2. сумедхапаттхана̄катха̄ван̣н̣ана̄

ида̄ни –

1-2. ‘‘каппе ча сатасахассе, чатуро ча асан̇кхийе;

амарам̣ на̄ма нагарам̣, дассанеййам̣ манорама’’нти. –

а̄динайаппаватта̄йа буддхавам̣саван̣н̣ана̄йа ока̄со ануппатто. са̄ панеса̄ буддхавам̣саван̣н̣ана̄ йасма̄ суттаниккхепам̣ вича̄ретва̄ вуччама̄на̄ па̄кат̣а̄ хоти, тасма̄ суттаниккхепавича̄ран̣а̄ та̄ва ведитабба̄. чатта̄ро хи суттаниккхепа̄ аттаджджха̄сайо параджджха̄сайо пуччха̄васико ат̣т̣хуппаттикоти. таттха йа̄ни сутта̄ни бхагава̄ парехи анаджджхит̣т̣хо кевалам̣ аттано аджджха̄сайена катхеси. сеййатхидам̣ – а̄кан̇кхеййасуттам̣ (ма. ни. 1.64 а̄дайо) ваттхасуттанти (ма. ни. 1.70 а̄дайо) евама̄дӣни, тесам̣ аттаджджха̄сайо никкхепо.

йа̄ни ва̄ пана ‘‘парипакка̄ кхо ра̄хуласса вимуттипарипа̄чанӣйа̄ дхамма̄, йам̣нӯна̄хам̣ ра̄хулам̣ уттарим̣ а̄сава̄нам̣ кхайе винеййа’’нти (сам̣. ни. 4.121) евам̣ паресам̣ аджджха̄сайам̣ кхантим̣ манам̣ буджджханакабха̄ван̃ча олокетва̄ параджджха̄сайавасена катхита̄ни. сеййатхидам̣ – ра̄хулова̄дасуттам̣дхаммачаккаппаваттанасуттанти (сам̣. ни. 5.1081; маха̄ва. 13 а̄дайо; пат̣и. ма. 2.30) евама̄дӣни, тесам̣ параджджха̄сайо никкхепо.

бхагавантам̣ упасан̇камитва̄ те те деваманусса̄ пан̃хам̣ пуччханти. евам̣ пут̣т̣хена пана бхагавата̄ йа̄ни катхита̄ни девата̄сам̣йутта (сам̣. ни. 1.1 а̄дайо) боджджхан̇гасам̣йутта̄дӣни (сам̣. ни. 5.182 а̄дайо) тесам̣ пуччха̄васико никкхепо.

йа̄ни ва̄ пана уппаннам̣ ка̄ран̣ам̣ пат̣ичча десита̄ни дхаммада̄йа̄да- (ма. ни. 1.29 а̄дайо) путтамам̣сӯпама̄дӣни (сам̣. ни. 2.63), тесам̣ ат̣т̣хуппаттико никкхепо. еваметесу чатӯсу суттаниккхепесу имасса буддхавам̣сасса пуччха̄васико никкхепо. пуччха̄васена хи бхагавата̄ айам̣ никкхитто. касса пуччха̄васена? а̄йасмато са̄рипуттаттхерасса. вуттан̃хетам̣ асмим̣ нида̄насмим̣ ева –

‘‘са̄рипутто маха̄пан̃н̃о, сама̄дхиджджха̄наковидо;

пан̃н̃а̄йа па̄рамиппатто, пуччхати локана̄йакам̣;

кӣдисо те маха̄вӣра, абхинӣха̄ро наруттама̄’’ти. (бу. вам̣. 1.74-75) –

а̄ди. тенеса̄ буддхавам̣садесана̄ пуччха̄васика̄ти ведитабба̄.

таттха каппе ча сатасахассети еттха каппа-саддо пана̄йам̣ абхисаддаханавоха̄рака̄лапан̃н̃аттичхеданавикаппаналесасамантабха̄ваа̄йукаппамаха̄каппа̄дӣсу диссати. татха̄ хи ‘‘окаппанӣйаметам̣ бхото готамасса. йатха̄ там̣ арахато самма̄самбуддхасса̄’’тиа̄дӣсу (ма. ни. 1.387) абхисаддахане диссати. ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, пан̃чахи саман̣акаппехи пхалам̣ парибхун̃джиту’’нти евама̄дӣсу (чӯл̣ава. 250) воха̄ре. ‘‘йена судам̣ ниччакаппам̣ вихара̄мӣ’’тиа̄дӣсу (ма. ни. 1.387) ка̄ле. ‘‘ичча̄йасма̄ каппо’’ти (су. ни. 1098; чӯл̣ани. каппама̄н̣авапуччха̄ 117; каппама̄н̣авапуччха̄ниддеса 61) ча, ‘‘нигродхакаппо ити тасса на̄мам̣, тайа̄ катам̣ бхагава̄ бра̄хман̣асса̄’’ти ча евама̄дӣсу (су. ни. 346) пан̃н̃аттийам̣. ‘‘алан̇като каппитакесамассӯ’’ти евама̄дӣсу (джа̄. 2.22.1368) чхедане. ‘‘каппати дван̇гулакаппо’’тиа̄дӣсу (чӯл̣ава. 446) викаппе. ‘‘аттхи каппо нипаджджиту’’нтиа̄дӣсу (а. ни. 8.80) лесе. ‘‘кевалакаппам̣ джетаванам̣ обха̄сетва̄’’тиа̄дӣсу самантабха̄ве. ‘‘тит̣т̣хату, бханте, бхагава̄ каппам̣, тит̣т̣хату сугато каппа’’нти (дӣ. ни. 2.178; уда̄. 51) еттха а̄йукаппе. ‘‘кӣва дӣгхо ну кхо, бханте, каппо’’ти (сам̣. ни. 2.128-129) еттха маха̄каппе. а̄дисаддена ‘‘саттхукаппена вата кира, бхо, майам̣ са̄вакена саддхим̣ мантайама̄на̄ на джа̄нимха̄’’ти (ма. ни. 1.260) еттха пат̣ибха̄ге. ‘‘каппо нат̣т̣хо хоти. каппакатока̄со джин̣н̣о хотӣ’’ти (па̄чи. 371) еттха винайакаппе. идха пана маха̄каппе дат̣т̣хаббо. тасма̄ каппе ча сатасахассети маха̄каппа̄нам̣ сатасахасса̄нанти аттхо (дӣ. ни. ат̣т̣ха. 1.29; 3.275; сам̣. ни. ат̣т̣ха. 1.1.1; а. ни. ат̣т̣ха. 2.3.128; кху. па̄. ат̣т̣ха. 5.ман̇галасутта, евамичча̄дипа̄т̣хаван̣н̣ана̄; су. ни. ат̣т̣ха. 2.ман̇галасуттаван̣н̣ана̄; чарийа̄. ат̣т̣ха. нида̄накатха̄.1; чӯл̣ани. ат̣т̣ха. кхаггависа̄н̣асуттаниддесаван̣н̣ана̄). чатуро ча асан̇кхийети ‘‘чатуннам̣ асан̇кхйеййа̄нам̣ маттхаке’’ти вачанасесо дат̣т̣хаббо. каппасатасахасса̄дхика̄нам̣ чатуннам̣ асан̇кхйеййа̄нам̣ маттхакети аттхо. амарам̣ на̄ма нагаранти ‘‘амара’’нти ча ‘‘амараватӣ’’ти ча ладдхана̄мам̣ нагарам̣ ахоси. кечи панеттха ан̃н̃ена̄пи пака̄рена ван̣н̣айанти, ким̣ техи, на̄маматтам̣ панетам̣ тасса нагарасса. дассанеййанти сувибхаттавичитра-чаччарадва̄ра-чатуккасин̇гха̄т̣ика-па̄ка̄ра-париккхепапа̄са̄да- хаммийа-бхавана-самалан̇кататта̄ дассанӣйам̣. манораманти самасучипарамараман̣ӣйабхӯмибха̄гатта̄ чха̄йӯдакасампаннатта̄ сулабха̄ха̄ратта̄ саббопакаран̣айуттатта̄ ча самиддхатта̄ деваманусса̄дӣнам̣ мано рамайатӣти манорамам̣.

