3-3. маха̄кассапаттхераапада̄наван̣н̣ана̄
падумуттарасса бхагаватотйа̄дикам̣ а̄йасмато маха̄кассапаттхерасса апада̄нам̣. айампи пуримабуддхесу ката̄дхика̄ро таттха таттха бхаве виват̣т̣ӯпаниссайа̄ни пун̃н̃асамбха̄ра̄ни упачинанто падумуттарабхагавато ка̄ле хам̣саватӣнагаре ведехо на̄ма асӣтикот̣ивибхаво кут̣умбико ахоси. со буддхама̄мако, дхаммама̄мако, сан̇гхама̄мако, упа̄сако хутва̄ вихаранто екасмим̣ упосатхадивасе па̄това субходжанам̣ бхун̃джитва̄ упосатхан̇га̄ни адхит̣т̣ха̄йа гандхапуппха̄дӣни гахетва̄ виха̄рам̣ гантва̄ саттха̄рам̣ пӯджетва̄ вандитва̄ екамантам̣ нисӣди.
тасмин̃ча кхан̣е саттха̄ маха̄нисабхаттхерам̣ на̄ма татийаса̄вакам̣ ‘‘етадаггам̣, бхиккхаве, мама са̄вака̄нам̣ бхиккхӯнам̣ дхутава̄да̄нам̣ йадидам̣ нисабхо’’ти етадагге т̣хапеси. упа̄сако там̣ сутва̄ пасанно дхаммакатха̄васа̄не маха̄джане ут̣т̣ха̄йа гате саттха̄рам̣ вандитва̄ ‘‘све, бханте, майхам̣ бхиккхам̣ адхива̄сетха̄’’ти нимантеси. ‘‘маха̄ кхо, упа̄сака, бхиккхусан̇гхо’’ти. ‘‘киттако, бханте’’ти? ‘‘ат̣т̣хасат̣т̣хибхиккхусатасахасса’’нти. ‘‘бханте, екам̣ са̄ман̣ерампи виха̄ре асесетва̄ майхам̣ бхиккхам̣ ган̣хатха̄’’ти. саттха̄ адхива̄сеси. упа̄сако саттху адхива̄санам̣ н̃атва̄ гехам̣ гантва̄ маха̄да̄нам̣ саджджетва̄ пунадивасе саттху ка̄лам̣ а̄роча̄песи. саттха̄ паттачӣварама̄да̄йа бхиккхусан̇гхапаривуто упа̄сакасса гхарам̣ гантва̄ пан̃н̃атта̄сане нисинно даккхин̣одака̄васа̄не йа̄гуа̄дӣни сампат̣иччханто бхаттависсаггам̣ ака̄си. упа̄сакопи саттху сантике нисӣди.
тасмим̣ антаре маха̄нисабхаттхеро пин̣д̣а̄йа чаранто тамева вӣтхим̣ пат̣ипаджджи. упа̄сако дисва̄ ут̣т̣ха̄йа гантва̄ тхерам̣ вандитва̄ ‘‘паттам̣, бханте, детха̄’’ти а̄ха. тхеро паттам̣ ада̄си. ‘‘бханте, идхева пависатха, саттха̄пи гехе нисинно’’ти. ‘‘на ват̣т̣иссати, упа̄сака̄’’ти. со тхерасса паттам̣ гахетва̄ пин̣д̣апа̄тасса пӯретва̄ ада̄си. тато тхерам̣ анугантва̄ ниватто саттху сантике нисӣдитва̄ евама̄ха – ‘‘маха̄нисабхаттхеро, бханте, ‘саттха̄пи гехе нисинно’ти вуттепи пависитум̣ на иччхи. аттхи ну кхо етасса тумха̄кам̣ гун̣ехи атирекагун̣о’’ти? буддха̄нан̃ча ван̣н̣амаччхерам̣ на̄ма наттхи, тасма̄ саттха̄ евама̄ха – ‘‘упа̄сака, майам̣ бхиккхам̣ а̄гамайама̄на̄ гехе нисӣда̄ма, со бхиккху на евам̣ нисӣдитва̄ бхиккхам̣ удиккхати. майам̣ га̄мантасена̄сане васа̄ма, со аран̃н̃ейева васати. майам̣ чханне васа̄ма, со аббхока̄сейева васатӣ’’ти бхагава̄ ‘‘айан̃ча айан̃четасса гун̣о’’ти маха̄самуддам̣ пӯрайама̄но вийа тасса гун̣ам̣ катхеси.
упа̄сакопи пакатийа̄ джалама̄надӣпо телена а̄ситто вийа сут̣т̣хутарам̣ пасанно хутва̄ чинтеси – ‘‘ким̣ майхам̣ ан̃н̃а̄йа сампаттийа̄, йам̣нӯна̄хам̣ ана̄гате екасса буддхасса сантике дхутава̄да̄нам̣ аггабха̄ваттха̄йа паттханам̣ карисса̄мӣ’’ти. со пунапи саттха̄рам̣ нимантетва̄ тенева нийа̄мена сатта дивасе маха̄да̄нам̣ датва̄ саттаме дивасе буддхаппамукхасса маха̄бхиккхусан̇гхасса тичӣвара̄ни датва̄ саттху па̄дамӯле нипаджджитва̄ евама̄ха – ‘‘йам̣ ме, бханте, сатта дивасе да̄нам̣ дентасса меттам̣ ка̄йакаммам̣ меттам̣ вачӣкаммам̣ меттам̣ манокаммам̣ паччупат̣т̣хитам̣, имина̄хам̣ на ан̃н̃ам̣ девасампаттим̣ ва̄ саккама̄рабрахмасампаттим̣ ва̄ паттхеми, идам̣ пана ме каммам̣ ана̄гате екасса буддхасса сантике маха̄нисабхаттхерена паттат̣т̣ха̄нантарам̣ па̄пун̣анаттха̄йа терасадхутан̇гадхара̄нам̣ аггабха̄васса адхика̄ро хотӯ’’ти. саттха̄ ‘‘махантам̣ т̣ха̄нам̣ имина̄ паттхитам̣, самиджджхиссати ну кхо, но’’ти олокенто самиджджханабха̄вам̣ дисва̄ а̄ха – ‘‘мана̄пам̣ те т̣ха̄нам̣ паттхитам̣, ана̄гате сатасахассакаппа̄васа̄не готамо на̄ма буддхо уппаджджиссати, тасса твам̣ татийаса̄вако маха̄кассапаттхеро на̄ма бхависсасӣ’’ти бйа̄ка̄си. там̣ сутва̄ упа̄сако ‘‘буддха̄нам̣ две катха̄ на̄ма наттхӣ’’ти пунадивасе паттаббам̣ вийа там̣ сампаттим̣ аман̃н̃иттха. со йа̄вата̄йукам̣ да̄нам̣ датва̄ сӣлам̣ сама̄да̄йа раккхитва̄ на̄наппака̄рам̣ пун̃н̃акаммам̣ катва̄ ка̄лам̣катва̄ сагге ниббатти.
тато пат̣т̣ха̄йа девамануссесу сампаттим̣ анубхаванто ито еканавутикаппе випассисамма̄самбуддхе бандхуматӣнагарам̣ упанисса̄йа кхеме мигада̄йе вихаранте девалока̄ чавитва̄ ан̃н̃атарасмим̣ париджин̣н̣абра̄хман̣акуле ниббатти. тасмин̃ча ка̄ле випассӣ бхагава̄ саттаме сам̣ваччхаре дхаммам̣ катхеси, махантам̣ кола̄халам̣ ахоси. сакаладжамбудӣпе девата̄ ‘‘саттха̄ дхаммам̣ катхессатӣ’’ти а̄рочесум̣. бра̄хман̣о там̣ са̄санам̣ ассоси. тасса нива̄санаса̄т̣ако екойева, татха̄ бра̄хман̣ийа̄. па̄рупанам̣ пана двиннампи екамева. со сакаланагаре ‘‘екаса̄т̣акабра̄хман̣о’’ти пан̃н̃а̄йи. со бра̄хман̣о кеначидева киччена бра̄хман̣а̄нам̣ саннипа̄те сати бра̄хман̣им̣ гехе т̣хапетва̄ сайам̣ там̣ ваттхам̣ па̄рупитва̄ гаччхати, бра̄хман̣ӣнам̣ саннипа̄те сати сайам̣ гехе аччхати, бра̄хман̣ӣ там̣ ваттхам̣ па̄рупитва̄ гаччхати. тасмим̣ пана дивасе со бра̄хман̣им̣ а̄ха – ‘‘бхоти, ким̣ твам̣ раттим̣ дхаммам̣ сун̣иссаси, уда̄ху дива̄’’ти? ‘‘са̄ми, ахам̣ ма̄туга̄мо бхӣрукаджа̄тика̄ раттим̣ сотум̣ на саккоми, дива̄ сосса̄мӣ’’ти там̣ бра̄хман̣ам̣ гехе т̣хапетва̄ там̣ ваттхам̣ па̄рупитва̄ упа̄сика̄хи саддхим̣ виха̄рам̣ гантва̄ саттха̄рам̣ вандитва̄ екамантам̣ нисинна̄ дхаммам̣ сутва̄ упа̄сика̄хи саддхим̣ агама̄си. атха бра̄хман̣о там̣ гехе т̣хапетва̄ там̣ ваттхам̣ па̄рупитва̄ виха̄рам̣ гато.
