6. па̄са̄дикасуттаван̣н̣ана̄
ниган̣т̣хана̄т̣апуттака̄лан̇кирийаван̣н̣ана̄
164. евам̣ ме сутанти па̄са̄дикасуттам̣. татра̄йаманутта̄нападаван̣н̣ана̄ – ведхан̃н̃а̄ на̄ма сакйа̄ти дханумхи катасиккха̄ ведхан̃н̃ана̄мака̄ еке сакйа̄. тесам̣ амбаване па̄са̄дети тесам̣ амбаване сиппам̣ угган̣хаттха̄йа като дӣгхапа̄са̄до аттхи, таттха вихарати. адхуна̄ ка̄лан̇катоти сампати ка̄лан̇като. дведхикаджа̄та̄ти дведжджхаджа̄та̄, двебха̄га̄ джа̄та̄. бхан̣д̣ана̄дӣсу бхан̣д̣анам̣ пуббабха̄гакалахо, там̣ дан̣д̣а̄да̄на̄дивасена пан̣н̣аттивӣтиккамавасена ча вад̣д̣хитам̣ калахо. ‘‘на твам̣ имам̣ дхаммавинайам̣ а̄джа̄на̄сӣ’’тиа̄дина̄ найена вируддхавачанам̣ вива̄до. витуданта̄ти виджджханта̄. сахитам̣ мети мама вачанам̣ аттхасан̃хитам̣. адхичин̣н̣ам̣ те випара̄ваттанти йам̣ тава адхичин̣н̣ам̣ чирака̄ла̄севанавасена пагун̣ам̣, там̣ мама ва̄дам̣ а̄гамма ниваттам̣. а̄ропито те ва̄доти туйхам̣ упари майа̄ досо а̄ропито. чара ва̄даппамоккха̄йа̄ти бхаттапут̣ам̣ а̄да̄йа там̣ там̣ упасан̇камитва̄ ва̄даппамоккхаттха̄йа уттари парийесама̄но вичара. ниббет̣хехи ва̄ти атха ва̄ майа̄ а̄ропитадосато атта̄нам̣ мочехи. саче пахосӣти саче саккоси. вадхойева̄ти маран̣амева. на̄т̣апуттийесӯти на̄т̣апуттасса антева̄сикесу. ниббиннарӯпа̄ти уккан̣т̣хитасабха̄ва̄ абхива̄дана̄дӣнипи на каронти. вираттарӯпа̄ти вигатапема̄. пат̣ива̄нарӯпа̄ти тесам̣ саккаччакирийато ниваттанасабха̄ва̄. йатха̄ танти йатха̄ дураккха̄та̄дисабха̄ве дхаммавинайе ниббиннавираттаппат̣ива̄нарӯпехи бхавитаббам̣, татхева джа̄та̄ти аттхо. дураккха̄тети дуккатхите. дуппаведитети дувин̃н̃а̄пите. анупасамасам̣ваттаникети ра̄га̄дӣнам̣ упасамам̣ ка̄тум̣ асаматтхе. бхиннатхӯпети бхиндаппатит̣т̣хе. еттха хи на̄т̣апуттова несам̣ патит̣т̣хат̣т̣хена тхӯпо. со пана бхинно мато. тена вуттам̣ ‘‘бхиннатхӯпе’’ти. аппат̣исаран̣ети тассева абха̄вена пат̣исаран̣авирахите.
нану ча̄йам̣ на̄т̣апутто на̄л̣андава̄сико, со касма̄ па̄ва̄йам̣ ка̄лан̇катоти? со кира упа̄лина̄ гахапатина̄ пат̣ивиддхасаччена дасахи га̄тха̄хи бха̄сите буддхагун̣е сутва̄ ун̣хам̣ лохитам̣ чхад̣д̣еси. атха нам̣ апха̄сукам̣ гахетва̄ па̄вам̣ агамам̣су. со таттха ка̄ламака̄си. ка̄лам̣ курума̄но ча чинтеси – ‘‘мама ладдхи аниййа̄ника̄ са̄равирахита̄, майам̣ та̄ва нат̣т̣ха̄, авасесаджанопи ма̄ апа̄йапӯрако ахоси, саче пана̄хам̣ ‘мама са̄санам̣ аниййа̄ника’нти ваккха̄ми, на саддахиссанти, йам̣нӯна̄хам̣ двепи джане на еканӣха̄рена угган̣ха̄пеййам̣, те мамаччайена ан̃н̃аман̃н̃ам̣ вивадиссанти, саттха̄ там̣ вива̄дам̣ пат̣ичча екам̣ дхаммакатхам̣ катхессати, тато те са̄санасса махантабха̄вам̣ джа̄ниссантӣ’’ти.
атха нам̣ еко антева̄сико упасан̇камитва̄ а̄ха – ‘‘бханте тумхе дуббала̄, майхампи имасмим̣ дхамме са̄рам̣ а̄чиккхатха, а̄чарийаппама̄н̣а’’нти. ‘‘а̄вусо, твам̣ мамаччайена сассатанти ган̣хеййа̄сӣ’’ти. апаропи упасан̇ками, там̣ уччхедам̣ ган̣ха̄песи. евам̣ двепи джане екаладдхике акатва̄ бахӯ на̄на̄нӣха̄рена угган̣ха̄петва̄ ка̄ламака̄си. те тасса сарӣракиччам̣ катва̄ саннипатитва̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ пуччхим̣су – ‘‘касса̄вусо, а̄чарийо са̄рам̣ а̄чиккхӣ’’ти? еко ут̣т̣хахитва̄ майханти а̄ха. ким̣ а̄чиккхӣти? сассатанти. апаро там̣ пат̣иба̄хитва̄ ‘‘майхам̣ са̄рам̣ а̄чиккхӣ’’ти а̄ха. евам̣ саббе ‘‘майхам̣ са̄рам̣ а̄чиккхи, ахам̣ джет̣т̣хако’’ти ан̃н̃аман̃н̃ам̣ вива̄дам̣ вад̣д̣хетва̄ аккосе чева парибха̄се ча хаттхапа̄даппаха̄ра̄дӣни ча паваттетва̄ екамаггена две агаччханта̄ на̄на̄диса̄су паккамим̣су.
