1. буддхаапада̄наван̣н̣ана̄

ида̄ни аббхантаранида̄на̄нантарам̣ апада̄нат̣т̣хакатхам̣ катхетука̄мо –

‘‘сапада̄нам̣ апада̄нам̣, вичитранайадесанам̣;

йам̣ кхуддаканика̄йасмим̣, сан̇га̄йим̣су махесайо;

тасса да̄ни ануппатто, аттхасам̣ван̣н̣ана̄ккамо’’ти.

таттха йам̣ апада̄нам̣ та̄ва ‘‘сакалам̣ буддхавачанам̣ екавимуттираса’’нти вуттатта̄ екарасе сан̇гахам̣ гаччхати, дхаммавинайавасена двидха̄сан̇гахе дхамме сан̇гахам̣ гаччхати, пат̣хамамаджджхимапаччхимабуддхавачанесу маджджхимабуддхавачане сан̇гахам̣ гаччхати, винайа̄бхидхаммасуттантапит̣акесу суттантапит̣аке сан̇гахам̣ гаччхати, дӣгханика̄йамаджджхимасам̣йуттаан̇гуттаракхуддаканика̄йесу пан̃часу кхуддаканика̄йе сан̇гахам̣ гаччхати, суттам̣ геййам̣ веййа̄каран̣ам̣ га̄тха̄ уда̄нам̣ итивуттакам̣ джа̄такам̣ аббхутадхаммам̣ ведалланти навасу са̄санан̇гесу га̄тха̄йа сан̇гахитам̣.

‘‘два̄сӣти буддхато ган̣хим̣, двесахасса̄ни бхиккхуто;

чатура̄сӣтисахасса̄ни, йеме дхамма̄ паваттино’’ти. –

евам̣ вуттачатура̄сӣтисахассадхаммаккхандхесу катипайадхаммаккхандхасан̇гахитам̣ хотӣти.

ида̄ни там̣ апада̄нам̣ дассенто ‘‘тим̣сапа̄рамисампун̣н̣а̄, дхаммара̄джа̄ асан̇кхийа̄’’ти а̄ха. таттха дасапа̄рамита̄ва паччхимамаджджхимуккат̣т̣хавасена дасапа̄рамӣдасаупапа̄рамӣдасапараматтхапа̄рамӣнам̣ васена саматтим̣сапа̄рамӣ. та̄хи сам̣сут̣т̣ху пун̣н̣а̄ сампун̣н̣а̄ саманна̄гата̄ саман̇гӣбхӯта̄ аджджха̄панна̄ сам̣йутта̄ти тим̣сапа̄рамисампун̣н̣а̄. сакалалокаттайава̄сине саттаника̄йе метта̄карун̣а̄мудита̄упеккха̄сан̇кха̄та̄хи чатӯхи брахмавиха̄расама̄паттӣхи ва̄ пхаласама̄паттивиха̄рена ва̄ екачиттабха̄вена аттано ча ка̄йе ран̃дженти аллӣйа̄пентӣти ра̄джа̄но, дхаммена ра̄джа̄но дхаммара̄джа̄, иттхамбхӯта̄ буддха̄. дасасатам̣ сахассам̣ дасасахассам̣ сатасахассам̣ дасасатасахассам̣ кот̣и пакот̣и кот̣иппакот̣и нахутам̣ ниннахутам̣ аккхобхин̣и бинду аббудам̣ нираббудам̣ ахахам̣ абабам̣ ат̣ат̣ам̣ согандхикам̣ уппалам̣ кумудам̣ пун̣д̣арикам̣ падумам̣ катха̄нам̣ маха̄катха̄нам̣ асан̇кхйеййа̄нам̣ васена асан̇кхийа̄ сан̇кха̄рахита̄ дхаммара̄джа̄но атӣта̄ вигата̄ нируддха̄ аббхаттхам̣ гата̄ти адхиппа̄йо.

6. тесу атӣтабуддхесу ката̄дхика̄ран̃ча аттана̄ бодхисаттабхӯтена чаккаваттиран̃н̃а̄ хутва̄ катасамбха̄ран̃ча а̄нандаттхерена пут̣т̣хо бхагава̄ ‘‘самбодхим̣ буддхасет̣т̣ха̄на’’нтиа̄дима̄ха. бхо а̄нанда, мама апада̄нам̣ сун̣охӣти адхиппа̄йо. а̄нанда, ахам̣ пуббе бодхисамбха̄рапӯран̣ака̄ле чаккаваттира̄джа̄ хутва̄ сет̣т̣ха̄нам̣ пасат̣т̣ха̄нам̣ пат̣ивиддхачатусачча̄нам̣ буддха̄нам̣ самбодхим̣ чатусаччамагган̃а̄н̣ам̣ саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ам̣ ва̄ сираса̄ абхива̄дайети самбандхо. сасан̇гхе са̄вакасан̇гхасахите локана̄йаке локаджет̣т̣хе буддхе дасахи ан̇гулӣхи убхохи хаттхапут̣ехи намасситва̄ вандитва̄ сираса̄ сӣсена абхива̄дайе а̄дарена тхоманам̣ катва̄ пан̣а̄мам̣ каромӣти аттхо.

7. йа̄вата̄ буддхакхеттесӯти дасасахассачаккава̄л̣есу буддхакхеттесу, а̄ка̄сат̣т̣ха̄ а̄ка̄сагата̄, бхӯмат̣т̣ха̄ бхӯмиталагата̄, вел̣урийа̄дайо сатта ратана̄ асан̇кхийа̄ сан̇кха̄рахита̄, йа̄вата̄ йаттака̄, виджджанти. та̄ни сабба̄ни манаса̄ читтена сама̄харе, сам̣ сут̣т̣ху читтена адхит̣т̣хахитва̄ а̄харисса̄мӣти аттхо, мама па̄са̄дасса са̄манта̄ ра̄сим̣ каромӣти аттхо.

8. таттха рӯпийабхӯмийанти тасмим̣ анекабхӯмимхи па̄са̄де рӯпийамайам̣ раджатамайам̣ бхӯмим̣ ниммитанти аттхо. ахам̣ ратанамайам̣ саттахи ратанехи ниммитам̣ анекасатабхӯмикам̣ па̄са̄дам̣ уббиддхам̣ уггатам̣ набхамуггатам̣ а̄ка̄се джотама̄нам̣ ма̄пайинти аттхо.

9. тамева па̄са̄дам̣ ван̣н̣енто ‘‘вичиттатхамбха’’нтйа̄дима̄ха. вичиттехи анекехи маса̄рагалла̄диван̣н̣ехи тхамбхехи усса̄питам̣ сукатам̣ сут̣т̣ху катам̣ лаккхан̣айуттам̣ а̄рохапарин̣а̄хавасена сут̣т̣ху вибхаттам̣ анекакот̣исатаггханаторан̣аниммитатта̄ маха̄рахам̣. пунапи ким̣ висит̣т̣хам̣? канакамайасан̇гха̄т̣ам̣ суван̣н̣ехи кататула̄сан̇гха̄т̣авалайехи йуттам̣, таттха усса̄питаконтехи ча чхаттехи ча ман̣д̣итам̣ собхитам̣ па̄са̄данти самбандхо.

10. пунапи па̄са̄дассева собхам̣ ван̣н̣енто ‘‘пат̣хама̄ вел̣урийа̄ бхӯмӣ’’тйа̄дима̄ха. тасса анекасатабхӯмипа̄са̄дасса субха̄ ит̣т̣ха̄ канта̄ мана̄па̄ аббхасама̄ вала̄хакапат̣аласадиса̄ вимала̄ ниммала̄ вел̣урийаман̣имайа̄ нӣлаван̣н̣а̄ пат̣хама̄ бхӯми ахосӣти аттхо. джаладжанал̣инападумехи а̄кин̣н̣а̄ саман̇гӣбхӯта̄ вара̄йа уттама̄йа кан̃чанабхӯмийа̄ суван̣н̣абхӯмийа̄ва собхатӣти аттхо.

11. тассева па̄са̄дасса ка̄чи бхӯми пава̄л̣ам̣са̄ пава̄л̣акот̣т̣ха̄са̄ пава̄л̣аван̣н̣а̄, ка̄чи бхӯми лохитака̄ лохитаван̣н̣а̄, ка̄чи бхӯми субха̄ манохара̄ индагопакаван̣н̣а̄бха̄ расмийо ниччхарама̄на̄, ка̄чи бхӯми даса диса̄ обха̄сатӣти аттхо.

12. тасмим̣йева па̄са̄де ниййӯха̄ ниггатапамукхаса̄ла̄ ча сувибхатта̄ сут̣т̣ху вибхатта̄ кот̣т̣ха̄сато висум̣ висум̣ ката̄ сӣхапан̃джара̄ сӣхадва̄ра̄ ча. чатуро ведика̄ти чатӯхи ведика̄валайехи джа̄лакава̄т̣ехи ча манорама̄ манааллӣйанака̄ гандха̄вел̣а̄ гандхада̄ма̄ ча оламбантӣти аттхо.

13. тасмим̣йева па̄са̄де саттаратанабхӯсита̄ саттаратанехи собхита̄ кӯт̣а̄га̄ра̄. ким̣ бхӯта̄? нӣла̄ нӣлаван̣н̣а̄, пӣта̄ пӣтаван̣н̣а̄ суван̣н̣аван̣н̣а̄, лохитака̄ лохитакаван̣н̣а̄ раттаван̣н̣а̄, ода̄та̄ ода̄таван̣н̣а̄ сетаван̣н̣а̄, суддхака̄л̣ака̄ амиссака̄л̣аван̣н̣а̄, кӯт̣а̄га̄раварӯпета̄ кӯт̣а̄га̄раварехи кан̣н̣икакӯт̣а̄га̄раварехи упето саманна̄гато со па̄са̄доти аттхо.

14. тасмим̣йева па̄са̄де олокамайа̄ уддхаммукха̄ падума̄ супуппхита̄ падума̄ собханти, сӣхабйаггха̄дӣхи ва̄л̣амигаган̣ехи ча хам̣сакон̃чамайӯра̄дипаккхисамӯхехи ча собхито со па̄са̄доти аттхо. атиуччо хутва̄ набхамуггататта̄ наккхаттата̄рака̄хи а̄кин̣н̣о чандасӯрехи чандасӯрийарӯпехи ча ман̣д̣ито со па̄са̄доти аттхо.

15. со ева чаккаваттисса па̄са̄до хемаджа̄лена суван̣н̣аджа̄лена сан̃чханна̄, сон̣н̣акин̇кан̣ика̄йуто суван̣н̣акин̇кан̣икаджа̄лехи йуто саманна̄гатоти аттхо. манорама̄ маналлӣйанака̄ сон̣н̣ама̄ла̄ суван̣н̣апуппхапантийо ва̄тавегена ва̄таппаха̄рена кӯджанти саддам̣ каронтӣти аттхо.

16. ман̃джет̣т̣хакам̣ ман̃джит̣т̣хаван̣н̣ам̣, лохитакам̣ лохитаван̣н̣ам̣, пӣтакам̣ пӣтаван̣н̣ам̣, харипин̃джарам̣ джамбонадасуван̣н̣аван̣н̣ам̣ пан̃джараван̣н̣ан̃ча дхаджам̣ на̄на̄ран̇гехи анекехи ван̣н̣ехи, сампӣтам̣ ран̃джитам̣ дхаджам̣, усситам̣ тасмим̣ па̄са̄де усса̄питам̣. дхаджама̄линӣти лин̇гавипалла̄савасена вуттам̣, дхаджама̄ла̄йутто со па̄са̄доти аттхо.