тасмин̃ча самайе саттха̄ парисамаджджхе алан̇катадхамма̄сане нисинно читтабӣджаним̣ гахетва̄ а̄ка̄саган̇гам̣ ота̄ренто вийа синерум̣ мантхам̣ катва̄ са̄гарам̣ ниммантхенто вийа ча дхаммакатхам̣ катхеси. бра̄хман̣асса парисапарийантена нисиннасса дхаммам̣ сун̣антасса пат̣хамайа̄мейева сакаласарӣрам̣ пӯрайама̄на̄ пан̃чаван̣н̣а̄ пӣти уппаджджи. со па̄рутаваттхам̣ сан̇гхаритва̄ ‘‘дасабаласса дасса̄мӣ’’ти чинтеси. атхасса а̄дӣнавасахассам̣ дассайама̄нам̣ маччхерам̣ уппаджджи. со ‘‘бра̄хман̣ийа̄ туйхан̃ча екамева ваттхам̣, ан̃н̃ам̣ кин̃чи па̄рупанам̣ на̄ма наттхи, апа̄рупитва̄ бахи вичаритум̣ на саккомӣ’’ти саббатха̄пи ада̄тука̄мо ахоси. атхасса никкханте пат̣хаме маджджхимайа̄мети татхева пӣти уппаджджи. со татхева чинтетва̄ татхева ада̄тука̄мо ахоси. атхасса маджджхиме йа̄ме никкханте паччхимайа̄мепи татхева пӣти уппаджджи. тада̄ со маччхерам̣ джинитва̄ ваттхам̣ сан̇гхаритва̄ саттху па̄дамӯле т̣хапеси. тато ва̄махаттхам̣ а̄бхуджитва̄ даккхин̣ена хаттхена аппхот̣етва̄ ‘‘джитам̣ ме, джитам̣ ме’’ти тиккхаттум̣ нади.
тасмим̣ самайе бандхума̄ ра̄джа̄ дхамма̄санасса паччхато антоса̄н̣ийам̣ нисинно дхаммам̣ сун̣а̄ти. ран̃н̃о ча на̄ма ‘‘джитам̣ ме’’ти саддо амана̄по хоти. ра̄джа̄ пурисам̣ а̄н̣а̄песи ‘‘гаччха, бхан̣е, етам̣ пуччха – ‘ким̣ со вадатӣ’’’ти? бра̄хман̣о тена̄гантва̄ пуччхито ‘‘авасеса̄ хаттхийа̄на̄дӣни а̄руйха асичамма̄дӣни гахетва̄ парасенам̣ джинанти, на там̣ аччхарийам̣. ахам̣ пана паччхато а̄гаччхантасса кӯт̣агон̣асса муггарена сӣсам̣ бхиндитва̄ там̣ пала̄пенто вийа маччхерачиттам̣ джинитва̄ па̄рутаваттхам̣ дасабаласса ада̄сим̣, там̣ ме джитам̣ маччхерам̣ аччхарийа’’нти а̄ха. со а̄гантва̄ там̣ паваттим̣ ран̃н̃о а̄рочеси. ра̄джа̄ ‘‘амхе, бхан̣е, дасабаласса анурӯпам̣ на джа̄на̄ма, бра̄хман̣о джа̄на̄тӣ’’ти тасса пасӣдитва̄ ваттхайугам̣ песеси. там̣ дисва̄ бра̄хман̣о чинтеси – ‘‘ра̄джа̄ майхам̣ тун̣хӣ нисиннасса пат̣хамам̣ кин̃чи адатва̄ саттху гун̣е катхентасса ада̄си, саттху гун̣е пат̣ичча идам̣ уппаннам̣, саттхуйева ануччхавика’’нти тампи ваттхайугам̣ дасабаласса ада̄си. ра̄джа̄ ‘‘ким̣ бра̄хман̣ена ката’’нти пуччхитва̄ ‘‘тампи тена ваттхайугам̣ татха̄гатассева динна’’нти сутва̄ ан̃н̃а̄нипи две ваттхайуга̄ни песеси, со та̄нипи саттху ада̄си. пуна ра̄джа̄ ‘ан̃н̃а̄нипи чатта̄рӣ’ти евам̣ ватва̄ йа̄ва евам̣ дваттим̣са ваттхайуга̄ни песеси. атха бра̄хман̣о ‘‘идам̣ вад̣д̣хетва̄ вад̣д̣хетва̄ гахан̣ам̣ вийа хотӣ’’ти аттано аттха̄йа екам̣, бра̄хман̣ийа̄ еканти две ваттхайуга̄ни гахетва̄, тим̣са йуга̄ни татха̄гатассева ада̄си. тато пат̣т̣ха̄йа ча со саттху висса̄сико джа̄то.
атха там̣ ра̄джа̄ екадивасам̣ сӣтасамайе саттху сантике дхаммам̣ сун̣антам̣ дисва̄ сатасахассаггханакам̣ аттано па̄рутам̣ раттакамбалам̣ датва̄ а̄ха – ‘‘ито пат̣т̣ха̄йа имам̣ па̄рупитва̄ дхаммам̣ сун̣а̄хӣ’’ти. со ‘‘ким̣ ме имина̄ камбалена имасмим̣ пӯтика̄йе упанӣтена̄’’ти чинтетва̄ антогандхакут̣ийам̣ татха̄гатасса ман̃часса упари вита̄нам̣ катва̄ агама̄си. атхекадивасам̣ ра̄джа̄ па̄това виха̄рам̣ гантва̄ антогандхакут̣ийам̣ саттху сантике нисӣди. тасмим̣ кхан̣е чхаббан̣н̣а̄ буддхарасмийо камбале пат̣ихан̃н̃анти, камбало ативийа вирочиттха. ра̄джа̄ уллокенто сан̃джа̄нитва̄ а̄ха – ‘‘амха̄кам̣, бханте, еса камбало, амхехи екаса̄т̣акабра̄хман̣асса динно’’ти. ‘‘тумхехи, маха̄ра̄джа, бра̄хман̣о пӯджито, бра̄хман̣ена майам̣ пӯджита̄’’ти. ра̄джа̄ ‘‘бра̄хман̣о йуттам̣ ан̃н̃а̄си, на майа’’нти пасӣдитва̄ йам̣ манусса̄нам̣ упака̄рабхӯтам̣, там̣ саббам̣ ат̣т̣хат̣т̣хакам̣ катва̄ саббат̣т̣хакам̣ на̄ма да̄нам̣ датва̄ пурохитат̣т̣ха̄не т̣хапеси. сопи ‘‘ат̣т̣хат̣т̣хакам̣ на̄ма чатусат̣т̣хи хотӣ’’ти чатусат̣т̣хисала̄кабхатта̄ни упат̣т̣хапетва̄ йа̄ваджӣвам̣ да̄нам̣ датва̄ сӣлам̣ раккхитва̄ тато чуто сагге ниббатти.
пуна тато чуто имасмим̣ каппе бхагавато кон̣а̄гаманасса бхагавато кассапасса ча̄ти двиннам̣ антаре ба̄ра̄н̣асийам̣ кут̣умбийакуле ниббатто. со вад̣д̣химанва̄йа гхара̄ва̄сам̣ васанто екадивасам̣ аран̃н̃е джан̇гхавиха̄рам̣ вичарати. тасмин̃ча самайе паччекабуддхо надӣтӣре чӣваракаммам̣ каронто анува̄те аппахонте сан̇гхаритва̄ т̣хапетума̄раддхо. со там̣ дисва̄ ‘‘касма̄, бханте, сан̇гхаритва̄ т̣хапетха̄’’ти а̄ха. ‘‘анува̄то наппахотӣ’’ти. ‘‘имина̄, бханте, каротха̄’’ти уттариса̄т̣акам̣ датва̄ ‘‘ниббаттаниббаттат̣т̣ха̄не ме ка̄чи ха̄ни ма̄ хотӯ’’ти паттханам̣ ака̄си.
