3-4. ануруддхаттхераапада̄наван̣н̣ана̄

сумедхам̣ бхагаванта̄хантиа̄дикам̣ а̄йасмато ануруддхаттхерасса апада̄нам̣. айампи пуримабуддхесу ката̄дхика̄ро таттха таттха бхаве виват̣т̣ӯпаниссайа̄ни пун̃н̃а̄ни упачинанто падумуттарасса бхагавато ка̄ле вибхавасампанне кут̣умбикакуле ниббатти. вайаппатто екадивасам̣ виха̄рам̣ гантва̄ саттху сантике дхаммам̣ сун̣анто саттха̄ра̄ екам̣ бхиккхум̣ диббачаккхука̄нам̣ аггат̣т̣ха̄не т̣хапентам̣ дисва̄ сайампи там̣ да̄нам̣ паттхетва̄ сатасахассабхиккхупарива̄расса бхагавато сатта̄хам̣ маха̄да̄нам̣ паваттетва̄ саттаме дивасе бхагавато бхиккхусан̇гхасса ча уттама̄ни ваттха̄ни датва̄ пан̣идха̄нам̣ ака̄си. саттха̄писса анантара̄йена самиджджханабха̄вам̣ дисва̄ ‘‘ана̄гате готамасса самма̄самбуддхасса са̄сане диббачаккхука̄нам̣ агго бхависсатӣ’’ти бйа̄ка̄си. сопи таттха пун̃н̃а̄ни каронто саттхари париниббуте саттайоджанике канакатхӯпе бахукам̣сапа̄тийо дӣпаруккхехи дӣпакапаллика̄хи ча ‘‘диббачаккхун̃а̄н̣асса упаниссайо хотӯ’’ти ул̣а̄рам̣ дӣпапӯджам̣ ака̄си. евам̣ йа̄ваджӣвам̣ пун̃н̃а̄ни катва̄ девамануссесу сам̣саранто кассапасса бхагавато ка̄ле ба̄ра̄н̣асийам̣ кут̣умбикагехе ниббаттитва̄ вин̃н̃утам̣ патто саттхари париниббуте нит̣т̣хите йоджанике канакатхӯпе бахукам̣сапа̄тийо саппиман̣д̣асса пӯретва̄ маджджхе ча екекам̣ гул̣апин̣д̣ам̣ т̣хапетва̄ мукхават̣т̣ийа̄ мукхават̣т̣им̣ пхуса̄пенто четийам̣ париккхипа̄песи. аттана̄ гахитакам̣сапа̄тим̣ саппиман̣д̣асса пӯретва̄ сахассават̣т̣ийо джа̄ла̄петва̄ сӣсе т̣хапетва̄ саббараттим̣ четийам̣ анупарийа̄йи.

евам̣ тасмимпи аттабха̄ве йа̄ваджӣвам̣ кусалам̣ катва̄ девалоке ниббаттитва̄ таттха йа̄вата̄йукам̣ т̣хатва̄ тато чуто ануппанне буддхе ба̄ра̄н̣асийам̣йева дуггатакуле ниббатти, ‘‘аннабха̄ро’’тисса на̄мам̣ ахоси. со суманасет̣т̣хисса на̄ма гехе каммам̣ каронто джӣвати. екадивасам̣ со упарит̣т̣хам̣ на̄ма паччекабуддхам̣ ниродхасама̄паттито вут̣т̣ха̄йа гандхама̄данапаббатато а̄ка̄сена̄гантва̄ ба̄ра̄н̣асӣнагарадва̄ре отаритва̄ чӣварам̣ па̄рупитва̄ нагаре пин̣д̣а̄йа чарантам̣ дисва̄ пасаннама̄насо паттам̣ гахетва̄ аттано аттха̄йа т̣хапитам̣ бха̄габхаттам̣ патте паккхипитва̄ паччекабуддхасса да̄тука̄мо а̄рабхи. бхарийа̄писса аттано бха̄габхаттан̃ча таттхева паккхипи. со там̣ нетва̄ паччекабуддхасса хаттхе т̣хапеси. паччекабуддхо там̣ гахетва̄ анумоданам̣ катва̄ пакка̄ми. там̣ дивасам̣ суманасет̣т̣хисса чхатте адхиваттха̄ девата̄ – ‘‘ахо да̄нам̣, парамада̄нам̣, упарит̣т̣хе суппатит̣т̣хита’’нти маха̄саддена анумоди. там̣ сутва̄ суманасет̣т̣хи – ‘‘евам̣ девата̄йа анумодитам̣ идамева уттамада̄на’’нти чинтетва̄ таттха паттим̣ йа̄чи. аннабха̄ро пана тасса паттим̣ ада̄си. тена пасанначитто суманасет̣т̣хи тасса сахассам̣ датва̄ ‘‘ито пат̣т̣ха̄йа туйхам̣ сахаттхена каммакаран̣акиччам̣ наттхи, патирӯпам̣ гехам̣ катва̄ ниччам̣ васа̄хӣ’’ти а̄ха.

