16. аттхадассӣбуддхавам̣саван̣н̣ана̄

пийадассимхи самма̄самбуддхе париниббуте тасса са̄сане ча антарахите париха̄йитва̄ вад̣д̣хитва̄ апаримита̄йукесу мануссесу ануккамена париха̄йитва̄ вассасатасахасса̄йукесу джа̄тесу параматтхадассӣ аттхадассӣ на̄ма буддхо локе уппаджджи. со па̄рамийо пӯретва̄ туситапуре ниббаттитва̄ тато чавитва̄ парамасобхане собхане на̄ма нагаре са̄гарасса на̄ма ран̃н̃о куле аггамахесийа̄ судассанадевийа̄ куччхисмим̣ пат̣исандхим̣ гахетва̄ даса ма̄се габбхе васитва̄ сучиндхануййа̄не ма̄тукуччхито никкхами. ма̄тукуччхито маха̄пурисе никкхантаматте сучирака̄ланихита̄ни кулапарампара̄гата̄ни маха̄нидха̄на̄ни дханаса̄мика̄ пат̣илабхим̣сӯти тасса на̄маггахан̣адивасе ‘‘аттхадассӣ’’ти на̄мамакам̣су. со дасавассасахасса̄ни ага̄рам̣ аджджха̄васи. амарагири-сурагири-гирива̄ханана̄мака̄ парамасурабхиджанака̄ тайо часса па̄са̄да̄ ахесум̣. виса̄кха̄девиппамукха̄ни теттим̣са иттхисахасса̄ни ахесум̣.

со чатта̄ри нимитта̄ни дисва̄ виса̄кха̄девийа̄ селакума̄ре на̄ма путте уппанне судассанам̣ на̄ма ассара̄джам̣ абхирухитва̄ маха̄бхиниккхаманам̣ никкхамитва̄ паббаджи. там̣ нава мануссакот̣ийо анупаббаджим̣су. техи паривуто со маха̄пурисо ат̣т̣ха ма̄се падха̄начарийам̣ чаритва̄ виса̄кхапун̣н̣ама̄йа сучиндхарана̄гийа̄ упаха̄раттха̄йа а̄нӣтам̣ мадхупа̄йа̄сам̣ маха̄джанена сандиссама̄насаббасарӣра̄йа на̄гийа̄ саха суван̣н̣апа̄тийа̄ диннам̣ мадхупа̄йа̄сам̣ парибхун̃джитва̄ тарун̣атарусатасамалан̇кате тарун̣аса̄лаване дива̄виха̄рам̣ вӣтина̄метва̄ са̄йанхасамайе дхаммаручина̄ маха̄ручина̄ на̄ма на̄гара̄джена динна̄ ат̣т̣ха кусатин̣амут̣т̣хийо гахетва̄ чампакабодхим̣ упасан̇камитва̄ тепан̃н̃а̄сахаттха̄йа̄мавиттхатам̣ кусатин̣асантхарам̣ сантхаритва̄ паллан̇кам̣ а̄бхуджитва̄ самбодхим̣ патва̄ саббабуддха̄чин̣н̣ам̣ – ‘‘анекаджа̄тисам̣са̄рам̣…пе… тан̣ха̄нам̣ кхайамаджджхага̄’’ти уда̄нам̣ уда̄нетва̄ саттасатта̄хам̣ бодхисамӣпейева вӣтина̄метва̄ брахмуно дхаммадесана̄йа̄чанам̣ сампат̣иччхитва̄ аттана̄ саха паббаджитанавабхиккхукот̣ийо арийадхаммапат̣иведхасаматтхе дисва̄ а̄ка̄сена гантва̄ аноманагарасамӣпе аномуййа̄не отаритва̄ техи паривуто таттха дхаммачаккам̣ паваттеси. тада̄ кот̣исатасахасса̄нам̣ пат̣хамо дхамма̄бхисамайо ахоси.

