намо тасса бхагавато арахато самма̄самбуддхасса
дӣгханика̄йе
па̄тхикаваггат̣т̣хакатха̄
1. па̄тхикасуттаван̣н̣ана̄
сунаккхаттаваттхуван̣н̣ана̄
1. евам̣ ме сутам̣…пе… маллесу вихаратӣти па̄тхикасуттам̣. татра̄йам̣ апуббападаван̣н̣ана̄. маллесу вихаратӣти малла̄ на̄ма джа̄нападино ра̄джакума̄ра̄, тесам̣ нива̄со екопи джанападо рул̣хӣсаддена ‘‘малла̄’’ти вуччати, тасмим̣ маллесу джанападе. ‘‘анупийам̣ на̄ма малла̄нам̣ нигамо’’ти анупийанти евам̣на̄мако малла̄нам̣ джанападасса еко нигамо, там̣ гочарага̄мам̣ катва̄ екасмим̣ чха̄йӯдакасампанне ванасан̣д̣е вихаратӣти аттхо. анопийантипи па̄т̣хо. па̄висӣти павит̣т̣хо. бхагава̄ пана на та̄ва павит̣т̣хо, пависисса̄мӣти никкхантатта̄ пана па̄висӣти вутто. йатха̄ ким̣, йатха̄ ‘‘га̄мам̣ гамисса̄мӣ’’ти никкханто пурисо там̣ га̄мам̣ апаттопи ‘‘кухим̣ иттханна̄мо’’ти вутте ‘‘га̄мам̣ гато’’ти вуччати, евам̣. етадахосӣти га̄масамӣпе т̣хатва̄ сӯрийам̣ олокентасса етадахоси. атиппаго кхоти ативийа паго кхо, на та̄ва кулесу йа̄губхаттам̣ нит̣т̣хитанти. ким̣ пана бхагава̄ ка̄лам̣ аджа̄нитва̄ никкхантоти? на аджа̄нитва̄. паччӯсака̄лейева хи бхагава̄ н̃а̄н̣аджа̄лам̣ паттхаритва̄ локам̣ волокенто н̃а̄н̣аджа̄ласса анто павит̣т̣хам̣ бхаггаваготтам̣ чханнапарибба̄джакам̣ дисва̄ ‘‘аджджа̄хам̣ имасса парибба̄джакасса майа̄ пуббе катака̄ран̣ам̣ сама̄харитва̄ дхаммам̣ катхесса̄ми, са̄ дхаммакатха̄ асса майи паса̄даппат̣ила̄бхавасена сапхала̄ бхависсатӣ’’ти н̃атва̄ва парибба̄джака̄ра̄мам̣ пависитука̄мо атиппагова никкхами. тасма̄ таттха пависитука̄мата̄йа евам̣ читтам̣ уппа̄деси.
2. етадавоча̄ти бхагавантам̣ дисва̄ ма̄натхаддхатам̣ акатва̄ саттха̄рам̣ паччуггантва̄ етам̣ ету кхо, бхантетиа̄дикам̣ вачанам̣ авоча. имам̣ парийа̄йанти имам̣ ва̄рам̣, аджджа имам̣ а̄гаманава̄ранти аттхо. ким̣ пана бхагава̄ пуббепи таттха гатапубботи? на гатапуббо, локасамуда̄ча̄равасена пана евама̄ха. локийа̄ хи чирассам̣ а̄гатампи ана̄гатапуббампи мана̄паджа̄тикам̣ а̄гатам̣ дисва̄ ‘‘куто бхавам̣ а̄гато, чирассам̣ бхавам̣ а̄гато, катхам̣ те идха̄гаманамагго н̃а̄то, ким̣ маггамӯл̣хосӣ’’тиа̄дӣни ваданти. тасма̄ айампи локасамуда̄ча̄равасена евама̄ха̄ти ведитаббо. идама̄сананти аттано нисинна̄санам̣ паппхот̣етва̄ сампа̄детва̄ дадама̄но евама̄ха. сунаккхатто личчхавипуттоти сунаккхатто на̄ма личчхавира̄джапутто. со кира тасса гихисаха̄йо хоти, ка̄лена ка̄лам̣ тасса сантикам̣ гаччхати. паччаккха̄тоти ‘‘паччаккха̄ми да̄на̄хам̣, бханте, бхагавантам̣ на да̄на̄хам̣, бханте, бхагавантам̣ уддисса вихарисса̄мӣ’’ти евам̣ пат̣иаккха̄то ниссат̣т̣хо париччатто.
