23. вессабхӯбуддхавам̣саван̣н̣ана̄
сикхисса пана самма̄самбуддхасса апарабха̄ге антарахите тасса са̄сане саттативассасахасса̄йука̄ манусса̄ ануккамена париха̄йитва̄ дасавасса̄йука̄ ахесум̣. пуна вад̣д̣хитва̄ апаримита̄йука̄ хутва̄ ануккамена париха̄йитва̄ сат̣т̣хивассасахасса̄йука̄ ахесум̣. тада̄ виджитаманобхӯ саббалока̄бхибхӯ сайамбхӯ вессабхӯ на̄ма саттха̄ локе удапа̄ди. со па̄рамийо пӯретва̄ туситапуре ниббаттитва̄ тато чавитва̄ аноманагаре суппатӣтасса суппатӣтасса на̄ма ран̃н̃о аггамахесийа̄ сӣлаватийа̄ йасаватийа̄ на̄ма куччхисмим̣ пат̣исандхим̣ аггахеси. со дасаннам̣ ма̄са̄нам̣ аччайена анупамуййа̄не ма̄тукуччхито никкхами. джа̄йама̄нова джанам̣ тосенто васабхана̄дам̣ нади. тасма̄ васабхана̄дахетутта̄ тасса на̄маггахан̣адивасе ‘‘вессабхӯ’’ти на̄мамакам̣су. со чхаббассасахасса̄ни ага̄рам̣ аджджха̄васи. ручи-суручи-ративад̣д̣ханана̄мака̄ тайо па̄са̄да̄ тасса ахесум̣. сучитта̄девиппамукха̄ни тим̣са иттхисахасса̄ни паччупат̣т̣хита̄ни ахесум̣.
со чатта̄ри нимитта̄ни дисва̄ сучитта̄йа на̄ма девийа̄ суппабуддхе на̄ма кума̄ре уппанне суван̣н̣асивика̄йа уййа̄надассанаттха̄йа гантва̄ девадатта̄ни ка̄са̄йа̄ни гахетва̄ паббаджи. там̣ саттаттим̣сасахасса̄ни анупаббаджим̣су. атха со техи паривуто чха ма̄се падха̄начарийам̣ чаритва̄ виса̄кхапун̣н̣ама̄йа сучиттанигаме сандиссама̄насарӣра̄йа сиривад̣д̣хана̄йа на̄ма диннам̣ мадхупа̄йа̄сам̣ парибхун̃джитва̄ са̄лаване дива̄виха̄рам̣ вӣтина̄метва̄ са̄йанхасамайе нариндана̄гара̄джена динна̄ ат̣т̣ха тин̣амут̣т̣хийо гахетва̄ са̄лабодхим̣ падаккхин̣ато упа̄гами. тасса̄пи са̄ласса тадева па̄т̣алийа̄ пама̄н̣амева пама̄н̣ам̣ ахоси. татхева пуппхапхаласиривибхаво ведитаббо. со са̄ламӯламупагантва̄ чатта̄лӣсахаттхавиттхатам̣ тин̣асантхарам̣ сантхаритва̄ паллан̇кам̣ а̄бхуджитва̄ вигатанӣваран̣ам̣ саббака̄мамада̄варан̣ам̣ ана̄варан̣ан̃а̄н̣ам̣ пат̣илабхитва̄ – ‘‘анекаджа̄тисам̣са̄рам̣…пе… тан̣ха̄нам̣ кхайамаджджхага̄’’ти уда̄нам̣ уда̄нетва̄ саттасатта̄хам̣ таттхева вӣтина̄метва̄ аттано канит̣т̣хабха̄тикасса сон̣акума̄расса уттаракума̄расса ча упаниссайасампаттим̣ дисва̄ девапатхена гантва̄ аноманагарасамӣпе арун̣уййа̄не отаритва̄ уййа̄напа̄лена кума̄ре паккоса̄петва̄ тесам̣ сапарива̄ра̄нам̣ маджджхе дхаммачаккам̣ паваттеси. тада̄ асӣтийа̄ кот̣исахасса̄нам̣ пат̣хамо абхисамайо ахоси.
