13. сумедхабуддхавам̣саван̣н̣ана̄

падумуттаре пана самма̄самбуддхе париниббуте са̄санеписса антарахите саттатикаппасахасса̄ни буддха̄ нуппаджджим̣су, буддхасун̃н̃а̄ни ахесум̣. ито пат̣т̣ха̄йа тим̣сакаппасахасса̄нам̣ маттхаке екасмим̣ каппе сумедхо суджа̄то ча̄ти две самма̄самбуддха̄ ниббаттим̣су. таттха адхигатамедхо сумедхо на̄ма бодхисатто па̄рамийо пӯретва̄ туситапуре ниббаттитва̄ тато чавитва̄ судассананагаре судаттасса на̄ма ран̃н̃о аггамахесийа̄ судатта̄йа на̄ма девийа̄ куччхисмим̣ пат̣исандхим̣ гахетва̄ дасаннам̣ ма̄са̄нам̣ аччайена судассануййа̄не тарун̣адивасакаро вийа салиладхаравиварагато ма̄тукуччхито никкхами. со нававассасахасса̄ни ага̄рам̣ аджджха̄васи. тасса кира сучандана-кан̃чана-сиривад̣д̣ханана̄мака̄ тайо па̄са̄да̄ ахесум̣. суманамаха̄девиппамукха̄ни ат̣т̣хачатта̄лӣсаиттхисахасса̄ни паччупат̣т̣хита̄ни ахесум̣.

со чатта̄ри нимитта̄ни дисва̄ суманадевийа̄ пунаббасумитте на̄ма путте джа̄те хаттхийа̄нена маха̄бхиниккхаманам̣ никкхамитва̄ паббаджи. манусса̄нан̃ча кот̣исатаманупаббаджи. со техи паривуто ад̣д̣хама̄сам̣ падха̄начарийам̣ чаритва̄ виса̄кхапун̣н̣ама̄йа накуланигаме накуласет̣т̣хидхӣта̄йа диннам̣ мадхупа̄йа̄сам̣ парибхун̃джитва̄ са̄лаване дива̄виха̄рам̣ вӣтина̄метва̄ сиривад̣д̣ха̄джӣвакена динна̄ ат̣т̣ха тин̣амут̣т̣хийо гахетва̄ нӣпабодхимӯле вӣсатихаттхавиттхатам̣ тин̣асантхарам̣ сантхаритва̄ сама̄рам̣ ма̄рабалам̣ видхамитва̄ абхисамбодхим̣ па̄пун̣итва̄ ‘‘анекаджа̄тисам̣са̄рам̣…пе… тан̣ха̄нам̣ кхайамаджджхага̄’’ти уда̄нам̣ уда̄нетва̄ саттасатта̄хам̣ бодхисамӣпейева вӣтина̄метва̄ ат̣т̣хаме сатта̄хе брахмуно дхаммадесана̄йа̄чанам̣ сампат̣иччхитва̄ бхаббапуггале олокенто аттано канит̣т̣хабха̄тикам̣ саран̣акума̄ран̃ча саббака̄микума̄ран̃ча аттана̄ саддхим̣ паббаджита̄нам̣ бхиккхӯнан̃ча кот̣исатам̣ чатусаччадхаммапат̣иведхасаматтхе дисва̄ а̄ка̄сена гантва̄ судассананагарасамӣпе судассануййа̄не отаритва̄ уййа̄напа̄лена аттано бха̄тике паккоса̄петва̄ тесам̣ парива̄ра̄нам̣ маджджхе дхаммачаккам̣ паваттеси. тада̄ кот̣исатасахасса̄нам̣ дхамма̄бхисамайо ахоси, айам̣ пат̣хамо абхисамайо. тена вуттам̣ –

1. ‘‘падумуттарасса апарена, сумедхо на̄ма на̄йако;

дура̄садо уггатеджо, саббалокуттамо муни.

2. ‘‘пасаннанетто сумукхо, браха̄ уджу пата̄пава̄;

хитесӣ саббасатта̄нам̣, бахӯ мочеси бандхана̄.

3. ‘‘йада̄ буддхо па̄пун̣итва̄, кевалам̣ бодхимуттамам̣;

судассанамхи нагаре, дхаммачаккам̣ паваттайи.

4. ‘‘тасса̄бхисамайа̄ тӣн̣и, ахесум̣ дхаммадесане;

кот̣исатасахасса̄нам̣, пат̣хама̄бхисамайо ахӯ’’ти.