165. атха кхо чундо саман̣уддесоти айам̣ тхеро дхаммасена̄патисса канит̣т̣хабха̄тико. там̣ бхиккхӯ анупасампаннака̄ле ‘‘чундо саман̣уддесо’’ти самуда̄чаритва̄ тхерака̄лепи татхева самуда̄чарим̣су. тена вуттам̣ – ‘‘чундо саман̣уддесо’’ти.
‘‘па̄ва̄йам̣ вассам̣вут̣т̣хо йена са̄мага̄мо, йена̄йасма̄ а̄нандо тенупасан̇камӣ’’ти касма̄ упасан̇ками? на̄т̣апутте кира ка̄лан̇кате джамбудӣпе манусса̄ таттха таттха катхам̣ паваттайим̣су ‘‘ниган̣т̣хо на̄т̣апутто еко саттха̄ти пан̃н̃а̄йиттха, тасса ка̄лан̇кирийа̄йа са̄вака̄нам̣ еварӯпо вива̄до джа̄то. саман̣о пана готамо джамбудӣпе чандо вийа сӯрийо вийа ча па̄кат̣о, са̄вака̄писса па̄кат̣а̄йева. кӣдисо ну кхо саман̣е готаме париниббуте са̄вака̄нам̣ вива̄до бхависсатӣ’’ти. тхеро там̣ катхам̣ сутва̄ чинтеси – ‘‘имам̣ катхам̣ гахетва̄ дасабаласса а̄рочесса̄ми, саттха̄ етам̣ ат̣т̣хуппаттим̣ катва̄ екам̣ десанам̣ катхессатӣ’’ти. со никкхамитва̄ йена са̄мага̄мо, йена̄йасма̄ а̄нандо тенупасан̇ками.
са̄мага̄моти са̄ма̄ка̄нам̣ уссаннатта̄ тасса га̄масса на̄мам̣. йена̄йасма̄ а̄нандоти уджумева бхагавато сантикам̣ агантва̄ йенасса упаджджха̄йо а̄йасма̄ а̄нандо тенупасан̇ками.
буддхака̄ле кира са̄рипуттаттхеро ча а̄нандаттхеро ча ан̃н̃аман̃н̃ам̣ мама̄йим̣су. са̄рипуттаттхеро ‘‘майа̄ ка̄таббам̣ саттху упат̣т̣ха̄нам̣ каротӣ’’ти а̄нандаттхерам̣ мама̄йи. а̄нандаттхеро ‘‘бхагавато са̄вака̄нам̣ агго’’ти са̄рипуттаттхерам̣ мама̄йи. кулада̄раке ча пабба̄джетва̄ са̄рипуттаттхерасса сантике упаджджхам̣ ган̣ха̄песи. са̄рипуттаттхеропи татхева ака̄си. евам̣ екамекена аттано паттачӣварам̣ датва̄ пабба̄джетва̄ упаджджхам̣ ган̣ха̄пита̄ни пан̃ча пан̃ча бхиккхусата̄ни ахесум̣. а̄йасма̄ а̄нандо пан̣ӣта̄ни чӣвара̄дӣнипи лабхитва̄ тхерасса ада̄си.
дхаммаратанапӯджа̄
еко кира бра̄хман̣о чинтеси – ‘‘буддхаратанасса ча сан̇гхаратанасса ча пӯджа̄ пан̃н̃а̄йати, катхам̣ ну кхо дхаммаратанам̣ пӯджитам̣ хотӣ’’ти? со бхагавантам̣ упасан̇камитва̄ етаматтхам̣ пуччхи. бхагава̄ а̄ха – ‘‘сачепи бра̄хман̣а дхаммаратанам̣ пӯджетука̄мо, екам̣ бахуссутам̣ пӯджехӣ’’ти. бахуссутам̣, бханте, а̄чиккхатха̄ти. бхиккхусан̇гхам̣ пуччха̄ти. со бхиккхусан̇гхам̣ упасан̇камитва̄ ‘‘бахуссутам̣, бханте, а̄чиккхатха̄’’ти а̄ха. а̄нандаттхеро бра̄хман̣а̄ти. бра̄хман̣о тхерам̣ сахассаггханикена тичӣварена пӯджеси. тхеро там̣ гахетва̄ бхагавато сантикам̣ агама̄си. бхагава̄ ‘‘куто, а̄нанда, ладдха’’нти а̄ха? екена, бханте, бра̄хман̣ена диннам̣, идам̣ пана̄хам̣ а̄йасмато са̄рипуттасса да̄тука̄моти. дехи, а̄нанда̄ти. ча̄рикам̣ пакканто бхантети. а̄гатака̄ле дехӣти, сиккха̄падам̣ бханте, пан̃н̃аттанти. када̄ пана са̄рипутто а̄гамиссатӣти? даса̄хаматтена бхантети. ‘‘ануджа̄на̄ми, а̄нанда, даса̄хапарамам̣ атирекачӣварам̣ никкхипиту’’нти сиккха̄падам̣ пан̃н̃а̄песи.
