14. суджа̄табуддхавам̣саван̣н̣ана̄

тато тасса̄парабха̄ге тасмим̣йева ман̣д̣акаппе анупуббена апаримита̄йукесу саттесу ануккамена париха̄йитва̄ навутивассасахасса̄йукесу джа̄тесу суджа̄тарӯпака̄йо парисуддхаджа̄то суджа̄то на̄ма саттха̄ локе удапа̄ди. сопи па̄рамийо пӯретва̄ туситапуре ниббаттитва̄ тато чавитва̄ суман̇галанагаре уггатасса на̄ма ран̃н̃о куле пабха̄ватийа̄ на̄ма аггамахесийа̄ куччхисмим̣ пат̣исандхим̣ гахетва̄ дасаннам̣ ма̄са̄нам̣ аччайена ма̄тукуччхито никкхами. на̄маггахан̣адивасе часса на̄мам̣ каронто сакаладжамбудӣпе саббасатта̄нам̣ сукхам̣ джанайанто джа̄тоти ‘‘суджа̄то’’ твевасса на̄мамакам̣су. со нававассасахасса̄ни ага̄рам̣ аджджха̄васи. сирӣ упасирӣ сиринандо ча̄ти тасса тайо па̄са̄да̄ ахесум̣. сирӣнанда̄девиппамукха̄ни тевӣсати иттхисахасса̄ни паччупат̣т̣хита̄ни ахесум̣.

со чатта̄ри нимитта̄ни дисва̄ сирӣнанда̄девийа̄ упасене на̄ма путте уппанне хам̣савахам̣ на̄ма варатуран̇гама̄руйха маха̄бхиниккхаманам̣ никкхамитва̄ паббаджи. там̣ пана паббаджантам̣ манусса̄нам̣ кот̣и анупаббаджи. атха со техи паривуто нава ма̄се падха̄начарийам̣ чаритва̄ виса̄кхапун̣н̣ама̄йа сирӣнандананагаре сирӣнанданасет̣т̣хисса дхӣта̄йа диннам̣ парамамадхурам̣ мадхупа̄йа̄сам̣ парибхун̃джитва̄ са̄лаване дива̄виха̄рам̣ вӣтина̄метва̄ са̄йанхасамайе сунанда̄джӣвакена динна̄ ат̣т̣ха тин̣амут̣т̣хийо гахетва̄ вел̣убодхим̣ упасан̇камитва̄ теттим̣сахаттхавиттхатам̣ тин̣асантхарам̣ сантхаритва̄ сӯрийе дхарама̄нейева сама̄рам̣ ма̄рабалам̣ видхамитва̄ самма̄самбодхим̣ пат̣ивиджджхитва̄ саббабуддха̄нучин̣н̣ам̣ уда̄нам̣ уда̄нетва̄ саттасатта̄хам̣ бодхисамӣпейева вӣтина̄метва̄ брахмуна̄ а̄йа̄чито аттано канит̣т̣хабха̄тикам̣ судассанакума̄рам̣ пурохитапуттам̣ девакума̄ран̃ча чатусаччадхаммапат̣иведхасаматтхе дисва̄ а̄ка̄сена гантва̄ суман̇галанагарасамӣпе суман̇галуййа̄не отаритва̄ уййа̄напа̄лена аттано бха̄тикам̣ судассанакума̄рам̣ пурохитапуттам̣ девакума̄ран̃ча паккоса̄петва̄ тесам̣ сапарива̄ра̄нам̣ маджджхе нисинно дхаммачаккам̣ паваттеси. таттха асӣтийа̄ кот̣ӣнам̣ дхамма̄бхисамайо ахоси. айам̣ пат̣хама̄бхисамайо ахоси.

йада̄ пана бхагава̄ судассануййа̄надва̄ре маха̄са̄ламӯле йамакапа̄т̣иха̄рийам̣ катва̄ девесу та̄ватим̣сесу васса̄ва̄сам̣ упа̄гами, тада̄ саттаттим̣сасатасахасса̄нам̣ дхамма̄бхисамайо ахоси. айам̣ дутийо абхисамайо ахоси. йада̄ пана суджа̄то дасабало питусантикам̣ агама̄си, тада̄ сат̣т̣хисатасахасса̄нам̣ дхамма̄бхисамайо ахоси. айам̣ татийо абхисамайо ахоси. тена вуттам̣ –

1. ‘‘таттхева ман̣д̣акаппамхи, суджа̄то на̄ма на̄йако;

сӣхаханусабхаккхандхо, аппамеййо дура̄садо.

2. ‘‘чандова вимало буддхо, сатарам̣сӣва пата̄пава̄;

евам̣ собхати самбуддхо, джаланто сирийа̄ сада̄.