17. тасмим̣ па̄са̄де аттхаран̣а̄дайо ван̣н̣енто ‘‘на нам̣ бахӯ’’тйа̄дима̄ха. таттха нам̣ па̄са̄дам̣ бахӯхи авиджджама̄нам̣ на̄ма наттхӣти аттхо, на̄на̄сайанавичитта̄ анекехи аттхаран̣ехи вичитта̄ собхита̄ ман̃чапӣт̣ха̄дисайана̄ анекасата̄ анекасатасан̇кхйа̄, ким̣ бхӯта̄? пхалика̄ пхаликаман̣имайа̄ пхалика̄хи ката̄, раджата̄майа̄ раджатехи ката̄, ман̣имайа̄ нӣламан̣ӣхи ката̄, лохитан̇га̄ раттаджа̄тиман̣ӣхи ката̄, маса̄рагалламайа̄ кабараван̣н̣аман̣ӣхи ката̄, сан̣хака̄сикасантхата̄ сан̣хехи сукхумехи ка̄сикаваттхехи аттхата̄.

18. па̄вура̄ти па̄вуран̣а̄. кӣдиса̄? камбала̄ ломасуттехи ката̄, дукӯла̄ дукӯлапат̣ехи ката̄, чӣна̄ чӣнапат̣ехи ката̄, паттун̣н̣а̄ паттун̣н̣адесе джа̄тапат̣ехи ката̄, пан̣д̣у пан̣д̣уван̣н̣а̄, вичиттаттхаран̣ам̣ анекехи аттхаран̣ехи па̄вуран̣ехи ча вичиттам̣, саббам̣ сайанам̣, манаса̄ читтена, ахам̣ пан̃н̃апесинти аттхо.

19. тадева па̄са̄дам̣ ван̣н̣енто ‘‘та̄су та̄свева бхӯмӣсӯ’’тиа̄дима̄ха. таттха ратанакӯт̣алан̇катанти ратанамайакӯт̣ехи ратанакан̣н̣ика̄хи алан̇катам̣ собхитанти аттхо. ман̣иверочана̄ укка̄ти верочанаман̣ӣхи раттаман̣ӣхи ката̄, укка̄ дан̣д̣ападӣпа̄. дха̄райанта̄ сутит̣т̣харети а̄ка̄се сут̣т̣ху дха̄райанта̄ ган̣ханта̄ анекасатаджана̄ сут̣т̣ху тит̣т̣хантӣти аттхо.

20. пуна тадева па̄са̄дам̣ ван̣н̣енто ‘‘собханти есика̄тхамбха̄’’тиа̄дима̄ха. таттха есика̄тхамбха̄ на̄ма нагарадва̄ре собханаттха̄йа никха̄та̄ тхамбха̄, субха̄ ит̣т̣ха̄, кан̃чанаторан̣а̄ суван̣н̣амайа̄, джамбонада̄ джамбонадасуван̣н̣амайа̄ ча, са̄рамайа̄ кхадираруккхаса̄рамайа̄ ча раджатамайа̄ ча торан̣а̄ собханти, есика̄ ча торан̣а̄ ча там̣ па̄са̄дам̣ собхайантӣти аттхо.

21. тасмим̣ па̄са̄де сувибхатта̄ анека̄ сандхӣ кава̄т̣ехи ча аггал̣ехи ча читтита̄ собхита̄ сандхипариккхепа̄ собхайантӣти аттхо, убхатоти тасса па̄са̄дасса убхосу пассесу, пун̣н̣агхат̣а̄ анекехи падумехи анекехи ча уппалехи, сам̣йута̄ пун̣н̣а̄ там̣ па̄са̄дам̣ собхайантӣти аттхо.

22-23. евам̣ па̄са̄дасса собхам̣ ван̣н̣етва̄ ратанамайам̣ па̄са̄дан̃ча сакка̄расамма̄нан̃ча пака̄сенто ‘‘атӣте саббабуддхе ча̄’’тиа̄дима̄ха. таттха атӣтети атикканте вигате ка̄ле джа̄те бхӯте, сасан̇гхе са̄вакасамӯхасахите, саббе локана̄йаке буддхе сабха̄вена пакативан̣н̣ена рӯпена сан̣т̣ха̄нена ча, саса̄ваке са̄вакасахите, буддхе нимминитва̄ йена два̄рена па̄са̄до пависитаббо хоти, тена два̄рена пависитва̄ саса̄вака̄ саббе буддха̄ саббасон̣н̣амайе сакаласуван̣н̣амайе, пӣт̣хе нисинна̄ арийаман̣д̣ала̄ арийасамӯха̄ ахесунти аттхо.

24-25. етарахи ваттама̄не ка̄ле ануттара̄ уттаравирахита̄ йе ча буддха̄ аттхи сам̣виджджанти, те ча паччекабуддхе анекасате сайамбхӯ сайамева бхӯте ан̃н̃а̄чарийарахите, апара̄джите кхандхакилеса̄бхисан̇кха̄рамаччудевапуттама̄рехи апара̄джите, джайама̄панне сантаппесинти аттхо. бхаванам̣ майхам̣ па̄са̄дам̣ атӣтака̄ле ча ваттама̄нака̄ле ча, саббе буддха̄ сама̄рухум̣ сам̣ сут̣т̣ху а̄рухим̣сӯти аттхо.

26. йе дибба̄ диви бхава̄ дибба̄ девалоке джа̄та̄, йе ча бахӯ каппаруккха̄ аттхи. йе ча ма̄нуса̄ мануссе джа̄та̄ йе ча бахӯ каппаруккха̄ аттхи, тато саббам̣ дуссам̣ сама̄хантва̄ сам̣ сут̣т̣ху а̄харитва̄ течӣвара̄ни ка̄ретва̄ те паччекабуддхе тичӣварехи аччха̄демӣти самбандхо.

27. евам̣ тичӣварехи аччха̄детва̄ па̄рупа̄петва̄ тесам̣ нисинна̄нам̣ паччекабуддха̄нам̣ сампаннам̣ мадхурам̣ кхаджджам̣ кха̄дитаббам̣ пӯва̄ди кин̃чи, мадхурам̣ бходжджам̣ бхун̃джитаббам̣ а̄ха̄ран̃ча, мадхурам̣ са̄йанӣйам̣ леханӣйан̃ча, сампаннам̣ мадхурам̣ пивитаббам̣ ат̣т̣хапа̄нан̃ча, бходжанам̣ бхун̃джитаббам̣ а̄ха̄ран̃ча, субхе сундаре ман̣имайе селамайе патте сам̣ сут̣т̣ху пӯретва̄ ада̄сим̣ пат̣иггаха̄песинти аттхо.

28. саббе те арийаман̣д̣ала̄ саббе те арийасамӯха̄, диббачаккху сама̄ хутва̄ мат̣т̣ха̄ти диббачаккхусаман̇гино хутва̄ мат̣т̣ха̄ килесехи рахитатта̄ силит̣т̣ха̄ собхама̄на̄ чӣварасам̣йута̄ тичӣварехи саман̇гӣбхӯта̄ мадхурасаккхара̄хи ча телена ча мадхупха̄н̣итехи ча параманнена уттамена аннена ча майа̄ таппита̄ аппита̄ парипӯрита̄ ахесунти аттхо.

29. те евам̣ сантаппита̄ арийаман̣д̣ала̄ ратанагаббхам̣ саттахи ратанехи ниммитагаббхам̣ гехам̣, пависитва̄ гуха̄сайа̄ гуха̄йам̣ сайама̄на̄, кесарӣва кесарасӣха̄ ива, маха̄рахамхи сайане анаггхе ман̃че, сӣхасеййамакаппайум̣ йатха̄ сӣхо мигара̄джа̄ даккхин̣апассена сайанто па̄де па̄дам̣ ачча̄дха̄йа даккхин̣ахаттхам̣ сӣсӯпадха̄нам̣ катва̄ ва̄махаттхам̣ уджукам̣ т̣хапетва̄ ва̄ладхим̣ антарасаттхийам̣ катва̄ ниччало сайати, евам̣ сеййам̣ каппайум̣ карим̣сӯти аттхо.

30. те евам̣ сӣхасеййам̣ каппетва̄ сампаджа̄на̄ сатисампаджан̃н̃асампанна̄. самут̣т̣ха̄йа сам̣ сут̣т̣ху ут̣т̣хахитва̄ сайане паллан̇кама̄бхуджум̣ ӯрубаддха̄санам̣ карим̣сӯти аттхо.

31. гочарам̣ саббабуддха̄нанти саббесам̣ атӣта̄на̄гата̄нам̣ буддха̄нам̣ гочарам̣ а̄рамман̣абхӯтам̣ джха̄наратисамаппита̄ джха̄наратийа̄ сам̣ сут̣т̣ху аппита̄ саман̇гӣбхӯта̄ ахесунти аттхо, ан̃н̃е дхамма̄ни десентӣти тесу паччекабуддхесу ан̃н̃е екачче дхамме десенти, ан̃н̃е екачче иддхийа̄ пат̣хама̄диджджха̄накӣл̣а̄йа кӣл̣анти раманти.

32. ан̃н̃е екачче абхин̃н̃а̄ пан̃ча абхин̃н̃а̄йо васибха̄вита̄ васӣкарим̣су, пан̃часу абхин̃н̃а̄су а̄ваджджанасама̄паджджанавут̣т̣ха̄наадхит̣т̣ха̄напаччавеккхан̣асан̇кха̄та̄хи пан̃чавасита̄хи васӣбха̄вам̣ ита̄ гата̄ патта̄ абхин̃н̃а̄йо, аппенти сама̄паджджанти. ан̃н̃е екачче анекасахассийо викуббана̄ни екопи хутва̄ бахудха̄ хоти, бахудха̄пи хутва̄ еко хотӣти евама̄дӣни иддхивикуббана̄ни викуббанти каронтӣти аттхо.

33. буддха̄пи буддхети евам̣ саннипатитесу паччекабуддхесу саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣асса висайам̣ а̄рамман̣абхӯтам̣ пан̃хам̣ буддха̄ буддхе пуччхантӣти аттхо. те буддха̄ аттхагамбхӣрата̄йа гамбхӣрам̣ нипун̣ам̣ сукхумам̣, т̣ха̄нам̣ ка̄ран̣ам̣, пан̃н̃а̄йа винибуджджхаре висесена ниравасесато буджджханти.

34. тада̄ мама па̄са̄де саннипатита̄ са̄вака̄пи буддхе пан̃хам̣ пуччханти, буддха̄ са̄ваке сиссе пан̃хам̣ пуччханти, те буддха̄ ча са̄вака̄ ча ан̃н̃аман̃н̃ам̣ пан̃хам̣ пуччхитва̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ бйа̄каронти виссадждженти.

35. пуна те саббе екато дассенто ‘‘буддха̄ паччекабуддха̄ ча̄’’тиа̄дима̄ха. таттха буддха̄ самма̄самбуддха̄, паччекабуддха̄ ча са̄вака̄ ча сисса̄ парича̄рака̄ нисситака̄ ете саббе, сака̄йа сака̄йа ратийа̄ рамама̄на̄ саллӣна̄ мама па̄са̄де абхирамантӣти аттхо.