3. бхагавантам̣ уддисса̄ти бхагава̄ ме саттха̄ ‘‘бхагавато ахам̣ ова̄дам̣ пат̣икаромӣ’’ти евам̣ ападиситва̄. ко санто кам̣ пачча̄чиккхасӣти йа̄чако ва̄ йа̄читакам̣ пачча̄чиккхеййа, йа̄читако ва̄ йа̄чакам̣. твам̣ пана нева йа̄чако на йа̄читако, евам̣ санте, могхапуриса, ко санто ко сама̄но кам̣ пачча̄чиккхасӣти дассети. пасса могхапуриса̄ти пасса туччхапуриса. йа̄ван̃ча те идам̣ апараддханти йаттакам̣ идам̣ тава апараддхам̣, йаттако те апара̄дхо таттако досоти ева̄хам̣ бхаггава тасса досам̣ а̄ропесинти дассети.
4. уттаримануссадхамма̄ти пан̃часӣладасасӣласан̇кха̄та̄ мануссадхамма̄уттари. иддхипа̄т̣иха̄рийанти иддхибхӯтам̣ па̄т̣иха̄рийам̣. кате ва̄ти катамхи ва̄. йассаттха̄йа̄ти йасса дуккхаккхайасса аттха̄йа. со ниййа̄ти таккарасса̄ти со дхаммо таккарасса йатха̄ майа̄ дхаммо десито, татха̄ ка̄ракасса самма̄ пат̣ипаннасса пуггаласса саббават̣т̣адуккхаккхайа̄йа аматанибба̄насаччхикирийа̄йа гаччхати, на гаччхати, сам̣ваттати, на сам̣ваттатӣти пуччхати. татра сунаккхатта̄ти тасмим̣ сунаккхатта майа̄ десите дхамме таккарасса самма̄ дуккхаккхайа̄йа сам̣ваттама̄не ким̣ уттаримануссадхамма̄ иддхипа̄т̣иха̄рийам̣ катам̣ кариссати, ко тена катена аттхо. тасмин̃хи катепи акатепи мама са̄санасса париха̄ни наттхи, деваманусса̄нан̃хи аматанибба̄насампа̄панаттха̄йа ахам̣ па̄рамийо пӯресим̣, на па̄т̣иха̄рийакаран̣аттха̄йа̄ти па̄т̣иха̄рийасса нираттхакатам̣ дассетва̄ ‘‘пасса, могхапуриса̄’’ти дутийам̣ досам̣ а̄ропеси.
5. агган̃н̃анти локапан̃н̃аттим̣. ‘‘идам̣ на̄ма локасса агга’’нти евам̣ джа̄нитаббампи аггам̣ марийа̄дам̣ на там̣ пан̃н̃апетӣти вадати. сесаметтха анантарава̄да̄нуса̄ренева ведитаббам̣.
6. анекапарийа̄йена кхоти идам̣ касма̄ а̄раддхам̣. сунаккхатто кира ‘‘бхагавато гун̣ам̣ маккхесса̄ми, ‘‘досам̣ пан̃н̃апесса̄мӣ’’ти еттакам̣ виппалапитва̄ бхагавато катхам̣ сун̣анто аппатит̣т̣хо нираво ат̣т̣ха̄си.
атха бхагава̄ – ‘‘сунаккхатта, евам̣ твам̣ маккхибха̄ве т̣хито сайамева гарахам̣ па̄пун̣иссасӣ’’ти маккхибха̄ве а̄дӣнавадассанаттхам̣ анекапарийа̄йена̄тиа̄дима̄ха. таттха анекапарийа̄йена̄ти анекака̄ран̣ена. ваджджига̄мети ваджджира̄джа̄нам̣ га̄ме, веса̄лӣнагаре но висахӣти на̄саккхи. со ависахантоти со сунаккхатто йасса пуббе тин̣н̣ам̣ ратана̄нам̣ ван̣н̣ам̣ катхентасса мукхам̣ наппахоти, со да̄ни тенева мукхена аван̣н̣ам̣ катхети, аддха̄ ависаханто асакконто брахмачарийам̣ чаритум̣ аттано ба̄лата̄йа аван̣н̣ам̣ катхетва̄ хӣна̄йа̄ватто. буддхо пана субуддхова, дхаммо сва̄ккха̄това, сан̇гхо суппат̣ипаннова. евам̣ тӣн̣и ратана̄ни тхомента̄ манусса̄ туйхева досам̣ дассессантӣти. ити кхо тети евам̣ кхо те, сунаккхатта, ватта̄ро бхависсанти. тато евам̣ досе уппанне саттха̄ атӣта̄на̄гате аппат̣ихатан̃а̄н̣о, майхам̣ евам̣ досо уппаджджиссатӣти джа̄нантопи пуретарам̣ на катхесӣти ваттум̣ на лаччхасӣти дассети. апаккамева̄ти апаккамийева, апакканто ва̄ чутоти аттхо. йатха̄ там̣ а̄па̄йикоти йатха̄ апа̄йе ниббаттана̄рахо сатто апаккамеййа, евамева апаккамӣти аттхо.
