кон̣д̣ан̃н̃о буддхо
дӣпан̇карасса пана бхагавато апарабха̄ге екам̣ асан̇кхйеййам̣ атиккамитва̄ кон̣д̣ан̃н̃о на̄ма саттха̄ удапа̄ди. тасса̄пи тайо са̄вакасаннипа̄та̄ ахесум̣. пат̣хамасаннипа̄те кот̣исатасахассам̣, дутийе кот̣исахассам̣, татийе навутикот̣ийо. тада̄ бодхисатто виджита̄вӣ на̄ма чаккаваттӣ хутва̄ кот̣исатасахассасса буддхаппамукхасса бхиккхусан̇гхасса маха̄да̄нам̣ ада̄си. саттха̄ бодхисаттам̣ ‘‘буддхо бхависсатӣ’’ти бйа̄каритва̄ дхаммам̣ десеси. со саттху дхаммакатхам̣ сутва̄ раджджам̣ ниййа̄тетва̄ паббаджи. со тӣн̣и пит̣ака̄ни уггахетва̄ ат̣т̣ха сама̄паттийо ча пан̃ча абхин̃н̃а̄йо ча уппа̄детва̄ апарихӣнаджджха̄но брахмалоке ниббатти. кон̣д̣ан̃н̃абуддхасса пана раммаватӣ на̄ма нагарам̣, сунандо на̄ма кхаттийо пита̄, суджа̄та̄ на̄ма девӣ ма̄та̄, бхаддо ча субхаддо ча две аггаса̄вака̄, ануруддхо на̄мупат̣т̣ха̄ко, тисса̄ ча упатисса̄ ча две аггаса̄вика̄, са̄лакалйа̄н̣ируккхо бодхи, ат̣т̣ха̄сӣтихаттхуббедхам̣ сарӣрам̣, вассасатасахассам̣ а̄йуппама̄н̣ам̣ ахоси.
‘‘дӣпан̇карасса апарена, кон̣д̣ан̃н̃о на̄ма на̄йако;
анантатеджо амитайасо, аппамеййо дура̄садо’’.
тасса апарабха̄ге екам̣ асан̇кхйеййам̣ атиккамитва̄ екасмим̣ каппейева чатта̄ро буддха̄ ниббаттим̣су – ман̇гало, сумано, ревато, собхитоти. ман̇галасса бхагавато тӣсу са̄вакасаннипа̄тесу пат̣хамасаннипа̄те кот̣исатасахассам̣ бхиккхӯ ахесум̣, дутийе кот̣исатасахассам̣, татийе навут̣икот̣ийо. вема̄тикабха̄та̄ кирасса а̄нандакума̄ро на̄ма навутикот̣исан̇кха̄йа париса̄йа саддхим̣ дхаммассаванаттха̄йа саттху сантикам̣ агама̄си. саттха̄ тасса анупуббикатхам̣ катхеси. со саддхим̣ париса̄йа саха пат̣исамбхида̄хи арахаттам̣ па̄пун̣и. саттха̄ тесам̣ кулапутта̄нам̣ пуббачаритам̣ олокенто иддхимайапаттачӣварасса упаниссайам̣ дисва̄ даккхин̣ахаттхам̣ паса̄ретва̄ ‘‘етха бхиккхаво’’ти а̄ха. саббе тан̇кхан̣ан̃н̃ева иддхимайапаттачӣварадхара̄ сат̣т̣хивассикатхера̄ вийа а̄каппасампанна̄ хутва̄ саттха̄рам̣ вандитва̄ парива̄райим̣су. айамасса татийо са̄вакасаннипа̄то ахоси.