дасахи саддехи авивиттанти хаттхисаддена ассасаддена ратхасаддена бхерисаддена сан̇кхасаддена мудин̇гасаддена вӣн̣а̄саддена гӣтасаддена саммата̄л̣асаддена ‘‘бхун̃джатха пиватха кха̄датха̄’’ти дасамена саддена̄ти; имехи дасахи саддехи авивиттам̣ ахоси, саббака̄лам̣ анупамуссавасамаджджана̄т̣ака̄ кӣл̣антӣти аттхо. аннапа̄насама̄йутанти аннена чатуббидхена̄ха̄рена ча па̄нена ча сут̣т̣ху а̄йутам̣ аннапа̄насама̄йутам̣, имина̄ субхиккхата̄ дассита̄, бахуаннапа̄насама̄йутанти аттхо.

ида̄ни те даса садде ваттхуто дассанаттхам̣ –

‘‘хаттхисаддам̣ ассасаддам̣, бхерисан̇кхаратха̄ни ча;

кха̄датха пиватха чева, аннапа̄нена гхосита’’нти. – вуттам̣;

таттха хаттхисадданти хаттхӣнам̣ кон̃чана̄дасаддена, каран̣аттхе упайогавачанам̣ дат̣т̣хаббам̣. еса найо сесападесупи. бхерисан̇кхаратха̄ни ча̄ти бхерисаддена ча сан̇кхасаддена ча ратхасаддена ча̄ти аттхо. лин̇гавипарийа̄сена вуттам̣, ‘кха̄датха пиватха̄’ти евама̄динайаппаваттена аннапа̄напат̣исам̣йуттена гхоситам̣ абхина̄дитанти аттхо. еттха̄ха – тесам̣ пана садда̄нам̣ екадесова дассито, на сакалоти? на екадесо сакало дасавидхо дасситова. катхам̣? бхерисаддена мудин̇гасаддо сан̇гахито, сан̇кхасаддена вӣн̣а̄гӣтасаммата̄л̣асадда̄ сан̇гахита̄ти дасева дассита̄.

евам̣ екена парийа̄йена нагарасампаттим̣ ван̣н̣етва̄ пуна тамева дассетум̣ –

3. ‘‘нагарам̣ саббан̇гасампаннам̣, саббакаммамупа̄гатам̣, саттаратанасампаннам̣, на̄на̄джанасама̄кулам̣;

самиддхам̣ деванагарам̣ва, а̄ва̄сам̣ пун̃н̃акаммина’’нти. – вуттам̣;

таттха саббан̇гасампаннанти па̄ка̄рагопурат̣т̣а̄лака̄дисаббанагара̄вайавасампаннам̣, парипун̣н̣асаббавиттӯпакаран̣адханадхан̃н̃атин̣акат̣т̣ходаканти ва̄ аттхо. саббакаммамупа̄гатанти саббакаммантена упагатам̣, самупагатасаббакаммантанти аттхо. саттаратанасампаннанти парипун̣н̣амутта̄дисаттаратанам̣, чаккаваттинива̄сабхӯмито ва̄ хаттхиратана̄дӣхи саттаратанехи сампаннам̣. на̄на̄джанасама̄куланти на̄на̄видхадесабха̄сехи джанехи сама̄кулам̣. самиддханти мануссопабхогасаббопакаран̣ехи самиддхам̣ пхӣтам̣. деванагарам̣ ва̄ти деванагарам̣ вийа а̄лакаманда̄ вийа амараватӣ самиддханти вуттам̣ хоти. а̄ва̄сам̣ пун̃н̃акамминанти а̄васанти еттха пун̃н̃акаммино джана̄ти а̄ва̄со. ‘‘а̄ва̄со’’ти ваттаббе ‘‘а̄ва̄са’’нти лин̇габхедам̣ катва̄ вуттанти ведитаббам̣. пан̃н̃а̄йати тена̄ти пун̃н̃ам̣, куларӯпамаха̄бхогиссарийавасена пан̃н̃а̄йатӣти аттхо. пуна̄тӣти ва̄ пун̃н̃ам̣. саббакусаламалараджа̄пава̄хакатта̄ пун̃н̃ам̣ каммам̣ йесам̣ аттхи те пун̃н̃акаммино, тесам̣ пун̃н̃акамминам̣ а̄ва̄сабхӯтанти аттхо.

таттха сумедхо на̄ма бра̄хман̣о пат̣ивасати убхато суджа̄то ма̄тито ча питито ча, сам̣суддхагахан̣ико йа̄ва саттама̄ кулапариват̣т̣а̄ аккхитто анупакут̣т̣хо джа̄тива̄дена, абхирӯпо дассанӣйо па̄са̄дико парама̄йа ван̣н̣апоккхарата̄йа саманна̄гато, со тин̣н̣ам̣ веда̄нам̣ па̄рагӯ ахоси санигхан̣д̣укет̣убха̄нам̣ са̄ккхараппабхеда̄нам̣ итиха̄сапан̃чама̄нам̣ падако веййа̄каран̣о анавайо лока̄йатамаха̄пурисалаккхан̣есу. тасса пана дахарака̄лейева ма̄та̄питаро ка̄ламакам̣су. атхасса ра̄сивад̣д̣хако амаччо а̄йапоттхакам̣ а̄харитва̄ суван̣н̣араджатаман̣имутта̄дививидхаратанабхарите габбхе виваритва̄ – ‘‘еттхакам̣ те, кума̄ра, ма̄ту сантакам̣, еттхакам̣ питу сантакам̣, еттхакам̣ аййакапаййака̄на’’нти йа̄ва саттама̄ кулапариват̣т̣а̄ дханам̣ а̄чиккхитва̄ – ‘‘етам̣ пат̣ипаджджа̄хӣ’’ти ниййа̄теси. со ‘‘са̄дхӯ’’ти сампат̣иччхитва̄ пун̃н̃а̄ни каронто ага̄рам̣ аджджха̄васи. тена вуттам̣ –

4. ‘‘нагаре амараватийа̄, сумедхо на̄ма бра̄хман̣о;

анекакот̣исанничайо, пахӯтадханадхан̃н̃ава̄.

5. ‘‘аджджха̄йако мантадхаро, тин̣н̣ам̣ веда̄на па̄рагӯ;

лаккхан̣е итиха̄се ча, садхамме па̄рамим̣ гато’’ти.

