18. сиддхаттхабуддхавам̣саван̣н̣ана̄
дхаммадассимхи бхагавати париниббуте антарахите часса са̄сане тасмим̣ каппе атӣте каппасахассе ча саттасу каппасатесу ча чхасу каппесу ча атиккантесу ито чатунавутикаппаматтхаке екасмим̣ каппе екова локаттхачаро адхигатапараматтхо сиддхаттхо на̄ма саттха̄ локе па̄турахоси. тена вуттам̣ –
1. ‘‘дхаммадассисса апарена, сиддхаттхо локана̄йако;
ниханитва̄ тамам̣ саббам̣, сӯрийо аббхуггато йатха̄’’ти.
сиддхаттхо бодхисаттопи па̄рамийо пӯретва̄ туситабхаване ниббаттитва̄ тато чавитва̄ вебха̄ранагаре уденасса на̄ма ран̃н̃о аггамахесийа̄ супхасса̄йа на̄ма девийа̄ куччхисмим̣ пат̣исандхим̣ гахетва̄ дасаннам̣ ма̄са̄нам̣ аччайена вӣрийуййа̄не ма̄тукуччхито никкхами. джа̄те пана маха̄пурисе саббесам̣ а̄раддхакамманта̄ ча иччхита̄ ча аттха̄ сиддхимагамам̣су. тасма̄ панасса н̃а̄така̄ ‘‘сиддхаттхо’’ти на̄мамакам̣су. со дасавассасахасса̄ни ага̄рамаджджхе васи. тасса кока̄-суппала-падумана̄мака̄ тайо па̄са̄да̄ ахесум̣. соманасса̄девиппамукха̄ни ат̣т̣хачатта̄лӣса иттхисахасса̄ни паччупат̣т̣хита̄ни ахесум̣.
со чатта̄ри нимитта̄ни дисва̄ соманасса̄девийа̄ путте анупамакума̄ре уппанне а̄са̄л̣хипун̣н̣амийам̣ суван̣н̣асивика̄йа никкхамитва̄ вӣрийуййа̄нам̣ гантва̄ паббаджи. там̣ кот̣исатасахассаманусса̄ анупаббаджим̣су. маха̄пурисо кира техи саддхим̣ даса ма̄се падха̄начарийам̣ чаритва̄ виса̄кхапун̣н̣ама̄йам̣ асадисабра̄хман̣ага̄ме сунетта̄йа на̄ма бра̄хман̣акан̃н̃а̄йа диннам̣ мадхупа̄йа̄сам̣ парибхун̃джитва̄ бадараване дива̄виха̄рам̣ вӣтина̄метва̄ са̄йанхасамайе варун̣ена на̄ма йавапа̄лена динна̄ ат̣т̣ха тин̣амут̣т̣хийо гахетва̄ кан̣ика̄рабодхим̣ упагантва̄ чатта̄лӣсахаттхавиттхатам̣ тин̣асантхарам̣ сантхаритва̄ паллан̇кам̣ а̄бхуджитва̄ саббан̃н̃утам̣ па̄пун̣итва̄ – ‘‘анекаджа̄тисам̣са̄рам̣…пе… тан̣ха̄нам̣ кхайамаджджхага̄’’ти уда̄нам̣ уда̄нетва̄ саттасатта̄хам̣ вӣтина̄метва̄ аттана̄ саха паббаджита̄нам̣ бхиккхӯнам̣ кот̣исатасахасса̄нам̣ чатусаччапат̣иведхасаматтхатам̣ дисва̄ анилапатхена гантва̄ гайа̄мигада̄йе отаритва̄ тесам̣ дхаммачаккам̣ паваттеси, тада̄ кот̣исатасахасса̄нам̣ пат̣хамо абхисамайо ахоси. тена вуттам̣ –
2. ‘‘сопи патва̄на самбодхим̣, санта̄ренто садевакам̣;
абхивасси дхаммамегхена, нибба̄пенто садевакам̣.
3. ‘‘тасса̄пи атулатеджасса, ахесум̣ абхисамайа̄ тайо;
кот̣исатасахасса̄нам̣, пат̣хама̄бхисамайо ахӯ’’ти.
таттха садеваканти садевакам̣ локам̣. дхаммамегхена̄ти дхаммакатха̄мегхавассена. пуна бхӣмаратханагаре бхӣмаратхена на̄ма ран̃н̃а̄ нимантито нагарамаджджхе кате сантха̄га̄ре нисинно каравӣкарутаман̃джуна̄ саванасукхена парамамадхурена пан̣д̣итаджанахадайан̇гамена амата̄бхисекасадисена брахмассарена даса диса̄ парипӯренто дхамма̄матадундубхима̄хани, тада̄ навутикот̣ӣнам̣ дутийо абхисамайо ахоси. тена вуттам̣ –
4. ‘‘пуна̄парам̣ бхӣмаратхе, йада̄ а̄хани дундубхим̣;
тада̄ навутикот̣ӣнам̣, дутийа̄бхисамайо ахӯ’’ти.