36. евам̣ тасмим̣ веджайантапа̄са̄де паччекабуддха̄нам̣ а̄ча̄расампаттим̣ дассетва̄ ида̄ни аттано а̄нубха̄вам̣ дассенто со тилокавиджайо чаккаваттира̄джа̄ ‘‘чхатта̄ тит̣т̣ханту ратана̄’’тиа̄дима̄ха. таттха ратана̄ саттаратанамайа̄, чхатта̄ кан̃чана̄вел̣апантика̄ суван̣н̣аджа̄лехи оламбита̄ тит̣т̣ханту. мутта̄джа̄лапариккхитта̄ мутта̄джа̄лехи парива̄рита̄, саббе чхатта̄ мама маттхаке муддхани, дха̄рентӯти чинтитаматтейева чхатта̄ па̄тубхӯта̄ хонтӣти аттхо.

37. сон̣н̣ата̄ракачиттита̄ суван̣н̣ата̄рака̄хи даддаллама̄на̄ челавита̄на̄ бхаванту ниббаттанту. вичитта̄ анекаван̣н̣а̄, малйавитата̄ пуппхапаттхат̣а̄, саббе анекавита̄на̄, маттхаке нисӣданат̣т̣ха̄насса упарибха̄ге дха̄рентӯти аттхо.

38-40. малйада̄мехи анекасугандхапуппхада̄мехи витата̄ парикин̣н̣а̄, гандхада̄мехи чанданакун̇куматагара̄дисугандхада̄мехи, собхита̄ поккхаран̣ӣти самбандхо. дуссада̄мехи паттун̣н̣ачӣна̄дианаггхадуссада̄мехи, парикин̣н̣а̄ саттаратанада̄мехи бхӯсита̄ алан̇ката̄ поккхаран̣ӣ, пуппха̄бхикин̣н̣а̄ чампакасал̣аласогандхика̄дисугандхапуппхехи абхикин̣н̣а̄ сут̣т̣ху вичитта̄ собхита̄. пунарапи ким̣ бхӯта̄ поккхаран̣ӣ? сурабхигандхасугандхехи бхӯсита̄ ва̄сита̄. самантато гандхапан̃чан̇гулалан̇ката̄ пан̃чахи ан̇гулехи лимпитагандхехи алан̇ката̄, хемаччхаданачха̄дита̄ суван̣н̣ачхаданехи суван̣н̣авита̄нехи чха̄дита̄, па̄са̄дасса ча̄туддиса̄ поккхаран̣ийо падумехи ча уппалехи ча сут̣т̣ху сантхата̄ паттхат̣а̄ суван̣н̣арӯпе суван̣н̣аван̣н̣а̄, кха̄йанту, падмарен̣ураджуггата̄ падумарен̣ӯхи дхӯлӣхи ча а̄кин̣н̣а̄ поккхаран̣ийо собхантӯти аттхо.

41. мама веджайантапа̄са̄дасса самантато па̄дапа̄ чампака̄дайо руккха̄ саббе пуппханту ете пуппхаруккха̄. сайамева пуппха̄ мун̃читва̄ вигал̣итва̄ гантва̄ бхаванам̣ окирум̣, окин̣н̣а̄ па̄са̄дасса упари каронтӯти аттхо.

42. таттха тасмим̣ мама веджайантапа̄са̄де сикхино майӯра̄ наччантӯ, диббахам̣са̄ девата̄хам̣са̄, пакӯджаре саддам̣ каронту, каравӣка̄ ча мадхурасадда̄ кокила̄ га̄йанту гӣтава̄кйам̣ каронту, апаре анутта̄ ча диджасан̇гха̄ паккхино самӯха̄ па̄са̄дасса самантато мадхураравам̣ равантӯти аттхо.

43. па̄са̄дасса самантако сабба̄ а̄татавитата̄дайо бхерийо ваджджанту хан̃н̃анту, сабба̄ та̄ анекатантийо вӣн̣а̄ расанту саддам̣ каронту, сабба̄ анекаппака̄ра̄ сан̇гӣтийо па̄са̄дасса самантато ваттанту паваттанту га̄йантӯти аттхо.

44-5. йа̄вата̄ йаттаке т̣ха̄не буддхакхеттамхи дасасахассичаккава̄л̣е тато паре чаккава̄л̣е, джотисампанна̄ пабха̄сампанна̄ аччхинна̄ маханта̄ самантато ратана̄майа̄ саттахи ратанехи ката̄ кхачита̄ сон̣н̣апаллан̇ка̄ суван̣н̣апаллан̇ка̄ тит̣т̣ханту, па̄са̄дасса самантато дӣпаруккха̄ падӣпадха̄ран̣а̄ теларуккха̄ джаланту, падӣпехи паджджаланту, дасасахассипарампара̄ дасасахассӣнам̣ парампара̄ дасасахассийо екападжджота̄ екападӣпа̄ вийа бхаванту уджджотантӯти аттхо.

46. наччагӣтесу чхека̄ ган̣ика̄ наччиттхийо ча ла̄сика̄ мукхена саддака̄рика̄ ча па̄са̄дасса самантато наччанту, аччхара̄ган̣а̄ девиттхисамӯха̄ наччанту, на̄на̄ран̇га̄ анекаван̣н̣а̄ на̄на̄ран̇гаман̣д̣ала̄ па̄са̄дасса самантато наччанту, падиссанту па̄кат̣а̄ хонтӯти аттхо.

47. тада̄ ахам̣ тилокавиджайо на̄ма чаккаваттира̄джа̄ хутва̄ сакалачаккава̄л̣е думагге руккхагге паббатагге химавантачаккава̄л̣апаббата̄дӣнам̣ агге синерӯпаббатамуддхани ча саббат̣т̣ха̄несу вичиттам̣ анекаван̣н̣авичиттам̣ пан̃чаван̣н̣икам̣ нӣлапӣта̄дипан̃чаван̣н̣ам̣ саббам̣ дхаджам̣ усса̄пемӣти аттхо.

48. нара̄ локантара̄ нара̄ ча на̄галокато на̄га̄ ча девалокато гандхабба̄ ча дева̄ ча саббе упенту упагаччханту, те нара̄дайо намассанта̄ мама намакка̄рам̣ каронта̄ пан̃джалика̄ катахаттхапут̣а̄ мама веджайантам̣ па̄са̄дам̣ парива̄райунти аттхо.

49. евам̣ со тилокавиджайо чаккаваттира̄джа̄ па̄са̄дасса ча аттано ча а̄нубха̄вам̣ ван̣н̣етва̄ ида̄ни аттана̄ сампаттикатапун̃н̃апхалам̣ сама̄дапенто ‘‘йам̣ кин̃чи кусалам̣ камма’’нтиа̄дима̄ха. йам̣ кин̃чи кусалакаммасан̇кха̄там̣ кирийам̣ каттаббам̣ аттхи, там̣ саббам̣ мама майа̄ ка̄йена ва̄ ва̄ча̄йа ва̄ манаса̄ ва̄ тӣхи два̄рехи катам̣ тидасе сукатам̣ сут̣т̣ху катам̣, та̄ватим̣сабхаване уппаджджана̄рахам̣ катанти аттхо.

50. пуна сама̄дапенто ‘‘йе сатта̄ сан̃н̃ино’’тиа̄дима̄ха. таттха йе сатта̄ манусса̄ ва̄ дева̄ ва̄ брахма̄но ва̄ сан̃н̃ино сан̃н̃а̄сахита̄ аттхи, йе ча сатта̄ асан̃н̃ино сан̃н̃а̄рахита̄ асан̃н̃а̄ сатта̄ санти, те саббе сатта̄ майхам̣ майа̄ катам̣ пун̃н̃апхалам̣, бха̄гӣ бхаванту пун̃н̃аванта̄ хонтӯти аттхо.

51. пунапи сама̄дапенто бодхисатто ‘‘йесам̣ ката’’нтиа̄дима̄ха. майа̄ катам̣ пун̃н̃ам̣ йехи нарана̄гагандхаббадевехи сувидитам̣ н̃а̄там̣, тесам̣ майа̄ диннам̣ пун̃н̃апхалам̣, тасмим̣ майа̄ кате пун̃н̃е диннабха̄вам̣ йе нара̄дайо на джа̄нанти, дева̄ гантва̄ тесам̣ там̣ ниведайум̣ а̄рочайунти аттхо.

52. саббалокамхи йе сатта̄ а̄ха̄раниссита̄ джӣванти, те саббе сатта̄ манун̃н̃ам̣ бходжанам̣ саббам̣ мама четаса̄ мама читтена лабханту, мама пун̃н̃иддхийа̄ лабхантӯти аттхо.

53. манаса̄ пасаннена читтена йам̣ да̄нам̣ майа̄ диннам̣ тасмим̣ да̄не читтена паса̄дам̣ а̄вахим̣ уппа̄десим̣. саббасамбуддха̄ ча паччека̄ пат̣иекка̄ джинаса̄вака̄ ча майа̄ чаккаваттиран̃н̃а̄ пӯджита̄.

54. сукатена тена каммена саддахитва̄ катена кусалакаммена, четана̄пан̣идхӣхи ча читтена катапаттхана̄хи ча, ма̄нусам̣ дехам̣ мануссасарӣрам̣, джахитва̄ чхад̣д̣етва̄, ахам̣ та̄ватим̣сам̣ девалокам̣ агаччхим̣ агама̄сим̣, суттаппабуддхо вийа таттха уппаджджинти аттхо.

55. тато тилокавиджайо чаккаваттира̄джа̄ ка̄лан̇като, тато пат̣т̣ха̄йа а̄гате дуве бхаве две джа̄тийо паджа̄на̄ми деватте деваттабха̄ве ма̄нусе мануссаттабха̄ве ча, тато джа̄тидвайато ан̃н̃ам̣ гатим̣ ан̃н̃ам̣ упапаттим̣ на джа̄на̄ми на пасса̄ми, манаса̄ читтена паттхана̄пхалам̣ паттхитапаттхана̄пхаланти аттхо.

56. дева̄нам̣ адхико хомӣти йади девесу джа̄то, а̄йуван̣н̣абалатеджехи дева̄нам̣ адхико джет̣т̣хо сет̣т̣хо ахосинти аттхо. йади мануссесу джа̄то, мануджа̄дхипо манусса̄нам̣ адхипати иссаро бхава̄ми, татха̄ ра̄джабхӯто абхирӯпена рӯпасампаттийа̄ ча лаккхан̣ена а̄рохапарин̣а̄ха̄дилаккхан̣ена ча сампанно сампун̣н̣о уппаннуппаннабхаве пан̃н̃а̄йа параматтхаджа̄нанапан̃н̃а̄йа асамо самарахито, майа̄ садисо кочи наттхӣти аттхо.

57. майа̄ катапун̃н̃асамбха̄рена пун̃н̃апхалена уппаннуппаннабхаве сет̣т̣хам̣ пасат̣т̣хам̣ мадхурам̣ вивидхам̣ анекаппака̄рам̣ бходжанан̃ча анаппакам̣ бахусаттаратанан̃ча вивидха̄ни, анекаппака̄ра̄ни паттун̣н̣акосеййа̄диваттха̄ни ча набха̄ а̄ка̄сато мам̣ мама сантикам̣ кхиппам̣ сӣгхам̣ упенти упагаччханти.