гхареписса бхагинийа̄ саддхим̣ бхарийа̄йа калахам̣ каронтийа̄ паччекабуддхо пин̣д̣а̄йа па̄виси. атхасса бхагинӣ паччекабуддхасса пин̣д̣апа̄там̣ датва̄ тасса бхарийам̣ сандха̄йа – ‘‘еварӯпам̣ ба̄лам̣ йоджанасате париваджджеййа’’нти паттханам̣ т̣хапеси. са̄ гехан̇ган̣е т̣хита̄ сутва̄ ‘‘има̄йа диннабхаттам̣ еса ма̄ бхун̃джатӯ’’ти паттам̣ гахетва̄ бхаттам̣ чхад̣д̣етва̄ калаласса пӯретва̄ ада̄си. итара̄ дисва̄ ‘‘ба̄ле, мам̣ та̄ва аккоса ва̄ пахара ва̄, еварӯпасса пана две асан̇кхйеййа̄ни пӯритапа̄рамисса паччекабуддхасса паттато бхаттам̣ чхад̣д̣етва̄ калалам̣ да̄тум̣ на йутта’’нти а̄ха. атхасса бхарийа̄йа пат̣исан̇кха̄нам̣ уппаджджи. са̄ ‘‘тит̣т̣хатха, бханте’’ти калалам̣ чхад̣д̣етва̄ паттам̣ дховитва̄ гандхачун̣н̣ена уббат̣т̣етва̄ пан̣ӣтабхаттасса чатумадхурасса ча пӯретва̄ упари а̄ситтена падумагаббхаван̣н̣ена саппина̄ виджджотама̄нам̣ паттам̣ паччекабуддхасса хаттхе т̣хапетва̄ ‘‘йатха̄ айам̣ пин̣д̣апа̄то обха̄саджа̄то, евам̣ обха̄саджа̄там̣ ме сарӣрам̣ хотӯ’’ти паттханам̣ ака̄си. паччекабуддхо анумодитва̄ а̄ка̄сам̣ паккханди. тепи две джа̄йампатика̄ йа̄вата̄йукам̣ т̣хатва̄ тато чута̄ сагге ниббаттим̣су. пуна тато чавитва̄ упа̄сако кассапасамма̄самбуддхака̄ле ба̄ра̄н̣асийам̣ асӣтикот̣ивибхавасампанне куле ниббатти, итара̄пи та̄дисассева сет̣т̣хино дхӣта̄ хутва̄ ниббатти, тасса вайаппаттасса тамева сет̣т̣хидхӣтарам̣ а̄найим̣су. тасса̄ пуббе анит̣т̣хавипа̄касса па̄пакаммасса а̄нубха̄вена патикулам̣ павит̣т̣хаматта̄йа умма̄рантарато пат̣т̣ха̄йа сакалам̣ гехам̣ уггха̄т̣итаваччакӯпо вийа дуггандхам̣ джа̄там̣. кума̄ро ‘‘касса̄йам̣ гандхо’’ти пуччхитва̄ ‘‘сет̣т̣хикан̃н̃а̄йа̄’’ти сутва̄ ‘‘нӣхаратха на’’нти тасса̄йева кулагхарам̣ песеси. са̄ тенева нӣха̄рена саттасу т̣ха̄несу пат̣иниватти.
тена самайена кассападасабало паринибба̄йи. тасса сатасахасаггханика̄хи суван̣н̣ит̣т̣хака̄хи йоджануббедхам̣ четийам̣ а̄рабхим̣су. тасмим̣ четийе карийама̄не са̄ сет̣т̣хидхӣта̄ чинтеси – ‘‘ахам̣ саттасу т̣ха̄несу пат̣иниватта̄, ким̣ ме джӣвитена̄’’ти аттано а̄бхаран̣абхан̣д̣ам̣ бхан̃джа̄петва̄ суван̣н̣ит̣т̣хакам̣ ка̄реси ратана̄йатам̣ видаттхивиттхин̣н̣ам̣ чатуран̇гулуббедхам̣. тато харита̄ламаносила̄пин̣д̣ам̣ гахетва̄ ат̣т̣ха уппалапуппхахаттхаке а̄да̄йа четийакаран̣ат̣т̣ха̄нам̣ гата̄. тасмин̃ча кхан̣е ека̄ ит̣т̣хака̄панти париккхипитва̄ а̄гаччхама̄на̄ гхат̣анит̣т̣хака̄йа ӯна̄ хоти. сет̣т̣хидхӣта̄ вад̣д̣хаким̣ а̄ха ‘‘имам̣ ме ит̣т̣хакам̣ еттха т̣хапетха̄’’ти. ‘‘амма бхаддаке, ка̄ле а̄гата̄си, сайамева т̣хапехӣ’’ти. са̄ а̄руйха телена харита̄ламаносила̄пин̣д̣ам̣ йоджетва̄ тена бандханена ит̣т̣хакам̣ патит̣т̣хапетва̄ упари ат̣т̣хахи уппалапуппхахаттхакехи пӯджам̣ катва̄ вандитва̄ ‘‘ниббаттаниббаттат̣т̣ха̄не ме ка̄йато чанданагандхо ва̄йату, мукхато уппалагандхо’’ти паттханам̣ катва̄ четийам̣ вандитва̄ падаккхин̣ам̣ катва̄ гехам̣ агама̄си.
тасмим̣йева кхан̣е са̄ йасса сет̣т̣хипуттасса пат̣хамам̣ гехам̣ нӣта̄, тасса там̣ а̄раббха сати удапа̄ди. нагарепи наккхаттам̣ сан̇гхут̣т̣хам̣ хоти. со упат̣т̣ха̄ке а̄ха ‘‘идха а̄нӣта̄ сет̣т̣хидхӣта̄ кухи’’нти? ‘‘кулагехе, са̄мӣ’’ти. ‘‘а̄нетха нам̣, наккхаттам̣ кӣл̣исса̄мӣ’’ти. те гантва̄ там̣ вандитва̄ т̣хита̄. ‘‘ким̣, та̄та̄, а̄гататтха̄’’ти та̄йа пут̣т̣ха̄ тасса̄ там̣ паваттим̣ а̄чиккхим̣су. ‘‘та̄та̄, майа̄ а̄бхаран̣абхан̣д̣ехи четийам̣ пӯджитам̣, а̄бхаран̣ам̣ ме наттхӣ’’ти. те гантва̄ сет̣т̣хипуттасса а̄рочесум̣. ‘‘а̄нетха нам̣, пил̣андханам̣ лабхиссатӣ’’ти. те там̣ а̄найим̣су. тасса̄ саха гехапавесанена сакалагехам̣ чанданагандхо чева уппалагандхо ча ва̄йи. сет̣т̣хипутто там̣ пуччхи – ‘‘бхадде, тава сарӣрато пат̣хамам̣ дуггандхо ва̄йи, ида̄ни пана те сарӣрато чанданагандхо, мукхато уппалагандхо ва̄йати, кимета’’нти? са̄ а̄дито пат̣т̣ха̄йа аттана̄ катакаммам̣ а̄рочеси. сет̣т̣хипутто ‘‘ниййа̄никам̣ вата буддхаса̄сана’’нти пасӣдитва̄ йоджаникам̣ суван̣н̣ачетийам̣ камбалакан̃чукена пат̣иччха̄детва̄ таттха таттха ратхачаккапама̄н̣ехи суван̣н̣ападумехи алан̇кари. тесам̣ два̄дасахаттха̄ оламбака̄ хонти.
со таттха йа̄вата̄йукам̣ т̣хатва̄ тато чуто сагге ниббаттитва̄, пуна тато чавитва̄ ба̄ра̄н̣асито йоджанаматте т̣ха̄не ан̃н̃атарасмим̣ амаччакуле ниббатти. бхарийа̄ панасса девалокато чавитва̄ ра̄джакуле джет̣т̣хара̄джадхӣта̄ хутва̄ ниббатти. тесу вайаппаттесу кума̄расса васанага̄ме наккхаттам̣ сан̇гхут̣т̣хам̣. со ма̄тарам̣ а̄ха – ‘‘амма, са̄т̣акам̣ ме дехи, наккхаттам̣ кӣл̣исса̄мӣ’’ти. са̄ дхотаваттхам̣ нӣхаритва̄ ада̄си. ‘‘амма, тхӯламида’’нти а̄ха. са̄ ан̃н̃ам̣ нӣхаритва̄ ада̄си. со тампи пат̣иккхипи. атха нам̣ ма̄та̄ а̄ха – ‘‘та̄та, йа̄дисе гехе майам̣ джа̄та̄, наттхи но ито сукхуматарасса пат̣ила̄бха̄йа пун̃н̃а’’нти. ‘‘тена хи лабханат̣т̣ха̄нам̣ гаччха̄ми, амма̄’’ти. ‘‘путта, ахам̣ аджджева туйхам̣ ба̄ра̄н̣асинагарараджджапат̣ила̄бхам̣ иччха̄мӣ’’ти. со ма̄тарам̣ вандитва̄ ‘‘гаччха̄ми, амма̄’’ти. ‘‘гаччха, та̄та̄’’ти. со пана пун̃н̃анийа̄мена никкхамитва̄ ба̄ра̄н̣асим̣ гантва̄ уййа̄не ман̇галасила̄пат̣т̣е сасӣсам̣ па̄рупитва̄ нипаджджи. со ча ба̄ра̄н̣асиран̃н̃о ка̄лан̇катасса саттамо дивасо хоти.
амачча̄ ран̃н̃о сарӣракиччам̣ катва̄ ра̄джан̇ган̣е нисӣдитва̄ мантайим̣су – ‘‘ран̃н̃о ека̄ дхӣта̄ва аттхи, путто наттхи, ара̄джакам̣ раджджам̣ нассиссати, ко ра̄джа̄ бхавитум̣ арахатӣ’’ти? ‘‘твам̣ хохи, твам̣ хохӣ’’ти. пурохито а̄ха – ‘‘бахум̣ олокетум̣ на ват̣т̣ати, пхуссаратхам̣ виссаджджесса̄ма̄’’ти. те кумудаван̣н̣е чатта̄ро синдхаве йоджетва̄ пан̃чавидхара̄джакакудхабхан̣д̣ам̣ сетаччхаттан̃ча тасмим̣ т̣хапетва̄ ратхам̣ виссаджджетва̄ паччхато тӯрийа̄ни пагган̣ха̄песум̣. ратхо па̄чӣнадва̄рена никкхамитва̄ уййа̄на̄бхимукхо агама̄си. ‘‘паричайена уййа̄на̄бхимукхо гаччхати, ниваттема̄’’ти кечи а̄хам̣су. пурохито ‘‘ма̄ ниваттайиттха̄’’ти а̄ха. ратхо гантва̄ кума̄рам̣ падаккхин̣ам̣ катва̄ а̄руханасаджджо хутва̄ ат̣т̣ха̄си. пурохито па̄рупанакан̣н̣ам̣ апанетва̄ па̄датала̄ни олокенто ‘‘тит̣т̣хату айам̣ дӣпо, двисахассапариттадӣпава̄ресу чатӯсу маха̄дӣпесу еса раджджам̣ ка̄ретум̣ йутто’’ти ватва̄ ‘‘тӯрийа̄ни пагган̣хатха̄’’ти тиккхаттум̣ тӯрийа̄ни пагган̣ха̄пети.