йада̄ пана вебха̄ранагаре н̃а̄тисама̄гаме буддхавам̣сам̣ десенто навутикот̣ӣнам̣ дхаммачаккхум̣ уппа̄деси, со татийо абхисамайо ахоси. тена вуттам̣ –
5. ‘‘йада̄ буддхо дхаммам̣ десеси, вебха̄ре со пуруттаме;
тада̄ навутикот̣ӣнам̣, татийа̄бхисамайо ахӯ’’ти.
амараручирадассане амаранагаре на̄ма самбало ча сумитто ча две бха̄таро раджджам̣ ка̄ресум̣. атха сиддхаттхо саттха̄ тесам̣ ра̄джӯнам̣ упаниссайасампаттим̣ дисва̄ гаганаталена гантва̄ амаранагарамаджджхе отаритва̄ чакка̄лан̇кататалехи чаран̣ехи патхавиталам̣ мадданто вийа падачетийа̄ни дассетва̄ амаруййа̄нам̣ гантва̄ парамараман̣ӣйе аттано карун̣а̄сӣтале сила̄тале нисӣди. тато двепи бха̄тикара̄джа̄но дасабаласса падачетийа̄ни дисва̄ пада̄ни анугантва̄ сиддхаттхам̣ адхигатапараматтхам̣ саттха̄рам̣ саббалоканета̄рам̣ сапарива̄рам̣ упасан̇камитва̄ абхива̄детва̄ бхагавантам̣ парива̄ретва̄ нисӣдим̣су. тесам̣ бхагава̄ аджджха̄сайа̄нурӯпам̣ дхаммам̣ десеси. тасса те дхаммакатхам̣ сутва̄ сан̃джа̄тасаддха̄ хутва̄ саббева паббаджитва̄ арахаттам̣ па̄пун̣им̣су. тесам̣ кот̣исата̄нам̣ кхӣн̣а̄сава̄нам̣ маджджхе бхагава̄ па̄тимоккхам̣ уддиси, со пат̣хамо саннипа̄то ахоси. вебха̄ранагаре н̃а̄тисама̄гаме паббаджита̄нам̣ навутикот̣ӣнам̣ маджджхе па̄тимоккхам̣ уддиси, со дутийо саннипа̄то ахоси. судассанавиха̄ре саннипатита̄нам̣ асӣтикот̣ӣнам̣ маджджхе па̄тимоккхам̣ уддиси, со татийо саннипа̄то ахоси. тена вуттам̣ –
6. ‘‘саннипа̄та̄ тайо а̄сум̣, тасмимпи двипадуттаме;
кхӣн̣а̄сава̄нам̣ вимала̄нам̣, сантачитта̄на та̄динам̣.
7. ‘‘кот̣исата̄нам̣ навутӣнам̣, асӣтийа̄пи ча кот̣инам̣;
ете а̄сум̣ тайо т̣ха̄на̄, вимала̄нам̣ сама̄гаме’’ти.
таттха навутӣнам̣, асӣтийа̄пи ча кот̣инанти навутӣнам̣ кот̣ӣнам̣ асӣтийа̄пи ча кот̣ӣнам̣ саннипа̄та̄ ахесунти аттхо. ете а̄сум̣ тайо т̣ха̄на̄ти ета̄ни тӣн̣и саннипа̄тат̣т̣ха̄на̄ни ахесунти аттхо. ‘‘т̣ха̄на̄не та̄ни тӣн̣и ахесу’’нтипи па̄т̣хо.
тада̄ амха̄кам̣ бодхисатто сурасенанагаре ман̇гало на̄ма бра̄хман̣о хутва̄ ведаведан̇га̄нам̣ па̄рам̣ гантва̄ анекакот̣исан̇кхам̣ дханасанничайам̣ дӣна̄на̄тха̄дӣнам̣ париччаджитва̄ вивека̄ра̄мо хутва̄ та̄пасапаббаджджам̣ паббаджитва̄ джха̄на̄бхин̃н̃а̄йо ниббаттетва̄ вихаранто – ‘‘сиддхаттхо на̄ма буддхо локе уппанно’’ти сутва̄ там̣ упасан̇камитва̄ вандитва̄ тасса дхаммакатхам̣ сутва̄ йа̄йа джамбуйа̄ айам̣ джамбудӣпо пан̃н̃а̄йати, иддхийа̄ там̣ джамбум̣ упасан̇камитва̄ тато пхалам̣ а̄харитва̄ навутикот̣ибхиккхупарива̄рам̣ сиддхаттхам̣ саттха̄рам̣ сурасенавиха̄ре нисӣда̄петва̄ джамбупхалехи сантаппеси сампава̄реси. атха саттха̄ там̣ пхалам̣ парибхун̃джитва̄ – ‘‘ито чатунавутикаппаматтхаке готамо на̄ма буддхо бхависсатӣ’’ти бйа̄ка̄си. тена вуттам̣ –
8. ‘‘ахам̣ тена самайена, ман̇гало на̄ма та̄пасо;
уггатеджо дуппасахо, абхин̃н̃а̄баласама̄хито.