пуна джанападача̄рикам̣ чаранто бхагава̄ таттха таттха дхаммам̣ десенто саттатийа̄ кот̣исахасса̄нам̣ дхамма̄бхисамайо ахоси, со дутийо абхисамайо ахоси. аноманагарейева дит̣т̣хиджа̄лам̣ бхинданто титтхийама̄наддхаджам̣ па̄тенто ма̄намадам̣ виддхам̣сенто дхаммаддхаджам̣ самуссайанто навутийоджанавиттхата̄йа мануссапариса̄йа парима̄н̣арахита̄йа девапариса̄йа йамакапа̄т̣иха̄рийам̣ катва̄ девамануссе паса̄детва̄ сат̣т̣хикот̣ийо дхамма̄матена таппеси, со татийо абхисамайо ахоси. тена вуттам̣ –
1. ‘‘таттхева ман̣д̣акаппамхи, асамо аппат̣ипуггало;
вессабхӯ на̄ма на̄мена, локе уппаджджи на̄йако.
2. ‘‘а̄диттам̣ вата ра̄гагги, тан̣ха̄нам̣ виджитам̣ тада̄;
на̄гова бандханам̣ чхетва̄, патто самбодхимуттамам̣.
3. ‘‘дхаммачаккам̣ паваттенте, вессабхӯлокана̄йаке;
асӣтикот̣исахасса̄нам̣, пат̣хама̄бхисамайо аху.
4. ‘‘пакканте ча̄рикам̣ рат̣т̣хе, локаджет̣т̣хе нара̄сабхе;
саттатикот̣исахасса̄нам̣, дутийа̄бхисамайо аху.
5. ‘‘маха̄дит̣т̣хим̣ виноденто, па̄т̣ихерам̣ кароти со;
сама̄гата̄ нарамарӯ, дасасахассӣ садеваке.
6. ‘‘маха̄аччхарийам̣ дисва̄, аббхутам̣ ломахам̣санам̣;
дева̄ чева манусса̄ ча, буджджхаре сат̣т̣хикот̣ийо’’ти.
таттха а̄диттанти сакаламидам̣ локаттайам̣ сампадиттам̣. ра̄гаггӣти ра̄гена. тан̣ха̄нам̣ виджитанти тан̣ха̄нам̣ виджитам̣ рат̣т̣хам̣ васаваттит̣т̣ха̄нанти евам̣ н̃атва̄ти аттхо. на̄гова бандханам̣ чхетва̄ти хаттхӣ вийа пӯтилата̄бандханам̣ чхиндитва̄ самбодхим̣ патто адхигато. дасасахассӣти дасасахассийам̣. садевакети садеваке локе. буджджхарети буджджхим̣су.
сон̣уттара̄нам̣ пана двиннам̣ аггаса̄вака̄нам̣ сама̄гаме паббаджита̄нам̣ асӣтийа̄ арахантасахасса̄нам̣ маджджхе ма̄гхапун̣н̣ама̄йам̣ па̄тимоккхам̣ уддиси, со пат̣хамо саннипа̄то ахоси. йада̄ пана вессабхуна̄ саббалока̄бхибхуна̄ саха паббаджита̄ саттаттим̣сасахассасан̇кха̄ бхиккхӯ ган̣ато охӣнасамайе пакканта̄, те вессабхусса самма̄самбуддхасса дхаммачаккаппаваттим̣ сутва̄ сореййам̣ на̄ма нагарам̣ а̄гантва̄ бхагавантам̣ аддасам̣су. тесам̣ бхагава̄ дхаммам̣ десетва̄ саббева те ехибхиккхупаббаджджа̄йа пабба̄джетва̄ чатуран̇гасаманна̄гата̄йа париса̄йа па̄тимоккхам̣ уддиси, со дутийо саннипа̄то ахоси.
йада̄ пана на̄рива̄хананагаре упасанто на̄ма ра̄джапутто раджджам̣ ка̄реси, тасса̄нукампа̄йа бхагава̄ таттха агама̄си, сопи бхагавато а̄гаманам̣ сутва̄ сапарива̄ро бхагавато паччуггаманам̣ катва̄ нимантетва̄ маха̄да̄нам̣ датва̄ тасса дхаммам̣ сутва̄ пасаннахадайо паббаджи. там̣ сат̣т̣хисахассасан̇кха̄ пуриса̄ анупаббаджим̣су. те тена саддхим̣ арахаттам̣ па̄пун̣им̣су. со техи паривуто вессабхӯ бхагава̄ па̄тимоккхам̣ уддиси, со татийо саннипа̄то ахоси. тена вуттам̣ –
7. ‘‘саннипа̄та̄ тайо а̄сум̣, вессабхусса махесино;
кхӣн̣а̄сава̄нам̣ вимала̄нам̣, сантачитта̄на та̄динам̣.