атха кума̄ро мукхам̣ виваритва̄ олокенто ‘‘кена каммена а̄гататтха̄’’ти а̄ха. ‘‘дева, тумха̄кам̣ раджджам̣ па̄пун̣а̄тӣ’’ти. ‘‘ра̄джа̄ во каха’’нти? ‘‘деваттам̣ гато, са̄мӣ’’ти. ‘‘кати диваса̄ атикканта̄’’ти? ‘‘аджджа саттамо дивасо’’ти. ‘‘путто ва̄ дхӣта̄ ва̄ наттхӣ’’ти? ‘‘дхӣта̄ аттхи, дева, путто наттхӣ’’ти. ‘‘тена хи карисса̄ми раджджа’’нти. те та̄вадева абхисекаман̣д̣апам̣ ка̄ретва̄ ра̄джадхӣтарам̣ сабба̄лан̇ка̄рехи алан̇каритва̄ уййа̄нам̣ а̄нетва̄ кума̄расса абхисекам̣ акам̣су. атхасса ката̄бхисекасса сатасахассаггханакам̣ ваттхам̣ упанайим̣су. со ‘‘кимидам̣, та̄та̄’’ти а̄ха. ‘‘нива̄санаваттхам̣, дева̄’’ти. ‘‘нану, та̄та̄, тхӯла’’нти? ‘‘мануссапарибхогаваттхесу ито мудутарам̣ наттхи, дева̄’’ти. ‘‘тумха̄кам̣ ра̄джа̄ еварӯпам̣ нива̄сесӣ’’ти? ‘‘а̄ма, дева̄’’ти. ‘‘на ман̃н̃е пун̃н̃ава̄ тумха̄кам̣ ра̄джа̄’’ти ‘‘суван̣н̣абхин̇га̄рам̣ а̄харатха, лабхисса̄ми ваттха’’нти суван̣н̣абхин̇га̄рам̣ а̄хара̄петва̄ ут̣т̣ха̄йа хаттхе дховитва̄ мукхам̣ виккха̄летва̄ хаттхена удакам̣ гахетва̄ пураттхимадиса̄йам̣ аббхуккири. гханапатхавим̣ бхиндитва̄ ат̣т̣ха каппаруккха̄ ут̣т̣хахим̣су. пуна удакам̣ гахетва̄ даккхин̣апаччхимауттарадиса̄йанти евам̣ чатӯсу диса̄су аббхуккири. саббадиса̄су ат̣т̣хаат̣т̣хакам̣ катва̄ дваттим̣са каппаруккха̄ ут̣т̣хахим̣су. со екам̣ диббадуссам̣ нива̄сетва̄ екам̣ па̄рупитва̄ ‘‘нандаран̃н̃о виджите суттакантика̄ иттхийо ‘ма̄ суттам̣ кантим̣сӯ’ти евам̣ бхерим̣ чара̄петха̄’’ти ватва̄ чхаттам̣ усса̄петва̄ алан̇катапат̣ийатто хаттхиккхандхаварагато нагарам̣ пависитва̄ па̄са̄дам̣ абхируйха маха̄сампаттим̣ анубхави.
евам̣ гаччханте ка̄ле девӣ ран̃н̃о сампаттим̣ дисва̄ ‘‘ахо вата тапассӣ’’ти ка̄рун̃н̃а̄ка̄рам̣ дассеси. ‘‘кимидам̣, девӣ’’ти пут̣т̣ха̄ ‘‘атимахатӣ, дева, те сампатти, атӣте буддха̄нам̣ саддахитва̄ катакалйа̄н̣асса пхалам̣, ида̄ни ана̄гатасса паччайам̣ пун̃н̃ам̣ на каротха̄’’ти а̄ха. касса дасса̄ма, сӣлаванто наттхӣти. ‘‘асун̃н̃о, дева, джамбудӣпо арахантехи; тумхе, дева, да̄нам̣ саджджетха, ахам̣ араханте лаччха̄мӣ’’ти а̄ха. пунадивасе ра̄джа̄ па̄чӣнадва̄ре да̄нам̣ саджджа̄песи. девӣ па̄това упосатхан̇га̄ни адхит̣т̣ха̄йа упарипа̄са̄де пураттха̄бхимукха̄ урена нипаджджитва̄ ‘‘саче етисса̄йа диса̄йа араханто аттхи, све а̄гантва̄ амха̄кам̣ бхиккхам̣ ган̣хантӯ’’ти а̄ха. тассам̣ диса̄йам̣ араханто на̄хесум̣, там̣ сакка̄рам̣ капан̣айа̄чака̄нам̣ адам̣су.
пунадивасе даккхин̣адва̄ре саджджетва̄ татхева даккхин̣еййам̣ на̄латтха, пунадивасепи паччхимадва̄ре татхева. уттарадва̄ре саджджитадивасена пана девийа̄ татхева нимантентийа̄ химаванте васанта̄нам̣ падумаватийа̄ путта̄нам̣ пан̃часата̄нам̣ паччекабуддха̄нам̣ джет̣т̣хако маха̄падумапаччекабуддхо бха̄тике а̄мантеси – ‘‘ма̄риса̄, нандара̄джа̄ тумхе нимантети, адхива̄сетха тасса̄’’ти. те адхива̄сетва̄ пунадивасе анотаттадахе мукхам̣ дховитва̄ а̄ка̄сена̄гантва̄ уттарадва̄ре отарим̣су. манусса̄ дисва̄ гантва̄ ‘‘пан̃часата̄, дева, паччекабуддха̄ а̄гата̄’’ти ран̃н̃о а̄рочесум̣. ра̄джа̄ саддхим̣ девийа̄ гантва̄ вандитва̄ паччекабуддхе па̄са̄дам̣ а̄ропетва̄ татра несам̣ да̄нам̣ датва̄ бхаттакичча̄васа̄не ра̄джа̄ сан̇гхаттхерасса, девӣ сан̇гханавакасса па̄дамӯле нипатитва̄ ‘‘аййа̄, бханте, паччайехи на киламиссанти, майан̃ча пун̃н̃ена на париха̄йисса̄мӣ, амха̄кам̣ йа̄ваджӣвам̣ идха нива̄са̄йа пат̣ин̃н̃ам̣ детха̄’’ти пат̣ин̃н̃ам̣ ка̄ретва̄ уййа̄не пан̃ча пан̣н̣аса̄ла̄сата̄ни, пан̃ча чан̇каманасата̄нӣти сабба̄ка̄рена нива̄санат̣т̣ха̄на̄ни сампа̄детва̄ таттха васа̄песум̣.
евам̣ ка̄ле гаччханте ран̃н̃о паччанте купите ра̄джа̄ ‘‘ахам̣ паччантам̣ вӯпасаметум̣ гаччха̄ми, твам̣ паччекабуддхесу ма̄ памаджджа̄’’ти девим̣ овадитва̄ гато. тасмим̣ ана̄гатейева паччекабуддха̄нам̣ а̄йусан̇кха̄ра̄ кхӣн̣а̄. маха̄падумапаччекабуддхо тийа̄мараттим̣ джха̄накӣл̣ам̣ кӣл̣итва̄ арун̣уггаманасамайе а̄ламбанапхалакам̣ а̄ламбитва̄ т̣хитакова анупа̄дисеса̄йа нибба̄надха̄туйа̄ паринибба̄йи. етенупа̄йена сеса̄пӣти саббева париниббута̄. пунадивасе девӣ паччекабуддха̄нам̣ нисӣданат̣т̣ха̄на̄ни саджджетва̄ пуппха̄ни викиритва̄ дхӯпам̣ ва̄сетва̄ тесам̣ а̄гаманам̣ олокентӣ нисинна̄ а̄гаманам̣ адисва̄ пурисе песеси – ‘‘гаччхатха, та̄та̄, джа̄на̄тха ким̣ аййа̄нам̣ апха̄сука’’нти? те гантва̄ маха̄падумасса пан̣н̣аса̄ла̄йа два̄рам̣ виваритва̄ таттха там̣ апассанта̄ чан̇каманам̣ гантва̄ а̄ламбанапхалакам̣ нисса̄йа т̣хитам̣ дисва̄ вандитва̄ ‘‘ка̄ло, бханте’’ти а̄хам̣су. париниббутасарӣрам̣ ким̣ катхессати, те ‘‘нидда̄йати ман̃н̃е’’ти ватва̄ пит̣т̣хипа̄де хаттхена пара̄маситва̄ па̄да̄нам̣ сӣталата̄йа чева тхаддхата̄йа ча париниббутабха̄вам̣ н̃атва̄ дутийасса сантикам̣ гантва̄ татхева н̃атва̄ пуна татийасса̄ти евам̣ саббепи париниббутабха̄вам̣ н̃атва̄ ра̄джакулам̣ а̄гамим̣су. ‘‘кахам̣, та̄та̄, паччекабуддха̄’’ти пут̣т̣ха̄ ‘‘париниббута̄, девӣ’’ти а̄хам̣су. девӣ кандантӣ родантӣ никкхамитва̄ на̄гарехи саддхим̣ таттха гантва̄ са̄дхукӣл̣итам̣ ка̄ретва̄ паччекабуддха̄нам̣ сарӣракиччам̣ ка̄ретва̄ дха̄туйо га̄ха̄петва̄ четийам̣ патит̣т̣ха̄песи.