3. ‘‘па̄пун̣итва̄на самбуддхо, кевалам̣ бодхимуттамам̣;

суман̇галамхи нагаре, дхаммачаккам̣ паваттайи.

4. ‘‘десенте паварам̣ дхаммам̣, суджа̄те локана̄йаке;

асӣтикот̣ӣ абхисамим̣су, пат̣хаме дхаммадесане.

5. ‘‘йада̄ суджа̄то амитайасо, деве вассам̣ упа̄гами;

саттаттим̣сасатасахасса̄нам̣, дутийа̄бхисамайо аху.

6. ‘‘йада̄ суджа̄то асамасамо, упагаччхи питусантикам̣;

сат̣т̣хисатасахасса̄нам̣, татийа̄бхисамайо ахӯ’’ти.

таттха таттхева ман̣д̣акаппамхӣти йасмим̣ ман̣д̣акаппе сумедхо бхагава̄ уппанно, таттхева каппе суджа̄топи бхагава̄ уппанноти аттхо. сӣхаханӯти сӣхасса вийа хану асса̄ти сӣхахану. сӣхасса пана хет̣т̣химаханумева пун̣н̣ам̣ хоти, на упаримам̣. асса пана маха̄пурисасса сӣхасса хет̣т̣химахану вийа двепи парипун̣н̣а̄ни два̄дасийам̣ паккхасса чандасадиса̄ни хонти. тена вуттам̣ ‘‘сӣхаханӯ’’ти. усабхаккхандхоти усабхассева самаппават̣т̣аккхандхо, суват̣т̣итасуван̣н̣а̄лин̇гасадисаккхандхоти аттхо. сатарам̣сӣва̄ти дивасакаро вийа. сирийа̄ти буддхасирийа̄. бодхимуттаманти уттамам̣ самбодхим̣.

судхаммаватӣнагаре судхаммуййа̄не а̄гата̄нам̣ манусса̄нам̣ дхаммам̣ десетва̄ сат̣т̣хисатасахасса̄ни ехибхиккхубха̄вена пабба̄джетва̄ тесам̣ маджджхе па̄тимоккхам̣ уддиси, со пат̣хамо саннипа̄то ахоси. тато парам̣ тидиворохан̣е бхагавато пан̃н̃а̄сасатасахасса̄нам̣ дутийо саннипа̄то ахоси. пуна ‘‘судассанакума̄ро бхагавато сантике паббаджитва̄ арахаттам̣ патто’’ти сутва̄ ‘‘майампи паббаджисса̄ма̄’’ти а̄гата̄ни чатта̄ри пурисасатасахасса̄ни гахетва̄ судассанаттхеро суджа̄там̣ нара̄сабхам̣ упасан̇ками. тесам̣ бхагава̄ дхаммам̣ десетва̄ ехибхиккхупаббаджджа̄йа пабба̄джетва̄ чатуран̇гасаманна̄гате саннипа̄те па̄тимоккхам̣ уддиси, со татийо саннипа̄то ахоси. тена вуттам̣ –

7. ‘‘саннипа̄та̄ тайо а̄сум̣, суджа̄тасса махесино;

кхӣн̣а̄сава̄нам̣ вимала̄нам̣, сантачитта̄на та̄динам̣.

8. ‘‘абхин̃н̃а̄балаппатта̄нам̣, аппатта̄нам̣ бхава̄бхаве;

сат̣т̣хисатасахасса̄ни, пат̣хамам̣ саннипатим̣су те.

9. ‘‘пуна̄парам̣ саннипа̄те, тидиворохан̣е джине;

пан̃н̃а̄сасатасахасса̄нам̣, дутийо а̄си сама̄гамо.

10. ‘‘упасан̇каманто нара̄сабхам̣, судассано аггаса̄вако;

чатӯхи сатасахассехи, самбуддхам̣ упасан̇камӣ’’ти.

таттха аппатта̄нанти бхава̄бхаве асампатта̄нанти аттхо. ‘‘аппаватта̄ бхава̄бхаве’’типи па̄т̣хо, сойеваттхо. тидиворохан̣ети саггалокато отаранте каттука̄раке дат̣т̣хаббо. ка̄ракавипалла̄сена вуттам̣. атха ва̄ тидиворохан̣ети тидивато отаран̣е. джинети джинасса, са̄миаттхе бхуммам̣ дат̣т̣хаббам̣.