пуна бхагавати локана̄йаке девалокача̄рикам̣ чаритва̄ таттха дхаммам̣ десенте кот̣исатасахасса̄нам̣ дутийо абхисамайо ахоси. йада̄ пана бхагава̄ аттхадассӣ амха̄кам̣ бхагава̄ вийа капилаваттхупурам̣ собханапурам̣ пависитва̄ дхаммам̣ десеси, тада̄ кот̣исатасахасса̄нам̣ татийо дхамма̄бхисамайо ахоси. тена вуттам̣ –

1. ‘‘таттхева ман̣д̣акаппамхи, аттхадассӣ маха̄йасо;

маха̄тамам̣ нихантва̄на, патто самбодхимуттамам̣.

2. ‘‘брахмуна̄ йа̄чито санто, дхаммачаккам̣ паваттайи;

аматена таппайӣ локам̣, дасасахассӣ садевакам̣.

3. ‘‘тасса̄пи локана̄тхасса, ахесум̣ абхисамайа̄ тайо;

кот̣исатасахасса̄нам̣, пат̣хама̄бхисамайо аху.

4. ‘‘йада̄ буддхо аттхадассӣ, чарати девача̄рикам̣;

кот̣исатасахасса̄нам̣, дутийа̄бхисамайо аху.

5. ‘‘пуна̄парам̣ йада̄ буддхо, десеси питусантике;

кот̣исатасахасса̄нам̣, татийа̄бхисамайо ахӯ’’ти.

таттха таттхева̄ти тасмин̃н̃ева каппети аттхо. еттха пана варакаппо ‘‘ман̣д̣акаппо’’ти адхиппето. ‘‘йасмим̣ каппе тайо буддха̄ ниббаттанти, со каппо варакаппо’’ти хет̣т̣ха̄ падумуттарабуддхавам̣саван̣н̣ана̄йам̣ вутто. тасма̄ варакаппо идха ‘‘ман̣д̣акаппо’’ти вутто. нихантва̄на̄ти ниханитва̄. айамева ва̄ па̄т̣хо. сантоти сама̄но. аматена̄ти маггапхала̄дхигама̄матапа̄нена. таппайӣти атаппайи, пӣн̣есӣти аттхо. дасасахассӣти дасасахассилокадха̄тум̣. девача̄риканти дева̄нам̣ винайанаттхам̣ девалокача̄риканти аттхо.

сучандаканагаре кира санто ча ра̄джапутто упасанто ча пурохитапутто тӣсу ведесу саббасамайантаресу ча са̄рамадисва̄ нагарасса чатӯсу два̄ресу чатта̄ро пан̣д̣ите виса̄раде ча мануссе т̣хапесум̣ – ‘‘йам̣ пана тумхе пан̣д̣итам̣ саман̣ам̣ ва̄ бра̄хман̣ам̣ ва̄ пассатха сун̣а̄тха ва̄, там̣ амха̄кам̣ а̄гантва̄ а̄рочетха̄’’ти. тена ча самайена аттхадассӣ локана̄тхо сучандаканагарам̣ сампа̄пун̣и. атха техи ниведита̄ пуриса̄ гантва̄ тесам̣ дасабаласса таттха̄гаманам̣ пат̣иведесум̣. тато те сантопасанта̄ татха̄гата̄гаманам̣ сутва̄ пахат̣т̣хама̄наса̄ сахассапарива̄ра̄ дасабалам̣ асамам̣ паччуггантва̄ абхива̄детва̄ нимантетва̄ сатта̄хам̣ буддхаппамукхасса сан̇гхасса асадисам̣ маха̄да̄нам̣ датва̄ саттаме дивасе сакаланагарава̄сӣхи мануссехи саддхим̣ дхаммакатхам̣ сун̣им̣су. тасмим̣ кира дивасе ат̣т̣ханавутисахасса̄ни ехибхиккхупаббаджджа̄йа паббаджитва̄ арахаттам̣ па̄пун̣им̣су. та̄йа париса̄йа маджджхе бхагава̄ па̄тимоккхам̣ уддиси, со пат̣хамо саннипа̄то ахоси.