ра̄джа̄ паччантам̣ вӯпасаметва̄ а̄гато паччуггаманам̣ а̄гатам̣ девим̣ пуччхи – ‘‘ким̣, бхадде, твам̣ паччекабуддхесу на памаджджаси, нирога̄ ча аййа̄’’ти? ‘‘париниббута̄, дева̄’’ти. там̣ сутва̄ ра̄джа̄ чинтеси – ‘‘еварӯпа̄нампи пан̣д̣ита̄нам̣ маран̣ам̣ уппаджджати, амха̄кам̣ куто моккха̄’’ти? со нагарам̣ апависитва̄ уййа̄намева гантва̄ джет̣т̣хапуттам̣ паккоса̄петва̄ тасса раджджам̣ ниййа̄тетва̄ сайам̣ саман̣апаббаджджам̣ паббаджи. девӣпи ‘‘ран̃н̃е паббаджите ахам̣ ким̣ карисса̄мӣ’’ти татхева уййа̄не паббаджи. двепи джха̄нам̣ бха̄ветва̄ тато чута̄ брахмалоке ниббаттим̣су.
тесу таттхева васантесу амха̄кам̣ саттха̄ локе уппаджджитва̄ паваттитаварадхаммачакко анупуббена ра̄джагахам̣ па̄пун̣и. саттхари таттха пат̣ивасанте айам̣ пиппалима̄н̣аво магадхарат̣т̣хе маха̄титтхабра̄хман̣ага̄ме капилабра̄хман̣асса бхарийа̄йа куччхимхи ниббатто. айам̣ бхаддака̄пила̄нӣ маддарат̣т̣хе са̄галанагаре косийаготтабра̄хман̣асса бхарийа̄йа куччхимхи ниббатта̄. тесам̣ ануккамена вад̣д̣хама̄на̄нам̣ пиппалима̄н̣авасса вӣсатиме, бхадда̄йа сол̣асаме вайе сампатте ма̄та̄питаро путтам̣ олокетва̄ ‘‘та̄та, твам̣ вайаппатто, кулавам̣сам̣ патит̣т̣хапетум̣ йутто’’ти ативийа ниппӣл̣ийим̣су. ма̄н̣аво а̄ха – ‘‘майхам̣ сотапатхе еварӯпам̣ катхам̣ ма̄ катхайиттха, ахам̣ йа̄ва тумхе дхаратха, та̄ва пат̣иджаггисса̄ми, тумха̄кам̣ аччайена никкхамитва̄ паббаджисса̄мӣ’’ти. те катипа̄хам̣ атиккамитва̄ пуна катхайим̣су. сопи пуна пат̣иккхипи. тато пат̣т̣ха̄йа ма̄та̄ нирантарам̣ катхетийева.
ма̄н̣аво ‘‘ма̄тарам̣ сан̃н̃а̄песса̄мӣ’’ти раттасуван̣н̣асса никкхасахассам̣ датва̄ суван̣н̣ака̄рехи иттхирӯпакам̣ ка̄ретва̄ тасса маджджанагхат̣т̣ана̄дикаммапарийоса̄не там̣ раттаваттхам̣ нива̄сетва̄ суван̣н̣асампаннехи пуппхехи чева на̄на̄лан̇ка̄рехи ча алан̇ка̄ра̄петва̄ ‘‘амма, еварӯпам̣ а̄рамман̣ам̣ лабханто гехе васисса̄ми, алабханто на васисса̄мӣ’’ти. пан̣д̣ита̄ бра̄хман̣ӣ чинтеси – ‘‘майхам̣ путто пун̃н̃ава̄ диннада̄но ката̄бхинӣха̄ро пуббе пун̃н̃а̄ни каронто на екакова ака̄си, аддха̄ етена саха катапун̃н̃а̄ суван̣н̣арӯпакапат̣ибха̄га̄ бхависсатӣ’’ти. ат̣т̣ха бра̄хман̣е паккоса̄петва̄ саббабхогехи сантаппетва̄ суван̣н̣арӯпакам̣ ратхе а̄ропетва̄ ‘‘гаччхатха, та̄та̄, йаттха амхехи джа̄тиготтабхога̄дисама̄накуле еварӯпам̣ да̄рикам̣ пассатха, таттха идамева суван̣н̣арӯпакам̣ сачча̄ка̄рам̣ катва̄ детха̄’’ти уййоджеси.
те ‘‘амха̄кам̣ на̄ма етам̣ камма’’нти никкхамитва̄ ‘‘каттха лабхисса̄ма, маддарат̣т̣хам̣ на̄ма иттха̄га̄рам̣, маддарат̣т̣хам̣ гамисса̄ма̄’’ти маддарат̣т̣хе са̄галанагарам̣ агамам̣су. аттха там̣ суван̣н̣арӯпакам̣ нха̄натиттхе т̣хапетва̄ екамантам̣ нисӣдим̣су. атха бхадда̄йа дха̄тӣ бхаддам̣ нха̄петва̄ алан̇каритва̄ сайам̣ нха̄йитум̣ удакатиттхам̣ гантва̄ суван̣н̣арӯпакам̣ дисва̄ ‘‘кисса̄йам̣ авинӣта̄ идха̄гантва̄ т̣хита̄’’ти пит̣т̣хипассе пахаритва̄ суван̣н̣арӯпакам̣ н̃атва̄ ‘‘аййадхӣта̄ мети сан̃н̃ам̣ уппа̄деси, айам̣ пана аййадхӣта̄йа нива̄санапат̣иггахита̄йапи асадиса̄’’ти а̄ха. атха нам̣ те бра̄хман̣а̄ ‘‘еварӯпа̄ кира те са̄мидхӣта̄’’ти пуччхим̣су. са̄ ‘‘има̄йа суван̣н̣апат̣има̄йа сатагун̣ена сахассагун̣ена майхам̣ аййадхӣта̄ абхирӯпатара̄’’, татха̄ хи ‘‘аппадӣпепи два̄дасахаттхе габбхе нисинна̄ сарӣробха̄сена тамам̣ видхаматӣ’’ти а̄ха. ‘‘тена хи тасса̄ ма̄та̄питӯнам̣ сантикам̣ гаччха̄ма̄’’ти суван̣н̣арӯпакам̣ ратхе а̄ропетва̄ там̣ дха̄тим̣ анугантва̄ косийаготтасса гхарадва̄ре т̣хатва̄ а̄гаманам̣ а̄рочайим̣су.
бра̄хман̣о пат̣исантха̄рам̣ катва̄ ‘‘куто а̄гататтха̄’’ти пуччхи. те ‘‘магадхарат̣т̣хе маха̄титтхага̄ме капилабра̄хман̣асса гхарато имина̄ на̄ма ка̄ран̣ена а̄гатамха̄’’ти а̄хам̣су. ‘‘са̄дху, та̄та̄, амхехи самаджа̄тиготтавибхаво со бра̄хман̣о, дасса̄ма да̄рика’’нти пан̣н̣а̄ка̄рам̣ ган̣хи. те капилабра̄хман̣асса са̄санам̣ пахин̣им̣су – ‘‘ладдха̄ но бхадда̄ на̄ма да̄рика̄, каттаббам̣ джа̄на̄тха̄’’ти. там̣ са̄санам̣ сутва̄ пиппалима̄н̣авасса а̄рочайим̣су ‘‘ладдха̄ да̄рика̄’’ти. пиппалима̄н̣аво ‘‘ахам̣ ‘на лабхиссантӣ’ти чинтесим̣, име ‘ладдха̄’ти песенти, анаттхико хутва̄ пан̣н̣ам̣ песесса̄мӣ’’ти рахогато пан̣н̣ам̣ ликхи ‘‘бхадда̄ аттано джа̄тиготтабхога̄нурӯпам̣ патим̣ лабхату, ахам̣ никкхамитва̄ паббаджисса̄ми, ма̄ паччха̄ виппат̣иса̄ринӣ ахосӣ’’ти. бхадда̄пи ‘‘асукасса кира мам̣ да̄тука̄ма̄’’ти сутва̄ рахогата̄ пан̣н̣ам̣ ликхи – ‘‘аййапутто аттано джа̄тиготтабхога̄нурӯпам̣ да̄рикам̣ лабхату, ахам̣ паббаджисса̄ми, ма̄ паччха̄ виппат̣иса̄рӣ бхава̄хӣ’’ти. двепи пан̣н̣а̄ни антара̄магге сама̄гаччхим̣су. ‘‘идам̣ касса пан̣н̣а’’нти? ‘‘пиппалима̄н̣авена бхадда̄йа пахита’’нти. ‘‘идам̣ касса̄’’ти? ‘‘бхадда̄йа пиппалима̄н̣авасса пахита’’нти ча вутте те двепи ва̄четва̄ ‘‘пассатха да̄рака̄нам̣ камма’’нти пха̄летва̄ аран̃н̃е чхад̣д̣етва̄ ан̃н̃ам̣ там̣сама̄нам̣ пан̣н̣ам̣ ликхитва̄ ито етто ча песесум̣. ити кума̄расса кума̄рика̄йа ча садисам̣ пан̣н̣ам̣ локасса̄дарахитамева̄ти аниччхама̄на̄нампи тесам̣ двиннам̣ сама̄гамо ахоси.