таттха уггатеджоти уггататеджо. пасаннанеттоти сут̣т̣ху пасаннанайано, дховитва̄ маджджитва̄ т̣хапитаман̣игул̣ика̄ вийа пасанна̄ни нетта̄ни хонти. тасма̄ со ‘‘пасаннанетто’’ти вутто. мудусиниддханӣлавималасукхумапакхума̄читасуппасаннанайаноти аттхо. ‘‘суппасаннапан̃чанайано’’типи ваттум̣ ват̣т̣ати. сумукхоти парипун̣н̣асарадасамайачандасадисавадано. браха̄ти ат̣т̣ха̄сӣтихаттхаппама̄н̣асарӣратта̄ браха̄ маханто, ан̃н̃ехи аса̄дха̄ран̣асарӣраппама̄н̣оти аттхо. уджӯти брахмуджугатто уджумева уггатасарӣро деванагаре самусситасуван̣н̣аторан̣асадисаварасарӣроти аттхо. пата̄пава̄ти виджджотама̄насарӣро. хитесӣти хитагавесӣ. абхисамайа̄ тӣн̣ӣти абхисамайа̄ тайо, лин̇гавипалла̄со катоти.

йада̄ пана бхагава̄ кумбхакан̣н̣асадиса̄нубха̄вам̣ кумбхакан̣н̣ам̣ на̄ма мануссабхаккхам̣ йаккхам̣ маха̄ат̣авимукхе сандиссама̄нагхорасарӣрам̣ ваттаниат̣ависан̃ча̄рам̣ паччхиндитва̄ паваттама̄нам̣ паччӯсасамайе маха̄карун̣а̄сама̄паттим̣ сама̄паджджитва̄ тато вут̣т̣ха̄йа локам̣ олокенто дисва̄ екакова асаха̄йо тасса йаккхасса бхаванам̣ гантва̄ анто пависитва̄ пан̃н̃атте сирисайане нисӣди. атха кхо со йаккхо маккхам̣ асахама̄но дан̣д̣а̄хато гхорависо а̄сивисо вийа сам̣куддхо дасабалам̣ бхим̣са̄петука̄мо аттано аттабха̄вам̣ гхоратарам̣ катва̄ паббатасадисам̣ сӣсам̣ катва̄ сӯрийаман̣д̣аласадиса̄ни аккхӣни нимминитва̄ нан̇галасӣсасадиса̄тидӣгхавипулатикхин̣ада̄т̣ха̄йо катва̄ оламбанӣлавипулависамодаро та̄лаккхандхасадисаба̄хучипит̣акавирӯпаван̇кана̄со паббатабиласадисавипулараттамукхо тхӯлапин̇галакхарапхарусакесо атибхайа̄накадассано хутва̄ а̄гантва̄ сумедхасса бхагавато пурато т̣хатва̄ падхӯпа̄йанто паджджаланто па̄са̄н̣апаббатаггиджа̄ла-салила-каддама-чха̄рика̄йудхан̇га̄ра-ва̄лукаппака̄ра̄ нававидха̄ вассавут̣т̣хийо вассетва̄пи бхагавато ломаггаматтампи ча̄летум̣ асакконто ‘‘бхагавантам̣ пан̃хам̣ пуччхитва̄ ма̄ресса̄мӣ’’ти а̄л̣авако вийа пан̃хам̣ пуччхи. айам̣ бхагава̄ пан̃ха̄бйа̄каран̣ена там̣ йаккхам̣ винайамупанеси. тато дутийадивасе кирасса рат̣т̣хава̄сино манусса̄ сакат̣абхаритена бхаттена саха ра̄джакума̄рам̣ а̄харитва̄ йаккхасса адам̣су. атха йаккхо ра̄джакума̄рам̣ буддхасса ада̄си. ат̣авидва̄ре т̣хитаманусса̄ бхагавантам̣ упасан̇камим̣су. тада̄ тасмим̣ сама̄гаме дасабало йаккхасса манонукӯлам̣ дхаммам̣ десенто. навутикот̣исахасса̄нам̣ па̄н̣ӣнам̣ дхаммачаккхум̣ уппа̄деси, со дутийо дхамма̄бхисамайо ахоси. тена вуттам̣ –

5. ‘‘пуна̄парам̣ кумбхакан̣н̣ам̣, йаккхам̣ со дамайӣ джино;

навутикот̣исахасса̄нам̣, дутийа̄бхисамайо ахӯ’’ти.