58-66. патхабйа̄ патхавийа̄ паббате ча а̄ка̄се ча удаке ча ване ча йам̣ йам̣ йаттха йаттха хаттхам̣ паса̄реми никкхипа̄ми, тато тато дибба̄ бхаккха̄ дибба̄ а̄ха̄ра̄ мам̣ мама сантикам̣ упенти упагаччханти, па̄тубхавантӣти аттхо. татха̄ йатха̄ккамам̣ саббе ратана̄. саббе чандана̄дайо гандха̄. саббе йа̄на̄ ва̄хана̄. саббе чампакана̄гапунна̄га̄дайо ма̄ла̄ пуппха̄. саббе алан̇ка̄ра̄ а̄бхаран̣а̄. сабба̄ диббакан̃н̃а̄. саббе мадхусаккхара̄. саббе пӯпа̄дайо кхаджджа̄ кха̄дитабба̄ мам̣ мама сантикам̣ упенти упагаччханти.

67-68. самбодхиварапаттийа̄ти уттамачатумагган̃а̄н̣апаттийа̄ па̄пун̣анаттха̄йа. майа̄ йам̣ уттамада̄нам̣ катам̣ пӯритам̣, тена уттамада̄нена селасан̇кха̄там̣ паббатам̣ сакалам̣ еканинна̄дам̣ каронто бахалам̣ гирам̣ путхулам̣ гхосам̣ гадждженто, садевакам̣ локам̣ сакалам̣ мануссадевалокам̣ ха̄сайанто соманассаппаттам̣ каронто локе сакалалокаттайе виват̣т̣аччхадо буддхо ахам̣ бхава̄мӣти аттхо.

69. диса̄ дасавидха̄ локети чаккава̄л̣алоке дасавидха̄ дасакот̣т̣ха̄са̄ диса̄ хонти, таттха кот̣т̣ха̄се йа̄йато йа̄йантасса гаччхантасса антакам̣ наттхӣти аттхо, чаккаваттика̄ле тасмим̣ майа̄ гатагатат̣т̣ха̄не диса̄бха̄ге ва̄ буддхакхетта̄ буддхависайа̄ асан̇кхийа̄ сан̇кха̄рахита̄.

70. пабха̄ пакиттита̄ти тада̄ чаккаваттира̄джака̄ле майхам̣ пабха̄ чаккаратанаман̣иратана̄дӣнам̣ пабха̄ а̄лока̄ йамака̄ йугал̣айугал̣а̄ хутва̄ рам̣сива̄хана̄ рам̣сим̣ мун̃чама̄на̄ пакиттита̄ па̄кат̣а̄, еттхантаре дасасахассичаккава̄л̣антаре рам̣сиджа̄лам̣ рам̣сисамӯхам̣, а̄локо випуло бахутаро бхаве ахосӣти аттхо.

71. еттаке локадха̄тумхӣти дасасахассичаккава̄л̣есу саббе джана̄ мам̣ пассанту даккхантӯти аттхо. саббе дева̄ йа̄ва брахманивесана̄ йа̄ва брахмалока̄ мам̣ ануваттанту анукӯла̄ бхаванту.

72. висит̣т̣хамадхуна̄дена̄ти висат̣т̣хена мадхурена на̄дена, аматабхерима̄ханинти аматабхерим̣ девадундубхим̣ пахарим̣, еттхантаре етасмим̣ дасасахассичаккава̄л̣аббхантаре саббе джана̄ мана мадхурам̣ гирам̣ саддам̣ сун̣анту манаси каронту.

73. дхаммамегхена вассанте дхаммадесана̄майена на̄дена таббоха̄рапараматтхагамбхӣрамадхурасукхуматтхавассе вассанте вассама̄не самма̄самбуддха̄нубха̄вена саббе бхиккхубхиккхунӣа̄дайо ана̄сава̄ никкилеса̄ хонту бхаванту. йеттха паччхимака̄ сатта̄ти еттха етесу ра̄сибхӯтесу чатӯсу парисасаттесу йе сатта̄ паччхимака̄ гун̣авасена хет̣т̣химака̄, те саббе сота̄панна̄ бхавантӯти адхиппа̄йо.

74. тада̄ тилокавиджайачаккаваттира̄джака̄ле да̄таббакам̣ да̄таббайуттакам̣, да̄нам̣ катва̄, асесато ниссесена, сӣлам̣ сӣлапа̄рамим̣, пӯретва̄ неккхамме неккхаммапа̄рамита̄йа, па̄рамим̣ кот̣им̣ патва̄, уттамам̣ самбодхим̣ чатумагган̃а̄н̣ам̣, патто бхава̄ми бхавеййам̣.

75. пан̣д̣ите пан̃н̃аванте медха̄вино парипуччхитва̄ ‘‘ким̣, бханте, каттаббам̣? ким̣ на каттаббам̣? ким̣ кусалам̣? ким̣ акусалам̣? ким̣ катва̄ саггамоккхадвайасса бха̄гӣ хотӣ’’ти пуччхитва̄, евам̣ пан̃н̃а̄па̄рамим̣ пӯретва̄ти аттхо. катва̄ вӣрийамуттаманти уттамам̣ сет̣т̣хам̣ т̣ха̄нанисаджджа̄дӣсу авиччхиннам̣ вӣрийам̣ катва̄, вӣрийапа̄рамим̣ пӯретва̄ти аттхо. сакалавируддхаджанехи катаана̄дара̄дхива̄сана̄кхантийа̄ па̄рамим̣ кот̣им̣ гантва̄ кхантипа̄рамим̣ пӯретва̄ уттамам̣ самбодхим̣ уттамам̣ самбуддхаттам̣ патто бхава̄ми бхавеййам̣.

76. катва̄ дал̣хамадхит̣т̣ха̄нанти ‘‘мама сарӣраджӣвитесу винассантесупи пун̃н̃акаммато на вирамисса̄мӣ’’ти ачалавасена дал̣хам̣ адхит̣т̣ха̄напа̄рамим̣ катва̄ ‘‘сӣсе чхиджджама̄непи муса̄ва̄дам̣ на катхесса̄мӣ’’ти саччапа̄рамита̄йа кот̣им̣ пӯрийа пӯретва̄ ‘‘саббе сатта̄ сукхӣ авера̄’’тиа̄дина̄ метта̄па̄рамита̄йа кот̣им̣ патва̄ уттамам̣ самбодхим̣ паттоти аттхо.

77. саджӣвака̄джӣвакаваттхӯнам̣ ла̄бхе ча тесам̣ ала̄бхе ча ка̄йикачетасикасукхе чева татха̄ дуккхе ча са̄дараджанехи кате, самма̄не чева ома̄не, ча саббаттха самако сама̄нама̄насо упеккха̄па̄рамим̣ пӯретва̄ уттамам̣ самбодхим̣ патто па̄пун̣еййанти аттхо.

78. косаджджам̣ кусӣтабха̄вам̣, бхайато бхайавасена ‘‘апа̄йадуккхабха̄гӣ’’ти дисва̄ н̃атва̄ акосаджджам̣ акусӣтабха̄вам̣ алӣнавуттим̣, вӣрийам̣ кхемато кхемавасена ‘‘нибба̄нага̄мӣ’’ти дисва̄ н̃атва̄ а̄раддхавӣрийа̄ хотха бхаватха. еса̄ буддха̄нуса̄санӣ еса̄ буддха̄нам̣ анусит̣т̣хи.

79. вива̄дам̣ бхайато дисва̄ти вива̄дам̣ калахам̣ бхайато дисва̄ ‘‘апа̄йабха̄гӣ’’ти дисва̄ н̃атва̄ авива̄дам̣ вива̄дато вираман̣ам̣ ‘‘нибба̄наппаттӣ’’ти, кхемато дисва̄ н̃атва̄ самагга̄ екаггачитта̄ сакхила̄ силит̣т̣ха̄ метта̄йа дхурагата̄йа собхама̄на̄ хотха̄ти аттхо. еса̄ катха̄ мантана̄ удӣран̣а̄ буддха̄нам̣ ануса̄санӣ ова̄дада̄нам̣.

80. пама̄дам̣ т̣ха̄нанисаджджа̄дӣсу сативиппава̄сена вихаран̣ам̣ бхайато ‘‘ниббаттаниббаттат̣т̣ха̄несу дуккхитадурӯпааппаннапа̄ната̄дисам̣ваттанакам̣ апа̄йа̄дигаманан̃ча̄’’ти дисва̄ н̃атва̄, аппама̄дам̣ саббакирийа̄су сатийа̄ вихаран̣ам̣, кхемато вад̣д̣хито ‘‘нибба̄насампа̄пун̣ана’’нти дисва̄ паччаккхато н̃атва̄ ат̣т̣хан̇гикам̣ маггам̣ самма̄дит̣т̣хи самма̄сан̇каппо самма̄ва̄ча̄ самма̄камманто самма̄а̄джӣво самма̄ва̄йа̄мо самма̄сати самма̄сама̄дхӣти ат̣т̣хаавайавам̣ самма̄самбодхийа̄ маггам̣ адхигамӯпа̄йам̣ бха̄ветха вад̣д̣хетха манаси каротха, еса̄ катха̄ бха̄сана̄ удӣран̣а̄ буддха̄нуса̄санӣ буддха̄нам̣ анусит̣т̣хӣти аттхо.

81. сама̄гата̄ бахӯ буддха̄ти анекасатасахассасан̇кхйа̄ паччекабуддха̄ сама̄гата̄ ра̄сибхӯта̄, саббасо саббаппака̄рена араханта̄ ча кхӣн̣а̄сава̄ анекасатасахасса̄ сама̄гата̄ ра̄сибхӯта̄. тасма̄ те буддхе ча араханте ча вандама̄не вандана̄рахе намассатха ан̇гапаччан̇ганамакка̄рена намассатха вандатха.

82. евам̣ имина̄ майа̄ вуттаппака̄рена ачинтийа̄ чинтетум̣ асаккун̣еййа̄, буддха̄, буддхадхамма̄ти буддхехи десита̄ чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄на̄…пе… ат̣т̣хан̇гико магго, пан̃чаккхандха̄, хетупаччайо а̄рамман̣апаччайотиа̄дайо дхамма̄, буддха̄нам̣ ва̄ сабха̄ва̄ ачинтийа̄ чинтетум̣ асаккун̣еййа̄, ачинтийе чинта̄висайа̄тикканте пасанна̄нам̣ деваманусса̄нам̣ випа̄ко девамануссасампаттинибба̄насампаттисан̇кха̄то чинтетум̣ асаккун̣еййо сан̇кхйа̄тикканто хоти бхавати.

ити етта̄вата̄ ча йатха̄ аддха̄нага̄мино ‘‘маггам̣ но а̄чиккха̄’’ти пут̣т̣хена ‘‘ва̄мам̣ мун̃читва̄ даккхин̣ам̣ ган̣хатха̄’’ти вутте тена маггена га̄манигамара̄джадха̄нӣсу каттаббакиччам̣ нит̣т̣ха̄петва̄ пуна мун̃читена апарена ва̄мамаггена гата̄пи га̄манигама̄дӣсу каттаббакиччам̣ нит̣т̣ха̄пенти, евамева буддха̄пада̄нам̣ кусала̄пада̄навасена нит̣т̣ха̄петва̄ тадева акусала̄пада̄навасена виттха̄ретум̣ идам̣ пан̃хакаммам̣ –

‘‘дуккаран̃ча аббхаккха̄нам̣, аббхаккха̄нам̣ пуна̄парам̣;

аббхаккха̄нам̣ сила̄ведхо, сакалика̄пи ча ведана̄.