таттха нагаре амараватийа̄ти амараватӣсан̇кха̄те нагаре. сумедхо на̄ма̄ти еттха ‘‘медха̄’’ти пан̃н̃а̄ вуччати. са̄ тасса сундара̄ пасаттха̄ти сумедхоти пан̃н̃а̄йиттха. бра̄хман̣оти брахмам̣ ан̣ати сиккхатӣти бра̄хман̣о, манте саджджха̄йатӣти аттхо. аккхарачинтака̄ пана ‘‘брахмуно апаччам̣ бра̄хман̣о’’ти ваданти. арийа̄ пана ба̄хитапа̄патта̄ бра̄хман̣а̄ти. анекакот̣исанничайоти кот̣ӣнам̣ санничайо кот̣исанничайо, анеко кот̣исанничайо йасса сойам̣ анекакот̣исанничайо, анекакот̣и дханасанничайоти аттхо. пахӯтадханадхан̃н̃ава̄ти бахуладханадхан̃н̃ава̄. пуримам̣ бхӯмигатагаббхагатадханадхан̃н̃авасена вуттам̣, идам̣ ниччапарибхогӯпагатадханадхан̃н̃авасена вуттанти ведитаббам̣.

аджджха̄йакоти на джха̄йатӣти аджджха̄йако, джха̄набха̄вана̄рахитоти аттхо. вуттан̃хетам̣ – ‘‘на да̄ниме джха̄йантӣти. на да̄ниме джха̄йантӣти кхо, ва̄сет̣т̣ха, ‘аджджха̄йака̄ аджджха̄йака̄’ твева татийам̣ аккхарам̣ упаниббатта’’нти (дӣ. ни. 3.132) евам̣ пат̣хамакаппикака̄ле джха̄навирахита̄нам̣ бра̄хман̣а̄нам̣ гарахавачанам̣ уппаннам̣. ида̄ни мантам̣ джха̄йатӣти аджджха̄йако, манте париваттетӣти имина̄ аттхена пасам̣савачанам̣ катва̄ вохаранти. манте дха̄ретӣти мантадхаро. тин̣н̣ам̣ веда̄нанти ируведайаджуведаса̄маведа̄нам̣ тин̣н̣ам̣ веда̄нам̣. айам̣ пана веда-саддо н̃а̄н̣асоманассагантхесу диссати. татха̄ хеса – ‘‘йам̣ бра̄хман̣ам̣ ведагума̄бхиджан̃н̃а̄, акин̃чанам̣ ка̄мабхаве асатта’’нтиа̄дӣсу (су. ни. 1065) н̃а̄н̣е диссати. ‘‘йе ведаджа̄та̄ вичаранти локе’’тиа̄дӣсу (а. ни. 4.57) соманассе. ‘‘тин̣н̣ам̣ веда̄нам̣ па̄рагӯ санигхан̣д̣укет̣убха̄на’’нтиа̄дӣсу (дӣ. ни. 1.256) гантхе. идха̄пи гантхе (ма. ни. ат̣т̣ха. 1.75). па̄рагӯти тин̣н̣ам̣ веда̄нам̣ от̣т̣хапахатакаран̣аматтена па̄рам̣ гатоти па̄рагӯ. лаккхан̣ети иттхилаккхан̣апурисалаккхан̣амаха̄пурисалаккхан̣а̄дике лаккхан̣е. итиха̄сети итиха а̄са, итиха а̄са̄ти ӣдисавачанапат̣исам̣йутте пура̄н̣асан̇кха̄те гантхависесе. садхаммети бра̄хман̣а̄нам̣ саке дхамме, саке а̄чарийаке ва̄. па̄рамим̣ гатоти па̄рам̣ гато, диса̄па̄моккхо а̄чарийо ахосӣти аттхо.

атхекадивасам̣ со дасагун̣аган̣а̄ра̄дхитапан̣д̣ито сумедхапан̣д̣ито упарипа̄са̄даваратале рахогато хутва̄ паллан̇кам̣ а̄бхуджитва̄ нисинно чинтеси – ‘‘пунаббхаве пат̣исандхиггахан̣ам̣ на̄ма дуккхам̣, татха̄ ниббаттаниббаттат̣т̣ха̄не сарӣрабхеданам̣, ахан̃ча джа̄тидхаммо, джара̄дхаммо, бйа̄дхидхаммо, маран̣адхаммо, евам̣бхӯтена майа̄ аджа̄тим̣ аджарам̣ абйа̄дхим̣ амаран̣ам̣ сукхам̣ сивам̣ нибба̄нам̣ парийеситум̣ ват̣т̣ати, авассам̣ бхавача̄ракато муччитва̄ нибба̄нага̄мина̄ екена маггена бхавитабба’’нти. тена вуттам̣ –

6. ‘‘рахогато нисӣдитва̄, евам̣ чинтесахам̣ тада̄;

дуккхо пунаббхаво на̄ма, сарӣрасса ча бхеданам̣.

7. ‘‘джа̄тидхаммо джара̄дхаммо, бйа̄дхидхаммо сахам̣ тада̄;

аджарам̣ амарам̣ кхемам̣, парийесисса̄ми ниббутим̣.

8. ‘‘йам̣нӯнимам̣ пӯтика̄йам̣, на̄на̄кун̣апапӯритам̣;

чхад̣д̣айитва̄на гаччхеййам̣, анапеккхо анаттхико.

9. ‘‘аттхи хехити со магго, на со сакка̄ на хетуйе;

парийесисса̄ми там̣ маггам̣, бхавато паримуттийа̄’’ти.

еттха пана га̄тха̄самбандхан̃ча анутта̄напада̄наматтхан̃ча ватва̄ва гамисса̄ма. таттха рахогатоти рахаси гато, рахаси т̣ха̄не нисинно. евам̣ чинтесаханти евам̣ чинтесим̣ ахам̣. еванти имина̄ чинтана̄ка̄рам̣ дассети. тада̄ти тасмим̣ сумедхапан̣д̣итака̄ле. ‘‘евам̣ чинтесаха’’нти бхагава̄ имина̄ аттана̄ саддхим̣ сумедхапан̣д̣итам̣ екаттам̣ кароти. тасма̄ тада̄ со сумедхо ахамева̄ти пака̄сенто ‘‘евам̣ чинтесахам̣ тада̄’’ти бхагава̄ уттамапурисавасена̄ха. джа̄тидхаммоти джа̄тисабха̄во. еса найо сесападесупи. ниббутинти нибба̄нам̣.

йам̣нӯна̄ти паривитакканаттхе нипа̄то, йади пана̄ханти аттхо. пӯтика̄йанти пӯтибхӯтам̣ ка̄йам̣. на̄на̄кун̣апапӯританти мутта-карӣса-пуббалохита-питта-семха-кхел̣асин̇гха̄н̣ика̄дианекакун̣апапӯритам̣. анапеккхоти ана̄лайо. аттхӣти авассам̣ упалаббхати. хехитӣти бхависсати, паривитакканавачанамидам̣. на со сакка̄ на хетуйети тена маггена на сакка̄ на бхавитум̣. со пана магго хетуйети хетубха̄ва̄йа на на хоти, хетуйева̄ти аттхо. бхавато паримуттийа̄ти бхавабандханавимуттийа̄ти аттхо.

ида̄ни аттана̄ паривитаккитаматтхам̣ сампа̄дайитум̣ ‘‘йатха̄пӣ’’ти а̄дима̄ха. йатха̄ хи локе дуккхасса пат̣ипаккхабхӯтам̣ сукхам̣ на̄ма аттхи, евам̣ бхаве сати таппат̣ипаккхена вибхавена̄пи бхавитаббам̣, йатха̄ ча ун̣хе сати тасса вӯпасамабхӯтам̣ сӣталампи аттхи, евам̣ ра̄га̄диаггӣнам̣ вӯпасамена нибба̄нена бхавитаббам̣. йатха̄ ча па̄пасса ла̄макасса дхаммасса пат̣ипаккхабхӯто калйа̄н̣о анаваджджадхаммопи аттхийева, евамева па̄пика̄йа джа̄тийа̄ сати саббаджа̄тикхепанато аджа̄тисан̇кха̄тена нибба̄нена̄пи бхавитаббамева̄ти. тена вуттам̣ –

10. ‘‘йатха̄пи дуккхе виджджанте, сукхам̣ на̄мапи виджджати;

евам̣ бхаве виджджама̄не, вибхавопиччхитаббако.