9. ‘‘джамбуто пхалама̄нетва̄, сиддхаттхасса ада̄сахам̣;
пат̣иггахетва̄ самбуддхо, идам̣ вачанамабрави.
10. ‘‘пассатха имам̣ та̄пасам̣, джат̣илам̣ уггата̄панам̣;
чатунавутито каппе, айам̣ буддхо бхависсати.
11. ‘‘падха̄нам̣ падахитва̄на…пе… хесса̄ма саммукха̄ имам̣.
12. ‘‘тасса̄пи вачанам̣ сутва̄, бхиййо читтам̣ паса̄дайим̣;
уттарим̣ ватамадхит̣т̣ха̄сим̣, дасапа̄рамипӯрийа̄’’ти.
таттха дуппасахоти дура̄садо. айамева ва̄ па̄т̣хо. тасса пана бхагавато нагарам̣ вебха̄рам̣ на̄ма ахоси. удено на̄ма ра̄джа̄ пита̄, джайасенотипи тассева на̄мам̣, супхасса̄ на̄ма ма̄та̄, самбало ча сумитто ча две аггаса̄вака̄, ревато на̄мупат̣т̣ха̄ко, сӣвала̄ ча сура̄ма̄ ча две аггаса̄вика̄, кан̣ика̄раруккхо бодхи, сарӣрам̣ сат̣т̣хихаттхуббедхам̣ ахоси. вассасатасахассам̣ а̄йу, соманасса̄ на̄ма аггамахесӣ ахоси, анупамо на̄ма путто, суван̣н̣асивика̄йа никкхами. тена вуттам̣ –
13. ‘‘вебха̄рам̣ на̄ма нагарам̣, удено на̄ма кхаттийо;
супхасса̄ на̄ма джаника̄, сиддхиттхасса махесино.
18. ‘‘самбало ча сумитто ча, ахесум̣ аггаса̄вака̄;
ревато на̄мупат̣т̣ха̄ко, сиддхаттхасса махесино.
19. ‘‘сӣвала̄ ча сура̄ма̄ ча, ахесум̣ аггаса̄вика̄;
бодхи тасса бхагавато, кан̣ика̄роти вуччати.
21. ‘‘со буддхо сат̣т̣хиратанам̣, ахоси набхамуггато;
кан̃чанаггхийасан̇ка̄со, дасасахассӣ вирочати.
22. ‘‘сопи буддхо асамасамо, атуло аппат̣ипуггало;
вассасатасахасса̄ни, локе ат̣т̣ха̄си чаккхума̄.
23. ‘‘випулам̣ пабхам̣ дассайитва̄, пуппха̄петва̄на са̄ваке;
вила̄сетва̄ сама̄патйа̄, ниббуто со саса̄вако’’ти.
таттха сат̣т̣хиратананти сат̣т̣хиратанаппама̄н̣ам̣ набхам̣ уггатоти аттхо. кан̃чанаггхийасан̇ка̄соти на̄на̄ратанавичиттаканакамайааггхийасадисадассаноти аттхо. дасасахассӣ вирочатӣти дасасахассийам̣ вирочати. випуланти ул̣а̄рам̣ обха̄сам̣. пуппха̄петва̄на̄ти джха̄на̄бхин̃н̃а̄маггапхаласама̄паттипуппхехи пуппхите парамасобхаггаппатте катва̄ти аттхо. вила̄сетва̄ти вила̄сайитва̄ кӣл̣итва̄. сама̄патйа̄ти локийалокуттара̄хи сама̄паттӣхи абхин̃н̃а̄хи ча. ниббутоти анупа̄да̄паринибба̄нена ниббуто.
сиддхаттхо кира саттха̄ кан̃чанавел̣унагаре аномуййа̄не паринибба̄йи. таттхевасса ратанамайам̣ чатуйоджануббедхам̣ четийамакам̣сӯти. сесага̄тха̄су саббаттха па̄кат̣амева̄ти.
сиддхаттхабуддхавам̣саван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
нит̣т̣хито сол̣асамо буддхавам̣со.