15. пийадассӣбуддхавам̣саван̣н̣ана̄
суджа̄тасса пана апарабха̄ге ито ат̣т̣хакаппасата̄дхикасахассакаппаматтхаке екасмим̣ каппе пийадассӣ, аттхадассӣ, дхаммадассӣти тайо буддха̄ ниббаттим̣су. таттха пийадассӣ на̄ма бхагава̄ па̄рамийо пӯретва̄ туситапуре ниббаттитва̄ тато чавитва̄ судхан̃н̃аватӣнагаре судаттасса на̄ма ран̃н̃о аггамахесийа̄ чандасадисавадана̄йа чанда̄девийа̄ на̄ма куччхисмим̣ пат̣исандхим̣ гахетва̄ дасаннам̣ ма̄са̄нам̣ аччайена варун̣уййа̄не ма̄тукуччхито никкхами. тасса пана на̄маггахан̣адивасе локасса пийа̄нам̣ па̄т̣иха̄рийависеса̄нам̣ дасситатта̄ ‘‘пийадассӣ’’твева на̄мамакам̣су. со нававассасахасса̄ни ага̄рам̣ аджджха̄васи. тасса кира суниммалавималагирибраха̄на̄мака̄ тайо па̄са̄да̄ ахесум̣. вимала̄маха̄девиппамукха̄ни теттим̣са иттхисахасса̄ни паччупат̣т̣хита̄ни ахесум̣.
со чатта̄ри нимитта̄ни дисва̄ вимала̄девийа̄ кан̃чанавел̣е на̄ма путте уппанне а̄джан̃н̃аратхена маха̄бхиниккхаманам̣ никкхамитва̄ паббаджи. ека̄ ча нам̣ пурисакот̣и анупаббаджи. со техи паривуто маха̄пурисо чха ма̄се падха̄начарийам̣ чаритва̄ виса̄кхапун̣н̣ама̄йа варун̣абра̄хман̣ага̄ме васабхабра̄хман̣асса дхӣта̄йа диннам̣ мадхупа̄йа̄сам̣ парибхун̃джитва̄ са̄лаване дива̄виха̄рам̣ вӣтина̄метва̄ суджа̄та̄джӣвакена динна̄ ат̣т̣ха тин̣амут̣т̣хийо гахетва̄ какудхабодхим̣ упасан̇камитва̄ тепан̃н̃а̄сахаттхавиттхатам̣ тин̣асантхарам̣ сантхаритва̄ паллан̇кам̣ а̄бхуджитва̄ саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ам̣ пат̣ивиджджхитва̄ ‘‘анекаджа̄тисам̣са̄ра’’нти уда̄нам̣ уда̄нетва̄ таттхева саттасатта̄хам̣ вӣтина̄метва̄ аттана̄ саха паббаджита̄нам̣ арийадхаммапат̣иведхасаматтхатам̣ н̃атва̄ а̄ка̄сена таттха гантва̄ усабхаватӣнагарасамӣпе усабхаватуййа̄не отаритва̄ бхиккхукот̣ипаривуто дхаммачаккам̣ паваттеси. тада̄ кот̣исатасахасса̄нам̣ дхамма̄бхисамайо ахоси. айам̣ пат̣хамо абхисамайо.
пуна усабхаватийа̄ на̄ма нагарасса авидӯре судассанапаббате судассано на̄ма девара̄джа̄ пат̣ивасати. со миччха̄дит̣т̣хико ахоси. сакаладжамбудӣпе пана манусса̄ тасса анусам̣ваччхарам̣ сатасахассаггханикам̣ балим̣ упасам̣харанти. со судассано девара̄джа̄ нарара̄джена саддхим̣ ека̄сане нисӣдитва̄ балим̣ сампат̣иччхати. атха пийадассӣ бхагава̄ ‘‘тасса судассанасса девара̄джасса там̣ дит̣т̣хигатам̣ винодесса̄мӣ’’ти тасмим̣ девара̄дже йаккхасама̄гамам̣ гате тасса бхаванам̣ пависитва̄ сирисайанам̣ а̄рухитва̄ чхаббан̣н̣арам̣сийо мун̃чанто йугандхарапаббате сарадасамайе сӯрийо вийа нисӣди. тасса парива̄рапарича̄рика̄ девата̄йо ма̄ла̄гандхавилепана̄дӣхи дасабалам̣ пӯджетва̄ парива̄ретва̄ ат̣т̣хам̣су.