кораккхаттийаваттхуван̣н̣ана̄
7. екамида̄ханти имина̄ ким̣ дассети? идам̣ суттам̣ двӣхи падехи а̄баддхам̣ иддхипа̄т̣иха̄рийам̣ на каротӣти ча агган̃н̃ам̣ на пан̃н̃апетӣти ча. таттха ‘‘агган̃н̃ам̣ на пан̃н̃апетӣ’’ти идам̣ падам̣ суттапарийоса̄не дассессати. ‘‘па̄т̣иха̄рийам̣ на каротӣ’’ти имасса пана падасса анусандхидассанавасена айам̣ десана̄ а̄раддха̄.
таттха екамида̄ханти екасмим̣ ахам̣. самайанти самайе, екасмим̣ ка̄ле аханти аттхо. тхӯлӯсӯти тхӯлӯ на̄ма джанападо, таттха вихара̄ми. уттарака̄ на̄ма̄ти иттхилин̇гавасена уттарака̄ти евам̣на̄мако тхӯлӯнам̣ джанападасса нигамо, там̣ нигамам̣ гочарага̄мам̣ катва̄ти аттхо. ачелоти нагго. кораккхаттийоти антован̇капа̄до кхаттийо. куккураватикоти сама̄диннакуккуравато сунакхо вийа гха̄йитва̄ кха̄дати, уддханантаре нипаджджати, ан̃н̃ампи сунакхакирийамева кароти. чатуккун̣д̣икоти чатусан̇гхат̣т̣ито две джа̄н̣ӯни две ча каппаре бхӯмийам̣ т̣хапетва̄ вичарати. чхама̄никин̣н̣анти бхӯмийам̣ никин̣н̣ам̣ паккхиттам̣ т̣хапитам̣. бхаккхасанти бхаккхам̣ йам̣кин̃чи кха̄данӣйам̣ бходжанӣйам̣. мукхенева̄ти хаттхена апара̄маситва̄ кха̄данӣйам̣ мукхенева кха̄дати, бходжанӣйампи мукхенева бхун̃джати. са̄дхурӯпоти сундарарӯпо. айам̣ саман̣оти айам̣ арахатам̣ саман̣о екоти. таттха вата̄ти паттханаттхе нипа̄то. евам̣ кирасса паттхана̄ ахоси ‘‘имина̄ саман̣ена садисо ан̃н̃о саман̣о на̄ма наттхи, айан̃хи аппиччхата̄йа ваттхам̣ на нива̄сети, ‘еса папан̃чо’ти ман̃н̃ама̄но бхиккха̄бха̄джанампи на парихарати, чхама̄никин̣н̣амева кха̄дати, айам̣ саман̣о на̄ма. майам̣ пана ким̣ саман̣а̄’’ти? евам̣ саббан̃н̃убуддхасса паччхато чарантова имам̣ па̄пакам̣ витаккам̣ витаккеси.