са̄рипуттаттхеропи татхева йам̣кин̃чи мана̄пам̣ лабхати, там̣ а̄нандаттхерасса дети. со имампи аттано канит̣т̣хабха̄тикам̣ тхерассева саддхивиха̄рикам̣ ада̄си. тена вуттам̣ – ‘‘йенасса упаджджха̄йо а̄йасма̄ а̄нандо тенупасан̇камӣ’’ти. евам̣ кирасса ахоси – ‘‘упаджджха̄йо ме маха̄пан̃н̃о, со имам̣ катхам̣ саттху а̄рочессати, атха саттха̄ таданурӯпам̣ дхаммам̣ десессатӣ’’ти. катха̄па̄бхатанти катха̄йа мӯлам̣. мӯлан̃хи ‘‘па̄бхата’’нти вуччати. йатха̄ха –
‘‘аппакена̄пи медха̄вӣ, па̄бхатена вичаккхан̣о;
самут̣т̣ха̄пети атта̄нам̣, ан̣ум̣ аггим̣ва сандхама’’нти. (джа̄. 1.1.4);
бхагавантам̣ дассана̄йа̄ти бхагавантам̣ дассанаттха̄йа. ким̣ пана̄нена бхагава̄ на дит̣т̣хапубботи? но на дит̣т̣хапуббо. айан̃хи а̄йасма̄ дива̄ нава ва̄ре, раттим̣ нава ва̄рети ека̄хам̣ ат̣т̣ха̄раса ва̄ре упат̣т̣ха̄намева гаччхати. дивасасса пана сатава̄рам̣ ва̄ сахассава̄рам̣ ва̄ гантука̄мо сама̄нопи на ака̄ран̣а̄ гаччхати, екам̣ пан̃худдха̄рам̣ гахетва̄ва гаччхати. со там̣ дивасам̣ тена катха̄па̄бхатена гантука̄мо евама̄ха.
асамма̄самбуддхаппаведитадхаммавинайаван̣н̣ана̄
166. еван̃хетам̣, чунда, хотӣти бхагава̄ а̄нандаттхерена а̄рочитепи йасма̄ на а̄нандаттхеро имисса̄ катха̄йа са̄мико, чундаттхеро пана са̄мико. сова тасса̄ а̄димаджджхапарийоса̄нам̣ джа̄на̄ти. тасма̄ бхагава̄ тена саддхим̣ катхенто ‘‘еван̃хетам̣, чунда, хотӣ’’тиа̄дима̄ха. тассаттхо – чунда еван̃хетам̣ хоти дураккха̄та̄дисабха̄ве дхаммавинайе са̄вака̄ дведхикаджа̄та̄ бхан̣д̣ана̄дӣни катва̄ мукхасаттӣхи витуданта̄ вихаранти.
ида̄ни йасма̄ аниййа̄никаса̄саненева ниййа̄никаса̄санам̣ па̄кат̣ам̣ хоти, тасма̄ а̄дито аниййа̄никаса̄санамева дассенто идха чунда саттха̄ ча хоти асамма̄самбуддхотиа̄дима̄ха. таттха воккамма ча тамха̄ дхамма̄ ваттатӣти на нирантарам̣ пӯрети, оккамитва̄ оккамитва̄ антарантарам̣ катва̄ ваттатӣти аттхо. тасса те, а̄вусо, ла̄бха̄ти тасса туйхам̣ ете дхамма̄нудхаммаппат̣ипаттиа̄дайо ла̄бха̄. суладдханти мануссаттампи те суладдхам̣. татха̄ пат̣ипаджджатӯти евам̣ пат̣ипаджджату. йатха̄ те саттха̄ра̄ дхаммо деситоти йена те а̄ка̄рена саттха̄ра̄ дхаммо катхито. йо ча сама̄дапетӣти йо ча а̄чарийо сама̄дапети. йан̃ча сама̄дапетӣти йам̣ антева̄сим̣ сама̄дапети. йо ча сама̄дапитоти йо ча евам̣ сама̄дапито антева̄сико. йатха̄ а̄чарийена сама̄дапитам̣, татхаттха̄йа пат̣ипаджджати. саббе тети тайопи те. еттха хи а̄чарийо сама̄дапитатта̄ апун̃н̃ам̣ пасавати, сама̄диннантева̄сико сама̄диннатта̄, пат̣ипаннако пат̣ипаннатта̄. тена вуттам̣ – ‘‘саббе те бахум̣ апун̃н̃ам̣ пасавантӣ’’ти. етенупа̄йена саббава̄ресу аттхо ведитаббо.
167. апичеттха н̃а̄йаппат̣ипанноти ка̄ран̣аппат̣ипанно. н̃а̄йама̄ра̄дхессатӣти ка̄ран̣ам̣ ниппха̄дессати. вӣрийам̣ а̄рабхатӣти аттано дуккханиббаттакам̣ вӣрийам̣ кароти. вуттан̃хетам̣ ‘‘дураккха̄те, бхиккхаве, дхаммавинайе йо а̄раддхавӣрийо, со дуккхам̣ вихарати. йо кусӣто, со сукхам̣ вихаратӣ’’ти (а. ни. 1.318).