‘‘на̄л̣а̄гири саттаччхедо, сӣсадуккхам̣ йавакха̄данам̣;

пит̣т̣хидуккхаматӣса̄ро, име акусалака̄ран̣а̄’’ти.

аттха пат̣хамапан̃хе – дуккаранти чхаббасса̄ни дуккарака̄рика̄. атӣте кассапасамма̄самбуддхака̄ле бодхисатто джотипа̄ло на̄ма бра̄хман̣ама̄н̣аво хутва̄ ниббатто бра̄хман̣аджа̄тивасена са̄сане аппасанно тасса бхагавато пилотикакамманиссандена ‘‘кассапо бхагава̄’’ти сутва̄ ‘‘куто мун̣д̣акасса саман̣асса бодхи, бодхи парамадуллабха̄’’ти а̄ха. со тена камманиссандена анекаджа̄тисатесу нарака̄дидуккхаманубхавитва̄ тассева бхагавато анантарам̣ тенева ладдхабйа̄каран̣ена каммена джа̄тисам̣са̄рам̣ кхепетва̄ парийоса̄не вессантараттабха̄вам̣ патва̄ тато чуто туситабхаване ниббатто. девата̄йа̄чанена тато чавитва̄ сакйакуле ниббатто н̃а̄н̣асса парипа̄катта̄ сакаладжамбудӣпараджджам̣ паха̄йа анома̄надӣтӣре суниситена̄сина̄ самакут̣акесакала̄пам̣ чхиндитва̄ брахмуна̄ а̄нӣте иддхимайе каппасса сан̣т̣ха̄нака̄ле падумагаббхе ниббатте ат̣т̣ха париккха̄ре пат̣иггахетва̄ паббаджитва̄ бодхин̃а̄н̣адассанасса та̄ва апарипаккатта̄ буддхабха̄ва̄йа магга̄маггам̣ аджа̄нитва̄ чхаббасса̄ни урувеладжанападе ека̄ха̄раека̄лопаекапуггалаекамаггаека̄санабходжанавасена ат̣т̣хичамманаха̄русесам̣ ниммам̣сарудхирапетарӯпасадисасарӣро падха̄насутте (су. ни. 427 а̄дайо) вуттанайенева падха̄нам̣ маха̄вӣрийам̣ дуккарака̄рикам̣ ака̄си. со имам̣ дуккарака̄рикам̣ ‘‘самбодхийа̄ маггам̣ на хотӣ’’ти чинтетва̄ га̄манигамара̄джадха̄нӣсу пан̣ӣта̄ха̄рам̣ парибхун̃джитва̄ пӣн̣индрийо парипун̣н̣адваттим̣самаха̄пурисалаккхан̣о камена бодхиман̣д̣амупагантва̄ пан̃ча ма̄ре джинитва̄ буддхо джа̄тоти.

‘‘авача̄хам̣ джотипа̄ло, сугатам̣ кассапам̣ тада̄;

куто ну бодхи мун̣д̣асса, бодхи парамадуллабха̄.

‘‘тена каммавипа̄кена, ачарим̣ дуккарам̣ бахум̣;

чхаббасса̄нурувела̄йам̣, тато бодхимапа̄пун̣им̣.

‘‘на̄хам̣ етена маггена, па̄пун̣им̣ бодхимуттамам̣;

куммаггена гавесиссам̣, пуббакаммена ва̄рито.

‘‘пун̃н̃апа̄папариккхӣн̣о, саббасанта̄паваджджито;

асоко анупа̄йа̄со, нибба̄йиссамана̄саво’’ти. (апа. тхера 1.39.92-95);

дутийапан̃хе – аббхаккха̄нанти абхи аккха̄нам̣ парибха̄санам̣. атӣте кира бодхисатто суддакуле джа̄то апа̄кат̣о аппасиддхо муна̄л̣и на̄ма дхутто хутва̄ пат̣ивасати. тада̄ махиддхико маха̄нубха̄во сурабхи на̄ма паччекабуддхо кеначи каран̣ӣйена тасса самӣпат̣т̣ха̄нам̣ па̄пун̣и. со там̣ дисва̄ва ‘‘дуссӣло па̄падхаммо айам̣ саман̣о’’тиа̄дина̄ аббха̄чиккхи. со тена акусаланиссандена нарака̄дӣсу анекавассасахасса̄ни дуккхаманубхавитва̄ имасмим̣ паччхиматтабха̄ве йада̄ титтхийа̄ пат̣хаматарам̣ бхагавато туситабхаване васанасамайе ча па̄кат̣а̄ хутва̄ сакаладжанам̣ ван̃четва̄ два̄сат̣т̣хидит̣т̣хийо дӣпетва̄ вичаранти, тада̄ туситапура̄ чавитва̄ сакйара̄джакуле ниббаттитва̄ камена буддхо джа̄то. титтхийа̄ сӯрийуггамане кхаджджопанака̄ вийа вихатала̄бхасакка̄ра̄ бхагавати а̄гха̄там̣ бандхитва̄ вичаранти. тасмим̣ самайе ра̄джагахасет̣т̣хи ган̇га̄йа джа̄лам̣ бандхитва̄ кӣл̣анто раттачанданагхат̣икам̣ дисва̄ амха̄кам̣ гехе чандана̄ни бахӯни, имам̣ бхамам̣ а̄ропетва̄ тена бхамака̄рехи паттам̣ ликха̄петва̄ вел̣упарампара̄йа лаггетва̄ ‘‘йе имам̣ паттам̣ иддхийа̄ а̄гантва̄ ган̣ханти, тесам̣ бхаттико бхависса̄мӣ’’ти бхерим̣ чара̄песи.

тада̄ титтхийа̄ ‘‘нат̣т̣хамха̄ да̄ни нат̣т̣хамха̄ да̄нӣ’’ти мантетва̄ ниган̣т̣хо на̄т̣апутто сакапарисам̣ евама̄ха – ‘‘ахам̣ вел̣усамӣпам̣ гантва̄ а̄ка̄се уллан̇гана̄ка̄рам̣ кароми, ‘тумхе чхавада̄румайам̣ паттам̣ пат̣ичча ма̄ иддхим̣ каротха̄’ти мам̣ кхандхе гахетва̄ ва̄ретха̄’’ти, те татха̄ гантва̄ татха̄ акам̣су.

тада̄ пин̣д̣олабха̄радва̄джо ча моггалла̄но ча тига̄вуте селапаббатаматтхаке т̣хатва̄ пин̣д̣апа̄таган̣ханаттха̄йа чӣварам̣ па̄рупанта̄ там̣ кола̄халам̣ сун̣им̣су. тесу моггалла̄но пин̣д̣олабха̄радва̄джам̣ ‘‘твам̣ а̄ка̄сена гантва̄ там̣ паттам̣ ган̣ха̄хӣ’’ти а̄ха. со ‘‘бханте, тумхейева бхагавата̄ иддхиманта̄нам̣ аггат̣т̣ха̄не т̣хапита̄, тумхева ган̣хатха̄’’ти а̄ха. татха̄пи ‘‘майа̄ а̄н̣атто твамева ган̣ха̄хӣ’’ти а̄н̣атто аттана̄ т̣хитам̣ тига̄вутам̣ селапаббатам̣ па̄датале лаггетва̄ уккхалийа̄ пидха̄нам̣ вийа сакалара̄джагаханагарам̣ чха̄деси, тада̄ нагарава̄сино пхал̣икапаббате а̄вутам̣ раттасуттамива там̣ тхерам̣ пасситва̄ ‘‘бханте бха̄радва̄джа, амхе раккхатха̄’’ти уггхосайим̣су, бхӣта̄ суппа̄дӣни сӣсе акам̣су. тада̄ тхеро там̣ паббатам̣ т̣хитат̣т̣ха̄не виссаджджетва̄ иддхийа̄ гантва̄ там̣ паттам̣ аггахеси, тада̄ нагарава̄сино маха̄кола̄халамакам̣су.

бхагава̄ вел̣увана̄ра̄ме нисинно там̣ саддам̣ сутва̄ ‘‘ким̣ есо саддо’’ти а̄нандам̣ пуччхи. ‘‘бха̄радва̄джена, бханте, паттасса гахитатта̄ сантут̣т̣ха̄ нагарава̄сино уккут̣т̣хисаддамакам̣сӯ’’ти а̄ха. тада̄ бхагава̄ а̄йатим̣ парӯпава̄дамочанаттхам̣ там̣ паттам̣ а̄хара̄петва̄ бхеда̄петва̄ ан̃джанупаписанам̣ катва̄ бхиккхӯнам̣ да̄песи, да̄петва̄ ча пана ‘‘на, бхиккхаве, иддхивикуббана̄ ка̄табба̄, йо кареййа, а̄патти дуккат̣асса̄’’ти (чӯл̣ава. 252 тхокам̣ висадисам̣) сиккха̄падам̣ пан̃н̃а̄песи.

тато титтхийа̄ ‘‘саман̣ена кира готамена са̄вака̄нам̣ сиккха̄падам̣ пан̃н̃аттам̣, те джӣвитахетупи там̣ на̄тиккаманти, майам̣ иддхипа̄т̣иха̄рийам̣ карисса̄ма̄’’ти таттха таттха ра̄сибхӯта̄ кола̄халамакам̣су. атха ра̄джа̄ бимбиса̄ро там̣ сутва̄ бхагавато сантикам̣ гантва̄ вандитва̄ екамантам̣ нисинно бхагавантамевама̄ха – ‘‘титтхийа̄, бханте, ‘иддхипа̄т̣иха̄рийам̣ карисса̄ма̄’ти уггхосентӣ’’ти. ‘‘ахампи, маха̄ра̄джа, карисса̄мӣ’’ти. ‘‘нану, бханте, бхагавата̄ са̄вака̄нам̣ сиккха̄падам̣ пан̃н̃атта’’нти. ‘‘тамева, маха̄ра̄джа, пуччхисса̄ми, тавуййа̄не амбапхала̄дӣни кха̄данта̄нам̣ ‘еттако дан̣д̣о’ти дан̣д̣ам̣ т̣хапенто тава̄пи екато катва̄ т̣хапесӣ’’ти. ‘‘на майхам̣, бханте, дан̣д̣о’’ти. ‘‘евам̣, маха̄ра̄джа, на майхам̣ сиккха̄падам̣ пан̃н̃аттам̣ аттхӣ’’ти. ‘‘каттха, бханте, па̄т̣иха̄рийам̣ бхависсатӣ’’ти? ‘‘са̄ваттхийа̄ самӣпе кан̣д̣амбаруккхамӯле, маха̄ра̄джа̄’’ти. ‘‘са̄дху, бханте, там̣ пассисса̄ма̄’’ти. тато титтхийа̄ ‘‘кан̣д̣амбаруккхамӯле кира па̄т̣иха̄рийам̣ бхависсатӣ’’ти сутва̄ нагарасса са̄манта̄ амбаруккхе чхеда̄песум̣, на̄гара̄ маха̄ан̇ган̣ат̣т̣ха̄не ман̃ча̄тиман̃чам̣ ат̣т̣а̄дайо бандхим̣су, сакаладжамбудӣпава̄сино ра̄сибхӯта̄ пураттхимадиса̄йамева два̄дасайоджана̄ни пхаритва̄ ат̣т̣хам̣су. сесадиса̄супи таданурӯпена̄ка̄рена саннипатим̣су.