етадавоча̄ти бхагава̄ кира чинтеси ‘‘айам̣ сунаккхатто па̄паджджха̄сайо, ким̣ ну имам̣ дисва̄ чинтесӣ’’ти? атхевам̣ чинтенто тасса аджджха̄сайам̣ видитва̄ ‘‘айам̣ могхапурисо ма̄дисасса саббан̃н̃уно паччхато а̄гаччханто ачелам̣ араха̄ти ман̃н̃ати, идхева да̄на̄йам̣ ба̄ло ниггахам̣ арахатӣ’’ти аниваттитва̄ва етам̣ твампи на̄ма̄тиа̄дивачанамавоча. таттха твампи на̄ма̄ти гарахаттхе пика̄ро. гараханто хи нам̣ бхагава̄ ‘‘твампи на̄ма̄’’ти а̄ха. ‘‘твампи на̄ма евам̣ хӣнаджджха̄сайо, ахам̣ саман̣о сакйапуттийоти евам̣ пат̣иджа̄ниссасӣ’’ти айан̃хеттха адхиппа̄йо. ким̣ пана мам̣, бхантети майхам̣, бханте, ким̣ га̄райхам̣ дисва̄ бхагава̄ ‘‘евама̄ха̄’’ти пуччхати. атхасса бхагава̄ а̄чиккханто ‘‘нану те’’тиа̄дима̄ха. маччхара̄йатӣти ‘‘ма̄ ан̃н̃асса арахаттам̣ хотӯ’’ти ким̣ бхагава̄ евам̣ арахаттасса маччхара̄йатӣти пуччхати. на кхо аханти ахам̣, могхапуриса, садевакасса локасса арахаттаппат̣ила̄бхамева пачча̄сӣса̄ми, етадаттхамева ме бахӯни дуккара̄ни каронтена па̄рамийо пӯрита̄, на кхо ахам̣, могхапуриса, арахаттасса маччхара̄йа̄ми. па̄пакам̣ дит̣т̣хигатанти на арахантам̣ араха̄ти, араханте ча анарахантоти евам̣ тасса дит̣т̣хи уппанна̄. там̣ сандха̄йа ‘‘па̄пакам̣ дит̣т̣хигата’’нти а̄ха. йам̣ кхо пана̄ти йам̣ етам̣ ачелам̣ евам̣ ман̃н̃аси. саттамам̣ дивасанти саттаме дивасе. аласакена̄ти аласакабйа̄дхина̄. ка̄лан̇кариссатӣти уддхума̄таударо мариссати.
ка̄лакан̃чика̄ти тесам̣ асура̄нам̣ на̄мам̣. тесам̣ кира тига̄вуто аттабха̄во аппамам̣салохито пура̄н̣апан̣н̣асадисо каккат̣ака̄нам̣ вийа аккхӣни никкхамитва̄ маттхаке тит̣т̣ханти, мукхам̣ сӯчипа̄сакасадисам̣ маттхакасмим̣йева хоти, тена он̣амитва̄ гочарам̣ ган̣ханти. бӣран̣аттхамбакети бӣран̣атин̣аттхамбо тасмим̣ суса̄не аттхи, тасма̄ там̣ бӣран̣аттхамбаканти вуччати.
тенупасан̇камӣти бхагавати еттакам̣ ватва̄ тасмим̣ га̄ме пин̣д̣а̄йа чаритва̄ виха̄рам̣ гате виха̄ра̄ никкхамитва̄ упасан̇ками. йена тванти йена ка̄ран̣ена твам̣. йасма̄пи бхагавата̄ бйа̄като, тасма̄ти аттхо. маттам̣ маттанти пама̄н̣айуттам̣ пама̄н̣айуттам̣. ‘‘манта̄ манта̄’’типи па̄т̣хо, пан̃н̃а̄йа упапариккхитва̄ упапариккхитва̄ти аттхо. йатха̄ саман̣асса готамасса̄ти йатха̄ саман̣асса готамасса миччха̄ вачанам̣ асса, татха̄ кареййа̄сӣти а̄ха. евам̣ вутте ачело сунакхо вийа уддханат̣т̣ха̄не нипанно сӣсам̣ уккхипитва̄ аккхӣни уммӣлетва̄ олокенто ким̣ катхеси ‘‘саман̣о на̄ма готамо амха̄кам̣ верӣ висабха̄го, саман̣асса готамасса уппаннака̄лато пат̣т̣ха̄йа майам̣ сӯрийе уггате кхаджджопанака̄ вийа джа̄та̄. саман̣о готамо амхе, евам̣ ва̄чам̣ вадеййа ан̃н̃атха̄ ва̄. верино пана катха̄ на̄ма таччха̄ на хоти, гаччха твам̣ ахаметтха каттаббам̣ джа̄нисса̄мӣ’’ти ватва̄ пунадева нипаджджи.