судассанопи девара̄джа̄ йаккхасама̄гамато а̄гаччханто аттано бхаванато чхаббан̣н̣арасмийо ниччхаранте дисва̄ чинтеси – ‘‘ан̃н̃есу пана дивасесу мама бхаванасса едисӣ анекарам̣сиджа̄ласамуджджалавибхӯти на дит̣т̣хапубба̄. ко ну кхо идха павит̣т̣хо дево ва̄ мануссо ва̄’’ти олокенто удайагирисикхараматтхаке сарадасамайадивасакарамива чхаббан̣н̣арам̣сиджа̄лена абхиджджалантам̣ нисиннам̣ бхагавантам̣ дисва̄ чинтеси – ‘‘айам̣ мун̣д̣акасаман̣о мама парива̄рена париджанена паривуто варасайане нисинно’’ти кодха̄бхибхӯтама̄насо – ‘‘ханда̄хам̣ имасса аттано балам̣ дассесса̄мӣ’’ти чинтетва̄ сакалам̣ там̣ паббатам̣ екаджа̄ламака̄си. ‘‘имина̄ аггиджа̄лена чха̄рика̄бхӯто мун̣д̣акасаман̣о’’ти олокенто анекарам̣сиджа̄лависаравиппхуритаварасарӣрам̣ пасаннаваданаван̣н̣асобхам̣ виппасанначчхавира̄гам̣ дасабаламабхиджджалантам̣ дисва̄ чинтеси – ‘‘айам̣ саман̣о аггида̄хам̣ сахати, ханда̄хам̣ имам̣ саман̣ам̣ удакогхена оса̄детва̄ ма̄ресса̄мӣ’’ти атигамбхӣрам̣ удакогхам̣ вима̄на̄бхимукхам̣ паваттеси.
тато удакогхена пун̣н̣е тасмим̣ вима̄не нисиннасса тасса бхагавато чӣваре ам̣суматтам̣ ва̄ сарӣре ломаматтам̣ ва̄ на темиттха. тато судассано девара̄джа̄ – ‘‘имина̄ саман̣о нирасса̄со мато бхависсатӣ’’ти мантва̄ удакам̣ сан̇кхипитва̄ олокенто бхагавантам̣ аситаджаладхаравиварагатам̣ сарадасамайараджаникарамива вивидхарам̣сиджа̄лависарена вирочама̄нам̣ сакапарисапаривутам̣ нисиннам̣ дисва̄ аттано маккхам̣ асахама̄но – ‘‘ханда ма̄ресса̄ми на’’нти кодхена нававидхаа̄вудхавассам̣ вассеси. атхасса бхагавато а̄нубха̄вена сабба̄вудха̄ни на̄на̄видхапарамаручирадассана̄ сурабхикусумама̄ла̄ хутва̄ дасабаласса па̄дамӯле нипатим̣су.
тато там̣ аччхарийам̣ дисва̄ судассано девара̄джа̄ парамакупитама̄насо бхагавантам̣ убхохи хаттхехи па̄десу гахетва̄ аттано бхаванато нӣхаритука̄мо уккхипитва̄ маха̄самуддам̣ атиккамитва̄ чаккава̄л̣апаббатам̣ гантва̄ – ‘‘ким̣ ну кхо саман̣о джӣвати ва̄ мато ва̄’’ти олокенто тасмим̣йева а̄сане нисиннам̣ дисва̄ – ‘‘ахо маха̄нубха̄во айам̣ саман̣о, на̄хам̣ имам̣ саман̣ам̣ ито никкад̣д̣хитум̣ саккоми. йади хи мам̣ кочи джа̄ниссати, анаппако ме айасо бхависсати. йа̄вимам̣ кочи на пассати, та̄ва нам̣ виссаджджетва̄ гамисса̄мӣ’’ти чинтеси.