11. ‘‘йатха̄пи ун̣хе виджджанте, апарам̣ виджджати сӣталам̣;

евам̣ тивидхагги виджджанте, нибба̄нам̣ иччхитаббакам̣.

12. ‘‘йатха̄пи па̄пе виджджанте, калйа̄н̣амапи виджджати;

евамева джа̄ти виджджанте, аджа̄типиччхитаббака’’нти.

таттха йатха̄пӣти опамматтхе нипа̄то. сукханти ка̄йикачетасикасукхам̣, сут̣т̣ху дуккхам̣ кхан̣атӣти сукхам̣. бхавети джанане. вибхавоти аджананам̣, джанане виджджама̄не аджананадхаммопи иччхитаббо. тивидхагги виджджантети тивидхе ра̄га̄дике аггимхи виджджама̄нети аттхо. нибба̄нанти тасса тивидхасса ра̄га̄диаггисса нибба̄панам̣ упасаманам̣ нибба̄нан̃ча иччхитаббам̣. па̄пети акусале ла̄маке. калйа̄н̣амапӣти кусаламапи. евамева̄ти евамевам̣. джа̄ти виджджантети джа̄тийа̄ виджджама̄на̄йа̄ти аттхо. лин̇габхедан̃ча вибхаттилопан̃ча катва̄ вуттам̣. аджа̄типӣти джа̄тикхепанам̣ аджа̄тинибба̄нампи иччхитаббам̣.

атха̄хам̣ парампи чинтесим̣ – ‘‘йатха̄ на̄ма гӯтхара̄симхи нимуггена пурисена дӯратова камалакувалайапун̣д̣арӣкасан̣д̣аман̣д̣итам̣ вималасалилам̣ тал̣а̄кам̣ дисва̄ – ‘катарена ну кхо маггена таттха гантабба’нти тал̣а̄кам̣ гавеситум̣ йуттам̣. йам̣ тасса агавесанам̣, на со тасса тал̣а̄касса досо, тасса пурисассева досо. евамева килесамаладховане аматамаха̄тал̣а̄ке виджджама̄не йам̣ тасса агавесанам̣, на со аматасан̇кха̄тасса нибба̄намаха̄тал̣а̄касса досо, пурисассева досо. йатха̄ пана чорехи сам̣парива̄рито пурисо пала̄йанамагге виджджама̄непи саче со на пала̄йати, на со тасса маггасса досо, тасса пурисассева досо. евамева килесачорехи парива̄ретва̄ гахитасса пурисасса виджджама̄нейева нибба̄намаха̄нагарага̄мимхи сиве маха̄магге тасса маггасса агавесанам̣ на̄ма на маггасса досо, пурисассева досо. йатха̄ бйа̄дхипӣл̣ито пурисо виджджама̄не бйа̄дхитикиччхаке ведждже саче там̣ веджджам̣ гавеситва̄ там̣ бйа̄дхим̣ на тикиччха̄пети, на со веджджасса досо, тасса пурисассева досо. евамева пана йо килесабйа̄дхипарипӣл̣ито килесавӯпасамамаггаковидам̣ виджджама̄намева а̄чарийам̣ на гавесати, тассева досо, на килесабйа̄дхивина̄йакасса а̄чарийасса досо’’ти. тена вуттам̣ –

13. ‘‘йатха̄ гӯтхагато пурисо, тал̣а̄кам̣ дисва̄на пӯритам̣;

на гавесати там̣ тал̣а̄кам̣, на досо тал̣а̄касса со.

14. ‘‘евам̣ килесамаладховам̣, виджджанте аматантал̣е;

на гавесати там̣ тал̣а̄кам̣, на досо аматантал̣е.

15. ‘‘йатха̄ арӣхи парируддхо, виджджанте гаманампатхе;

на пала̄йати со пурисо, на досо ан̃джасасса со.

16. ‘‘евам̣ килесапарируддхо, виджджама̄не сиве патхе;

на гавесати там̣ маггам̣, на досо сиваман̃джасе.

17. ‘‘йатха̄пи бйа̄дхито пурисо, виджджама̄не тикиччхаке;

на тикиччха̄пети там̣ бйа̄дхим̣, на досо со тикиччхаке.

18. ‘‘евам̣ килесабйа̄дхӣхи, дуккхито патипӣл̣ито;

на гавесати там̣ а̄чарийам̣, на досо со вина̄йаке’’ти.

таттха гӯтхагатоти гӯтхакӯпагато, гӯтхена гато маккхито ва̄. килесамаладхованти килесамаласодхане, бхумматтхе паччаттавачанам̣. аматантал̣ети аматасан̇кха̄тасса тал̣а̄касса, са̄миаттхе бхуммавачанам̣ дат̣т̣хаббам̣, ануссарам̣ паккхипитва̄ вуттам̣. арӣхӣти паччаттхикехи. парируддхоти самантато нируддхо. гаманампатхети гаманапатхе. чханда̄вина̄саттхам̣ ануссара̄гаманам̣ катва̄ вуттам̣. на пала̄йатӣти йади на пала̄йеййа. со пурисоти со чорехи парируддхо пурисо. ан̃джасасса̄ти маггасса. маггасса хи –

‘‘магго пантхо патхо паджджо, ан̃джасам̣ ват̣ума̄йанам̣;

на̄ва̄ уттарасету ча, кулло ча бхиси сан̇камо’’ти. (чӯл̣ани. па̄ра̄йанаттхутига̄тха̄ниддеса 101) –

бахӯни на̄ма̄ни. сва̄йамидха ан̃джасана̄мена вутто. сивети саббупаддава̄бха̄вато сиве. сиваман̃джасети сивасса ан̃джасасса̄ти аттхо. тикиччхакети ведждже. на тикиччха̄петӣти на тикиччха̄пеййа. на досо со тикиччхакети тикиччхакасса досо наттхи, бйа̄дхитассева досоти аттхо. дуккхитоти сан̃джа̄така̄йикачетасикадуккхо. а̄чарийанти моккхамагга̄чарийам̣. вина̄йакети а̄чарийасса.