там̣дивасамева пиппалима̄н̣авопи бхаддам̣ екам̣ пуппхада̄мам̣ ган̣ха̄песи. бхадда̄пи та̄ни сайанамаджджхе т̣хапеси. убхопи бхуттаса̄йама̄са̄ сайанам̣ а̄рухитум̣ а̄рабхим̣су. тесу ма̄н̣аво даккхин̣апассена сайанам̣ а̄рухи, бхадда̄ ва̄мапассена абхирухитва̄ а̄ха – ‘‘йасса пассе пуппха̄ни мила̄йанти, тасса ра̄гачиттам̣ уппаннанти виджа̄нисса̄ма, имам̣ пуппхада̄мам̣ на аллӣйитабба’’нти. те пана ан̃н̃аман̃н̃ам̣ сарӣрасампхассабхайена сакалараттим̣ ниддам̣ аноккаманта̄ва вӣтина̄месум̣. дива̄ пана хаситаматтампи на̄кам̣су. те лока̄мисена асам̣сат̣т̣ха̄ йа̄ва ма̄та̄питаро дхаранти, та̄ва кут̣умбам̣ авича̄ретва̄ тесу ка̄лан̇катесу вича̄райим̣су. махатӣ ма̄н̣авасса сампатти. екадивасам̣ сарӣрам̣ уббат̣т̣етва̄ чхад̣д̣етаббам̣ суван̣н̣ачун̣н̣ам̣ ева магадхана̄л̣ийа̄ два̄дасана̄л̣иматтам̣ ладдхум̣ ват̣т̣ати. йантабаддха̄ни сат̣т̣хи маха̄тал̣а̄ка̄ни, камманто два̄дасайоджанико, анура̄дхапураппама̄н̣а̄ чуддасага̄ма̄, чуддаса хаттха̄нӣка̄ни, чуддаса асса̄нӣка̄ни, чуддаса ратха̄нӣка̄ни.
со екадивасам̣ алан̇катаассам̣ а̄руйха маха̄джанапаривуто каммантат̣т̣ха̄нам̣ гантва̄ кхеттакот̣ийам̣ т̣хито нан̇галехи чхиннат̣т̣ха̄нато ка̄ка̄дайо сакун̣е ган̣д̣уппа̄да̄дике па̄н̣аке уддхаритва̄ кха̄данте дисва̄ ‘‘та̄та̄, име ким̣ кха̄дантӣ’’ти пуччхи. ‘‘ган̣д̣уппа̄де, аййа̄’’ти. ‘‘етехи катапа̄пам̣ касса хотӣ’’ти? ‘‘тумха̄кам̣, аййа̄’’ти. со чинтеси – ‘‘саче етехи катапа̄пам̣ майхам̣ хоти, ким̣ ме кариссати саттаасӣтикот̣идханам̣, два̄дасайоджанакамманто ким̣ кариссати, ким̣ йантабаддха̄ни тал̣а̄ка̄ни, ким̣ чуддаса га̄ма̄ни, саббаметам̣ бхадда̄йа ка̄пила̄нийа̄ ниййа̄тетва̄ никкхамма паббаджисса̄мӣ’’ти.
бхадда̄ ка̄пила̄нӣ тасмим̣ кхан̣е антараваттхусмим̣ тайо тилакумбхе паттхаритва̄ дха̄тӣхи паривута̄ нисинна̄ ка̄ке тилапа̄н̣аке кха̄дама̄не дисва̄ ‘‘амма̄, ким̣ име кха̄дантӣ’’ти пуччхи. ‘‘па̄н̣аке, аййе’’ти. ‘‘акусалам̣ касса хотӣ’’ти? ‘‘тумха̄кам̣, аййе’’ти. са̄ чинтеси – ‘‘майхам̣ чатухаттхам̣ ваттхам̣ на̄л̣икоданаматтан̃ча ладдхум̣ ват̣т̣ати, йади панетам̣ етехи катам̣ акусалам̣ майхам̣ хоти, бхавасахассенапи ват̣т̣ато сӣсам̣ уккхипитум̣ на сакка̄, аййапутте а̄гатаматтейева саббам̣ тасса ниййа̄тетва̄ никкхамма паббаджисса̄мӣ’’ти.
ма̄н̣аво а̄гантва̄ нхатва̄ па̄са̄дам̣ а̄руйха маха̄рахе паллан̇ке нисӣди, атхасса чаккаваттино ануччхавикабходжанам̣ упанайим̣су. двепи бхун̃джитва̄ париджане никкханте рахогата̄ пха̄сукат̣т̣ха̄не нисӣдим̣су. тато ма̄н̣аво бхаддам̣ а̄ха – ‘‘бхадде, имам̣ гхарам̣ а̄гаччхантӣ киттакам̣ дханама̄харасӣ’’ти? ‘‘пан̃чапан̣н̣а̄са сакат̣асахасса̄ни, аййа̄’’ти. ‘‘саббам̣ там̣, йа̄ ча имасмим̣ гхаре сатта̄сӣти кот̣ийо йантабаддха̄ни сат̣т̣хи тал̣а̄ка̄нӣти евама̄дибхеда̄ сампатти аттхи, там̣ саббам̣ туйхева ниййа̄темӣ’’ти. ‘‘тумхе пана кухим̣ гаччхатха, аййа̄’’ти? ‘‘ахам̣ паббаджисса̄мӣ’’ти. ‘‘аййа, ахампи тумха̄кам̣ а̄гаманам̣ олокайама̄на̄ нисинна̄, ахампи паббаджисса̄мӣ’’ти. тесам̣ а̄диттапан̣н̣акут̣и вийа тайо бхава̄ упат̣т̣хаханти. те ‘‘паббаджисса̄ма̄’’ти ватва̄ антара̄пан̣ато ка̄са̄йарасапӣта̄ни чӣвара̄ни маттика̄патте ча а̄хара̄петва̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ кесе оха̄ретва̄ ‘‘йе локе араханто аттхи, те уддисса амха̄кам̣ паббаджджа̄’’ти паббаджитва̄ тхавика̄су патте паккхипитва̄ ам̣се лаггетва̄ па̄са̄дато отарим̣су. гехе да̄сесу ча каммака̄ресу ча на кочи сан̃джа̄ни.
атха не бра̄хман̣ага̄мато никкхамитва̄ да̄сага̄мадва̄рена гаччханте а̄каппакутавасена да̄сага̄мава̄сино сан̃джа̄ним̣су. те роданта̄ па̄десу патитва̄ ‘‘ким̣ амхе ана̄тхе каротха, аййа̄’’ти а̄хам̣су. ‘‘майам̣, бхан̣е, ‘тайо бхава̄ а̄диттапан̣н̣аса̄ла̄ вийа̄’ти паббаджимха, саче тумхесу екекам̣ бхуджиссам̣ карома, вассасатампи наппахоти. тумхева тумха̄кам̣ сӣсам̣ дховитва̄ бхуджисса̄ хутва̄ джӣватха̄’’ти ватва̄ тесам̣ роданта̄нам̣йева паккамим̣су.