атха дасабало тасса читта̄ча̄рам̣ н̃атва̄ татха̄ адхит̣т̣ха̄си, йатха̄ нам̣ саббе деваманусса̄ пассанти. тасмин̃ча дивасе сакаладжамбудӣпе екасатара̄джа̄но тассева упаха̄рада̄наттха̄йа саннипатим̣су. те бхагавато па̄де гахетва̄ нисиннам̣ судассанам̣ девара̄джа̄нам̣ нарара̄джа̄но дисва̄ – ‘‘амха̄кам̣ девара̄джа̄ мунира̄джасса пийадассисса саттхуно па̄дапаричарийам̣ кароти, ахо буддха̄ на̄ма аччхарийа̄, ахо буддхагун̣а̄ висит̣т̣ха̄’’ти бхагавати, пасанначитта̄ саббе бхагавантам̣ намассама̄на̄ сирасмим̣ ан̃джалим̣ катва̄ ат̣т̣хам̣су. таттха пийадассӣ бхагава̄ там̣ судассанам̣ девара̄джа̄нам̣ памукхам̣ катва̄ дхаммам̣ десеси. тада̄ деваманусса̄нам̣ навутикот̣исахасса̄ни арахаттам̣ па̄пун̣им̣су. со дутийо абхисамайо ахоси.
йада̄ пана навайоджанаппама̄н̣е кумуданагаре буддхапаччаттхико девадатто вийа сон̣аттхеро на̄ма маха̄падумакума̄рена саддхим̣ мантетва̄ тасса питарам̣ гха̄тетва̄ пуна пийадассӣбуддхасса вадха̄йа на̄наппака̄рам̣ пайогам̣ катва̄пи гха̄тетум̣ асакконто со дон̣амукхана̄гара̄джа̄рохам̣ паккоса̄петва̄ там̣ палобхетва̄ таматтхам̣ а̄рочеси – ‘‘йада̄ пана̄йам̣ саман̣о пийадассӣ имам̣ нагарам̣ пин̣д̣а̄йа пависати, тада̄ дон̣амукхам̣ на̄ма гаджаварам̣ виссаджджетва̄ пийадассӣсаман̣ам̣ ма̄рехӣ’’ти.
атха со а̄рохо хита̄хитавича̄ран̣арахито ра̄джаваллабхо – ‘‘айам̣ саман̣о т̣ха̄нантара̄пи мам̣ ча̄веййа̄’’ти мантва̄ ‘‘са̄дхӯ’’ти сампат̣иччхитва̄ дутийадивасе дасабаласса нагараппавесанасамайам̣ саллаккхетва̄ суджа̄таматтхакапин̣д̣акумбханала̄т̣ам̣ дханусадисадӣгхасун̣д̣атат̣ам̣ сувипуламудукан̣н̣ам̣ мадхупин̇галанайанам̣ сундараккхандха̄санам̣ ануват̣т̣агханаджагханам̣ ничитагӯл̣хаджа̄н̣уантарам̣ ӣса̄садисаручирадантам̣ сува̄ладхим̣ апачитамечакам̣ саббалаккхан̣асампаннам̣ аситаджаладхарасадисача̄рудассанам̣ сӣхавикканталалитага̄минам̣ джан̇гамамива дхара̄дхарам̣ саттаппатит̣т̣хам̣ саттадха̄ пабхиннам̣ саббасо виссавантам̣ виггахавантамива антакам̣ упасан̇камитва̄ пин̣д̣акабал̣ан̃джанадхӯпалепа̄дивисесехи бхиййопи маттаппаматтам̣ катва̄ арива̄ран̣ава̄ран̣ам̣ ера̄ван̣ава̄ран̣амива ариджанава̄ран̣ам̣ мунива̄ран̣ам̣ ма̄ран̣аттха̄йа песеси. атха со двирадаваро муттаматтова гаджамахим̣сатуран̇ганарана̄рийо хантва̄ хатарудхирапариран̃джитасадантакарасарӣро антаджа̄лапарийонаддханайано сакат̣акава̄т̣акӯт̣а̄га̄радва̄раторан̣а̄дӣни бхан̃джитва̄ ка̄ка-кулала-гиджджха̄дӣхи анупарийа̄йама̄но хатамахим̣санаратуран̇гадирада̄дӣнам̣ ан̇га̄ни а̄лумпитва̄ мануссабхаккхо йаккхо вийа бхаккхайанто дӯратова дасабалам̣ сиссаган̣апаривутам̣ а̄гаччхантам̣ дисва̄ анилагарул̣асадисавего вегена бхагавантамабхиган̃чхи.