8. ‘‘асӣтибхиккхусахасса̄нам̣, пат̣хамо а̄си сама̄гамо;
саттатибхиккхусахасса̄нам̣, дутийо а̄си сама̄гамо.
9. ‘‘сат̣т̣хибхиккхусахасса̄нам̣, татийо а̄си сама̄гамо;
джара̄дибхайатӣта̄нам̣, ораса̄нам̣ махесино’’ти.
тада̄ амха̄кам̣ бодхисатто сарабхаватӣнагаре парамапийадассано судассано на̄ма ра̄джа̄ хутва̄ вессабхумхи локана̄йаке сарабханагарамупагате тасса дхаммам̣ сутва̄ пасаннахадайо дасанакхасамодха̄насамуджджалам̣ джаладжа̄мала̄викалакамаламакуласадисаман̃джалим̣ сираси катва̄ буддхаппамукхасса сан̇гхасса сачӣварам̣ маха̄да̄нам̣ датва̄ таттхева бхагавато нива̄саттха̄йа гандхакут̣им̣ катва̄ там̣ париккхипитва̄ виха̄расахассам̣ ка̄ретва̄ саббан̃ча вибхаваджа̄там̣ бхагавато са̄сане париччаджитва̄ тасса сантике паббаджитва̄ а̄ча̄рагун̣асампанно терасадхутагун̣есу нирато бодхисамбха̄рапарийесана̄йа рато буддхаса̄сана̄бхирато виха̄си. сопи там̣ бхагава̄ бйа̄ка̄си – ‘‘ана̄гате ито екаттим̣сакаппе айам̣ готамо на̄ма буддхо бхависсатӣ’’ти. тена вуттам̣ –
10. ‘‘ахам̣ тена самайена, судассано на̄ма кхаттийо;
нимантетва̄ маха̄вӣрам̣, да̄нам̣ датва̄ маха̄рахам̣;
аннапа̄нена ваттхена, сасан̇гхам̣ джинапӯджайим̣.
11. ‘‘тасса буддхасса асамасса, чаккам̣ ваттитамуттамам̣;
сутва̄на пан̣итам̣ дхаммам̣, паббаджджамабхирочайим̣.
12. ‘‘маха̄да̄нам̣ паваттетва̄, раттиндиваматандито;
паббаджджам̣ гун̣асампаннам̣, паббаджим̣ джинасантике.
13. ‘‘а̄ча̄рагун̣асампанно, ваттасӣласама̄хито;
саббан̃н̃утам̣ гавесанто, рама̄ми джинаса̄сане.
14. ‘‘саддха̄пӣтим̣ упагантва̄, буддхам̣ ванда̄ми саттхарам̣;
пӣти уппаджджати майхам̣, бодхийа̄йева ка̄ран̣а̄.
15. ‘‘аниваттама̄насам̣ н̃атва̄, самбуддхо етадабрави;
екаттим̣се ито каппе, айам̣ буддхо бхависсати.
16. ‘‘аху капилавхайа̄ рамма̄…пе… хесса̄ма саммукхам̣ имам̣.
17. ‘‘тасса̄хам̣ вачанам̣ сутва̄, бхиййо читтам̣ паса̄дайим̣;
уттарим̣ ватамадхит̣т̣ха̄сим̣, дасапа̄рамипӯрийа̄’’ти.
таттха чаккам̣ ваттитанти дхаммачаккам̣ паваттитам̣. пан̣ӣтам̣ дхамманти уттаримануссадхаммам̣. паббаджджам̣ гун̣асампаннанти н̃атва̄ паббаджинти аттхо. ваттасӣласама̄хитоти ваттесу ча сӣлесу ча сама̄хито. тесам̣ тесам̣ пӯран̣е сама̄хитоти аттхо. рама̄мӣти абхирамим̣. саддха̄пӣтинти саддхан̃ча пӣтин̃ча упагантва̄. ванда̄мӣти абхивандим̣, атӣтаттхе ваттама̄навачанам̣ дат̣т̣хаббам̣. саттхаранти саттха̄рам̣. аниваттама̄насанти аносаккийама̄нама̄насам̣.