йатха̄ пана ан̃н̃есам̣ буддха̄нам̣ саманта̄ асӣтихаттхаппама̄н̣а̄йева сарӣраппабха̄ ахоси, на евам̣ тасса. тасса пана бхагавато сарӣраппабха̄ ниччака̄лам̣ дасасахассилокадха̄тум̣ пхаритва̄ ат̣т̣ха̄си. руккхапатхавӣпаббатасамудда̄дайо антамасо уккхалийа̄дӣни упа̄да̄йа суван̣н̣апат̣т̣апарийонаддха̄ вийа ахесум̣. а̄йуппама̄н̣ам̣ панасса навутивассасахасса̄ни ахоси. еттакам̣ ка̄лам̣ чандимасӯрийа̄дайо аттано пабха̄йа вирочитум̣ на̄саккхим̣су, раттиндивапариччхедо на пан̃н̃а̄йиттха. дива̄ сӯрийа̄локена вийа сатта̄ ниччам̣ буддха̄локенева вичарим̣су. са̄йам̣ пуппхитакусума̄нам̣ па̄то ча раванакасакун̣а̄дӣнан̃ча васена локо раттиндивапариччхедам̣ саллаккхеси.
ким̣ пана ан̃н̃есам̣ буддха̄нам̣ айама̄нубха̄во наттхӣти? но наттхи. тепи хи а̄кан̇кхама̄на̄ дасасахассилокадха̄тум̣ ва̄ тато ва̄ бхиййо а̄бха̄йа пхареййум̣. ман̇галасса пана бхагавато пуббапаттхана̄васена ан̃н̃есам̣ бйа̄маппабха̄ вийа сарӣраппабха̄ ниччамева дасасахассилокадха̄тум̣ пхаритва̄ ат̣т̣ха̄си. со кира бодхисаттачарийачаран̣ака̄ле вессантарасадисе аттабха̄вет̣хито сапуттада̄ро ван̇капаббатасадисе паббате васи. атхеко кхарада̄т̣хико на̄ма йаккхо маха̄пурисасса да̄наджджха̄сайатам̣ сутва̄ бра̄хман̣аван̣н̣ена упасан̇камитва̄ маха̄саттам̣ две да̄раке йа̄чи. маха̄сатто ‘‘дада̄ми, бра̄хман̣а, путтаке’’ти ватва̄ хат̣т̣хапахат̣т̣хо удакапарийантам̣ маха̄патхавим̣ кампенто двепи да̄раке ада̄си. йаккхо чан̇каманакот̣ийам̣ а̄ламбанапхалакам̣ нисса̄йа т̣хатва̄ пассантассева маха̄саттасса мула̄лакала̄пам̣ вийа да̄раке кха̄ди. маха̄пурисасса йаккхам̣ олокетва̄ мукхе виват̣аматте аггиджа̄лам̣ вийа лохитадха̄рам̣ уггирама̄нам̣ тасса мукхам̣ дисва̄пи кесаггаматтампи доманассам̣ на уппаджджи. ‘‘судиннам̣ вата ме да̄на’’нти чинтайато панасса сарӣре махантам̣ пӣтисоманассам̣ удапа̄ди. со ‘‘имасса ме да̄насса ниссандена ана̄гате имина̄ва нӣха̄рена сарӣрато расмийо никкхамантӯ’’ти паттханам̣ ака̄си. тасса там̣ паттханам̣ нисса̄йа буддхабхӯтасса сарӣрато расмийо никкхамитва̄ еттакам̣ т̣ха̄нам̣ пхарим̣су.