тхеро пурато гаччханто ниваттитва̄ олокенто чинтеси – ‘‘айам̣ бхадда̄ ка̄пила̄нӣ сакаладжамбудӣпаггханика̄ иттхӣ майхам̣ паччхато а̄гаччхати, т̣ха̄нам̣ кхо панетам̣ виджджати, йам̣ кочидева евам̣ чинтеййа ‘име паббаджита̄пи вина̄ бхавитум̣ на сакконти, анануччхавикам̣ каронтӣ’ти. евам̣ кочи па̄пакена манаса̄ падӯсетва̄ апа̄йапӯрако бхавеййа, имам̣ паха̄йа майа̄ гантум̣ ват̣т̣атӣ’’ти читтам̣ уппа̄детва̄ пурато гаччханто дведха̄патхам̣ дисва̄ тасса маттхаке ат̣т̣ха̄си. бхадда̄пи а̄гантва̄ вандитва̄ ат̣т̣ха̄си. атха нам̣ а̄ха – ‘‘бхадде, та̄дисим̣ иттхим̣ мама паччхато а̄гаччхантим̣ дисва̄ ‘име паббаджита̄пи вина̄ бхавитум̣ на сакконтӣ’ти амхесу падут̣т̣хачитто маха̄джано апа̄йапӯрако бхавеййа. имасмим̣ дведха̄патхе твам̣ етам̣ ган̣ха, ахам̣ екена гамисса̄мӣ’’ти. ‘‘а̄ма, аййа, ма̄туга̄мо ‘паббаджита̄нам̣ палибодхо, паббаджита̄пи вина̄ на бхавантӣ’ти амха̄кам̣ досам̣ дассеййу’’нти тиккхаттум̣ падаккхин̣ам̣ катва̄ чатӯсу т̣ха̄несу пан̃чапатит̣т̣хитена вандитва̄ дасанакхасамодха̄насамуджджалам̣ ан̃джалим̣ паггайха ‘‘сатасахассакаппапама̄н̣е аддха̄не като миттасантхаво аджджа бхиджджати, тумхева даккхин̣а̄ на̄ма, тумха̄кам̣ даккхин̣амагго ват̣т̣ати, майам̣ ма̄туга̄ма̄ на̄ма ва̄маджа̄тика̄, амха̄кам̣ ва̄мамагго ват̣т̣атӣ’’ти вандитва̄ маггам̣ пат̣ипаджджи. тесам̣ дведха̄бхӯтака̄ле айам̣ маха̄патхавӣ ‘‘ахам̣ чаккава̄л̣асинерупаббата̄дайо дха̄ретум̣ сакконтӣпи тумха̄кам̣ гун̣е дха̄ретум̣ на саккомӣ’’ти вадантӣ вийа виравама̄на̄ акампиттха. а̄ка̄се асанисаддо вийа паватти, чаккава̄л̣апаббато унна̄ди.
самма̄самбуддхопи вел̣уванамаха̄виха̄ре кут̣ийам̣ нисинно патхавӣкампанасаддам̣ сутва̄ ‘‘кисса ну кхо патхавӣ кампатӣ’’ти а̄вадждженто ‘‘пиппалима̄н̣аво ча бхадда̄ ча ка̄пила̄нӣ мам̣ уддисса аппамеййам̣ сампаттим̣ паха̄йа паббаджита̄, тесам̣ вийогат̣т̣ха̄не убхиннам̣ гун̣абалена айам̣ патхавӣкампо джа̄то, майа̄пи етесам̣ сан̇гахам̣ ка̄тум̣ ват̣т̣атӣ’’ти гандхакут̣ито никкхамма сайамева паттачӣварама̄да̄йа асӣтимаха̄тхересу кан̃чи ана̄пуччха̄ тига̄вутамаггам̣ паччуггаманам̣ катва̄ ра̄джагахасса ча на̄ланда̄йа ча антаре бахупуттанигродхамӯле паллан̇кам̣ а̄бхуджитва̄ нисӣди. нисинно пана ан̃н̃атарапам̣сукӯлико вийа анисӣдитва̄ буддхавесам̣ гахетва̄ асӣтихаттха̄ буддхарам̣сийо виссадждженто нисӣди. ити тасмим̣ кхан̣е пан̣н̣аччхаттасакат̣ачаккакӯт̣а̄га̄ра̄диппама̄н̣а̄ буддхарам̣сийо ито чито ча виппхарантийо видха̄вантийо чандасахассасӯрийасахассауггаманака̄лам̣ вийа курума̄на̄ там̣ ванантарам̣ екобха̄сам̣ акам̣су. дваттим̣самаха̄пурисалаккхан̣асирийа̄ самуджджалата̄ра̄ган̣ена вийа гаганам̣, супуппхитакамалакувалайена вийа салилам̣ ванантарам̣ вирочиттха. нигродхаруккхасса кхандхо пакатийа̄ сето хоти, патта̄ни нӣла̄ни пакка̄ни ратта̄ни. тасмим̣ пана дивасе саббо нигродхо суван̣н̣аван̣н̣ова ахоси.
маха̄кассапаттхеро там̣ дисва̄ ‘‘айам̣ амха̄кам̣ саттха̄ бхависсати, имам̣ ахам̣ уддисса паббаджито’’ти дит̣т̣хат̣т̣ха̄нато пат̣т̣ха̄йа онато гантва̄ тӣсу т̣ха̄несу вандитва̄ ‘‘саттха̄ ме, бханте, бхагава̄, са̄вакохамасми, саттха̄ ме, бханте, бхагава̄, са̄вакохамасмӣ’’ти (сам̣. ни. 2.154) а̄ха. атха нам̣ бхагава̄ а̄ха – ‘‘кассапа, саче твам̣ имам̣ нипаччака̄рам̣ маха̄патхавийа̄ кареййа̄си, са̄пи дха̄ретум̣ на саккун̣еййа. татха̄гатасса пана евам̣ гун̣амахантатам̣ джа̄ната̄ тайа̄ като нипаччака̄ро майхам̣ ломампи ча̄летум̣ на саккоти. нисӣда, кассапа, да̄йаджджам̣ те дасса̄мӣ’’ти. атхасса бхагава̄ тӣхи ова̄дехи упасампадам̣ ада̄си. датва̄ ча бахупуттанигродхамӯлато никкхамитва̄ тхерам̣ паччха̄саман̣ам̣ катва̄ маггам̣ пат̣ипаджджи. саттху сарӣрам̣ дваттим̣самаха̄пурисалаккхан̣авичиттам̣, маха̄кассапасса саттамаха̄пурисалаккхан̣апат̣иман̣д̣итам̣, со кан̃чанана̄ва̄йа паччха̄баддхо вийа саттху пада̄нупадикам̣ ануган̃чхи. саттха̄ тхокам̣ маггам̣ гантва̄ магга̄ оккамма ан̃н̃атарасмим̣ руккхамӯле нисаджджа̄ка̄рам̣ дассеси. тхеро ‘‘саттха̄ нисӣдитука̄мо’’ти н̃атва̄ аттано пат̣апилотикам̣ сан̇гха̄т̣им̣ чатуггун̣ам̣ катва̄ пан̃н̃апеси.
саттха̄ таттха нисӣдитва̄ хаттхена чӣварам̣ паримаджджанто ‘‘мудука̄ кхо тйа̄йам̣, кассапа, пат̣апилотика̄ сан̇гха̄т̣ӣ’’ти а̄ха (сам̣. ни. 2.154). со ‘‘саттха̄ ме сан̇гха̄т̣ийа̄ мудубха̄вам̣ катхеси, па̄рупитука̄мо бхависсатӣ’’ти н̃атва̄ ‘‘па̄рупату, бханте, бхагава̄ сан̇гха̄т̣и’’нти а̄ха. ‘‘ким̣ твам̣ па̄руписсаси, кассапа̄’’ти? ‘‘тумха̄кам̣ нива̄санам̣ лабханто па̄руписса̄ми, бханте’’ти. ‘‘ким̣ пана твам̣, кассапа, имам̣ парибхогаджин̣н̣ам̣ пам̣сукӯлам̣ дха̄ретум̣ саккхиссаси, майа̄ хи имасса пам̣сукӯласса гахитадивасе удакапарийантам̣ катва̄ маха̄патхавӣ кампи, имам̣ буддхапарибхогаджин̣н̣ачӣварам̣ на̄ма на сакка̄ париттагун̣ена дха̄ретум̣, пат̣ибаленевидам̣ пат̣ипаттипӯран̣асаматтхена джа̄типам̣сукӯликена дха̄ретум̣ ват̣т̣атӣ’’ти ватва̄ тхерена саддхим̣ чӣварам̣ париваттеси.
евам̣ чӣварам̣ париваттетва̄ тхерасса чӣварам̣ бхагава̄ па̄рупи, саттху чӣварам̣ тхеро. тасмим̣ кхан̣е ачетана̄пи айам̣ маха̄патхавӣ ‘‘дуккарам̣, бханте, акаттха, аттано па̄рутачӣварам̣ са̄вакена париваттитапуббам̣ на̄ма на̄хоси, ахам̣ тумха̄кам̣ гун̣ам̣ дха̄ретум̣ на саккомӣ’’ти вадантӣ вийа удакапарийантам̣ катва̄ кампи. тхеропи ‘‘ладдхам̣ ме буддха̄нам̣ парибхогачӣварам̣, ким̣ ме ида̄ни уттари каттабба’’нти уннатим̣ акатва̄ саттху сантикейева тераса дхутагун̣е сама̄да̄йа саттадивасаматтам̣ путхуджджано ахоси. ат̣т̣хаме дивасе саха пат̣исамбхида̄хи арахаттам̣ па̄пун̣и. атха нам̣ саттха̄ ‘‘кассапо, бхиккхаве, чандӯпамо кула̄ни упасан̇камати, апакассева ка̄йам̣ апакасса читтам̣ ниччанавако кулесу аппагаббхо’’ти (сам̣. ни. 2.146) евама̄дина̄ пасам̣ситва̄ апарабха̄ге арийаган̣амаджджхе нисинно ‘‘етадаггам̣, бхиккхаве, мама са̄вака̄нам̣ бхиккхӯнам̣ дхутава̄да̄нам̣ йадидам̣ маха̄кассапо’’ти (а. ни. 1.188, 191) дхутава̄да̄нам̣ аггат̣т̣ха̄не т̣хапеси.