8. екадвӣхика̄йа̄ти екам̣ двети ватва̄ ган̣еси. йатха̄ танти йатха̄ асаддахама̄но кочи ган̣еййа, евам̣ ган̣еси. екадивасан̃ча тиккхаттум̣ упасан̇камитва̄ еко дивасо атӣто, две диваса̄ атӣта̄ти а̄рочеси. саттамам̣ дивасанти со кира сунаккхаттасса вачанам̣ сутва̄ сатта̄хам̣ нира̄ха̄рова ахоси. атхасса саттаме дивасе еко упат̣т̣ха̄ко ‘‘амха̄кам̣ кулӯпакасаман̣асса аджджа саттамо дивасо гехам̣ ана̄гаччхантасса апха̄су ну кхо джа̄та’’нти сӯкарамам̣сам̣ пача̄петва̄ бхаттама̄да̄йа гантва̄ пурато бхӯмийам̣ никкхипи. ачело дисва̄ чинтеси ‘‘саман̣асса готамасса катха̄ таччха̄ ва̄ атаччха̄ ва̄ хоту, а̄ха̄рам̣ пана кха̄дитва̄ сухитасса ме маран̣ампи сумаран̣а’’нти две хаттхе джан̣н̣ука̄ни ча бхӯмийам̣ т̣хапетва̄ куччхипӯрам̣ бхун̃джи. со раттибха̄ге джӣра̄петум̣ асакконто аласакена ка̄ламака̄си. сачепи хи со ‘‘на бхун̃джеййа’’нти чинтеййа, татха̄пи там̣ дивасам̣ бхун̃джитва̄ аласакена ка̄лам̣ кареййа. адведжджхавачана̄ хи татха̄гата̄ти.
бӣран̣аттхамбакети титтхийа̄ кира ‘‘ка̄лан̇като кораккхаттийо’’ти сутва̄ диваса̄ни ган̣етва̄ идам̣ та̄ва саччам̣ джа̄там̣, ида̄ни нам̣ ан̃н̃аттха чхад̣д̣етва̄ ‘‘муса̄ва̄дена саман̣ам̣ готамам̣ нигган̣хисса̄ма̄’’ти гантва̄ тасса сарӣрам̣ валлийа̄ бандхитва̄ а̄кад̣д̣ханта̄ ‘‘еттха чхад̣д̣есса̄ма, еттха чхад̣д̣есса̄ма̄’’ти гаччханти. гатагатат̣т̣ха̄нам̣ ан̇ган̣амева хоти. те кад̣д̣хама̄на̄ бӣран̣аттхамбакасуса̄нам̣йева гантва̄ суса̄набха̄вам̣ н̃атва̄ ‘‘ан̃н̃аттха чхад̣д̣есса̄ма̄’’ти а̄кад̣д̣хим̣су. атха несам̣ валли чхиджджиттха, паччха̄ ча̄летум̣ на̄саккхим̣су. те татова пакканта̄. тена вуттам̣ – ‘‘бӣран̣аттхамбаке суса̄не чхад̣д̣есу’’нти.
9. тенупасан̇камӣти касма̄ упасан̇ками? со кира чинтеси ‘‘авасесам̣ та̄ва саман̣асса готамасса вачанам̣ самети, матасса пана ут̣т̣ха̄йа ан̃н̃ена саддхим̣ катханам̣ на̄ма наттхи, ханда̄хам̣ гантва̄ пуччха̄ми. саче катхети, сундарам̣. но че катхети, саман̣ам̣ готамам̣ муса̄ва̄дена нигган̣хисса̄мӣ’’ти имина̄ ка̄ран̣ена упасан̇ками. а̄кот̣есӣти пахари. джа̄на̄ми а̄вусоти матасарӣрам̣ ут̣т̣хахитва̄ катхетум̣ саматтхам̣ на̄ма наттхи, идам̣ катхам̣ катхесӣти? буддха̄нубха̄вена. бхагава̄ кира кораккхаттийам̣ асурайонито а̄нетва̄ сарӣре адхимочетва̄ катха̄песи. тамева ва̄ сарӣрам̣ катха̄песи, ачинтеййо хи буддхависайо.
10. татхева там̣ випа̄канти тасса вачанасса випа̄кам̣ татхева, уда̄ху ноти лин̇гавипалла̄со като, татхева со випа̄коти аттхо. кечи пана ‘‘випакка’’нтипи пат̣ханти, ниббаттанти аттхо.