йада̄ пана упака̄ринагаре сиринандануййа̄не чатта̄ри сачча̄ни пака̄сайи, тада̄ асӣтикот̣исатасахасса̄нам̣ татийо дхамма̄бхисамайо ахоси. тена вуттам̣ –

6. ‘‘пуна̄парам̣ амитайасо, чатусаччам̣ пака̄сайи;

асӣтикот̣исахасса̄нам̣, татийа̄бхисамайо ахӯ’’ти.

сумедхасса̄пи бхагавато тайо са̄вакасаннипа̄та̄ ахесум̣. пат̣хамасаннипа̄те судассананагаре кот̣исатакхӣн̣а̄сава̄ ахесум̣. пуна девакӯт̣е паббате катхинаттхате дутийе навутикот̣ийо. пуна татийе бхагавати ча̄рикам̣ чарама̄не асӣтикот̣ийо ахесум̣. тена вуттам̣ –

7. ‘‘саннипа̄та̄ тайо а̄сум̣, сумедхасса махесино;

кхӣн̣а̄сава̄нам̣ вимала̄нам̣, сантачитта̄на та̄динам̣.

8. ‘‘судассанам̣ на̄ма нагарам̣, упаган̃чхи джино йада̄;

тада̄ кхӣн̣а̄сава̄ бхиккхӯ, самим̣су сатакот̣ийо.

9. ‘‘пуна̄парам̣ девакӯт̣е, бхиккхӯнам̣ катхинаттхате;

тада̄ навутикот̣ӣнам̣, дутийо а̄си сама̄гамо.

10. ‘‘пуна̄парам̣ дасабало, йада̄ чарати ча̄рикам̣;

тада̄ асӣтикот̣ӣнам̣, татийо а̄си сама̄гамо’’ти.

тада̄ амха̄кам̣ бодхисатто уттаро на̄ма саббаджануттаро ма̄н̣аво хутва̄ нидахитва̄ т̣хапитам̣йева асӣтикот̣идханам̣ виссаджджетва̄ буддхаппамукхасса сан̇гхасса маха̄да̄нам̣ датва̄ тада̄ дасабаласса дхаммам̣ сутва̄ саран̣есу патит̣т̣ха̄йа никкхамитва̄ паббаджи. сопи нам̣ саттха̄ бходжана̄нумоданам̣ каронто – ‘‘ана̄гате готамо на̄ма буддхо бхависсатӣ’’ти бйа̄ка̄си. тена вуттам̣ –

11. ‘‘ахам̣ тена самайена, уттаро на̄ма ма̄н̣аво;

асӣтикот̣ийо майхам̣, гхаре санничитам̣ дханам̣.

12. ‘‘кевалам̣ саббам̣ датва̄на, сасан̇гхе локана̄йаке;

саран̣ам̣ тассӯпаган̃чхим̣, паббаджджан̃ча̄бхирочайим̣.

13. ‘‘сопи мам̣ буддхо бйа̄ка̄си, каронто анумоданам̣;

тим̣сакаппасахассамхи, айам̣ буддхо бхависсати.

14. ‘‘падха̄нам̣ падахитва̄на…пе… хесса̄ма саммукха̄ имам̣’’.

бйа̄каран̣ага̄тха̄ виттха̄ретабба̄.

15. ‘‘тасса̄пи вачанам̣ сутва̄, бхиййо читтам̣ паса̄дайим̣;

уттарим̣ ватамадхит̣т̣ха̄сим̣, дасапа̄рамипӯрийа̄.

16. ‘‘суттантам̣ винайам̣ ча̄пи, наван̇гам̣ саттхуса̄санам̣;

саббам̣ парийа̄пун̣итва̄на, собхайим̣ джинаса̄санам̣.

17. ‘‘таттхаппаматто вихаранто, нисаджджат̣т̣ха̄начан̇каме;

абхин̃н̃а̄па̄рамим̣ гантва̄, брахмалокамаган̃чхаха’’нти.

таттха санничитанти нидахитам̣ нидха̄навасена. кеваланти сакаланти аттхо. саббанти асесато датва̄. сасан̇гхети сасан̇гхасса. тассӯпаган̃чхинти там̣ упаган̃чхим̣, упайогаттхе са̄мивачанам̣. абхирочайинти паббаджим̣. тим̣сакаппасахассамхӣти тим̣сакаппасахассесу атиккантесӯти аттхо.