йада̄ пана бхагава̄ аттано путтасса селаттхерасса дхаммам̣ десенто ат̣т̣ха̄сӣтисахасса̄ни паса̄детва̄ ехибхиккхубха̄вена пабба̄джетва̄ арахаттам̣ па̄петва̄ па̄тимоккхам̣ уддиси, со дутийо саннипа̄то ахоси. пуна маха̄ман̇галасама̄гаме ма̄гхапун̣н̣ама̄йам̣ деваманусса̄нам̣ дхаммам̣ десенто ат̣т̣хасаттатисахасса̄ни арахаттам̣ па̄петва̄ па̄тимоккхам̣ уддиси, со татийо саннипа̄то ахоси. тена вуттам̣ –

6. ‘‘саннипа̄та̄ тайо а̄сум̣, тасса̄пи ча махесино;

кхӣн̣а̄сава̄нам̣ вимала̄нам̣, сантачитта̄на та̄динам̣.

7. ‘‘ат̣т̣ханавутисахасса̄нам̣, пат̣хамо а̄си сама̄гамо;

ат̣т̣ха̄сӣтисахасса̄нам̣, дутийо а̄си сама̄гамо.

8. ‘‘ат̣т̣хасаттатисахасса̄нам̣, татийо а̄си сама̄гамо;

анупа̄да̄ вимутта̄нам̣, вимала̄нам̣ махесина’’нти.

тада̄ кира амха̄кам̣ бодхисатто чампаканагаре сусӣмо на̄ма бра̄хман̣амаха̄са̄ло локасаммато ахоси. со саббавибхаваджа̄там̣ дӣна̄на̄тхакапан̣аддхика̄дӣнам̣ виссаджджетва̄ химавантасамӣпам̣ гантва̄ та̄пасапаббаджджам̣ паббаджитва̄ ат̣т̣ха сама̄паттийо пан̃ча абхин̃н̃а̄йо ча ниббаттетва̄ махиддхико маха̄нубха̄во хутва̄ маха̄джанасса кусала̄кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ анаваджджаса̄ваджджабха̄ван̃ча дассетва̄ буддхуппа̄дам̣ а̄гамайама̄но ат̣т̣ха̄си.

атха̄парена самайена аттхадассимхи локана̄йаке локе уппаджджитва̄ судассанамаха̄нагаре ат̣т̣ханнам̣ париса̄нам̣ маджджхе дхамма̄матавассам̣ вассенте тасса дхаммам̣ сутва̄ саггалокам̣ гантва̄ дибба̄ни манда̄равападумапа̄риччхаттака̄дӣни пуппха̄ни девалокато а̄харитва̄ аттано а̄нубха̄вам̣ дассенто диссама̄насарӣро чатӯсу диса̄су чатуддӣпикамаха̄мегхо вийа пуппхавассам̣ вассетва̄ самантато пуппхаман̣д̣апам̣ пуппхамайаггхиторан̣ахемаджа̄ла̄дӣни пуппхамайа̄ни катва̄ манда̄равапуппхаччхаттена дасабалам̣ пӯджеси. сопи нам̣ бхагава̄ – ‘‘ана̄гате готамо на̄ма буддхо бхависсатӣ’’ти бйа̄ка̄си. тена вуттам̣ –

9. ‘‘ахам̣ тена самайена, джат̣ило уггата̄пано;

сусӣмо на̄ма на̄мена, махийа̄ сет̣т̣хасаммато.

10. ‘‘диббам̣ манда̄равам̣ пуппхам̣, падумам̣ па̄риччхаттакам̣;

девалока̄ харитва̄на, самбуддхамабхипӯджайим̣.

11. ‘‘сопи мам̣ буддхо бйа̄ка̄си, аттхадассӣ маха̄муни;

ат̣т̣ха̄расе каппасате, айам̣ буддхо бхависсати.