йасма̄ ниродхасама̄паттито вут̣т̣хитасса паччекабуддхасса диннапин̣д̣апа̄то там̣ дивасамева ул̣а̄равипа̄ко хоти, тасма̄ суманасет̣т̣хи ран̃н̃о сантикам̣ гаччханто там̣ гахетва̄ агама̄си. ра̄джа̄ пана там̣ а̄даравасена олокеси. сет̣т̣хи – ‘‘маха̄ра̄джа, айам̣ олокетаббайуттойева̄’’ти ватва̄ тада̄ тена катакаммам̣ аттана̄писса сахассадиннабха̄ван̃ча катхеси. там̣ сутва̄ ра̄джа̄ тасса тусситва̄ сахассам̣ датва̄ ‘‘асукасмим̣ т̣ха̄не гехам̣ катва̄ васа̄хӣ’’ти гехат̣т̣ха̄намасса а̄н̣а̄песи. тасса там̣ т̣ха̄нам̣ содха̄пентасса маханта̄ маханта̄ нидхикумбхийо ут̣т̣хахим̣су. со та̄ дисва̄ ран̃н̃о а̄рочеси. ра̄джа̄ саббам̣ дханам̣ уддхара̄петва̄ ра̄сикатам̣ дисва̄ – ‘‘еттакам̣ дханам̣ имасмим̣ нагаре касса гехе аттхӣ’’ти пуччхи. ‘‘на кассачи, дева̄’’ти. ‘‘тена хи айам̣ аннабха̄ро имасмим̣ нагаре маха̄дханасет̣т̣хи на̄ма хотӯ’’ти там̣ дивасамева тасса сет̣т̣хичхаттам̣ усса̄песи.

со сет̣т̣хи хутва̄ йа̄ваджӣвам̣ калйа̄н̣акаммам̣ катва̄ девалоке ниббатто, дӣгхараттам̣ девамануссесу сам̣саритва̄ амха̄кам̣ бхагавато уппаджджанакака̄ле капилаваттхунагаре суккоданасаккасса гехе пат̣исандхим̣ ган̣хи. тасса джа̄тасса ануруддхоти на̄мам̣ акам̣су. со маха̄на̄масаккасса канит̣т̣хабха̄та̄ бхагавато чӯл̣апиту путто парамасукхума̄ло маха̄пун̃н̃о ахоси. суван̣н̣апа̄тийам̣йева часса бхаттам̣ уппаджджи. атхасса ма̄та̄ екадивасам̣ ‘‘мама путто наттхӣти падам̣ на джа̄на̄ти, там̣ джа̄на̄песса̄мӣ’’ти чинтетва̄ екам̣ суван̣н̣апа̄тим̣ туччхакам̣йева ан̃н̃а̄йа суван̣н̣апа̄тийа̄ пидахитва̄ тасса песеси, антара̄магге девата̄ там̣, диббапӯвехи пӯресум̣. евам̣ маха̄пун̃н̃о тин̣н̣ам̣ утӯнам̣ ануччхавикесу тӣсу па̄са̄десу алан̇катана̄т̣акиттхӣхи паривуто дево вийа маха̄сампаттим̣ анубхави.