398. евам̣ бхагавата̄ етадаггат̣т̣ха̄не т̣хапито а̄йасма̄ маха̄кассапо маха̄са̄вакабха̄вам̣ патто аттано пуббакаммам̣ саритва̄ соманассавасенам̣ пуббачарита̄пада̄нам̣ пака̄сенто падумуттарасса бхагаватотиа̄дима̄ха. таттха падумуттарасса̄ти тасса кира бхагавато ма̄тукуччхито никкхаманака̄лато пат̣т̣ха̄йа па̄да̄нам̣ никкхепанасамайе аккантаккантапа̄де сатасахассапатта̄ падума̄ патхавим̣ бхиндитва̄ ут̣т̣хахим̣су. тасма̄сса там̣ на̄мам̣ ахоси. сакаласаттаника̄йесу екекена сатасатапун̃н̃е кате тасса пун̃н̃асса сатагун̣апун̃н̃а̄нам̣ кататта̄ бхагаватоти аттхо. локаджет̣т̣хасса та̄диноти сатталокасса падха̄набхӯтасса ит̣т̣ха̄нит̣т̣хесу акампийабха̄вам̣ паттатта̄ та̄дино. ниббуте локана̄тхамхӣти сатталокасса пат̣исаран̣абхӯте бхагавати кхандхапаринибба̄нена париниббуте, адассанам̣ гатети аттхо. пӯджам̣ куббанти сантхуноти садевакасса локасса са̄санато ‘‘саттха̄’’ти ладдхана̄масса бхагавато са̄дхукӣл̣ам̣ кӣл̣анта̄ пӯджам̣ каронтӣти самбандхо.
399. аггим̣ чинантӣ джаната̄ти джанасамӯха̄ а̄л̣а̄ханаттха̄йа аггим̣ чинанта̄ ра̄сим̣ каронта̄ а̄самантато модита̄ сантут̣т̣ха̄ пака̄рена модита̄ сантут̣т̣ха̄ пӯджам̣ каронтӣти самбандхо. тесу сам̣вегаджа̄тесӯти тесу джанасамӯхесу сам̣вегаппаттесу утра̄сам̣ лабхантесу ме майхам̣ пӣти ха̄со удападжджатха па̄тубхавӣти аттхо.
400. н̃а̄тимитте сама̄нетва̄ти мама бандхусаха̄йе сама̄нетва̄ ра̄сим̣ катва̄. маха̄вӣро бхагава̄ париниббуто адассанам̣ агама̄сӣти идам̣ вачанам̣ абравим̣ катхесинти самбандхо. ханда пӯджам̣ каромасети ханда̄ти воссаггаттхе нипа̄то, тена ка̄ран̣ена майам̣ саббе сама̄гата̄ пӯджам̣ карома̄ти аттхо. сети нипа̄то.
401. са̄дхӯти те пат̣иссутва̄ти те мама н̃а̄тимитта̄ са̄дху ити сундарам̣ бхаддакам̣ ити пат̣исун̣итва̄ мама вачанам̣ сампат̣ичхитва̄ ме майхам̣ бхиййо атирекам̣ ха̄сам̣ пӣтим̣ джаним̣су уппа̄десунти аттхо.
402. тато аттано катапун̃н̃асан̃чайам̣ дассенто буддхасмим̣ локана̄тхамхӣтиа̄дима̄ха. сатахаттхам̣ уггатам̣ уббиддхам̣ дийад̣д̣хахаттхасатам̣ виттхатам̣, вима̄нам̣ набхаси а̄ка̄се уггатам̣ аггхийам̣, сукатам̣ сундара̄ка̄рена катам̣, катва̄ ка̄ретва̄ ча пун̃н̃асан̃чайам̣ пун̃н̃ара̄сим̣ ка̄ха̄сим̣ ака̄синти самбандхо.
403. катва̄на аггхийам̣ таттха̄ти тасмим̣ четийапӯджанат̣т̣ха̄не та̄лапантӣхи та̄лапа̄л̣ӣхи читтитам̣ собхитам̣ аггхийам̣ катва̄на ка̄ретва̄ ча сакам̣ читтам̣ аттано читтам̣ паса̄детва̄ четийам̣ пӯджайуттаманти уттамам̣ буддхадха̄тунидха̄питам̣ четийам̣ пӯджайинти самбандхо.
404. тасса четийасса махимам̣ дассенто аггиккхандхова̄тиа̄дима̄ха. таттха аггиккхандхова̄ти а̄ка̄се джалама̄но аггиккхандхова аггира̄си ива там̣ четийам̣ саттахи ратанехи джалати пхуллито викаситапуппхо са̄ларуккхара̄джа̄ ива а̄ка̄се индалат̣т̣хӣва индадхану ива ча чатуддиса̄ чатӯсу диса̄су обха̄сати виджджотатӣти самбандхо.
405. таттха читтам̣ паса̄детва̄ти тасмим̣ джотама̄надха̄тугаббхамхи читтам̣ манам̣ паса̄детва̄ соманассам̣ катва̄ тена читтаппаса̄дена бахум̣ анекаппака̄рам̣ кусалам̣ пун̃н̃ам̣ катва̄на ‘‘дха̄тугаббхе ча са̄сане ча еттака̄ни пун̃н̃а̄ни майа̄ ката̄нӣ’’ти евам̣ пун̃н̃акаммам̣ саритва̄на ка̄лам̣катва̄ тидасам̣ та̄ватим̣сабхаванам̣ суттаппабуддхо вийа ахам̣ упападжджим̣ джа̄тоти самбандхо.
406. аттано уппаннадевалоке ладдхасампаттим̣ дассенто сахассайуттантиа̄дима̄ха. таттха хайава̄хим̣ синдхавасахассайоджитам̣ диббаратхам̣ адхит̣т̣хито. саттахи бхӯмӣхи сам̣ сут̣т̣ху уггатам̣ уббиддхам̣ уччам̣ майхам̣ бхаванам̣ вима̄нам̣ ахосӣти аттхо.
407. тасмим̣ вима̄не саббасован̣н̣амайа̄ сакаласован̣н̣амайа̄ни кӯт̣а̄га̄расахасса̄ни ахум̣ ахесунти аттхо. сакатеджена аттано а̄нубха̄вена сабба̄ даса диса̄ пабха̄сайам̣ обха̄сента̄ни джаланти виджджотантӣти самбандхо.
408. тасмим̣ майхам̣ па̄тубхӯтавима̄не ан̃н̃епи ниййӯха̄ памукхаса̄ла̄йо санти виджджанти. ким̣ бхӯта̄? лохитан̇гамайа̄ раттаман̣имайа̄ тада̄ тепи ниййӯха̄ чатассо диса̄ а̄бха̄йа пабха̄йа джотантӣти самбандхо.
410. саббе деве сакалачхадевалоке деве абхибхоми абхибхава̄ми. касса пхаланти че? майа̄ катасса пун̃н̃акаммасса идам̣ пхаланти аттхо.
411. тато мануссасампаттим̣ дассенто сат̣т̣хикаппасахассамхӣтиа̄дима̄ха. таттха ито каппато хет̣т̣ха̄ сат̣т̣хисахассакаппаматтхаке ча̄туранто чатумаха̄дӣпаванто виджита̄вӣ саббам̣ паччаттхикам̣ виджитаванто ахам̣ уббиддхо на̄ма чаккаваттӣ ра̄джа̄ хутва̄ патхавим̣ а̄васим̣ раджджам̣ ка̄ресинти самбандхо.
412-4. татхева бхаддаке каппети пан̃чабуддхапат̣иман̣д̣итатта̄ бхаддаке на̄ма каппе. тим̣саккхаттум̣ тим̣саджа̄тийа̄ чатудӣпамхи иссаро падха̄но чаккаратана̄дӣхи саттахи ратанехи сампанно саман̇гӣбхӯто сакакамма̄бхираддхо аттано камме даса ра̄джадхамме абхираддхо аллӣно чаккаваттӣ ра̄джа̄ амхӣ ахосинти самбандхо. аттано чаккаваттика̄ле анубхӯтасампаттим̣ дассенто ‘‘таттха̄пи бхаванам̣ майха’’нтиа̄дима̄ха. таттха тасмим̣ чаккаваттираджджамхи майхам̣ бхаванам̣ мама па̄са̄дам̣ индалат̣т̣хӣва уггатам̣ а̄ка̄се т̣хитавиджджотама̄на̄ виджджуллата̄ ива уггатам̣ саттабхӯмика̄дибхедехи уччам̣ а̄йа̄мато дӣгхато ча уччато ча чатувӣсатийоджанам̣ виттха̄рато два̄дасайоджанам̣ ахосӣти самбандхо. саббесам̣ джана̄нам̣ манам̣ аллӣнабха̄вена рамман̣ам̣ на̄ма нагарам̣ ахосӣти аттхо. дал̣хехи два̄дасахаттхехи ва̄ тим̣сахаттхехи ва̄ уччехи па̄ка̄раторан̣ехи сампаннанти дассети.
415-20. тадад̣д̣хакам̣ тато ад̣д̣хакам̣ ад̣д̣хатийасатайоджананти аттхо. паккхитта̄ пан̣н̣авӣсатӣти вӣсатиа̄пан̣апаккхиттам̣ нирантарам̣ вӣтхипариччхеданти аттхо. бра̄хман̃н̃акуласамбхӯтоти бра̄хман̣акуле суджа̄то. сесам̣ вуттанайатта̄ сувин̃н̃еййамева̄ти.
маха̄кассапаттхераапада̄наван̣н̣ана̄ саматта̄.