бхагава̄пи ка̄ле сампатте а̄са̄л̣хипун̣н̣ама̄сийам̣ па̄това каттаббакиччам̣ нит̣т̣ха̄петва̄ там̣ т̣ха̄нам̣ гантва̄ нисӣди. тасмим̣ кхан̣е кан̣д̣о на̄ма уййа̄напа̄ло кипилликапут̣е супаккам̣ амбапхалам̣ дисва̄ ‘‘сача̄хам̣ имам̣ ран̃н̃о дадеййам̣, каха̄пан̣а̄диса̄рам̣ лабхеййам̣, бхагавато упана̄мите пана идхалокапаралокесу сампатти бхависсатӣ’’ти бхагавато упана̄меси. бхагава̄ там̣ пат̣иггахетва̄ а̄нандаттхерам̣ а̄н̣а̄песи – ‘‘имам̣ пхалам̣ маддитва̄ па̄нам̣ дехӣ’’ти. тхеро татха̄ ака̄си. бхагава̄ амбарасам̣ пивитва̄ амбат̣т̣хим̣ уййа̄напа̄ласса датва̄ ‘‘имам̣ ропехӣ’’ти а̄ха. со ва̄лукам̣ вийӯхитва̄ там̣ ропеси, а̄нандаттхеро кун̣д̣ика̄йа удакам̣ а̄син̃чи. тасмим̣ кхан̣е амбан̇куро ут̣т̣хахитва̄ маха̄джанасса пассантассева са̄кха̄вит̣апапуппхапхалапаллавабхарито пан̃н̃а̄йиттха. патитам̣ амбапхалам̣ кха̄данта̄ сакаладжамбудӣпава̄сино кхайам̣ па̄петум̣ на̄саккхим̣су.

атха бхагава̄ пураттхимачаккава̄л̣ато йа̄ва паччхимачаккава̄л̣ам̣, та̄ва имасмим̣ чаккава̄л̣е маха̄мерумуддхани ратаначан̇камам̣ ма̄петва̄ анекапариса̄хи сӣхана̄дам̣ нада̄пенто дхаммападат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттанайена маха̄иддхипа̄т̣иха̄рийам̣ катва̄ титтхийе маддитва̄ те виппака̄рам̣ па̄петва̄ па̄т̣ихӣра̄васа̄не пуримабуддха̄чин̣н̣авасена та̄ватим̣сабхаванам̣ гантва̄ таттха вассам̣вут̣т̣хо нирантарам̣ тема̄сам̣ абхидхаммам̣ десетва̄ ма̄туппамукха̄нам̣ анекадевата̄нам̣ сота̄паттимагга̄дхигаманам̣ катва̄, вут̣т̣хавассо девороханам̣ катва̄ анекадевабрахмаган̣апаривуто сан̇кассапурадва̄рам̣ оруйха лока̄нуггахам̣ ака̄си. тада̄ бхагавато ла̄бхасакка̄ро джамбудӣпамаджджхоттхарама̄но пан̃чамаха̄ган̇га̄ вийа ахоси.

атха титтхийа̄ парихӣнала̄бхасакка̄ра̄ дуккхӣ думмана̄ паттаккхандха̄ адхомукха̄ нисӣдим̣су. тада̄ тесам̣ упа̄сика̄ чин̃чама̄н̣авика̄ на̄ма ативийа рӯпаггаппатта̄ те татха̄ нисинне дисва̄ ‘‘ким̣, бханте, евам̣дуккхӣ думмана̄ нисинна̄’’ти пуччхи. ‘‘ким̣ пана твам̣, бхагини, аппоссукка̄сӣ’’ти? ‘‘ким̣, бханте’’ти? ‘‘бхагини, саман̣асса готамасса уппа̄дака̄лато пат̣т̣ха̄йа майам̣ хатала̄бхасакка̄ра̄, нагарава̄сино амхе на кин̃чи ман̃н̃антӣ’’ти. ‘‘майа̄ еттха ким̣ ка̄табба’’нти? ‘‘тайа̄ саман̣асса готамасса аван̣н̣ам̣ уппа̄детум̣ ват̣т̣атӣ’’ти. са̄ ‘‘на майхам̣ бха̄ро’’ти ватва̄ таттха усса̄хам̣ каронтӣ вика̄ле джетаванавиха̄рам̣ гантва̄ титтхийа̄нам̣ упассайе васитва̄ па̄то нагарава̄сӣнам̣ гандха̄дӣни гахетва̄ бхагавантам̣ ванданаттха̄йа гаманасамайе джетавана̄ вийа никкханта̄, ‘‘каттха сайита̄’’ти пут̣т̣ха̄ ‘‘ким̣ тумха̄кам̣ мама сайитат̣т̣ха̄нена̄’’ти ватва̄ пакка̄ми. са̄ камена гаччханте ка̄ле пуччхита̄ ‘‘саман̣ена̄хам̣ готамена екагандхакут̣ийам̣ сайитва̄ никкханта̄’’ти а̄ха. там̣ ба̄лапутхуджджана̄ саддахим̣су, пан̣д̣ита̄ сота̄панна̄дайо на саддахим̣су. екадивасам̣ са̄ да̄руман̣д̣алам̣ ударе бандхитва̄ упари раттапат̣ам̣ паридахитва̄ гантва̄ сара̄джика̄йа париса̄йа дхаммадесанаттха̄йа нисиннам̣ бхагавантам̣ евама̄ха – ‘‘бхо саман̣а, твам̣ дхаммам̣ десеси, туйхам̣ пат̣ичча уппаннада̄ракагаббхинийа̄ майхам̣ ласун̣амарича̄дӣни на вича̄ресӣ’’ти? ‘‘татха̄бха̄вам̣, бхагини, тван̃чева паджа̄на̄си, ахан̃ча̄’’ти. са̄ ‘‘евамева метхунасам̣саггасамайам̣ двейева джа̄нанти, на ан̃н̃е’’ти а̄ха.

тасмим̣ кхан̣е саккасса пан̣д̣укамбаласила̄санам̣ ун̣ха̄ка̄рам̣ дассеси. сакко а̄вадждженто там̣ ка̄ран̣ам̣ н̃атва̄ две девапутте а̄н̣а̄песи – ‘‘тумхесу еко мӯсикаван̣н̣ам̣ ма̄петва̄ тасса̄ да̄руман̣д̣аласса бандханам̣ чхиндату, еко ва̄таман̣д̣алам̣ самут̣т̣ха̄петва̄ па̄рутапат̣ам̣ уддхам̣ кхипатӯ’’ти. те гантва̄ татха̄ акам̣су. да̄руман̣д̣алам̣ патама̄нам̣ тасса̄ па̄дапит̣т̣хим̣ бхинди. дхаммасабха̄йам̣ саннипатита̄ путхуджджана̄ саббе ‘‘аре, дут̣т̣хачори, твам̣ еварӯпасса локаттайаса̄мино еварӯпам̣ аббхаккха̄нам̣ ака̄сӣ’’ти ут̣т̣хахитва̄ екекамут̣т̣хипаха̄рам̣ датва̄ сабха̄йа нӣхарим̣су, дассана̄тикканта̄йа патхавӣ виварамада̄си. тасмим̣ кхан̣е авӣчито джа̄ла̄ ут̣т̣хахитва̄ куладаттикена раттакамбаленева там̣ аччха̄детва̄ авӣчимхи паккхипи, бхагавато ла̄бхасакка̄ро атирекатаро ахоси. тена вуттам̣ –

‘‘сабба̄бхибхусса буддхасса, нандо на̄ма̄си са̄вако;

там̣ аббхаккха̄йа нирайе, чирам̣ сам̣саритам̣ майа̄.

‘‘дасавассасахасса̄ни, нирайе сам̣сарим̣ чирам̣;

мануссабха̄вам̣ ладдха̄хам̣, аббхаккха̄нам̣ бахум̣ лабхим̣.

‘‘тена камма̄васесена, чин̃чама̄н̣авика̄ мамам̣;

аббха̄чиккхи абхӯтена, джанака̄йасса аггато’’ти. (апа. тхера 1.39.70-72);

татийапан̃хе – аббхаккха̄нанти абхи аккха̄нам̣ аккосанам̣. атӣте кира бодхисатто апа̄кат̣аджа̄тийам̣ уппанно муна̄л̣и на̄ма дхутто хутва̄ дуджджанасам̣саггабалена сурабхим̣ на̄ма паччекабуддхам̣ ‘‘дуссӣло па̄падхаммо айам̣ бхиккхӯ’’ти аккоси. со тена акусалена вачӣкаммена бахӯни вассасахасса̄ни нирайе паччитва̄ имасмим̣ паччхиматтабха̄ве дасапа̄рамита̄сам̣сиддхибалена буддхо джа̄то ла̄бхаггайасаггаппатто ахоси. пуна титтхийа̄ усса̄хаджа̄та̄ – ‘‘катхам̣ ну кхо саман̣асса готамасса айасам̣ уппа̄десса̄ма̄’’ти дуккхӣ думмана̄ нисӣдим̣су. тада̄ сундарӣ на̄мека̄ парибба̄джика̄ те упасан̇камитва̄ вандитва̄ т̣хита̄ тун̣хӣбхӯте кин̃чи аваданте дисва̄ ‘‘ким̣ майхам̣ досо’’ти пуччхи. ‘‘саман̣ена готамена амхе вихет̣хийама̄не твам̣ аппоссукка̄ вихариссаси, идам̣ тава досо’’ти. ‘‘евамахам̣ таттха ким̣ карисса̄мӣ’’ти? ‘‘твам̣ саман̣асса готамасса аван̣н̣ам̣ уппа̄детум̣ саккхиссасӣ’’ти? ‘‘саккхисса̄ми, аййа̄’’ти ватва̄ тато пат̣т̣ха̄йа вуттанайена дит̣т̣хадит̣т̣ха̄нам̣ ‘‘саман̣ена готамена екагандхакут̣ийам̣ сайитва̄ никкханта̄’’ти ватва̄ аккосати парибха̄сати. титтхийа̄пи ‘‘пассатха, бхо, саман̣асса готамасса камма’’нти аккосанти парибха̄санти. вуттан̃хетам̣ –

‘‘муна̄л̣и на̄махам̣ дхутто, пуббе ан̃н̃а̄су джа̄тису;

паччекабуддхам̣ сурабхим̣, аббха̄чиккхим̣ адӯсакам̣.

‘‘тена каммавипа̄кена, нирайе сам̣сарим̣ чирам̣;

бахӯ вассасахасса̄ни, дуккхам̣ ведеси веданам̣.