евам̣ пана̄хам̣ чинтетва̄ уттаримпи евам̣ чинтесим̣ – ‘‘йатха̄пи ман̣д̣анакаджа̄тико пурисо кан̣т̣хе а̄саттам̣ кун̣апам̣ чхад̣д̣етва̄ сукхӣ гаччхеййа, евам̣ майа̄пи имам̣ пӯтика̄йам̣ чхад̣д̣етва̄ анапеккхена нибба̄намаха̄нагарам̣ пависитаббам̣. йатха̄ ча нарана̄рийо укка̄рабхӯмийам̣ учча̄рапасса̄вам̣ катва̄ на там̣ уччхан̇гена ва̄ а̄да̄йа дасанте ва̄ вет̣хетва̄ а̄да̄йа гаччханти, атха кхо джигуччхама̄на̄ олокетумпи аниччханта̄ анапеккха̄ чхад̣д̣етва̄ гаччханти, евам̣ майа̄пи имам̣ пӯтика̄йам̣ анапеккхена чхад̣д̣етва̄ аматам̣ нибба̄нанагарам̣ пависитум̣ ват̣т̣ати. йатха̄ ча на̄вика̄ на̄ма джаджджарам̣ на̄вам̣ удакага̄хиним̣ чхад̣д̣етва̄ анапеккха̄ва гаччханти, евамахампи имам̣ навахи ван̣амукхехи паггхарантам̣ ка̄йам̣ чхад̣д̣етва̄ анапеккхо нибба̄намаха̄нагарам̣ пависисса̄ми. йатха̄ ча кочи пурисо мутта̄ман̣ивел̣урийа̄дӣни на̄на̄видха̄ни ратана̄ни а̄да̄йа чорехи саддхим̣ маггам̣ гаччханто аттано ратанавина̄сабхайена те чоре чхад̣д̣етва̄ кхемам̣ маггам̣ ган̣ха̄ти, евамайампи пӯтика̄йо ратанавилопакачорасадисо. сача̄хам̣ еттха тан̣хам̣ карисса̄ми, арийамаггакусаладхаммаратана̄ни ме нассиссанти, тасма̄ майа̄ имам̣ маха̄чорасадисам̣ караджака̄йам̣ чхад̣д̣етва̄ нибба̄намаха̄нагарам̣ пависитум̣ ват̣т̣атӣ’’ти. тена вуттам̣ –

19. ‘‘йатха̄пи кун̣апам̣ пурисо, кан̣т̣хе баддхам̣ джигуччхийа;

мочайитва̄на гаччхеййа, сукхӣ серӣ сайам̣васӣ.

20. ‘‘татхевимам̣ пӯтика̄йам̣, на̄на̄кун̣апасан̃чайам̣;

чхад̣д̣айитва̄на гаччхеййам̣, анапеккхо анаттхико.

21. ‘‘йатха̄ учча̄рат̣т̣ха̄намхи, карӣсам̣ нарана̄рийо;

чхад̣д̣айитва̄на гаччханти, анапеккха̄ анаттхика̄.

22. ‘‘евамева̄хам̣ имам̣ ка̄йам̣, на̄на̄кун̣апапӯритам̣;

чхад̣д̣айитва̄на гаччхиссам̣, ваччам̣ катва̄ йатха̄ кут̣им̣.

23. ‘‘йатха̄пи джаджджарам̣ на̄вам̣, палуггам̣ удага̄хиним̣;

са̄мӣ чхад̣д̣етва̄ гаччханти, анапеккха̄ анаттхика̄.

24. ‘‘евамева̄хам̣ имам̣ ка̄йам̣, наваччхиддам̣ дхувассавам̣;

чхад̣д̣айитва̄на гаччхиссам̣, джин̣н̣ана̄вам̣ва са̄мика̄.

25. ‘‘йатха̄пи пурисо чорехи, гаччханто бхан̣д̣ама̄дийа;

бхан̣д̣аччхедабхайам̣ дисва̄, чхад̣д̣айитва̄на гаччхати.

26. ‘‘евамева имам̣ ка̄йо, маха̄чорасамо вийа;

паха̄йимам̣ гамисса̄ми, кусалаччхедана̄бхайа̄’’ти.

таттха йатха̄пи кун̣апам̣ пурисоти йатха̄пи дахаро йува̄ ман̣д̣анакаджа̄тико пурисо ахикун̣апена ва̄ куккуракун̣апена ва̄ мануссакун̣апена ва̄ кан̣т̣хе а̄саттена ат̣т̣ӣйитва̄ хара̄йитва̄ джигуччхитва̄ там̣ кун̣апам̣ мочетва̄ гаччхеййа. сукхӣти сукхито. серӣти йатхиччхакавиха̄рӣ. на̄на̄кун̣апасан̃чайанти анекавидхакун̣апара̄сибхӯтам̣ ‘‘на̄на̄кун̣апапӯрита’’нтипи па̄т̣хо.

учча̄рат̣т̣ха̄намхӣти учча̄ренти ваччам̣ каронти еттха̄ти учча̄ро, учча̄ро ча со т̣ха̄нам̣ чети учча̄рат̣т̣ха̄нам̣. атха ва̄ усса̄сиййатӣти усса̄со, ваччассетам̣ на̄мам̣, тасса т̣ха̄нам̣ усса̄сат̣т̣ха̄нам̣, тасмим̣ усса̄сат̣т̣ха̄намхи, укка̄рат̣т̣ха̄нети аттхо. ваччам̣ катва̄ йатха̄ кут̣инти ваччам̣ катва̄ кут̣им̣ нарана̄рийо вийа̄ти аттхо.

джаджджаранти джин̣н̣ам̣. палугганти палуджджантим̣, викирантинти аттхо. удага̄хининти удакага̄хиним̣. са̄мӣти на̄ва̄са̄мика̄. наваччхидданти чаккхусота̄дӣхи навахи ван̣амукхехи чхидда̄ваччхиддехи йуттатта̄ наваччхиддам̣. дхувассаванти дхуваниссандам̣, ниччам̣ паггхаран̣а̄сучинти аттхо.

бхан̣д̣ама̄дийа̄ти йам̣кин̃чи ратана̄дикам̣ бхан̣д̣ам̣ а̄дийа. бхан̣д̣аччхедабхайам̣ дисва̄ти бхан̣д̣асса аччхинданена бхайам̣ дисва̄ти аттхо. евамева̄ти со бхан̣д̣ама̄да̄йа гаччханто пурисо вийа. айам̣ ка̄йоти айам̣ пана куччхита̄нам̣ парамаджегуччха̄нам̣ а̄йоти ка̄йо. а̄йоти упаттит̣т̣ха̄нам̣. а̄йанти татоти а̄йо, куччхита̄ кеса̄дайо. ити куччхита̄нам̣ кеса̄дӣнам̣ а̄йоти ка̄йо. маха̄чорасамо вийа̄ти чаккхуа̄дӣхи рӯпа̄дӣсу пийарӯпесу са̄раджджана̄дивасена па̄н̣а̄типа̄та̄динна̄да̄на̄дичоро хутва̄ саббакусалам̣ вилумпатӣти маха̄чорасамо. тасма̄ йатха̄ со ратанабхан̣д̣ама̄да̄йа чорехи саддхим̣ гаччханто пурисо те чоре паха̄йа гаччхати, евамева̄хампи имам̣ маха̄чорасамам̣ ка̄йам̣ паха̄йа аттано соттхибха̄вакарам̣ маггам̣ гавеситум̣ гамисса̄мӣти аттхасамбандхо ведитаббо. кусалаччхедана̄бхайа̄ти кусаладхаммавилопанабхайена̄ти аттхо.

атхевам̣ сумедхапан̣д̣ито на̄на̄видха̄хи упама̄хи неккхаммака̄ран̣ам̣ чинтетва̄ пунапи чинтеси – ‘‘имам̣ маха̄дханара̄сим̣ сам̣харитва̄ майхам̣ питупита̄маха̄дайо паралокам̣ гаччханта̄ екакаха̄пан̣ампи гахетва̄ на гата̄, майа̄ пана гахетва̄ гаманака̄ран̣ам̣ ка̄тум̣ ват̣т̣атӣ’’ти гантва̄ ран̃н̃о а̄рочеси – ‘‘ахам̣, маха̄ра̄джа, джа̄тиджара̄дӣхи упаддутахадайо ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджисса̄ми, майхам̣ анекакот̣исатасахассам̣ дханам̣ аттхи, там̣ дево пат̣ипаджджатӯ’’ти. ра̄джа̄ а̄ха – ‘‘на майхам̣ те дханена аттхо, твам̣йева йатхиччхакам̣ карохӣ’’ти.