амха̄кампи бодхисатто тасмим̣ самайе туситапура̄ чавитва̄ суддходанамаха̄ра̄джасса аггамахесийа̄ куччхимхи ниббаттитва̄ ануккамена вуддхиппатто екӯнатим̣са васса̄ни ага̄рамаджджхе васитва̄ маха̄бхиниккхаманам̣ никкхамитва̄ ануккамена пат̣ивиддхасаббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣о бодхиман̣д̣е саттасатта̄хам̣ вӣтина̄метва̄ исипатане мигада̄йе дхаммачаккам̣ паваттетва̄ лока̄нуггахам̣ каронто ра̄джагахам̣ гантва̄ вел̣уване виха̄си. тада̄ суддходанамаха̄ра̄джа̄ – ‘‘путто кира ме ра̄джагахам̣ ануппатто; гаччхатха, бхан̣е, мама путтам̣ а̄нетха̄’’ти сахассасахассапарива̄ре даса амачче песеси. те саббе ехибхиккхупаббаджджа̄йа паббаджим̣су. тесу уда̄йиттхерена ча̄рика̄гаманам̣ а̄йа̄чито бхагава̄ вӣсатисахассакхӣн̣а̄савапаривуто ра̄джагахато никкхамитва̄ капилаваттхупурам̣ гантва̄ н̃а̄тисама̄гаме анека̄ни па̄т̣иха̄рийа̄ни дассетва̄ па̄т̣иха̄рийавичиттам̣ дхаммадесанам̣ катхетва̄ маха̄джанам̣ аматапа̄нам̣ па̄йетва̄ дутийадивасе паттачӣварама̄да̄йа нагарадва̄ре т̣хатва̄ ‘‘ким̣ ну кхо куланагарам̣ а̄гата̄нам̣ саббабуддха̄нам̣ а̄чин̣н̣а’’нти а̄ваджджама̄но ‘‘сапада̄нам̣ пин̣д̣а̄йа чаран̣ам̣ а̄чин̣н̣а’’нти н̃атва̄ сапада̄нам̣ пин̣д̣а̄йа чарати. ра̄джа̄ ‘‘путто те пин̣д̣а̄йа чаратӣ’’ти сутва̄ туритатурито а̄гантва̄ антаравӣтхийам̣ дхаммам̣ сутва̄ аттано нивесанам̣ павесетва̄ махантам̣ сакка̄расамма̄нам̣ ака̄си. бхагава̄ таттха каттаббам̣ н̃а̄тисан̇гахам̣ катва̄ ра̄хулакума̄рам̣ пабба̄джетва̄ начирассева капилаваттхунагарато малларат̣т̣хе ча̄рикам̣ чарама̄но анупийамбаванам̣ па̄пун̣и.

тасмим̣ самайе суддходанамаха̄ра̄джа̄ са̄кийаган̣ам̣ саннипа̄тетва̄ а̄ха – ‘‘саче мама путто ага̄рам̣ аджджха̄васисса, ра̄джа̄ абхависса чаккаваттӣ саттаратанасампанно кхаттийаган̣апарива̄ро, натта̄пи ме ра̄хулакума̄ро кхаттийаган̣ена саддхим̣ там̣ парива̄ретва̄ ачарисса, тумхепи етаматтхам̣ джа̄на̄тха. ида̄ни пана мама путто буддхо джа̄то, кхаттийа̄ва̄сса парива̄ра̄ хонту, тумхе екекакулато екекам̣ да̄ракам̣ детха̄’’ти. евам̣ вутте екаппаха̄ренева двеасӣтисахассакхаттийакума̄ра̄ паббаджим̣су.

тасмим̣ самайе маха̄на̄мо сакко кут̣умбаса̄мико, со аттано канит̣т̣хам̣ ануруддхам̣ саккам̣ упасан̇камитва̄ етадавоча – ‘‘етарахи, та̄та ануруддха, абхин̃н̃а̄та̄ абхин̃н̃а̄та̄ сакйакума̄ра̄ бхагавантам̣ паббаджитам̣ анупаббаджанти, амха̄кан̃ча кула̄ наттхи кочи ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджито, тена хи твам̣ ва̄ паббаджа̄хи, ахам̣ ва̄ паббаджисса̄мӣ’’ти. там̣ сутва̄ ануруддхо гхара̄ва̄се ручим̣ акатва̄ аттасаттамо ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджито. тасса паббаджджа̄нуккамо сан̇гхабхедакаккхандхаке (чӯл̣ава. 330 а̄дайо) а̄гатойева. евам̣ анупийам̣ гантва̄ паббаджитесу пана тесу тасмим̣йева антовассе бхаддийаттхеро арахаттам̣ па̄пун̣и, ануруддхаттхеро диббачаккхум̣ ниббаттеси, девадатто ат̣т̣ха сама̄паттийо ниббаттеси, а̄нандаттхеро сота̄паттипхале патит̣т̣ха̄си, бхагуттхеро ча кимилаттхеро ча паччха̄ арахаттам̣ па̄пун̣им̣су. тесам̣ саббесампи тхера̄нам̣ аттано аттано а̄гатат̣т̣ха̄несу пуббапаттхана̄бхинӣха̄ро а̄ви бхависсати. айам̣ ануруддхаттхеро дхаммасена̄патисса сантике каммат̣т̣ха̄нам̣ гахетва̄ четийарат̣т̣хе па̄чӣнавам̣сада̄йам̣ гантва̄ саман̣адхаммам̣ каронто сатта маха̄пурисавитакке витаккеси, ат̣т̣хаме киламати. саттха̄ ‘‘ануруддхо ат̣т̣хаме маха̄пурисавитакке киламатӣ’’ти н̃атва̄ ‘‘тасса сан̇каппам̣ пӯресса̄мӣ’’ти таттха гантва̄ пан̃н̃аттаварабуддха̄сане нисинно ат̣т̣хамам̣ маха̄пурисавитаккам̣ пӯретва̄ чатупаччайасантосабха̄вана̄ра̄мапат̣иман̣д̣итам̣ маха̄арийавам̣сапат̣ипадам̣ катхетва̄ а̄ка̄се уппатитва̄ бхесакала̄ванамева гато.