самма̄самбуддхаппаведитадхаммавинайа̄диван̣н̣ана̄
168. евам̣ аниййа̄никаса̄санам̣ дассетва̄ ида̄ни ниййа̄никаса̄санам̣ дассенто идха пана, чунда, саттха̄ ча хоти самма̄самбуддхотиа̄дима̄ха. таттха ниййа̄никоти маггаттха̄йа пхалаттха̄йа ча ниййа̄ти.
169. вӣрийам̣ а̄рабхатӣти аттано сукханиппха̄дакам̣ вӣрийам̣ а̄рабхати. вуттан̃хетам̣ ‘‘сва̄ккха̄те, бхиккхаве, дхаммавинайе йо кусӣто, со дуккхам̣ вихарати. йо а̄раддхавӣрийо, со сукхам̣ вихаратӣ’’ти (а. ни. 1.319).
170. ити бхагава̄ ниййа̄никаса̄сане самма̄пат̣ипаннасса кулапуттасса пасам̣сам̣ дассетва̄ пуна десанам̣ вад̣д̣хенто идха, чунда, саттха̄ ча локе удапа̄дӣтиа̄дима̄ха. таттха авин̃н̃а̄питаттха̄ти абодхитаттха̄. саббасан̇га̄хападакатанти саббасан̇гахападехи катам̣, саббасан̇га̄хикам̣ катам̣ на хотӣти аттхо. ‘‘саббасан̇га̄хападагата’’нтипи па̄т̣хо, на саббасан̇га̄хападесу гатам̣, на екасан̇гахаджа̄танти аттхо. саппа̄т̣ихӣракатанти ниййа̄никам̣. йа̄ва девамануссехӣти девалокато йа̄ва мануссалока̄ суппака̄ситам̣. анутаппо хотӣти анута̄пакаро хоти. саттха̄ ча но локети идам̣ тесам̣ анута̄пака̄радассанаттхам̣ вуттам̣. на̄нутаппо хотӣти саттха̄рам̣ а̄гамма са̄вакехи йам̣ паттаббам̣, тасса паттатта̄ анута̄пакаро на хоти.
172. тхероти тхиро тхерака̄ракехи дхаммехи саманна̄гато. ‘‘раттан̃н̃ӯ’’тиа̄дӣни вуттаттха̄нева. етехи че пӣти етехи хет̣т̣ха̄ вуттехи.
173. паттайогаккхема̄ти чатӯхи йогехи кхематта̄ арахаттам̣ идха йогаккхемам̣ на̄ма, там̣ патта̄ти аттхо. алам̣ самаккха̄тум̣ саддхаммасса̄ти саммукха̄ гахитатта̄ асса саддхаммам̣ самма̄ а̄чиккхитум̣ саматтха̄.
174. брахмача̄риноти брахмачарийава̄сам̣ васама̄на̄ арийаса̄вака̄. ка̄мабхогиноти гихисота̄панна̄. ‘‘иддхан̃чева̄’’тиа̄дӣни маха̄паринибба̄не виттха̄рита̄нева. ла̄бхаггайасаггапаттанти ла̄бхагган̃чева йасагган̃ча паттам̣.
175. санти кхо пана ме, чунда, етарахи тхера̄ бхиккхӯ са̄вака̄ти са̄рипуттамоггалла̄на̄дайо тхера̄. бхиккхунийоти кхема̄тхерӣуппалаван̣н̣атхерӣа̄дайо. упа̄сака̄ са̄вака̄ гихӣ ода̄таваттхавасана̄ брахмача̄риноти читтагахапатихаттхакаа̄л̣авака̄дайо. ка̄мабхогиноти чӯл̣аана̄тхапин̣д̣икамаха̄ана̄тхапин̣д̣ика̄дайо. брахмача̄ринийоти нандама̄та̄дайо. ка̄мабхогинийоти кхуджджуттара̄дайо.
176. сабба̄ка̄расампаннанти саббака̄ран̣асампаннам̣. идамева танти идамева брахмачарийам̣, имамева дхаммам̣ самма̄ хетуна̄ найена вадама̄но вадеййа. удака̄ссуданти удако судам̣. пассам̣ на пассатӣти пассанто на пассати. со кира имам̣ пан̃хам̣ маха̄джанам̣ пуччхи. техи ‘‘на джа̄на̄ма, а̄чарийа, катхехи но’’ти вутто со а̄ха – ‘‘гамбхӣро айам̣ пан̃хо а̄ха̄расаппа̄йе сати тхокам̣ чинтетва̄ сакка̄ катхету’’нти. тато техи чатта̄ро ма̄се маха̄сакка̄ре кате там̣ пан̃хам̣ катхенто кин̃ча пассам̣ на пассатӣтиа̄дима̄ха. таттха са̄дхуниситасса̄ти сут̣т̣хуниситасса тикхин̣асса, суниситакхурасса кира талам̣ пан̃н̃а̄йати, дха̄ра̄ на пан̃н̃а̄йатӣти айаметтха аттхо.
сан̇га̄йитаббадхамма̄диван̣н̣ана̄
177. сан̇гамма сама̄гамма̄ти сан̇гантва̄ сама̄гантва̄. аттхена аттхам̣, бйан̃джанена бйан̃джананти аттхена саха аттхам̣, бйан̃джаненапи саха бйан̃джанам̣ сама̄нентехӣти аттхо. сан̇га̄йитаббанти ва̄четаббам̣ саджджха̄йитаббам̣. йатхайидам̣ брахмачарийанти йатха̄ идам̣ сакалам̣ са̄санабрахмачарийам̣.
