̣а̄дӣни. нирантаранти сататам̣ саббака̄лам̣. саббам̣ тамантарахитанти саттха̄ ча са̄вакайугал̣а̄дӣни ча там̣ саббам̣ мунибха̄вамупагантва̄ адассанабха̄вамупагатанти аттхо.

‘‘апетабандхо какусандхабуддхо, адандхапан̃н̃о гатасаббарандхо;

тилокасандхо кира саччасандхо, кхеме пане ва̄самакаппайиттха’’.

сесага̄тха̄су саббаттха па̄кат̣амева̄ти.

какусандхабуддхавам̣саван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

нит̣т̣хито ба̄вӣсатимо буддхавам̣со.