тасса пана бхагавато аномам̣ на̄ма нагарам̣ ахоси. суппатӣто на̄масса пита̄ кхаттийо, йасаватӣ на̄ма ма̄та̄, сон̣о ча уттаро ча две аггаса̄вака̄, упасанто на̄мупат̣т̣ха̄ко, ра̄ма̄ ча сама̄ла̄ ча две аггаса̄вика̄, са̄ларуккхо бодхи, сарӣрам̣ сат̣т̣хихаттхуббедхам̣ ахоси. сат̣т̣хивассасахасса̄ни а̄йу, сучитта̄ на̄масса бхарийа̄, суппабуддхо на̄масса путто, суван̣н̣асивика̄йа никкхами. тена вуттам̣ –
18. ‘‘аномам̣ на̄ма нагарам̣, суппатӣто на̄ма кхаттийо;
ма̄та̄ йасаватӣ на̄ма, вессабхусса махесино.
23. ‘‘сон̣о ча уттаро чева, ахесум̣ аггаса̄вака̄;
упасанто на̄мупат̣т̣ха̄ко, вессабхусса махесино.
24. ‘‘ра̄ма̄ чева сама̄ла̄ ча, ахесум̣ аггаса̄вика̄;
бодхи тасса бхагавато, маха̄са̄лоти вуччати.
25. ‘‘соттхико чева раммо ча, ахесум̣ аггупат̣т̣хака̄;
готамӣ сирима̄ чева, ахесум̣ аггупат̣т̣хика̄.
26. ‘‘сат̣т̣хиратанамуббедхо, хемайӯпасамӯпамо;
ка̄йа̄ ниччхаратӣ расми, раттим̣ва паббате сикхӣ.
27. ‘‘сат̣т̣хивассасахасса̄ни, а̄йу тасса махесино;
та̄вата̄ тит̣т̣хама̄но со, та̄реси, джанатам̣ бахум̣.
28. ‘‘дхаммам̣ виттха̄рикам̣ катва̄, вибхаджитва̄ маха̄джанам̣;
дхаммана̄вам̣ т̣хапетва̄на, ниббуто со саса̄вако.
29. ‘‘дассанеййам̣ саббаджанам̣, виха̄рам̣ ирийа̄патхам̣;
саббам̣ тамантарахитам̣, нану ритта̄ саббасан̇кха̄ра̄’’ти.
таттха хемайӯпасамӯпамоти суван̣н̣аттхамбхасадисоти аттхо. ниччхаратӣти ито чито ча сандха̄вати. расмӣти пабха̄расми. раттим̣ва паббате сикхӣти раттийам̣ паббатаматтхаке агги вийа. рам̣сивиджджота̄ тасса ка̄йети аттхо. вибхаджитва̄ти вибха̄гам̣ катва̄, уггхат̣ита̄дивасена сота̄панна̄дивасена ча̄ти аттхо. дхаммана̄ванти ат̣т̣хан̇гамаггасан̇кха̄там̣ дхаммана̄вам̣, чатурогханиттхаран̣аттха̄йа т̣хапетва̄ти аттхо. дассанеййанти дассанӣйо. саббаджананти саббо джано, саса̄вакасан̇гхо самма̄самбуддхоти аттхо. виха̄ранти виха̄ро, саббаттха паччатте упайогавачанам̣ дат̣т̣хаббам̣.
вессабхӯ кира бхагава̄ усабхаватӣнагаре кхеме мигада̄йе паринибба̄йи. дха̄туйо панасса виппакирим̣су.
‘‘усабхаватипуре пуруттаме, джинавасабхо бхагава̄ хи вессабхӯ;
упаванавихаре манораме, нирупадхисесамупа̄гато кира̄’’ти.
сесам̣ саббаттха га̄тха̄су па̄кат̣амева̄ти.
вессабхӯбуддхавам̣саван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
нит̣т̣хито екавӣсатимо буддхавам̣со.