178. татра чети татра сан̇гхамаджджхе, тасса ва̄ бха̄сите. аттхан̃чева миччха̄ ган̣ха̄ти, бйан̃джана̄ни ча миччха̄ ропетӣти ‘‘чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄на̄’’ти еттха а̄рамман̣ам̣ ‘‘сатипат̣т̣ха̄на’’нти аттхам̣ ган̣ха̄ти. ‘‘сатипат̣т̣ха̄на̄нӣ’’ти бйан̃джанам̣ ропети. имасса ну кхо, а̄вусо, аттхасса̄ти ‘‘сатийева сатипат̣т̣ха̄на’’нти. аттхасса ‘‘чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄на̄’’ти ким̣ ну кхо има̄ни бйан̃джана̄ни, уда̄ху чатта̄ри сатипат̣т̣ха̄на̄нӣ’’ти ета̄ни ва̄ бйан̃джана̄ни. катама̄ни опа̄йикатара̄нӣти имасса аттхасса катама̄ни бйан̃джана̄ни упапаннатара̄ни аллӣнатара̄ни. имесан̃ча бйан̃джана̄нанти ‘‘чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄на̄’’ти бйан̃джана̄нам̣ ‘‘сатийева сатипат̣т̣ха̄на’’нти ким̣ ну кхо айам̣ аттхо, уда̄ху ‘‘а̄рамман̣ам̣ сатипат̣т̣ха̄на’’нти есо аттхоти? имасса кхо, а̄вусо, аттхасса̄ти ‘‘а̄рамман̣ам̣ сатипат̣т̣ха̄на’’нти имасса аттхасса. йа̄ чева ета̄нӣти йа̄ни чева ета̄ни майа̄ вутта̄ни. йа̄ чева есоти йо чева еса майа̄ вутто. со нева усса̄детабботи тумхехи та̄ва самма̄ аттхе ча самма̄ бйан̃джане ча т̣ха̄таббам̣. со пана нева усса̄детаббо, на апаса̄детаббо. сан̃н̃а̄петабботи джа̄на̄петаббо. тасса ча аттхасса̄ти ‘‘сатийева сатипат̣т̣ха̄на’’нти аттхасса ча. тесан̃ча бйан̃джана̄нанти ‘‘сатипат̣т̣ха̄на̄’’ти бйан̃джана̄нам̣. нисантийа̄ти ниса̄манаттхам̣ дха̄ран̣аттхам̣. имина̄ найена саббава̄ресу аттхо ведитаббо.
181. та̄дисанти тумха̄дисам̣. аттхупетанти аттхена упетам̣ аттхасса вин̃н̃а̄та̄рам̣. бйан̃джанупетанти бйан̃джанехи упетам̣ бйан̃джана̄нам̣ вин̃н̃а̄та̄рам̣. евам̣ етам̣ бхиккхум̣ пасам̣сатха. есо хи бхиккху на тумха̄кам̣ са̄вако на̄ма, буддхо на̄ма еса чунда̄ти. ити бхагава̄ бахуссутам̣ бхиккхум̣ аттано т̣ха̄не т̣хапеси.
паччайа̄нун̃н̃а̄така̄ран̣а̄диван̣н̣ана̄
182. ида̄ни татопи уттаритарам̣ десанам̣ вад̣д̣хенто на во ахам̣, чунда̄тиа̄дима̄ха. таттха дит̣т̣хадхаммика̄ а̄сава̄ на̄ма идхалоке паччайахету уппаджджанака̄ а̄сава̄. сампара̄йика̄ а̄сава̄ на̄ма паралоке бхан̣д̣анахету уппаджджанака̄ а̄сава̄. сам̣вара̄йа̄ти йатха̄ те на пависанти, евам̣ пидахана̄йа. пат̣игха̄та̄йа̄ти мӯлагха̄тена пат̣иханана̄йа. алам̣ во там̣ йа̄вадева сӣтасса пат̣игха̄та̄йа̄ти там̣ тумха̄кам̣ сӣтасса пат̣игха̄та̄йа саматтхам̣. идам̣ вуттам̣ хоти, йам̣ во майа̄ чӣварам̣ анун̃н̃а̄там̣, там̣ па̄рупитва̄ даппам̣ ва̄ ма̄нам̣ ва̄ курума̄на̄ вихариссатха̄ти на анун̃н̃а̄там̣, там̣ пана па̄рупитва̄ сӣтаппат̣игха̄та̄дӣни катва̄ сукхам̣ саман̣адхаммам̣ йонисо манасика̄рам̣ кариссатха̄ти анун̃н̃а̄там̣. йатха̄ ча чӣварам̣, евам̣ пин̣д̣апа̄та̄дайопи. анупадасам̣ван̣н̣ана̄ панеттха висуддхимагге вуттанайенева ведитабба̄.
сукхаллика̄нуйога̄диван̣н̣ана̄
183. сукхаллика̄нуйоганти сукхаллийана̄нуйогам̣, сукхасевана̄дхимуттанти аттхо. сукхетӣти сукхитам̣ кароти. пӣн̣етӣти пӣн̣итам̣ тхӯлам̣ кароти.