апарамписса пуббачарийам̣ аттхи. со кира бодхисаттака̄ле екасса буддхасса четийам̣ дисва̄ ‘‘имасса буддхасса майа̄ джӣвитам̣ париччаджитум̣ ват̣т̣атӣ’’ти дан̣д̣акадӣпика̄вет̣хананийа̄мена сакаласарӣрам̣ вет̣ха̄петва̄ ратанаматтамакул̣ам̣ сатасахассаггханикам̣ суван̣н̣апа̄тим̣ сапписса пӯра̄петва̄ таттха сахассават̣т̣ийо джа̄летва̄ там̣ сӣсена̄да̄йа сакаласарӣрам̣ джа̄ла̄петва̄ четийам̣ падаккхин̣ам̣ каронто сакалараттим̣ вӣтина̄мети. евам̣ йа̄ва арун̣уггамана̄ ва̄йамантасса̄писса ломакӯпаматтампи усумам̣ на ган̣хи. падумагаббхам̣ павит̣т̣хака̄ло вийа ахоси. дхаммо хи на̄меса атта̄нам̣ раккхантам̣ раккхати. тена̄ха бхагава̄ –
‘‘дхаммо хаве раккхати дхаммача̄рим̣, дхаммо сучин̣н̣о сукхама̄ваха̄ти;
еса̄нисам̣со дхамме сучин̣н̣е, на дуггатим̣ гаччхати дхаммача̄рӣ’’ти. (тхерага̄. 303; джа̄. 1.10.102) –
имассапи каммасса ниссандена тасса бхагавато сарӣробха̄со дасасахассилокадха̄тум̣ пхаритва̄ ат̣т̣ха̄си.
тада̄ амха̄кам̣ бодхисатто суручи на̄ма бра̄хман̣о хутва̄ ‘‘саттха̄рам̣ нимантесса̄мӣ’’ти упасан̇камитва̄ мадхурадхаммакатхам̣ сутва̄ ‘‘све майхам̣ бхиккхам̣ ган̣хатха, бханте’’ти а̄ха. ‘‘бра̄хман̣а, киттакехи те бхиккхӯхи аттхо’’ти? ‘‘киттака̄ пана во, бханте, парива̄рабхиккхӯ’’ти а̄ха. тада̄ саттху пат̣хамасаннипа̄тойева хоти, тасма̄ ‘‘кот̣исатасахасса’’нти а̄ха. ‘‘бханте, саббехипи саддхим̣ майхам̣ бхиккхам̣ ган̣хатха̄’’ти. саттха̄ адхива̄сеси. бра̄хман̣о сва̄тана̄йа нимантетва̄ гехам̣ гаччханто чинтеси – ‘‘ахам̣ еттака̄нам̣ бхиккхӯнам̣ йа̄губхаттаваттха̄дӣни да̄тум̣ саккоми, нисӣданат̣т̣ха̄нам̣ пана катхам̣ бхависсатӣ’’ти?
тасса са̄ чинта̄ чатура̄сӣтийоджанасахассаматтхаке т̣хитасса деваран̃н̃о пан̣д̣укамбаласила̄санасса ун̣хабха̄вам̣ джанеси. сакко ‘‘ко ну кхо мам̣ имамха̄ т̣ха̄на̄ ча̄ветука̄мо’’ти диббачаккхуна̄ олокенто маха̄пурисам̣ дисва̄ ‘‘суручи на̄ма бра̄хман̣о буддхаппамукхам̣ бхиккхусан̇гхам̣ нимантетва̄ нисӣданат̣т̣ха̄наттха̄йа чинтеси, майа̄пи таттха гантва̄ пун̃н̃акот̣т̣ха̄сам̣ гахетум̣ ват̣т̣атӣ’’ти вад̣д̣хакиван̣н̣ам̣ нимминитва̄ ва̄сипхарасухаттхо маха̄пурисасса пурато па̄турахоси. ‘‘аттхи ну кхо кассачи бхатийа̄ каттаббакичча’’нти а̄ха. маха̄пурисо там̣ дисва̄ ‘‘ким̣ каммам̣ кариссасӣ’’ти а̄ха. ‘‘мама аджа̄нанасиппам̣ на̄ма наттхи, гехам̣ ва̄ ман̣д̣апам̣ ва̄ йо йам̣ ка̄рети, тасса там̣ ка̄тум̣ джа̄на̄мӣ’’ти. ‘‘тена хи майхам̣ каммам̣ аттхӣ’’ти. ‘‘ким̣, аййа̄’’ти? ‘‘сва̄тана̄йа ме кот̣исатасахассабхиккхӯ нимантита̄. тесам̣ нисӣданаман̣д̣апам̣ кариссасӣ’’ти? ‘‘ахам̣ на̄ма кареййам̣ саче ме бхатим̣ да̄тум̣ саккхиссатха̄’’ти. ‘‘саккхисса̄ми, та̄та̄’’ти. ‘‘са̄дху карисса̄мӣ’’ти гантва̄ екам̣ падесам̣ олокеси. два̄дасатерасайоджанаппама̄н̣о падесо касин̣аман̣д̣алам̣ вийа саматало ахоси. со ‘‘еттаке т̣ха̄не саттаратанамайо ман̣д̣апо ут̣т̣хахатӯ’’ти чинтетва̄ олокеси. та̄вадева патхавим̣ бхиндитва̄ ман̣д̣апо ут̣т̣хахи. тасса сован̣н̣амайесу тхамбхесу раджатамайа̄ гхат̣ака̄ ахесум̣, раджатамайесу сован̣н̣амайа̄, ман̣имайесу тхамбхесу пава̄л̣амайа̄, пава̄л̣амайесу ман̣имайа̄, саттаратанамайесу тхамбхесу саттаратанамайа̄ гхат̣ака̄ ахесум̣. тато ‘‘ман̣д̣апасса антарантаре кин̇кан̣икаджа̄лам̣ оламбатӯ’’ти олокеси. саха олоканенева джа̄лам̣ оламби. йасса мандава̄теритасса пан̃чан̇гикассева тӯрийасса мадхурасаддо ниччхарати. диббасан̇гӣтиваттанака̄ло вийа ахоси. ‘‘антарантара̄ гандхада̄мама̄ла̄да̄ма̄ни оламбантӯ’’ти чинтентасса ма̄ла̄да̄ма̄ни оламбим̣су. ‘‘кот̣исатасахассасан̇кха̄нам̣ бхиккхӯнам̣ а̄сана̄ни ча а̄дха̄рака̄ни ча патхавим̣ бхиндитва̄ ут̣т̣хахантӯ’’ти чинтеси, та̄вадева ут̣т̣хахим̣су. ‘‘кон̣е кон̣е екека̄ удакача̄т̣ийо ут̣т̣хахантӯ’’ти чинтеси, удакача̄т̣ийо ут̣т̣хахим̣су.
со еттакам̣ ма̄петва̄ бра̄хман̣асса сантикам̣ гантва̄ ‘‘ехи, аййа, тава ман̣д̣апам̣ олокетва̄ майхам̣ бхатим̣ дехӣ’’ти а̄ха. маха̄пурисо гантва̄ ман̣д̣апам̣ олокеси. олокентассева ча сакаласарӣрам̣ пан̃чаван̣н̣а̄йа пӣтийа̄ нирантарам̣ пхут̣ам̣ ахоси. атхасса ман̣д̣апам̣ олокетва̄ етадахоси – ‘‘на̄йам̣ ман̣д̣апо мануссабхӯтена като, майхам̣ пана аджджха̄сайам̣ майхам̣ гун̣ам̣ а̄гамма аддха̄ саккабхаванам̣ ун̣хам̣ бхависсати. тато саккена деваран̃н̃а̄ айам̣ ман̣д̣апо ка̄рито бхависсатӣ’’ти. ‘‘на кхо пана ме йуттам̣ еварӯпе ман̣д̣апе екадивасам̣йева да̄нам̣ да̄тум̣, сатта̄хам̣ дасса̄мӣ’’ти чинтеси. ба̄хиракада̄нан̃хи таттакампи сама̄нам̣ бодхисатта̄нам̣ тут̣т̣хим̣ ка̄тум̣ на саккоти, алан̇катасӣсам̣ пана чхиндитва̄ ан̃джитааккхӣни уппа̄т̣етва̄ хадайамам̣сам̣ ва̄ уббат̣т̣етва̄ диннака̄ле бодхисатта̄нам̣ ча̄гам̣ нисса̄йа тут̣т̣хи на̄ма хоти. амха̄кампи хи бодхисаттасса сивира̄джаджа̄таке девасикам̣ пан̃чакаха̄пан̣асатасахасса̄ни виссаджджетва̄ чатӯсу два̄ресу нагарамаджджхе ча да̄нам̣ дентасса там̣ да̄нам̣ ча̄гатут̣т̣хим̣ уппа̄детум̣ на̄саккхи. йада̄ панасса бра̄хман̣аван̣н̣ена а̄гантва̄ сакко девара̄джа̄ аккхӣни йа̄чи, тада̄ та̄ни уппа̄т̣етва̄ дадама̄нассева ха̄со уппаджджи, кесаггаматтампи читтам̣ ан̃н̃атхаттам̣ на̄хоси. евам̣ диннада̄нам̣ нисса̄йа бодхисатта̄нам̣ титти на̄ма наттхи. тасма̄ сопи маха̄пурисо ‘‘сатта̄хам̣ майа̄ кот̣исатасахассасан̇кха̄нам̣ бхиккхӯнам̣ да̄нам̣ да̄тум̣ ват̣т̣атӣ’’ти чинтетва̄ тасмим̣ ман̣д̣апе нисӣда̄петва̄ сатта̄хам̣ гавапа̄нам̣ на̄ма ада̄си. гавапа̄нанти маханте маханте коламбе кхӣрасса пӯретва̄ уддханесу а̄ропетва̄ гханапа̄капакке кхӣре тхоке тан̣д̣уле паккхипитва̄ паккамадхусаккарачун̣н̣асаппӣхи абхисан̇кхатабходжанам̣ вуччати. манусса̄йева пана паривиситум̣ на̄саккхим̣су. дева̄пи екантарика̄ хутва̄ паривисим̣су. два̄дасатерасайоджанаппама̄н̣ам̣ т̣ха̄нампи бхиккхӯ ган̣хитум̣ наппахосийева, те пана бхиккхӯ аттано а̄нубха̄вена нисӣдим̣су. парийоса̄надивасе пана саббабхиккхӯнам̣ патта̄ни дхова̄петва̄ бхесаджджаттха̄йа саппинаванӣтателамадхупха̄н̣ита̄нам̣ пӯретва̄ тичӣварехи саддхим̣ ада̄си, сан̇гханавакабхиккхуна̄ ладдхачӣвараса̄т̣ака̄ сатасахассаггханика̄ ахесум̣.
саттха̄ анумоданам̣ каронто – ‘‘айам̣ пурисо еварӯпам̣ маха̄да̄нам̣ ада̄си, ко ну кхо бхависсатӣ’’ти упадха̄ренто – ‘‘ана̄гате каппасатасахасса̄дхика̄нам̣ двиннам̣ асан̇кхйеййа̄нам̣ маттхаке готамо на̄ма буддхо бхависсатӣ’’ти дисва̄ маха̄пурисам̣ а̄мантетва̄ ‘‘твам̣ еттакам̣ на̄ма ка̄лам̣ атиккамитва̄ готамо на̄ма буддхо бхависсасӣ’’ти бйа̄ка̄си. маха̄пурисо бйа̄каран̣ам̣ сутва̄ ‘‘ахам̣ кира буддхо бхависса̄ми, ко ме гхара̄ва̄сена аттхо, паббаджисса̄мӣ’’ти чинтетва̄ татха̄рӯпам̣ сампаттим̣ кхел̣апин̣д̣ам̣ вийа паха̄йа саттху сантике паббаджитва̄ буддхавачанам̣ угган̣хитва̄ абхин̃н̃а̄йо ча сама̄паттийо ча ниббаттетва̄ а̄йупарийоса̄не брахмалоке ниббатти.