12. ‘‘падха̄нам̣ падахитва̄на…пе… хесса̄ма саммукха̄ имам̣.

13. ‘‘тасса̄пи вачанам̣ сутва̄, хат̣т̣хо сам̣виггама̄насо;

уттарим̣ ватамадхит̣т̣ха̄сим̣, дасапа̄рамипӯрийа̄’’ти.

таттха джат̣илоти джат̣а̄ асса аттхӣти джат̣ило. махийа̄ сет̣т̣хасамматоти сакаленапи локена сет̣т̣хо уттамо павароти евам̣ саммато самбха̄витоти аттхо.

тасса пана бхагавато собханам̣ на̄ма нагарам̣ ахоси. са̄гаро на̄ма ра̄джа̄ пита̄, судассана̄ на̄ма ма̄та̄, санто упасанто ча две аггаса̄вака̄, абхайо на̄мупат̣т̣ха̄ко, дхамма̄ ча судхамма̄ ча две аггаса̄вика̄, чампакаруккхо бодхи, сарӣрам̣ асӣтихаттхуббедхам̣ ахоси. сарӣраппабха̄ самантато саббака̄лам̣ йоджанаматтам̣ пхаритва̄ ат̣т̣ха̄си, а̄йу вассасатасахассам̣, виса̄кха̄ на̄масса аггамахесӣ, село на̄ма путто, ассайа̄нена никкхами. тена вуттам̣ –

14. ‘‘собханам̣ на̄ма нагарам̣, са̄гаро на̄ма кхаттийо;

судассана̄ на̄ма джаника̄, аттхадассисса саттхуно.

19. ‘‘санто ча упасанто ча, ахесум̣ аггаса̄вака̄;

абхайо на̄мупат̣т̣ха̄ко, аттхадассисса саттхуно.

20. ‘‘дхамма̄ чева судхамма̄ ча, ахесум̣ аггаса̄вика̄;

бодхи тасса бхагавато, чампакоти павуччати.

22. ‘‘сопи буддхо асамасамо, асӣтихаттхамуггато;

собхате са̄лара̄джа̄ва, ул̣ура̄джа̄ва пӯрито.

23. ‘‘тасса па̄катика̄ рам̣сӣ, анекасатакот̣ийо;

уддхам̣ адхо даса диса̄, пхаранти йоджанам̣ сада̄.

24. ‘‘сопи буддхо нара̄сабхо, саббасаттуттамо муни;

вассасатасахасса̄ни, локе ат̣т̣ха̄си чаккхума̄.

25. ‘‘атулам̣ дассетва̄ обха̄сам̣, вирочетва̄ садеваке;

сопи аниччатам̣ патто, йатхаггупа̄да̄насан̇кхайа̄’’ти.

таттха ул̣ура̄джа̄ва пӯритоти сарадасамайапарипун̣н̣авималасакаламан̣д̣ало та̄ракара̄джа̄ вийа̄ти аттхо. па̄катика̄ти пакативасена уппаджджама̄на̄, на адхит̣т̣ха̄навасена. йада̄ иччхати бхагава̄, тада̄ анекакот̣исатасахассепи чаккава̄л̣е а̄бха̄йа пхареййа. рам̣сӣти расмийо. упа̄да̄насан̇кхайа̄ти упа̄да̄наккхайа̄ индханаккхайа̄ агги вийа. сопи бхагава̄ чатуннам̣ упа̄да̄на̄нам̣ кхайена анупа̄дисеса̄йа нибба̄надха̄туйа̄ анупаманагаре анома̄ра̄ме паринибба̄йи. дха̄туйо панасса адхит̣т̣ха̄нена викирим̣су. сесаметтха га̄тха̄су утта̄намева̄ти.

аттхадассӣбуддхавам̣саван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

нит̣т̣хито чуддасамо буддхавам̣со.