тада̄ кира амха̄кам̣ бодхисатто чаккаваттира̄джа̄ хутва̄ ‘‘буддхо локе уппанно’’ти сутва̄ бхагавантам̣ упасан̇камитва̄ дхаммакатхам̣ сутва̄ буддхаппамукхасса бхиккхусан̇гхасса саттахи ратанехи саддхим̣ чатумаха̄дӣпараджджам̣ датва̄ саттху сантике паббаджи. сакаладӣпава̄сино джана̄ рат̣т̣хуппа̄дам̣ гахетва̄ а̄ра̄микакиччам̣ са̄дхетва̄ буддхаппамукхасса сан̇гхасса ниччам̣ маха̄да̄намадам̣су. сопи нам̣ саттха̄ – ‘‘ана̄гате готамо на̄ма буддхо бхависсатӣ’’ти бйа̄ка̄си. тена вуттам̣ –

11. ‘‘ахам̣ тена самайена, чатудӣпамхи иссаро;

анталиккхачаро а̄сим̣, чаккаваттӣ махаббало.

13. ‘‘чатудӣпе маха̄раджджам̣ ратане сатта уттаме;

буддхе ниййа̄тайитва̄на, паббаджим̣ тасса сантике.

14. ‘‘а̄ра̄мика̄ джанападе, ут̣т̣ха̄нам̣ пат̣ипин̣д̣ийа;

упаненти бхиккхусан̇гхасса, паччайам̣ сайана̄санам̣.

15. ‘‘сопи мам̣ буддхо бйа̄ка̄си, дасасахассимхи иссаро;

тим̣сакаппасахассамхи, айам̣ буддхо бхависсати.

16. ‘‘падха̄нам̣ падахитва̄на…пе… хесса̄ма саммукха̄ имам̣.

17. ‘‘тасса̄пи чаванам̣ сутва̄, бхиййо ха̄сам̣ джанесахам̣;

адхит̣т̣хахим̣ ватам̣ уггам̣, дасапа̄рамипӯрийа̄.

18. ‘‘суттантам̣ винайан̃ча̄пи, наван̇гам̣ саттхуса̄санам̣;

саббам̣ парийа̄пун̣итва̄на, собхайим̣ джинаса̄санам̣.

19. ‘‘таттхаппаматто вихаранто, брахмам̣ бха̄ветва бха̄ванам̣;

абхин̃н̃а̄па̄рамим̣ гантва̄, брахмалокамаган̃чхаха’’нти.

таттха чатудӣпамхӣти сапарива̄радӣпа̄нам̣ чатуннам̣ маха̄дӣпа̄нанти аттхо. анталиккхачароти чаккаратанам̣ пураккхатва̄ а̄ка̄сачаро. ратане сатта̄ти хаттхиратана̄дӣни сатта ратана̄ни. уттамети уттама̄ни. атха ва̄ уттаме буддхети аттхо дат̣т̣хаббо. ниййа̄тайитва̄на̄ти датва̄на. ут̣т̣ха̄нанти рат̣т̣хуппа̄дам̣, а̄йанти аттхо. пат̣ипин̣д̣ийа̄ти ра̄сим̣ катва̄ сам̣кад̣д̣хитва̄. паччайанти чӣвара̄дививидхам̣ паччайам̣. дасасахассимхи иссароти дасасахассилокадха̄туйам̣ иссаро, тадетам̣ джа̄тиккхеттам̣ сандха̄йа вуттанти ведитаббам̣. ананта̄нам̣ локадха̄тӯнам̣ иссаро бхагава̄. тим̣сакаппасахассамхӣти ито пат̣т̣ха̄йа тим̣сакаппасахасса̄нам̣ маттхакети аттхо.

тасса пана суджа̄тасса бхагавато суман̇галам̣ на̄ма нагарам̣ ахоси, уггато на̄ма ра̄джа̄ пита̄, пабха̄ватӣ на̄ма ма̄та̄, судассано ча судево ча две аггаса̄вака̄, на̄радо на̄мупат̣т̣ха̄ко, на̄га̄ ча на̄гасама̄ла̄ ча две аггаса̄вика̄, маха̄вел̣уруккхо бодхи, со кира мандаччхиддо гханаккхандхо парамараман̣ӣйо вел̣урийаман̣иван̣н̣ехи вималехи паттехи сан̃чханнавипуласа̄кхо майӯрапин̃чхакала̄по вийа вирочиттха. тасса пана бхагавато сарӣрам̣ пан̣н̣а̄сахаттхуббедхам̣ ахоси, а̄йу навутивассасахасса̄ни, сирӣнанда̄ на̄масса аггамахесӣ, упасено на̄ма путто. туран̇гаварайа̄нена никкхами. со пана чандаватӣнагаре сила̄ра̄ме паринибба̄йи. тена вуттам̣ –

20. ‘‘суман̇галам̣ на̄ма нагарам̣, уггато на̄ма кхаттийо;

ма̄та̄ пабха̄ватӣ на̄ма, суджа̄тасса махесино.