со ча ‘‘са̄дху дева̄’’ти нагаре бхерим̣ чара̄петва̄ маха̄джанасса да̄нам̣ датва̄ ваттхука̄ме ча килесака̄ме ча паха̄йа амараваранагарасадисато амаранагарато никкхамитва̄ екакова на̄на̄мигаган̣аванте химаванте дхаммикам̣ на̄ма паббатам̣ нисса̄йа ассамам̣ катва̄ таттха пан̣н̣аса̄лам̣ катва̄ пан̃чадосавиваджджитам̣ чан̇камам̣ ма̄петва̄ ат̣т̣хагун̣асамупетам̣ абхин̃н̃а̄балам̣ сама̄харитум̣ навадосасаманна̄гатам̣ са̄т̣акам̣ паджахитва̄ два̄дасагун̣амупа̄гатам̣ ва̄качӣрам̣ нива̄сетва̄ паббаджи. евам̣ пана со паббаджито ат̣т̣хадосасама̄кин̣н̣ам̣ пан̣н̣аса̄лам̣ паха̄йа дасагун̣асаманна̄гатам̣ руккхамӯлам̣ упагантва̄ саббадхан̃н̃авикатим̣ паха̄йа паваттапхалабходжано хутва̄ нисаджджат̣т̣ха̄начан̇каманавасена падха̄нам̣ падаханто сатта̄хаббхантарейева ат̣т̣ханнам̣ сама̄паттӣнам̣ пан̃чаннан̃ча абхин̃н̃а̄нам̣ ла̄бхӣ ахоси. тена вуттам̣ –

27. ‘‘ева̄хам̣ чинтайитва̄на, некакот̣исатам̣ дханам̣;

на̄тха̄на̄тха̄нам̣ датва̄на, химавантамупа̄гамим̣.

28. ‘‘химавантасса̄видӯре, дхаммико на̄ма паббато;

ассамо сукато майхам̣, пан̣н̣аса̄ла̄ сума̄пита̄.

29. ‘‘чан̇камам̣ таттха ма̄песим̣, пан̃чадосавиваджджитам̣.

ат̣т̣хагун̣асамупетам̣, абхин̃н̃а̄балама̄харим̣.

30. ‘‘са̄т̣акам̣ паджахим̣ таттха, навадосамупа̄гатам̣;

ва̄качӣрам̣ нива̄сесим̣, два̄дасагун̣амупа̄гатам̣.

31. ‘‘ат̣т̣хадосасама̄кин̣н̣ам̣, паджахим̣ пан̣н̣аса̄лакам̣;

упа̄гамим̣ руккхамӯлам̣, гун̣е дасахупа̄гатам̣.

32. ‘‘ва̄питам̣ ропитам̣ дхан̃н̃ам̣, паджахим̣ ниравасесато;

анекагун̣асампаннам̣, паваттапхалама̄дийим̣.

33. ‘‘таттхаппадха̄нам̣ падахим̣, ниссаджджат̣т̣ха̄начан̇каме;

аббхантарамхи сатта̄хе, абхин̃н̃а̄балапа̄пун̣и’’нти.

таттха ева̄ханти евам̣ ахам̣, хет̣т̣ха̄ вуттаппака̄рена чинтетва̄ти аттхо. на̄тха̄на̄тха̄нанти сана̄тха̄намана̄тха̄нан̃ча ад̣д̣ха̄нан̃чева далидда̄нан̃ча ‘‘аттхика̄ ган̣хантӯ’’ти саха кот̣т̣ха̄га̄рехи датва̄ти аттхо. химавантасса̄видӯрети химавантапаббатара̄джасса авидӯре самӣпе. дхаммико на̄ма паббатоти евам̣на̄мако паббато. касма̄ пана̄йам̣ дхаммикоти? йебхуййена пана бодхисатта̄ исипаббаджджам̣ паббаджитва̄ там̣ паббатам̣ упанисса̄йа абхин̃н̃а̄йо ниббаттетва̄ саман̣адхаммам̣ акам̣су. тасма̄ саман̣адхаммасса ниссайабхӯтатта̄ ‘‘дхаммико’’твева па̄кат̣о ахоси. ассамо сукато майхантиа̄дина̄ сумедхапан̣д̣итена ассамапан̣н̣аса̄ла̄ чан̇кама̄ сахаттха̄ ма̄пита̄ вийа вутта̄, на ча пана сахаттха̄ ма̄пита̄, кинту саккена девена песите виссакаммуна̄ девапуттена ниммита̄. бхагава̄ пана тада̄ аттано пун̃н̃а̄нубха̄вена ниббаттам̣ там̣ сампадам̣ сандха̄йа – ‘‘са̄рипутта, тасмим̣ паббате –

‘ассамо сукато майхам̣, пан̣н̣аса̄ла̄ сума̄пита̄;

чан̇камам̣ таттха ма̄песим̣, пан̃чадосавиваджджита’’’нти. – а̄дима̄ха;

таттха пан̣н̣аса̄ла̄ти пан̣н̣ачхаданаса̄ла̄. таттха̄ти тасмим̣ ассамападе. пан̃чадосавиваджджитанти пан̃чахи чан̇камадосехи виваджджитам̣. катаме пан̃ча чан̇камадоса̄ на̄ма? тхаддхависамата̄, анторуккхата̄, гаханаччханната̄, атисамба̄дхата̄, ативиса̄лата̄ти имехи пан̃чахи досехи виваджджитам̣. уккат̣т̣хапариччхедена дӣгхато сат̣т̣хиратано виттха̄рато дийад̣д̣харатано чан̇камо вутто. атха ва̄ пан̃чадосавиваджджитанти пан̃чахи нӣваран̣адосехи виваджджитам̣ парихӣнам̣ абхин̃н̃а̄балама̄харинти имина̄ уттарападена самбандхо дат̣т̣хаббо (дха. са. ат̣т̣ха. нида̄накатха̄, сумедхакатха̄). ат̣т̣хагун̣асамупетанти ‘‘евам̣ сама̄хите читте парисуддхе парийода̄те анан̇ган̣е вигатӯпаккилесе мудубхӯте камманийе т̣хите а̄нен̃джаппатте’’ти евам̣ вуттехи ат̣т̣хагун̣ехи (дӣ. ни. 1.244-245; ма. ни. 1.384-386, 431-433; па̄ра̄. 12-14) саманна̄гатам̣ абхин̃н̃а̄балам̣ а̄харим̣ а̄несинти аттхо.

кечи пана ‘‘ат̣т̣хахи саман̣асукхехи упетам̣, ат̣т̣хима̄ни саман̣асукха̄ни на̄ма дханадхан̃н̃апариггаха̄бха̄во, анаваджджапин̣д̣апа̄тапарийесанабха̄во, ниббутапин̣д̣абхун̃джанабха̄во, рат̣т̣хам̣ пӣл̣етва̄ дханадхан̃н̃а̄дӣсу ган̣хантесу ра̄джапурисесу рат̣т̣хапӣл̣анакилеса̄бха̄во, упакаран̣есу ниччхандара̄габха̄во, чоравилопане ниббхайабха̄во, ра̄джара̄джамаха̄маттехи асам̣сат̣т̣хабха̄во, чатӯсу диса̄су аппат̣ихатабха̄воти имехи ат̣т̣хахи саман̣асукхехи (апа. ат̣т̣ха. 1.дӯренида̄на, сумедхакатха̄; дха. са. ат̣т̣ха. нида̄накатха̄) упетам̣ самупетам̣ ассамам̣ ма̄песи’’нти ассамена самбандхам̣ катва̄ ваданти, там̣ па̄л̣ийа̄ на самети.