186. ат̣т̣хитадхамма̄ти нат̣т̣хитасабха̄ва̄. дживха̄ но аттхӣти йам̣ йам̣ иччханти, там̣ там̣ катхенти, када̄чи маггам̣ катхенти, када̄чи пхалам̣ када̄чи нибба̄нанти адхиппа̄йо. джа̄ната̄ти саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ена джа̄нантена. пассата̄ти пан̃чахи чаккхӯхи пассантена. гамбхӣранемоти гамбхӣрабхӯмим̣ анупавит̣т̣хо. суникха̄тоти сут̣т̣ху никха̄то. евамева кхо, а̄вусоти евам̣ кхӣн̣а̄саво абхаббо нава т̣ха̄на̄ни аджджха̄чаритум̣. тасмим̣ анаджджха̄ча̄ро ачало асампаведхӣ. таттха сан̃чичча па̄н̣ам̣ джӣвита̄ воропана̄дӣсу сота̄панна̄дайопи абхабба̄. саннидхика̄ракам̣ ка̄ме парибхун̃джитунти ваттхука̄ме ча килесака̄ме ча саннидхим̣ катва̄ парибхун̃джитум̣. сеййатха̄пи пуббе ага̄рикабхӯтоти йатха̄ пуббе гихибхӯто парибхун̃джати, евам̣ парибхун̃джитум̣ абхаббо.
пан̃хабйа̄каран̣аван̣н̣ана̄
187. ага̄рамаджджхе васанта̄ хи сота̄панна̄дайо йа̄ваджӣвам̣ гихибйан̃джанена тит̣т̣ханти. кхӣн̣а̄саво пана арахаттам̣ патва̄ва мануссабхӯто паринибба̄ти ва̄ паббаджати ва̄. ча̄тумаха̄ра̄джика̄дӣсу ка̄ма̄вачарадевесу мухуттампи на тит̣т̣хати. касма̄? вивекат̣т̣ха̄насса абха̄ва̄. бхуммадеваттабха̄ве пана т̣хито арахаттам̣ патва̄пи тит̣т̣хати. тасса васена айам̣ пан̃хо а̄гато. бхиннадосатта̄ панасса бхиккхубха̄во ведитаббо. атӣраканти атӣрам̣ апариччхедам̣ махантам̣. но ча кхо ана̄гатанти ана̄гатам̣ пана аддха̄нам̣ а̄раббха евам̣ на пан̃н̃апети, атӣтамева ман̃н̃е саман̣о готамо джа̄на̄ти, на ана̄гатам̣. татха̄ хисса атӣте ад̣д̣хачхат̣т̣хасатаджа̄така̄нуссаран̣ам̣ пан̃н̃а̄йати. ана̄гате евам̣ бахум̣ ануссаран̣ам̣ на пан̃н̃а̄йатӣти имаматтхам̣ ман̃н̃ама̄на̄ евам̣ вадеййум̣. тайидам̣ ким̣ сӯти ана̄гате апан̃н̃а̄панам̣ ким̣ ну кхо? катхам̣сӯти кена ну кхо ка̄ран̣ена аджа̄нантойева ну кхо ана̄гатам̣ на̄нуссарати, анануссаритука̄мата̄йа на̄нуссаратӣти. ан̃н̃авихитакена н̃а̄н̣адассанена̄ти паччаккхам̣ вийа катва̄ дассанасаматтхата̄йа дассанабхӯтена н̃а̄н̣ена ан̃н̃аттхавихитакена н̃а̄н̣ена ан̃н̃ам̣ а̄раббха паваттена, ан̃н̃авихитакам̣ ан̃н̃ам̣ а̄раббха паваттама̄нам̣ н̃а̄н̣адассанам̣ сан̇га̄хетаббам̣ пан̃н̃а̄петаббам̣ ман̃н̃анти. те хи чарато ча тит̣т̣хато ча суттасса ча джа̄гарасса ча сататам̣ самитам̣ н̃а̄н̣адассанам̣ паччупат̣т̣хитам̣ ман̃н̃анти, та̄дисан̃ча н̃а̄н̣ам̣ на̄ма наттхи. тасма̄ йатхарива ба̄ла̄ абйатта̄, евам̣ ман̃н̃антӣти ведитаббо.
сата̄нуса̄рӣти пуббенива̄са̄нуссатисампайуттакам̣. йа̄ватакам̣ а̄кан̇кхатӣти йаттакам̣ н̃а̄тум̣ иччхати, таттакам̣ джа̄нисса̄мӣти н̃а̄н̣ам̣ песеси. атхасса дуббалапаттапут̣е паккхандана̄ра̄чо вийа аппат̣ихатам̣ анива̄ритам̣ н̃а̄н̣ам̣ гаччхати, тена йа̄ватакам̣ а̄кан̇кхати та̄ватакам̣ ануссарати. бодхиджанти бодхимӯле джа̄там̣. н̃а̄н̣ам̣ уппаджджатӣти чатумагган̃а̄н̣ам̣ уппаджджати. айамантима̄ джа̄тӣти тена н̃а̄н̣ена джа̄тимӯласса пахӣнатта̄ пуна айамантима̄ джа̄ти. наттхида̄ни пунаббхавоти апарампи н̃а̄н̣ам̣ уппаджджати. анаттхасам̣хитанти на идхалокаттхам̣ ва̄ паралокаттхам̣ ва̄ нисситам̣. на там̣ татха̄гато бйа̄каротӣти там̣ бха̄ратайуддхасӣта̄харан̣асадисам̣ аниййа̄никакатхам̣ татха̄гато на катхети. бхӯтам̣ таччхам̣ анаттхасам̣хитанти ра̄джакатха̄дитираччха̄накатхам̣. ка̄лан̃н̃ӯ татха̄гато хотӣти ка̄лам̣ джа̄на̄ти. сахетукам̣ сака̄ран̣ам̣ катва̄ йуттапаттака̄лейева катхети.