тхеро татха̄гате гатаматтейева тевиджджо маха̄кхӣн̣а̄саво хутва̄ ‘‘саттха̄ майхам̣ манам̣ джа̄нитва̄ а̄гантва̄ ат̣т̣хамам̣ маха̄пурисавитаккам̣ пӯретва̄ ада̄си, со ча ме маноратхо маттхакам̣ патто’’ти буддха̄нам̣ дхаммадесанам̣ аттано ча пат̣иведхадхаммам̣ а̄раббха има̄ уда̄нага̄тха̄ абха̄си –

‘‘мама сан̇каппаман̃н̃а̄йа, саттха̄ локе ануттаро;

маномайена ка̄йена, иддхийа̄ упасан̇ками.

‘‘йада̄ ме аху сан̇каппо, тато уттари десайи;

ниппапан̃чарато буддхо, ниппапан̃чамадесайи.

‘‘тасса̄хам̣ дхаммаман̃н̃а̄йа, виха̄сим̣ са̄сане рато;

тиссо виджджа̄ ануппатта̄, катам̣ буддхасса са̄сана’’нти. (тхерага̄. 901-903);

атха нам̣ апарабха̄ге саттха̄ джетаване маха̄виха̄ре вихаранто ‘‘диббачаккхука̄нам̣ бхиккхӯнам̣ ануруддхо агго’’ти (а. ни. 1.192) аггат̣т̣ха̄не т̣хапеси.

421. евам̣ со бхагавато сантика̄ диббачаккхука̄нам̣ аггат̣т̣ха̄нам̣ лабхитва̄ аттано пуббакаммам̣ саритва̄ соманассавасена пуббачарита̄пада̄нам̣ пака̄сенто сумедхам̣ бхагаванта̄хантиа̄дима̄ха. таттха сундара̄ упат̣т̣ха̄панапан̃н̃а̄ маггапхалапан̃н̃а̄ випассана̄пан̃н̃а̄ чатупат̣исамбхида̄дисан̇кха̄та̄ медха̄ йасса бхагавато со сумедхо, там̣ сумедхам̣ бха̄гйасампаннатта̄ бхагавантам̣ локасса джет̣т̣хам̣ сет̣т̣хам̣ падха̄набхӯтам̣ сам̣са̄рато пат̣хамам̣ ниггатам̣ нара̄нам̣ а̄сабхам̣ пуреча̄рикам̣ вӯпакат̣т̣хам̣ вивекабхӯтам̣ ган̣асан̇ган̣ика̄ра̄мато апагатам̣ вихарантам̣ ахам̣ аддасанти самбандхо.

422. саббадхамма̄нам̣ сайамева буддхатта̄ самбуддхам̣, упагантва̄на самӣпам̣ гантва̄ти аттхо. ан̃джалим̣ паггахетва̄на̄ти дасан̇гулипут̣ам̣ муддхани катва̄ти аттхо. сесам̣ утта̄наттхамева.

430. дива̄ раттин̃ча пасса̄мӣти тада̄ девалоке ча мануссалоке ча уппаннака̄ле мам̣сачаккхуна̄ самантато йоджанам̣ пасса̄мӣти аттхо.

431. сахассалокам̣ н̃а̄н̣ена̄ти пан̃н̃а̄чаккхуна̄ сахассачаккава̄л̣ам̣ пасса̄мӣти аттхо. саттху са̄санети ида̄ни готамасса бхагавато са̄сане. дӣпада̄насса дӣпапӯджа̄йа идам̣ пхалам̣, имина̄ пхалена диббачаккхум̣ ануппатто пат̣иладдхо уппа̄десинти аттхо.

ануруддхаттхераапада̄наван̣н̣ана̄ саматта̄.