са̄т̣аканти ваттхам̣. таттха̄ти тасмим̣ ассаме. навадосамупа̄гатанти, са̄рипутта, таттха васанто аттано ниваттхапа̄рутам̣ махаггхаса̄т̣акам̣ паджахим̣ париччаджим̣. са̄т̣акам̣ паджаханто ча таттха нава досе дисва̄ паджахинти дӣпети. та̄пасапаббаджджам̣ паббаджита̄нан̃хи са̄т̣акасмим̣ нава доса̄ пака̄сита̄. катаме нава? са̄т̣акасса махаггхабха̄во, парапат̣ибаддхабха̄во, парибхогена лахукам̣ килиссанабха̄во, килит̣т̣хо ча дховитаббо пуна раджитаббо ча хоти парибхогена джӣран̣абха̄во, джин̣н̣асса пуна туннакаран̣ам̣ ва̄ аггал̣ада̄нам̣ ва̄ ка̄таббам̣ хоти пуна парийесана̄йа дурабхисамбхавабха̄во, та̄пасапаббаджджа̄йа анануччхавикабха̄во, паччаттхика̄нам̣ са̄дха̄ран̣абха̄во, йатха̄ нам̣ на паччаттхика̄ ган̣ханти, евам̣ гопетаббо хоти паридахато вибхӯсанат̣т̣ха̄набха̄во, гахетва̄ чарантасса махиччхабха̄воти етехи навахи досехи (апа. ат̣т̣ха. 1.дӯренида̄на, сумедхакатха̄) упагатам̣ са̄т̣акам̣ паха̄йа ва̄качӣрам̣ нива̄сесинти дӣпети. ва̄качӣранти мун̃джатин̣ам̣ хӣра̄хӣрам̣ катва̄ гантхетва̄ катам̣ ва̄камайачӣрам̣ нива̄санапа̄рупанаттха̄йа а̄дийинти аттхо. два̄дасагун̣амупа̄гатанти два̄дасахи а̄нисам̣сехи упетам̣. еттха гун̣а-саддо а̄нисам̣сат̣т̣хо ‘‘сатагун̣а̄ даккхин̣а̄ па̄т̣икан̇кхитабба̄’’тиа̄дӣсу (ма. ни. 3.379) вийа. ма-ка̄ро падасандхикаро. ва̄качӣрасмим̣ два̄даса̄нисам̣са̄ аппаггхата̄, апара̄йаттата̄, сахаттха̄ ка̄тум̣ саккун̣еййата̄, парибхогена джин̣н̣епи сиббитабба̄бха̄во, чорабхайа̄бха̄во парийесантасса сукхена каран̣абха̄во, та̄пасапаббаджджа̄йа са̄руппабха̄во, севама̄насса вибхӯсанат̣т̣ха̄на̄бха̄во, чӣвараппаччайе аппиччхабха̄во, парибхогасукхабха̄во, ва̄куппаттийа̄ сулабхабха̄во, ва̄качӣре нат̣т̣хепи анапеккхабха̄воти имехи два̄дасахи гун̣ехи сампаннам̣ (апа. ат̣т̣ха. 1.дӯренида̄на, сумедхакатха̄; дха. са. ат̣т̣ха. нида̄накатха̄).

атха сумедхапан̣д̣ито таттха пан̣н̣аса̄ла̄йам̣ вихаранто паччӯсасамайе паччут̣т̣ха̄йа аттано никкхаманака̄ран̣ам̣ паччавеккхама̄но евам̣ кира чинтеси – ‘‘ахам̣ пана наваканакакат̣аканӯпура̄дисан̇гхат̣т̣анасаддасаммиссита-мадхурахаситакатхитагехаджанараман̣ӣйам̣ ул̣а̄равибхавасобхитам̣ сураварабхавана̄ка̄рамага̄рам̣ кхел̣апин̣д̣ам̣ вийа паха̄йа вивека̄ра̄мата̄йа саббаджанапа̄папава̄ханам̣ тапованам̣ павит̣т̣хосми, идха пана ме пан̣н̣аса̄ла̄йа ва̄со дутийо гхара̄ва̄со вийа хоти, ханда̄хам̣ руккхамӯле васеййа’’нти. тена вуттам̣ –

31. ‘‘ат̣т̣хадосасама̄кин̣н̣ам̣, паджахим̣ пан̣н̣аса̄лака’’нти.

таттха ат̣т̣хадосасама̄кин̣н̣анти ат̣т̣хахи досехи сама̄кин̣н̣ам̣ сам̣йуттам̣. катамехи ат̣т̣хахи? маха̄самбха̄рехи ниппха̄данӣйата̄, тин̣апан̣н̣аматтика̄дӣхи ниччам̣ пат̣иджагганӣйата̄, сена̄санам̣ на̄ма махаллакасса па̄пун̣а̄тӣти авела̄йа вут̣т̣ха̄пийама̄насса читтекаггата̄ на хотӣти вут̣т̣ха̄панӣйабха̄во, сӣтун̣хасса пат̣игха̄тена ка̄йасса сукхума̄лакаран̣абха̄во, гхарам̣ павит̣т̣хена йам̣ кин̃чи па̄пам̣ сакка̄ ка̄тунти гарахапат̣иччха̄данакаран̣абха̄во, ‘‘майхамида’’нти сапариггахабха̄во, гехасса аттхибха̄во садутийакава̄со, ӯка̄ман̇гулагхарагол̣ика̄дӣнам̣ са̄дха̄ран̣ата̄йа бахуса̄дха̄ран̣абха̄воти ити име ат̣т̣ха а̄дӣнаве (апа. ат̣т̣ха. 1.дӯренида̄на, сумедхакатха̄) дисва̄ маха̄сатто пан̣н̣аса̄лам̣ паджахим̣.

гун̣е дасахупа̄гатанти чханнам̣ пат̣иккхипитва̄ дасахи гун̣ехи упетам̣, руккхамӯлам̣ упагатосмӣти аттхо. катамехи дасахи? аппасама̄рамбхата̄, упагаманаматтамеветтха хотӣти сулабха̄наваджджата̄, абхин̣хам̣ тарупан̣н̣авика̄радассанена аниччасан̃н̃а̄самут̣т̣ха̄паната̄, сена̄санамаччхера̄бха̄во, таттха хи па̄пам̣ каронто ладжджатӣти па̄пакаран̣а̄раха̄бха̄во, париггахакаран̣а̄бха̄во, девата̄хи саха ва̄со, чханнапат̣иккхепо, парибхогасукхата̄, руккхамӯласена̄санасса гатагатат̣т̣ха̄не сулабхата̄йа анапеккхабха̄воти ити име даса гун̣е (апа. ат̣т̣ха. 1.дӯренида̄на, сумедхакатха̄) дисва̄ руккхамӯлам̣ упагатосмӣти вадати. а̄ха ча –

‘‘ван̣н̣ито буддхасет̣т̣хена, ниссайоти ча бха̄сито;

нива̄со павивиттасса, руккхамӯласамо куто.

‘‘а̄ва̄самаччхерахаре, девата̄парипа̄лите;

павивитте васанто хи, руккхамӯламхи суббато.

‘‘абхиратта̄ни нӣла̄ни, пан̣д̣ӯни патита̄ни ча;

пассанто тарупан̣н̣а̄ни, ниччасан̃н̃ам̣ панӯдати.