188. тасма̄ татха̄гатоти вуччатӣти йатха̄ йатха̄ гадитаббам̣, татха̄ татхева гаданато дака̄расса така̄рам̣ катва̄ татха̄гатоти вуччатӣти аттхо. дит̣т̣ханти рӯпа̄йатанам̣. сутанти садда̄йатанам̣. мутанти мутва̄ патва̄ гахетаббато гандха̄йатанам̣ раса̄йатанам̣ пхот̣т̣хабба̄йатанам̣. вин̃н̃а̄танти сукхадуккха̄дидхамма̄йатанам̣. паттанти парийеситва̄ ва̄ апарийеситва̄ ва̄ паттам̣. парийеситанти паттам̣ ва̄ апаттам̣ ва̄ парийеситам̣. анувичаритам̣ манаса̄ти читтена анусан̃чаритам̣. ‘‘татха̄гатена абхисамбуддха’’нти имина̄ етам̣ дассети, йан̃хи апарима̄н̣а̄су локадха̄тӯсу имасса садевакасса локасса нӣлам̣ пӣтакантиа̄ди рӯпа̄рамман̣ам̣ чаккхудва̄ре а̄па̄тхама̄гаччхати, ‘‘айам̣ сатто имасмим̣ кхан̣е имам̣ на̄ма рӯпа̄рамман̣ам̣ дисва̄ сумано ва̄ думмано ва̄ маджджхатто ва̄ джа̄то’’ти саббам̣ там̣ татха̄гатасса евам̣ абхисамбуддхам̣. татха̄ йам̣ апарима̄н̣а̄су локадха̄тӯсу имасса садевакасса локасса бхерисаддо мудин̇гасаддотиа̄ди садда̄рамман̣ам̣ сотадва̄ре а̄па̄тхама̄гаччхати. мӯлагандхо тачагандхотиа̄ди гандха̄рамман̣ам̣ гха̄надва̄ре а̄па̄тхама̄гаччхати. мӯларасо кхандхарасотиа̄ди раса̄рамман̣ам̣ дживха̄два̄ре а̄па̄тхама̄гаччхати. каккхал̣ам̣ мудукантиа̄ди патхавӣдха̄тутеджодха̄тува̄йодха̄тубхедам̣ пхот̣т̣хабба̄рамман̣ам̣ ка̄йадва̄ре а̄па̄тхама̄гаччхати. ‘‘айам̣ сатто имасмим̣ кхан̣е имам̣ на̄ма пхот̣т̣хабба̄рамман̣ам̣ пхуситва̄ сумано ва̄ думмано ва̄ маджджхатто ва̄ джа̄то’’ти саббам̣ там̣ татха̄гатасса евам̣ абхисамбуддхам̣. татха̄ йам̣ апарима̄н̣а̄су локадха̄тӯсу имасса садевакасса локасса сукхадуккха̄дибхедам̣ дхамма̄рамман̣ам̣ манодва̄расса а̄па̄тхама̄гаччхати, ‘‘айам̣ сатто имасмим̣ кхан̣е идам̣ на̄ма дхамма̄рамман̣ам̣ виджа̄нитва̄ сумано ва̄ думмано ва̄ маджджхатто ва̄ джа̄то’’ти саббам̣ там̣ татха̄гатасса евам̣ абхисамбуддхам̣.
йан̃хи, чунда, имесам̣ сатта̄нам̣ дит̣т̣хам̣ сутам̣ мутам̣ вин̃н̃а̄там̣ таттха татха̄гатена адит̣т̣хам̣ ва̄ асутам̣ ва̄ амутам̣ ва̄ авин̃н̃а̄там̣ ва̄ наттхи. имасса маха̄джанасса парийеситва̄ паттампи аттхи, парийеситва̄ аппаттампи аттхи. апарийеситва̄ паттампи аттхи, апарийеситва̄ аппаттампи аттхи. саббампи там̣ татха̄гатасса аппаттам̣ на̄ма наттхи, н̃а̄н̣ена асаччхикатам̣ на̄ма. ‘‘тасма̄ татха̄гатоти вуччатӣ’’ти. йам̣ йатха̄ локена гатам̣ тасса татхева гататта̄ ‘‘татха̄гато’’ти вуччати. па̄л̣ийам̣ пана абхисамбуддханти вуттам̣, там̣ гатасаддена екаттхам̣. имина̄ найена саббава̄ресу ‘‘татха̄гато’’ти нигаманасса аттхо ведитаббо, тасса йутти брахмаджа̄ле татха̄гатасаддавиттха̄ре вутта̄йева.
абйа̄катат̣т̣ха̄наван̣н̣ана̄
189. евам̣ аттано асаматам̣ ануттаратам̣ саббан̃н̃утам̣ дхаммара̄джабха̄вам̣ катхетва̄ ида̄ни ‘‘путхусаман̣абра̄хман̣а̄нам̣ ладдхӣсу майа̄ ан̃н̃а̄там̣ адит̣т̣хам̣ на̄ма наттхи, саббам̣ мама н̃а̄н̣асса антойева париваттатӣ’’ти сӣхана̄дам̣ наданто т̣ха̄нам̣ кхо панетам̣, чунда, виджджатӣтиа̄дима̄ха. таттха татха̄гатоти сатто. на хетам̣, а̄вусо, аттхасам̣хитанти идхалокапаралокааттхасам̣хитам̣ на хоти. на ча дхаммасам̣хитанти навалокуттарадхамманисситам̣ на хоти. на а̄дибрахмачарийаканти сиккхаттайасан̇гахитасса сакаласа̄санабрахмачарийасса а̄дибхӯтам̣ на хоти.