25. ‘‘судассано судево ча, ахесум̣ аггаса̄вака̄;

на̄радо на̄мупат̣т̣ха̄ко, суджа̄тасса махесино.

26. ‘‘на̄го ча на̄гасама̄ла̄ ча, ахесум̣ аггаса̄вика̄;

бодхи тасса бхагавато, маха̄вел̣ӯти вуччати.

27. ‘‘со ча руккхо гханаккхандхо, аччхиддо хоти паттико;

уджу вам̣со браха̄ хоти, дассанӣйо манорамо.

28. ‘‘екаккхандхо павад̣д̣хитва̄, тато са̄кха̄ пабхиджджати;

йатха̄ субаддхо морахаттхо, евам̣ собхати со думо.

29. ‘‘на тасса кан̣т̣ака̄ хонти, на̄пи чхиддам̣ маха̄ аху;

виттхин̣н̣аса̄кхо авирало, сандаччха̄йо манорамо.

31. ‘‘пан̃н̃а̄саратано а̄си, уччаттанена со джино;

сабба̄ка̄раварӯпето, саббагун̣амупа̄гато.

32. ‘‘тасса пабха̄ асамасама̄, ниддха̄вати самантато;

аппама̄н̣о атулийо, опаммехи анӯпамо.

33. ‘‘навутивассасахасса̄ни, а̄йу виджджати та̄ваде;

та̄вата̄ тит̣т̣хама̄но со, та̄реси джанатам̣ бахум̣.

34. ‘‘йатха̄пи са̄гаре ӯмӣ, гагане та̄рака̄ йатха̄;

евам̣ тада̄ па̄вачанам̣, арахантехи читтитам̣.

35. ‘‘со ча буддхо асамасамо, гун̣а̄ни ча та̄ни атулийа̄ни;

саббам̣ тамантарахитам̣, нану ритта̄ саббасан̇кха̄ра̄’’ти.

таттха аччхиддоти аппаччхиддо. ‘‘анудара̄ кан̃н̃а̄’’тиа̄дӣсу вийа дат̣т̣хаббам̣. кечи ‘‘чхиддам̣ хоти париттака’’нти пат̣ханти. паттикоти бахупатто, ка̄чаман̣иван̣н̣ехи паттехи сан̃чханноти аттхо. уджӯти аван̇ко акут̣ило. вам̣соти вел̣у. браха̄ти самантато маха̄. екаккхандхоти аванирухо еко адутийо ча̄ти аттхо. павад̣д̣хитва̄ти вад̣д̣хитва̄. тато са̄кха̄ пабхиджджатӣти тато вам̣саггато пан̃чавидха̄ са̄кха̄ никкхамитва̄ пабхиджджиттха. ‘‘тато са̄кха̄ пабхиджджатха̄’’типи па̄т̣хо. субаддхоти сут̣т̣ху пан̃чабандхана̄ка̄рена баддхо. морахаттхоти а̄тапасаннива̄ран̣аттхам̣ като баддхо морапин̃чхакала̄по вуччати.

на тасса кан̣т̣ака̄ хонтӣти тасса вам̣сасса кан̣т̣акинопи руккхасса кан̣т̣ака̄ на̄хесум̣. авиралоти авираласа̄кха̄сан̃чханно. сандаччха̄йоти гханаччха̄йо, авиралатта̄ва сандаччха̄йоти вутто. пан̃н̃а̄саратано а̄сӣти пан̃н̃а̄сахаттхо ахоси. сабба̄ка̄раварӯпетоти саббена а̄ка̄рена варехийева упето сабба̄ка̄раварӯпето на̄ма. саббагун̣амупа̄гатоти анантарападассева вевачанаматтам̣.

аппама̄н̣оти пама̄н̣арахито, пама̄н̣ам̣ гахетум̣ асаккун̣еййатта̄ ва̄ аппама̄н̣о. атулийоти атуло, кеначи асадисоти аттхо. опаммехӣти упамитаббехи. анӯпамоти упама̄рахито, ‘‘имина̄ ча имина̄ ча садисо’’ти ваттум̣ асаккун̣еййабха̄вато анӯпамоти аттхо. гун̣а̄ни ча та̄нӣти гун̣а̄ ча те, саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣а̄дайо гун̣а̄ти аттхо. лин̇гавипалла̄сена вуттам̣. сесам̣ саббаттха утта̄наттхамева̄ти.

суджа̄табуддхавам̣саван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

нит̣т̣хито два̄дасамо буддхавам̣со.