‘‘тасма̄ хи буддхада̄йаджджам̣, бха̄вана̄бхирата̄лайам̣;

вивиттам̣ на̄тиман̃н̃еййа, руккхамӯлам̣ вичаккхан̣о’’ти. (висуддхи. 1.32);

атха сумедхапан̣д̣ито пан̣н̣аса̄ла̄йа дит̣т̣хадосо хутва̄ руккхамӯласена̄сане ладдха̄нисам̣со вихаранто уттарипи чинтеси – ‘‘а̄ха̄раттха̄йа ме га̄магаманам̣ а̄ха̄рапарийесанадуккхам̣, на̄хам̣ кеначи па̄риджун̃н̃ена никкхамитва̄ а̄ха̄раттха̄йа паббаджито, а̄ха̄рапарийесанамӯласса ча дуккхасса пама̄н̣ам̣ наттхи, йам̣нӯна̄хам̣ паваттапхалена йа̄пеййа’’нти. имам̣ пана аттхависесам̣ дӣпенто –

32-33. ‘‘ва̄питам̣ ропитам̣ дхан̃н̃ам̣, паджахим̣ ниравасесато.

анекагун̣асампаннам̣, паваттапхалама̄дийи’’нти. – а̄дима̄ха;

таттха ва̄питанти вапитва̄ ниппханнам̣. ропитанти ропитва̄ ниппханнам̣, вапанаропанавасена дувидха̄ва сассаниппхатти, там̣ дувидхампи аттано аппиччхата̄йа паха̄йа паваттапхалена йа̄песим̣. паваттапхаланти сайамева патитапхалам̣. а̄дийинти парибхун̃джим̣.

‘‘паваттапхаласантут̣т̣хо, апара̄йаттаджӣвико;

пахӣна̄ха̄ралолуппо, хоти ча̄туддисо муни.

‘‘джаха̄ти расатан̣хан̃ча, а̄джӣво тасса суджджхати;

тасма̄ хи на̄тиман̃н̃еййа, паваттапхалабходжана’’нти. (висуддхи. 1.26 тхокам̣ висадисам̣) –

евам̣ паваттама̄но сумедхапан̣д̣ито начирассева антосатта̄хе ат̣т̣ха сама̄паттийо пан̃ча абхин̃н̃а̄йо ча па̄пун̣и. имаматтхам̣ пака̄сентена ‘‘таттхаппадха̄нам̣ падахи’’нтиа̄ди вуттам̣. таттха таттха̄ти тасмим̣ ассаме. падха̄нанти вӣрийам̣, вӣрийан̃хи падахитаббато падха̄набха̄вакаран̣ато ва̄ ‘‘падха̄на’’нти вуччати. падахинти вӣрийама̄рабхим̣. ниссаджджат̣т̣ха̄начан̇камети нисаджджа̄йа ча т̣ха̄нена ча чан̇камена ча.

сумедхапан̣д̣ито пана сеййам̣ пат̣иккхипитва̄ нисаджджат̣т̣ха̄начан̇камехева раттиндивам̣ вӣтина̄метва̄ сатта̄хаббхантарейева абхин̃н̃а̄балам̣ па̄пун̣и. евам̣ пана абхин̃н̃а̄балам̣ патва̄ сумедхата̄пасе сама̄паттисукхена вӣтина̄менте тада̄ саббаджанасан̇гахакаро ма̄рабалабхайам̣каро н̃а̄н̣адӣпан̇каро дӣпан̇каро на̄ма саттха̄ локе удапа̄ди.

сан̇кхепенева тасса̄йама̄нупуббикатха̄ – айам̣ кира дӣпан̇каро на̄ма маха̄сатто саматтим̣са па̄рамийо пӯретва̄ вессантараттабха̄васадисе аттабха̄ве т̣хито патхавикампана̄дӣни маха̄да̄на̄ни датва̄ а̄йупарийоса̄не туситапуре ниббаттитва̄ таттха йа̄вата̄йукам̣ т̣хатва̄ дасасахассачаккава̄л̣адевата̄хи саннипатитва̄ –

‘‘ка̄ло кхо те маха̄вӣра, уппаджджа ма̄тукуччхийам̣;

садевакам̣ та̄райанто, буджджхассу аматам̣ пада’’нти. (бу. вам̣. 1.67) –

вутте тато со девата̄нам̣ вачанам̣ сутва̄ ча пан̃ча маха̄вилокана̄ни вилокетва̄ тато чуто раммаватӣнагаре аттано йасавибхӯтийа̄ виджитава̄судевасса нарадевасса судевасса на̄ма ран̃н̃о куле сумедха̄йа девийа̄ куччхисмим̣ а̄са̄л̣хипун̣н̣амийа̄ уттара̄са̄л̣ханаккхаттена пат̣исандхим̣ гахетва̄ махата̄ парива̄рена парихарийама̄но маха̄девийа̄ куччхимхи ман̣икӯт̣агато вийа кеначи асучина̄ амаккхито даса ма̄се васитва̄ салиладхаравиварагато сарадака̄лачандо вийа тасса̄ ударато никкхами.

дваттим̣са пуббанимитта̄ни

тасса пана дӣпан̇каракума̄расса пат̣исандхиккхан̣епи виджа̄таккхан̣епи дваттим̣са пуббанимитта̄ни па̄т̣иха̄рийа̄ни па̄турахесум̣. саббасаббан̃н̃убодхисаттесу ма̄тукуччхим̣ оккамантесу никкхамантесу самбуджджхантесу дхаммачаккам̣ паваттантесӯти имесу чатӯсу т̣ха̄несу дваттим̣са па̄т̣иха̄рийа̄ни паваттантева. тасма̄ майа̄ па̄кат̣атта̄ дӣпан̇каракума̄расса джа̄тийам̣ дассита̄ни –

‘‘дӣпан̇каре ча̄рукаре кума̄ре, сивам̣каре сантикарева джа̄те;

пакампи сан̇кампи тада̄ саманта̄, сахассасан̇кхйа̄ дасалокадха̄ту.

‘‘чаккава̄л̣асахассесу, дасасахассева девата̄;

екасмим̣ чаккава̄л̣асмим̣, тада̄ саннипатим̣су та̄.

‘‘бодхисаттам̣ маха̄саттам̣, джа̄таматтанту девата̄;

пат̣хамам̣ пат̣игган̣хим̣су, паччха̄ там̣ мануджа̄ пана.

‘‘ава̄дита̄ кеначи чамманаддха̄, супоккхара̄ дундубхийо ча вӣн̣а̄;

агхат̣т̣ита̄на̄бхаран̣а̄ни тасмим̣, кхан̣е саманта̄ мадхурам̣ равим̣су.

‘‘чхиджджим̣су саббаттха ча бандхана̄ни, сайам̣ вигаччхим̣су ча саббарога̄;

рӯпа̄ни пассим̣су ча джа̄тиандха̄, саддам̣ саманта̄ бадхира̄ сун̣им̣су.

‘‘ануссатим̣ джа̄тиджал̣а̄ манусса̄, лабхим̣су йа̄нам̣ падаса̄ва пан̇гула̄;

видесайа̄та̄ сайамева на̄ва̄, сапат̣т̣анам̣ сӣгхамупа̄гамим̣су.

‘‘а̄ка̄сат̣т̣хам̣ бхӯмигатан̃ча саббам̣, сайам̣ саманта̄ ратанам̣ вирочи;

нибба̄йи гхоре нирайе хута̄со, надӣсу тойампи ча наппаватти.