‘‘тена камма̄васесена, идха паччхимаке бхаве;

аббхаккха̄нам̣ майа̄ ладдхам̣, сундарика̄йа ка̄ран̣а̄’’ти. (апа. тхера 1.39.67-69);

чатуттхапан̃хе – аббхаккха̄нам̣ абхи висесена аккосанам̣ парибха̄санам̣. атӣте кира бодхисатто бра̄хман̣акуле уппанно бахуссуто бахӯхи саккато пӯджито та̄пасапаббаджджам̣ паббаджитва̄ химаванте ванамӯлапхала̄ха̄ро бахума̄н̣аве манте ва̄ченто ва̄сам̣ каппеси. еко пан̃ча̄бхин̃н̃а̄ат̣т̣хасама̄паттила̄бхӣ та̄пасо тасса сантикам̣ агама̄си. со там̣ дисва̄ва исса̄пакато там̣ адӯсакам̣ исим̣ ‘‘ка̄мабхогӣ кухако айам̣ исӣ’’ти аббха̄чиккхи, аттано сиссе ча а̄ха – ‘‘айам̣ иси еварӯпо ана̄ча̄рако’’ти. тепи татхева аккосим̣су парибха̄сим̣су. со тена акусалакаммавипа̄кена вассасахасса̄ни нирайе дуккхаманубхавитва̄ имасмим̣ паччхиматтабха̄ве буддхо хутва̄ ла̄бхаггайасаггаппатто а̄ка̄се пун̣н̣ачандо вийа па̄кат̣о джа̄то. татхева титтхийа̄ аббхаккха̄ненапи асантут̣т̣ха̄ пунапи сундарийа̄ аббхаккха̄нам̣ ка̄ретва̄ сура̄дхутте паккоса̄петва̄ лан̃джам̣ датва̄ ‘‘тумхе сундарим̣ ма̄ретва̄ джетаванадва̄расамӣпе ма̄ла̄качаварена чха̄детха̄’’ти а̄н̣а̄песум̣. те татха̄ карим̣су. тато титтхийа̄ ‘‘сундарим̣ на пасса̄ма̄’’ти ран̃н̃о а̄рочесум̣. ра̄джа̄ ‘‘парийесатха̄’’ти а̄ха. те аттана̄ па̄титат̣т̣ха̄нато гахетва̄ ман̃чакам̣ а̄ропетва̄ ран̃н̃о дассетва̄ ‘‘пассатха, бхо, саман̣асса готамасса са̄вака̄нам̣ камма’’нти бхагавато бхиккхусан̇гхасса ча сакаланагаре аван̣н̣ам̣ уггхосента̄ вичарим̣су. сундарим̣ а̄макасуса̄не ат̣т̣аке т̣хапесум̣. ра̄джа̄ ‘‘сундарима̄раке парийесатха̄’’ти а̄н̣а̄песи. тада̄ дхутта̄ сурам̣ пивитва̄ ‘‘твам̣ сундарим̣ ма̄реси, твам̣ ма̄ресӣ’’ти калахам̣ карим̣су. ра̄джапуриса̄ те дхутте гахетва̄ ран̃н̃о дассесум̣. ра̄джа̄ ‘‘ким̣, бхан̣е, тумхехи сундарӣ ма̄рита̄’’ти? ‘‘а̄ма, дева̄’’ти. ‘‘кехи а̄н̣атта̄’’ти? ‘‘титтхийехи, дева̄’’ти. ра̄джа̄ титтхийе а̄хара̄петва̄ бандха̄петва̄ ‘‘гаччхатха, бхан̣е, ‘буддхасса аван̣н̣аттха̄йа амхехи сайамева сундарӣ ма̄ра̄пита̄, бхагава̄ тасса са̄вака̄ ча ака̄рака̄’ти уггхосатха̄’’ти а̄ха. те татха̄ акам̣су. сакаланагарава̄сино никкан̇кха̄ ахесум̣. ра̄джа̄ титтхийе ча дхутте ча ма̄ра̄петва̄ чхад̣д̣а̄пети. тато бхагавато бхиййосоматта̄йа ла̄бхасакка̄ро вад̣д̣хи. тена вуттам̣ –

‘‘бра̄хман̣о сутава̄ а̄сим̣, ахам̣ саккатапӯджито;

маха̄ване пан̃часате, манте ва̄чеми ма̄н̣аве.

‘‘таттха̄гато иси бхӣмо, пан̃ча̄бхин̃н̃о махиддхико;

тан̃ча̄хам̣ а̄гатам̣ дисва̄, аббха̄чиккхим̣ адӯсакам̣.

‘‘татохам̣ авачам̣ сиссе, ка̄мабхогӣ айам̣ иси;

майхампи бха̄сама̄насса, анумодим̣су ма̄н̣ава̄.

‘‘тато ма̄н̣авака̄ саббе, бхиккхама̄нам̣ куле куле;

маха̄джанасса а̄хам̣су, ка̄мабхогӣ айам̣ иси.

‘‘тена каммавипа̄кена, пан̃чабхиккхусата̄ име;

аббхаккха̄нам̣ лабхум̣ саббе, сундарика̄йа ка̄ран̣а̄’’ти. (апа. тхера 1.39.73-77);

пан̃чаме пан̃хе – сила̄ведхоти а̄хатачитто силам̣ павиджджхи. атӣте кира бодхисатто ча канит̣т̣хабха̄та̄ ча екапитупутта̄ ахесум̣. те питу аччайена да̄се пат̣ичча калахам̣ каронта̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ вируддха̄ ахесум̣. бодхисатто аттано балавабха̄вена канит̣т̣хабха̄тарам̣ аджджхоттхаритва̄ тассупари па̄са̄н̣ам̣ павиджджхеси. со тена каммавипа̄кена нарака̄дӣсу анекавассасахасса̄ни дуккхаманубхавитва̄ имасмим̣ паччхиматтабха̄ве буддхо джа̄то. девадатто ра̄хулакума̄расса ма̄туло пуббе серива̄н̣иджака̄ле бодхисаттена саддхим̣ ва̄н̣иджо ахоси, те екам̣ пат̣т̣анага̄мам̣ патва̄ ‘‘твам̣ екавӣтхим̣ ган̣ха̄хи, ахампи екавӣтхим̣ ган̣ха̄мӣ’’ти двепи павит̣т̣ха̄. тесу девадаттасса павит̣т̣хавӣтхийам̣ джин̣н̣асет̣т̣хибхарийа̄ ча натта̄ ча двейева ахесум̣, тесам̣ махантам̣ суван̣н̣атха̄лакам̣ малаггахитам̣ бха̄джанантаре т̣хапитам̣ хоти, там̣ суван̣н̣атха̄лакабха̄вам̣ аджа̄нантӣ ‘‘имам̣ тха̄лакам̣ гахетва̄ пил̣андханам̣ детха̄’’ти а̄ха. со там̣ гахетва̄ сӯчийа̄ лекхам̣ кад̣д̣хитва̄ суван̣н̣атха̄лакабха̄вам̣ н̃атва̄ ‘‘тхокам̣ датва̄ ган̣хисса̄мӣ’’ти чинтетва̄ гато. атха бодхисаттам̣ два̄расамӣпам̣ а̄гатам̣ дисва̄ ‘‘натта̄, аййе, майхам̣ каччхапут̣ам̣ пил̣андханам̣ детха̄’’ти. са̄ там̣ паккоса̄петва̄ нисӣда̄петва̄ там̣ тха̄лакам̣ датва̄ ‘‘имам̣ гахетва̄ майхам̣ натта̄йа каччхапут̣ам̣ пил̣андханам̣ детха̄’’ти. бодхисатто там̣ гахетва̄ суван̣н̣атха̄лакабха̄вам̣ н̃атва̄ ‘‘тена ван̃чита̄’’ти н̃атва̄ аттано пасиббака̄йа т̣хапитаат̣т̣хакаха̄пан̣е авасесабхан̣д̣ан̃ча датва̄ каччхапут̣ам̣ пил̣андханам̣ кума̄рика̄йа хаттхе пил̣андха̄петва̄ агама̄си. со ва̄н̣иджо пуна̄гантва̄ пуччхи. ‘‘та̄та, твам̣ на ган̣хиттха, майхам̣ путто идан̃чидан̃ча датва̄ там̣ гахетва̄ гато’’ти. со там̣ сутва̄ва хадайена пха̄литена вийа дха̄витва̄ анубандхи. бодхисатто на̄вам̣ а̄руйха паккханди. со ‘‘тит̣т̣ха, ма̄ пала̄йи ма̄ пала̄йӣ’’ти ватва̄ ‘‘ниббаттаниббаттабхаве там̣ на̄сетум̣ саматтхо бхавеййа’’нти паттханам̣ ака̄си.

со паттхана̄васена анекесу джа̄тисатасахассесу ан̃н̃аман̃н̃ам̣ вихет̣хетва̄ имасмим̣ аттабха̄ве сакйакуле ниббаттитва̄ камена бхагавати саббан̃н̃утам̣ патва̄ ра̄джагахе вихаранте ануруддха̄дӣхи саддхим̣ бхагавато сантикам̣ гантва̄ паббаджитва̄ джха̄нала̄бхӣ хутва̄ па̄кат̣о бхагавантам̣ варам̣ йа̄чи – ‘‘бханте, саббо бхиккхусан̇гхо пин̣д̣апа̄тика̄дӣни тераса дхутан̇га̄ни сама̄дийату, сакало бхиккхусан̇гхо мама бха̄ро хотӯ’’ти. бхагава̄ на ануджа̄ни. девадатто верам̣ бандхитва̄ парихӣнаджджха̄но бхагавантам̣ ма̄ретука̄мо екадивасам̣ вебха̄рапаббатапа̄де т̣хитасса бхагавато упари т̣хито паббатакӯт̣ам̣ павиддхеси. бхагавато а̄нубха̄вена апаро паббатакӯт̣о там̣ патама̄нам̣ сампат̣иччхи. тесам̣ гхат̣т̣анена ут̣т̣хита̄ папат̣ика̄ а̄гантва̄ бхагавато па̄дапит̣т̣хийам̣ пахари. тена вуттам̣ –

‘‘вема̄тубха̄тарам̣ пуббе, дханахету ханим̣ ахам̣;

паккхипим̣ гиридуггасмим̣, сила̄йа ча апим̣сайим̣.

‘‘тена каммавипа̄кена, девадатто силам̣ кхипи;

ан̇гут̣т̣хам̣ пим̣сайӣ па̄де, мама па̄са̄н̣асаккхара̄’’ти. (апа. тхера 1.39.78-79);

чхат̣т̣хапан̃хе – сакалика̄ведхоти сакалика̄йа гхат̣т̣анам̣. атӣте кира бодхисатто екасмим̣ куле ниббатто дахарака̄ле маха̄вӣтхийам̣ кӣл̣ама̄но вӣтхийам̣ пин̣д̣а̄йа чарама̄нам̣ паччекабуддхам̣ дисва̄ ‘‘айам̣ мун̣д̣ако саман̣о кухим̣ гаччхатӣ’’ти па̄са̄н̣асакаликам̣ гахетва̄ тасса па̄дапит̣т̣хийам̣ кхипи. па̄дапит̣т̣хичаммам̣ чхиндитва̄ рухирам̣ никкхами. со тена па̄пакаммена анекавассасахасса̄ни нирайе маха̄дуккхам̣ анубхавитва̄ буддхабхӯтопи каммапилотикавасена па̄дапит̣т̣хийам̣ па̄са̄н̣асакаликагхат̣т̣анена рухируппа̄дам̣ лабхи. тена вуттам̣ –

‘‘пурехам̣ да̄рако хутва̄, кӣл̣ама̄но маха̄патхе;

паччекабуддхам̣ дисва̄на, магге сакаликам̣ кхипим̣.