190. идам̣ дуккханти кхотиа̄дӣсу тан̣хам̣ т̣хапетва̄ авасеса̄ тебхуммака̄ дхамма̄ идам̣ дуккханти бйа̄катам̣. тассева дуккхасса пабха̄вика̄ джаника̄ тан̣ха̄ дуккхасамудайоти бйа̄катам̣. убхиннам̣ аппаватти дуккханиродхоти бйа̄катам̣. дуккхапариджа̄нано самудайападжахано ниродхасаччхикаран̣о арийамагго дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄ти бйа̄катам̣. ‘‘етан̃хи, а̄вусо, аттхасам̣хита’’нтиа̄дӣсу етам̣ идхалокапаралокааттханисситам̣ навалокуттарадхамманисситам̣ сакаласа̄санабрахмачарийасса а̄ди падха̄нам̣ пуббан̇гаманти айаматтхо.
пуббантасахагатадит̣т̣хиниссайаван̣н̣ана̄
191. ида̄ни йам̣ там̣ майа̄ на бйа̄катам̣, там̣ аджа̄нантена на бйа̄катанти ма̄ евам̣ сан̃н̃амакам̣су. джа̄нантова ахам̣ евам̣ ‘‘етасмим̣ бйа̄катепи аттхо наттхӣ’’ти на бйа̄карим̣. йам̣ пана йатха̄ бйа̄ка̄таббам̣, там̣ майа̄ бйа̄катамева̄ти сӣхана̄дам̣ наданто пуна йепи те, чунда̄тиа̄дима̄ха. таттха дит̣т̣хийова дит̣т̣хиниссайа̄, дит̣т̣хинисситака̄ дит̣т̣хигатика̄ти аттхо. идамева саччанти идамева дассанам̣ саччам̣. могхаман̃н̃анти ан̃н̃есам̣ вачанам̣ могхам̣. асайам̣ка̄роти асайам̣ като.
192. татра̄ти тесу саман̣абра̄хман̣есу. аттхи ну кхо идам̣ а̄вусо вуччатӣти, а̄вусо, йам̣ тумхехи сассато атта̄ ча локо ча̄ти вуччати, идаматтхи ну кхо уда̄ху наттхӣти евамахам̣ те пуччха̄мӣти аттхо. йан̃ча кхо те евама̄хам̣сӯти йам̣ пана те ‘‘идамева саччам̣ могхаман̃н̃а’’нти ваданти, там̣ тесам̣ на̄нуджа̄на̄ми. пан̃н̃аттийа̄ти дит̣т̣хипан̃н̃аттийа̄. самасаманти самена н̃а̄н̣ена самам̣. йадидам̣ адхипан̃н̃аттӣти йа̄ айам̣ адхипан̃н̃атти на̄ма. еттха ахамева бхиййо уттаритаро на майа̄ само аттхи. таттха йан̃ча вуттам̣ ‘‘пан̃н̃аттийа̄ти йан̃ча адхипан̃н̃аттӣ’’ти убхайаметам̣ аттхато екам̣. бхедато хи пан̃н̃атти адхипан̃н̃аттӣти двайам̣ хоти. таттха пан̃н̃атти на̄ма дит̣т̣хипан̃н̃атти. адхипан̃н̃атти на̄ма кхандхапан̃н̃атти дха̄тупан̃н̃атти а̄йатанапан̃н̃атти индрийапан̃н̃атти саччапан̃н̃атти пуггалапан̃н̃аттӣти евам̣ вутта̄ чха пан̃н̃аттийо. идха пана пан̃н̃аттийа̄ти еттха̄пи пан̃н̃атти чева адхипан̃н̃атти ча адхиппета̄, адхипан̃н̃аттӣти еттха̄пи. бхагава̄ хи пан̃н̃аттийа̄пи ануттаро, адхипан̃н̃аттийа̄пи ануттаро. тена̄ха – ‘‘ахамева таттха бхиййо йадидам̣ адхипан̃н̃аттӣ’’ти.
196. паха̄на̄йа̄ти паджаханаттхам̣. саматиккама̄йа̄ти тассева вевачанам̣. десита̄ти катхита̄. пан̃н̃атта̄ти т̣хапита̄. сатипат̣т̣ха̄набха̄вана̄йа хи гханавиниббхогам̣ катва̄ саббадхаммесу йа̄тха̄вато дит̣т̣хесу ‘‘суддхасан̇кха̄рапун̃джойам̣ найидха саттӯпалаббхатӣ’’ти саннит̣т̣ха̄нато саббадит̣т̣хиниссайа̄нам̣ паха̄нам̣ хотӣти. тена вуттам̣. дит̣т̣хиниссайа̄нам̣ паха̄на̄йа саматиккама̄йа евам̣ майа̄ име чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄на̄ десита̄ пан̃н̃атта̄’’ти. сесам̣ саббаттха утта̄наттхамева̄ти.
суман̇галавила̄синийа̄ дӣгханика̄йат̣т̣хакатха̄йа
па̄са̄дикасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.