атха пурава̄сино пана джана̄ бхайасанта̄папарипӯритама̄наса̄ па̄са̄дапа̄ка̄рачайатарӯпагата̄ татха̄гата̄бхимукхамабхидха̄вантам̣ дисва̄ ха̄ха̄ка̄расаддамакам̣су. кечи пана упа̄сака̄ там̣ на̄наппака̄рехи найехи нива̄райитума̄рабхим̣су. атха со буддхана̄го хаттхина̄гама̄йантамолокетва̄ карун̣а̄виппха̄расӣталахадайо метта̄йа там̣ пхари. тато со хаттхина̄го метта̄пхаран̣ена мудукатахадайасанта̄но аттано доса̄пара̄дхам̣ н̃атва̄ ладжджа̄йа бхагавато пурато т̣ха̄тум̣ асакконто патхавийам̣ пависанто вийа сираса̄ бхагавато па̄десу нипати. евам̣ нипанно пана со тимираникарасадисасарӣро сан̃чха̄ппабха̄нуран̃джитавараканакагирисикхарасамӣпамупагато аситасалиладхараникаро вийа вирочиттха.
атхевам̣ мунира̄джапа̄дамӯле карира̄джа̄нам̣ сираса̄ нипатантам̣ дисва̄ на̄гараджана̄ парамапӣтипӯритахадайа̄ са̄дхука̄расӣхана̄дам̣ уккут̣т̣хисаддам̣ паваттайим̣су. сурабхикусумама̄ла̄чанданагандхачун̣н̣а̄лан̇ка̄ра̄дӣхи там̣ анекаппака̄рам̣ пӯджесум̣. самантато челуккхепа̄ паваттим̣су. гаганатале сурадундубхийо абхинадим̣су. атха бхагава̄ тамаситагирисикхарамива па̄дамӯле нипаннам̣ дирадаварам̣ олокетва̄ ан̇кусадхаджаджа̄ласан̇кхачакка̄лан̇катена караталена гаджавараматтхакам̣ пара̄маситва̄ тасса читта̄ча̄ра̄нукӯла̄йа дхаммадесана̄йа там̣ ануса̄си –
‘‘гаджавара вадато сун̣охи ва̄чам̣, мама хитаматтхайутан̃ча там̣ бхаджа̄хи;
тава вадханиратам̣ падут̣т̣хабха̄вам̣, апанайа сантамупехи ча̄руданти.
‘‘лобхена досена ча мохато ва̄, йо па̄н̣ино хим̣сати ва̄ран̣инда;
со па̄н̣агха̄тӣ сучирампи ка̄лам̣, дуккхам̣ сугхорам̣ наракенубхоти.
‘‘ма̄ка̄си ма̄тан̇га пуневарӯпам̣, каммам̣ пама̄дена мадена ва̄пи;
авӣчийам̣ дуккхамасайха каппам̣, паппоти па̄н̣ам̣ атипа̄тайанто.
‘‘дуккхам̣ сугхорам̣ наракенубхотва̄, мануссалокам̣ йади йа̄ти бхиййо;
аппа̄йуко хоти вирӯпарӯпо, вихим̣сако дуккхависесабха̄гӣ.
‘‘йатха̄ ча па̄н̣а̄ парамам̣ пийа̄ те, маха̄джане кун̃джара мандана̄га;
татха̄ парасса̄пи пийа̄ти н̃атва̄, па̄н̣а̄типа̄то париваджджанӣйо.
‘‘досе ча хим̣са̄нирате видитва̄, па̄н̣а̄типа̄та̄ вирате гун̣е ча;
па̄н̣а̄типа̄там̣ париваджджайа твам̣, сагге сукхам̣ иччхаси че параттха.
‘‘па̄н̣а̄типа̄та̄ вирато суданто, пийо мана̄по бхаватӣдха локе;
ка̄йасса бхеда̄ ча парам̣ панасса, сагга̄дхива̄сам̣ катхайанти буддха̄.
‘‘дуккха̄гамам̣ ниччхати кочи локе, саббопи джа̄то сукхамесатева;
тасма̄ маха̄на̄га виха̄йа хим̣сам̣, бха̄вехи меттам̣ карун̣ан̃ча ка̄ле’’ти.