тасса пана сумедхасса бхагавато судассанам̣ на̄ма нагарам̣ ахоси, судатто на̄ма ра̄джа̄ пита̄, ма̄та̄ судатта̄ на̄ма, саран̣о ча саббака̄мо ча две аггаса̄вака̄, са̄гаро на̄мупат̣т̣ха̄ко, ра̄ма̄ ча сура̄ма̄ ча две аггаса̄вика̄, маха̄нӣпаруккхо бодхи, сарӣрам̣ ат̣т̣ха̄сӣтихаттхуббедхам̣ ахоси, а̄йу навутивассасахасса̄ни, нававассасахасса̄ни ага̄рам̣ аджджха̄васи, сумана̄ на̄масса аггамахесӣ, пунаббасумитто на̄ма путто, хаттхийа̄нена никкхами. сесам̣ га̄тха̄су диссати. тена вуттам̣ –

18. ‘‘судассанам̣ на̄ма нагарам̣, судатто на̄ма кхаттийо;

судатта̄ на̄ма джаника̄, сумедхасса махесино.

23. ‘‘саран̣о саббака̄мо ча, ахесум̣ аггаса̄вака̄;

са̄гаро на̄мупат̣т̣ха̄ко, сумедхасса махесино.

24. ‘‘ра̄ма̄ чева сура̄ма̄ ча, ахесум̣ аггаса̄вика̄;

бодхи тасса бхагавато, маха̄нӣпоти вуччати.

26. ‘‘ат̣т̣ха̄сӣтиратана̄ни, аччуггато маха̄муни;

обха̄сети диса̄ сабба̄, чандо та̄раган̣е йатха̄.

27. ‘‘чаккаваттиман̣ӣ на̄ма, йатха̄ тапати йоджанам̣;

татхева тасса ратанам̣, саманта̄ пхарати йоджанам̣.

28. ‘‘навутивассасахасса̄ни, а̄йу виджджати та̄ваде;

та̄вата̄ тит̣т̣хама̄но со, та̄реси джанатам̣ бахум̣.

29. ‘‘тевиджджачхал̣абхин̃н̃ехи, балаппаттехи та̄дихи;

сама̄куламидам̣ а̄си, арахантехи са̄дхухи.

30. ‘‘тепи саббе амитайаса̄, виппамутта̄ нирӯпадхӣ;

н̃а̄н̣а̄локам̣ дассайитва̄, ниббута̄ те маха̄йаса̄’’ти.

таттха чандо та̄раган̣е йатха̄ти йатха̄ на̄ма гагане парипун̣н̣ачандо та̄ра̄ган̣е обха̄сети пака̄сети, евамева сабба̄пи диса̄ обха̄сетӣти аттхо. кечи ‘‘чандо паннарасо йатха̄’’ти пат̣ханти, со утта̄наттхова.

чаккаваттиман̣ӣ на̄ма̄ти йатха̄ на̄ма чаккаваттиран̃н̃о ман̣иратанам̣ чатухаттха̄йа̄мам̣ сакат̣ана̄бхисамапарин̣а̄хам̣ чатура̄сӣтиман̣исахассапарива̄рам̣ та̄ра̄ган̣апаривутасса сарадасамайапарипун̣н̣араджаникарасса сирисамудайасобхам̣ авхайантамива вепуллапаббатато парамараман̣ӣйадассанам̣ ман̣иратанама̄гаччхати, тассевам̣ а̄гаччхантасса самантато йоджанаппама̄н̣ам̣ ока̄сам̣ а̄бха̄ пхарати, евамева тасса сумедхасса̄пи бхагавато сарӣрато а̄бха̄ратанам̣ самантато йоджанам̣ пхаратӣти аттхо.

тевиджджачхал̣абхин̃н̃ехӣти тевиджджехи чхал̣абхин̃н̃ехи ча̄ти аттхо. балаппаттехӣти иддхибалаппаттехи. та̄дихӣти та̄дибха̄ваппаттехи. сама̄куланти сан̇кин̣н̣ам̣ екака̄са̄вападжджотам̣. иданти са̄санам̣ сандха̄йа̄ха, махӣталам̣ ва̄. амитайаса̄ти амитапарива̄ра̄, атулакиттигхосо ва̄. нирӯпадхӣти чатурӯпадхивирахита̄. сесаметтха га̄тха̄су саббаттха па̄кат̣амева̄ти.

сумедхабуддхавам̣саван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

нит̣т̣хито ека̄дасамо буддхавам̣со.