‘‘тена каммавипа̄кена, идха паччхимаке бхаве;

вадхаттхам̣ мам̣ девадатто, абхима̄ре паййоджайӣ’’ти. (апа. тхера 1.39.80-81);

саттамапан̃хе – на̄л̣а̄гирӣти дханапа̄лако хаттхӣ ма̄ран̣аттха̄йа песито. атӣте кира бодхисатто хаттхигопако хутва̄ ниббатто хаттхим̣ а̄руйха вичарама̄но маха̄патхе паччекабуддхам̣ дисва̄ ‘‘куто а̄гаччхати айам̣ мун̣д̣ако’’ти а̄хатачитто кхиладжа̄то хаттхина̄ а̄са̄деси. со тена каммена апа̄йесу анекавассасахасса̄ни дуккхам̣ анубхавитва̄ паччхиматтабха̄ве буддхо джа̄то. девадатто аджа̄тасаттура̄джа̄нам̣ саха̄йам̣ катва̄ ‘‘твам̣, маха̄ра̄джа, питарам̣ гха̄тетва̄ ра̄джа̄ хохи, ахам̣ буддхам̣ ма̄ретва̄ буддхо бхависса̄мӣ’’ти сан̃н̃а̄петва̄ екадивасам̣ ран̃н̃о анун̃н̃а̄та̄йа хаттхиса̄лам̣ гантва̄ – ‘‘све тумхе на̄л̣а̄гирим̣ сол̣асасура̄гхат̣е па̄йетва̄ бхагавато пин̣д̣а̄йа чаран̣авела̄йам̣ песетха̄’’ти хаттхигопаке а̄н̣а̄песи. сакаланагарам̣ маха̄кола̄халам̣ ахоси, ‘‘буддхана̄гена хаттхина̄гасса йуддхам̣ пассисса̄ма̄’’ти убхато ра̄джавӣтхийам̣ ман̃ча̄тиман̃чам̣ бандхитва̄ па̄това саннипатим̣су. бхагава̄пи катасарӣрапат̣иджаггано бхиккхусан̇гхапаривуто ра̄джагахам̣ пин̣д̣а̄йа па̄виси. тасмим̣ кхан̣е вуттанийа̄менева на̄л̣а̄гирим̣ виссаджджесум̣. со вӣтхичаччара̄дайо видхаменто а̄гаччхати. тада̄ ека̄ иттхӣ да̄ракам̣ гахетва̄ вӣтхито вӣтхим̣ гаччхати, хаттхӣ там̣ иттхим̣ дисва̄ анубандхи. бхагава̄ ‘‘на̄л̣а̄гири, на там̣ ханаттха̄йа песито, идха̄гаччха̄хӣ’’ти а̄ха. со там̣ саддам̣ сутва̄ бхагаванта̄бхимукхо дха̄ви. бхагава̄ апарима̄н̣есу чаккава̄л̣есу анантасаттесу пхаран̣а̄рахам̣ меттам̣ екасмим̣йева на̄л̣а̄гиримхи пхари. со бхагавато метта̄йа пхут̣о ниббхайо хутва̄ бхагавато па̄дамӯле нипати. бхагава̄ тасса маттхаке хаттхам̣ т̣хапеси. тада̄ девабрахма̄дайо аччхарийаббхутаджа̄тачитта̄ пуппхапара̄га̄дӣхи пӯджесум̣. сакаланагаре джан̣н̣укаматта̄ дханара̄сайо ахесум̣. ра̄джа̄ ‘‘паччхимадва̄ре дхана̄ни нагарава̄сӣнам̣ хонту, пураттхимадва̄ре дхана̄ни ра̄джабхан̣д̣а̄га̄ре хонтӯ’’ти бхерим̣ чара̄песи. саббе татха̄ карим̣су. тада̄ на̄л̣а̄гири дханапа̄ло на̄ма ахоси. бхагава̄ вел̣увана̄ра̄мам̣ агама̄си. тена вуттам̣ –

‘‘хаттха̄рохо пуре а̄сим̣, паччекамунимуттамам̣;

пин̣д̣а̄йа вичарантам̣ там̣, а̄са̄десим̣ гадженахам̣.

‘‘тена каммавипа̄кена, бханто на̄л̣а̄гирӣ гаджо;

гириббадже пураваре, да̄рун̣о самупа̄гамӣ’’ти. (апа. тхера 1.39.82-83);

ат̣т̣хамапан̃хе – саттхаччхедоти саттхена ган̣д̣апха̄ланам̣ кут̣ха̄ра̄йа саттхена чхедо. атӣте кира бодхисатто паччантадесе ра̄джа̄ ахоси. со дуджджанасам̣саггавасена паччантадесе ва̄савасена ча дхутто са̄хасико екадивасам̣ кхаггахаттхо паттикова нагаре вичаранто нира̄пара̄дхе джане кхаггена пха̄ленто агама̄си. со тена па̄пакаммавипа̄кена бахӯни вассасахасса̄ни нирайе паччитва̄ тираччха̄на̄дӣсу дуккхаманубхавитва̄ пакка̄васесена паччхиматтабха̄ве буддхабхӯтопи хет̣т̣ха̄ вуттанайена девадаттена кхиттапа̄са̄н̣асаккхаликапаха̄рена ут̣т̣хитаган̣д̣о ахоси. джӣвако меттачиттена там̣ ган̣д̣ам̣ пха̄леси. веричиттасса девадаттасса рухируппа̄дакаммам̣ анантарикам̣ ахоси, меттачиттасса джӣвакасса ган̣д̣апха̄ланам̣ пун̃н̃амева ахоси. тена вуттам̣ –

‘‘ра̄джа̄хам̣ паттико а̄сим̣, саттийа̄ пурисе ханим̣;

тена каммавипа̄кена, нирайе паччисам̣ бхусам̣.

‘‘каммуно тасса сесена, ида̄ни сакалам̣ мама;

па̄де чхавим̣ пакаппеси, на хи каммам̣ винассатӣ’’ти. (апа. тхера 1.39.84-85);

наваме пан̃хе – ‘‘сӣсадуккханти сӣса̄ба̄дхо сӣсаведана̄. атӣте кира бодхисатто кеват̣т̣ага̄ме кеват̣т̣о хутва̄ ниббатти. со екадивасам̣ кеват̣т̣апурисехи саддхим̣ маччхама̄ран̣ат̣т̣ха̄нам̣ гантва̄ маччхе ма̄ренте дисва̄ таттха соманассам̣ уппа̄деси, сахагата̄пи татхева соманассам̣ уппа̄дайим̣су. со тена акусалакаммена чатура̄па̄йе дуккхаманубхавитва̄ имасмим̣ паччхиматтабха̄ве техи пурисехи саддхим̣ сакйара̄джакуле ниббаттитва̄ камена буддхаттам̣ паттопи сайам̣ сӣса̄ба̄дхам̣ паччанубхоси. те ча сакйара̄джа̄но дхаммападат̣т̣хакатха̄йам̣ (дха. па. ат̣т̣ха. 1.вид̣ад̣ӯбхаваттху) вуттанайена вид̣ад̣ӯбхасан̇га̄ме саббе вина̄сам̣ па̄пун̣им̣су. тена вуттам̣ –

‘‘ахам̣ кеват̣т̣ага̄масмим̣, ахум̣ кеват̣т̣ада̄рако;

маччхаке гха̄тите дисва̄, джанайим̣ соманассакам̣.

‘‘тена каммавипа̄кена, сӣсадуккхам̣ ахӯ мама;

саббе сакка̄ ча хан̃н̃им̣су, йада̄ хани вит̣ат̣ӯбхо’’ти. (апа. тхера 1.39.86-87);

дасамапан̃хе – йавакха̄дананти веран̃джа̄йам̣ йаватан̣д̣улакха̄данам̣. атӣте кира бодхисатто ан̃н̃атарасмим̣ куле ниббатто джа̄тивасена ча андхаба̄лабха̄вена ча пхуссасса бхагавато са̄ваке мадхураннапа̄не са̄либходжана̄дайо ча бхун̃джама̄не дисва̄ ‘‘аре мун̣д̣акасаман̣а̄, йавам̣ кха̄датха, ма̄ са̄либходжанам̣ бхун̃джатха̄’’ти аккоси. со тена акусалакаммавипа̄кена анекавассасахасса̄ни чатура̄па̄йе дуккхаманубхавитва̄ имасмим̣ паччхиматтабха̄ве камена буддхаттам̣ патва̄ локасан̇гахам̣ каронто га̄манигамара̄джадха̄нӣсу чаритва̄ екасмим̣ самайе веран̃джабра̄хман̣ага̄масамӣпе са̄кха̄вит̣апасампаннам̣ пучимандаруккхамӯлам̣ па̄пун̣и. веран̃джабра̄хман̣о бхагавантам̣ упасан̇камитва̄ анекапарийа̄йена бхагавантам̣ джинитум̣ асакконто сота̄панно хутва̄ ‘‘бханте, идхева вассам̣ упагантум̣ ват̣т̣атӣ’’ти а̄рочеси. бхагава̄ тун̣хӣбха̄вена адхива̄сеси. атха пунадивасато пат̣т̣ха̄йа ма̄ро па̄пима̄ сакалаверан̃джабра̄хман̣ага̄мава̄сӣнам̣ ма̄ра̄ват̣т̣анам̣ ака̄си. пин̣д̣а̄йа павит̣т̣хасса бхагавато ма̄ра̄ват̣т̣анавасена екопи кат̣аччхубхиккха̄маттам̣ да̄та̄ на̄хоси. бхагава̄ туччхапаттова бхиккхусан̇гхапаривуто пуна̄ган̃чхи. тасмим̣ евам̣ а̄гате таттхева нивут̣т̣ха̄ ассава̄н̣иджа̄ там̣ дивасам̣ да̄нам̣ датва̄ тато пат̣т̣ха̄йа бхагавантам̣ пан̃часатабхиккхупарива̄рам̣ нимантетва̄ пан̃чаннам̣ ассасата̄нам̣ бхаттато вибха̄гам̣ катва̄ йавам̣ кот̣т̣етва̄ бхиккхӯнам̣ паттесу паккхипим̣су. сакаласса сахассачаккава̄л̣адевата̄ суджа̄та̄йа па̄йа̄сапачанадивасе вийа диббоджам̣ паккхипим̣су. бхагава̄ парибхун̃джи, евам̣ тема̄сам̣ йавам̣ парибхун̃джи. тема̄саччайена ма̄ра̄ват̣т̣ане вигате пава̄ран̣а̄дивасе веран̃джо бра̄хман̣о саритва̄ маха̄сам̣вегаппатто буддхаппамукхасса бхиккхусан̇гхасса маха̄да̄нам̣ датва̄ вандитва̄ кхама̄песи. тена вуттам̣ –

‘‘пхуссасса̄хам̣ па̄вачане, са̄ваке парибха̄сайим̣;

йавам̣ кха̄датха бхун̃джатха, ма̄ ча бхун̃джатха са̄лайо.

‘‘тена каммавипа̄кена, тема̄сам̣ кха̄дитам̣ йавам̣;