атхевам̣ дасабалена̄нуса̄сийама̄но дантиваро сан̃н̃ам̣ пат̣илабхитва̄ парамавинӣто винайа̄ча̄расампанно сиссо вийа ахоси. евам̣ со пийадассӣ бхагава̄ амха̄кам̣ саттха̄ вийа дханапа̄лам̣ дон̣амукхам̣ кариварам̣ дамитва̄ таттха маха̄джанасама̄гаме дхаммам̣ десеси. тада̄ асӣтикот̣исахасса̄нам̣ дхамма̄бхисамайо ахоси. айам̣ татийо абхисамайо ахоси. тена вуттам̣ –
1. ‘‘суджа̄тасса апарена, сайамбхӯ локана̄йако;
дура̄садо асамасамо, пийадассӣ маха̄йасо.
2. ‘‘сопи буддхо амитайасо, а̄диччова вирочати;
саббам̣ тамам̣ нихантва̄на, дхаммачаккам̣ паваттайи.
3. ‘‘тасса̄пи атулатеджасса, ахесум̣ абхисамайа̄ тайо;
кот̣исатасахасса̄нам̣, пат̣хама̄бхисамайо аху.
4. ‘‘судассано девара̄джа̄, миччха̄дит̣т̣химарочайи;
тасса дит̣т̣хим̣ виноденто, саттха̄ дхаммамадесайи.
5. ‘‘джанасаннипа̄то атуло, маха̄саннипатӣ тада̄;
навутикот̣исахасса̄нам̣, дутийа̄бхисамайо аху.
6. ‘‘йада̄ дон̣амукхам̣ хаттхим̣, винеси нараса̄ратхи;
асӣтикот̣исахасса̄нам̣, татийа̄бхисамайо ахӯ’’ти.
суман̇галанагаре па̄лито на̄ма ра̄джапутто ча пурохитапутто саббадассикума̄ро ча̄ти две саха̄йака̄ ахесум̣. те пийадассимхи самма̄самбуддхе ча̄рикам̣ чаранте ‘‘аттано нагарам̣ сампатто’’ти сутва̄ кот̣исатасахассапарива̄ра̄ паччуггаманам̣ катва̄ тасса дхаммам̣ сутва̄ сатта̄хам̣ маха̄да̄нам̣ датва̄ саттаме дивасе бхагавато бхатта̄нумодана̄васа̄не кот̣исатасахассехи саддхим̣ паббаджитва̄ арахаттам̣ па̄пун̣им̣су. тесам̣ пана маджджхе бхагава̄ па̄тимоккхам̣ уддиси, со пат̣хамо саннипа̄то ахоси. атха̄парена самайена судассанадевара̄джасса сама̄гаме навутикот̣ийо арахаттам̣ па̄пун̣им̣су. техи паривуто саттха̄ па̄тимоккхам̣ уддиси, айам̣ дутийо саннипа̄то ахоси. пуна дон̣амукхавинайане асӣтикот̣ийо паббаджитва̄ арахаттам̣ па̄пун̣им̣су. тесам̣ маджджхе бхагава̄ па̄тимоккхам̣ уддиси, айам̣ татийо саннипа̄то ахоси. тена вуттам̣ –
7. ‘‘саннипа̄та̄ тайо а̄сум̣, тасса̄пи пийадассино;
кот̣исатасахасса̄нам̣, пат̣хамо а̄си сама̄гамо.
8. ‘‘тато парам̣ навутикот̣ӣ, самим̣су екато мунӣ;
татийе саннипа̄тамхи, асӣтикот̣ийо ахӯ’’ти.
тада̄ амха̄кам̣ бодхисатто кассапо на̄ма бра̄хман̣ама̄н̣аво итиха̄сапан̃чама̄нам̣ тин̣н̣ам̣ веда̄нам̣ па̄рагӯ хутва̄ саттху дхаммадесанам̣ сутва̄ кот̣исатасахассапаричча̄гена парама̄ра̄мам̣ сан̇гха̄ра̄мам̣ ка̄ретва̄ саран̣есу ча пан̃часӣлесу ча патит̣т̣ха̄си. атха нам̣ саттха̄ – ‘‘ито ат̣т̣ха̄расакаппасатаччайена готамо на̄ма буддхо локе бхависсатӣ’’ти бйа̄ка̄си. тена вуттам̣ –
9. ‘‘ахам̣ тена самайена, кассапо на̄ма бра̄хман̣о;
аджджха̄йако мантадхаро, тин̣н̣ам̣ веда̄на па̄рагӯ.
10. ‘‘тасса дхаммам̣ сун̣итва̄на, паса̄дам̣ джанайим̣ ахам̣;
кот̣исатасахассехи, сан̇гха̄ра̄мам̣ ама̄пайим̣.
11. ‘‘тасса датва̄на а̄ра̄мам̣, хат̣т̣хо сам̣виггама̄насо;
саран̣е пан̃часӣле ча, дал̣ахам̣ катва̄ сама̄дийим̣.
12. ‘‘сопи мам̣ буддхо бйа̄ка̄си, сан̇гхамаджджхе нисӣдийа;
ат̣т̣ха̄расе каппасате, айам̣ буддхо бхависсати.
13. ‘‘падха̄нам̣ падахитва̄на…пе… хесса̄ма саммукха̄ имам̣.
14. ‘‘тасса̄пи вачанам̣ сутва̄, бхиййо читтам̣ паса̄дайим̣;
уттарим̣ ватамадхит̣т̣ха̄сим̣, дасапа̄рамипӯрийа̄’’ти.
таттха саран̣е пан̃часӣле ча̄ти тӣн̣и саран̣а̄ни пан̃ча сӣла̄ни ча̄ти аттхо. ат̣т̣ха̄расе каппасатети ито ат̣т̣хасата̄дхикасса каппасахассасса аччайена̄ти аттхо.
тасса пана бхагавато судхан̃н̃ам̣ на̄ма нагарам̣ ахоси. пита̄ судатто на̄ма ра̄джа̄, ма̄та̄ сучанда̄ на̄ма девӣ, па̄лито ча саббадассӣ ча две аггаса̄вака̄, собхито на̄мупат̣т̣ха̄ко, суджа̄та̄ ча дхаммадинна̄ ча две аггаса̄вика̄, какудхаруккхо бодхи, сарӣрам̣ асӣтихаттхуббедхам̣ ахоси, навутивассасахасса̄ни а̄йу, вимала̄ на̄масса аггамахесӣ ахоси, кан̃чана̄вел̣о на̄ма путто, со а̄джан̃н̃аратхена никкхамӣти. тена вуттам̣ –
15. ‘‘судхан̃н̃ам̣ на̄ма нагарам̣, судатто на̄ма кхаттийо;
чанда̄ на̄ма̄си джаника̄, пийадассисса саттхуно.
20. ‘‘па̄лито саббадассӣ ча, ахесум̣ аггаса̄вака̄;
собхито на̄мупат̣т̣ха̄ко, пийадассисса саттхуно.
21. ‘‘суджа̄та̄ дхаммадинна̄ ча, ахесум̣ аггаса̄вика̄;
бодхи тасса бхагавато, какудхоти павуччати.
23. ‘‘сопи буддхо амитайасо, дваттим̣саваралаккхан̣о;
асӣтихаттхамуббедхо, са̄лара̄джа̄ва диссати.
24. ‘‘аггичандасӯрийа̄нам̣, наттхи та̄дисика̄ пабха̄;
йатха̄ аху пабха̄ тасса, асамасса махесино.
25. ‘‘тасса̄пи девадевасса, а̄йу та̄ватакам̣ аху;
навутивассасахасса̄ни, локе ат̣т̣ха̄си чаккхума̄.
26. ‘‘сопи буддхо асамасамо, йуга̄нипи та̄ни атулийа̄ни;
саббам̣ тамантарахитам̣, нану ритта̄ саббасан̇кха̄ра̄’’ти.
таттха са̄лара̄джа̄ ва̄ти саббапха̄липхулло парамараман̣ӣйадассано самават̣т̣аккхандхо са̄лара̄джа̄ вийа диссати. йуга̄нипи та̄нӣти аггаса̄вакайуга̄дӣни йугал̣а̄ни. сесага̄тха̄су саббаттха утта̄намева̄ти.
пийадассӣбуддхавам̣саван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
нит̣т̣хито терасамо буддхавам̣со.