еттха т̣хатва̄ па̄т̣иха̄рийа̄ни сама̄нетабба̄ни. сабба̄нева хета̄ни пан̃ча па̄т̣иха̄рийа̄ни хонти. ‘‘саттаме дивасе мариссатӣ’’ти вуттам̣, со татхева мато, идам̣ пат̣хамам̣ па̄т̣иха̄рийам̣. ‘‘аласакена̄’’ти вуттам̣, аласакенева мато, идам̣ дутийам̣. ‘‘ка̄лакан̃чикесу ниббаттиссатӣ’’ти вуттам̣, таттхева ниббатто, идам̣ татийам̣. ‘‘бӣран̣аттхамбаке суса̄не чхад̣д̣ессантӣ’’ти вуттам̣, таттхева чхад̣д̣ито, идам̣ чатуттхам̣. ‘‘ниббаттат̣т̣ха̄нато а̄гантва̄ сунаккхаттена саддхим̣ катхессатӣ’’ти вутто, со катхесийева, идам̣ пан̃чамам̣ па̄т̣иха̄рийам̣.
ачелакал̣а̄рамат̣т̣акаваттхуван̣н̣ана̄
11. кал̣а̄рамат̣т̣акоти никкхантадантаматтако. на̄мамева ва̄ тассетам̣. ла̄бхаггаппаттоти ла̄бхаггам̣ патто, аггала̄бхам̣ паттоти вуттам̣ хоти. йасаггаппаттоти йасаггам̣ аггапарива̄рам̣ патто. ватапада̄нӣти вата̄нийева, ватакот̣т̣ха̄са̄ ва̄. саматта̄нӣти гахита̄ни. сама̄динна̄нӣти тассева вевачанам̣. пураттхимена веса̄линти веса̄лито авидӯре пураттхима̄йа диса̄йа. четийанти йаккхачетийат̣т̣ха̄нам̣. еса найо саббаттха.
12. йена ачелакоти бхагавато ваттам̣ катва̄ йена ачело кал̣а̄рамат̣т̣ако тенупасан̇ками. пан̃хам̣ апуччхӣти гамбхӣрам̣ тилаккхан̣а̄хатам̣ пан̃хам̣ пуччхи. на сампа̄йа̄сӣти на самма̄ н̃а̄н̣агатийа̄ па̄йа̄си, андхо вийа висамат̣т̣ха̄не таттха таттхева паккхали. нева а̄дим̣, на парийоса̄намаддаса. атха ва̄ ‘‘на сампа̄йа̄сӣ’’ти на сампа̄деси, сампа̄детва̄ катхетум̣ на̄саккхи. асампа̄йантоти кабараккхӣни париваттетва̄ олокенто ‘‘асиккхитакасса сантике вут̣т̣хоси, анока̄сепи паббаджито пан̃хам̣ пуччханто вичараси, апехи ма̄ етасмим̣ т̣ха̄не ат̣т̣ха̄сӣ’’ти ваданто. копан̃ча досан̃ча аппаччайан̃ча па̄тва̄ка̄сӣти куппана̄ка̄рам̣ копам̣, дуссана̄ка̄рам̣ досам̣, атут̣т̣ха̄ка̄рабхӯтам̣ доманассасан̇кха̄там̣ аппаччайан̃ча па̄кат̣амака̄си. а̄са̄димхасети а̄са̄дийимха гхат̣т̣айимха. ма̄ вата но ахосӣти ахо вата ме на бхавеййа. мам̣ вата но ахосӣтипи па̄т̣хо. таттха манти са̄мивачанаттхе упайогавачанам̣, ахоси вата ну мама̄ти аттхо. еван̃ча пана чинтетва̄ уккут̣икам̣ нисӣдитва̄ ‘‘кхаматха ме, бханте’’ти там̣ кхама̄песи. сопи ито пат̣т̣ха̄йа ан̃н̃ам̣ кин̃чи пан̃хам̣ на̄ма на пуччхиссасӣти. а̄ма на пуччхисса̄мӣти. йади евам̣ гаччха, кхама̄ми тети там̣ уййоджеси.
14. парихитоти паридахито ниваттхаваттхо. са̄нуча̄рикоти ануча̄рика̄ вуччати бхарийа̄, саха ануча̄рика̄йа са̄нуча̄рико, там̣ там̣ брахмачарийам̣ паха̄йа сабхарийоти аттхо. оданакумма̄санти сура̄мам̣сато атирекам̣ оданампи кумма̄сампи бхун̃джама̄но. йаса̄ нихӣноти йам̣ ла̄бхаггайасаггам̣ патто, тато парихӣно хутва̄. ‘‘катам̣ хоти уттаримануссадхамма̄ иддхипа̄т̣иха̄рийа’’нти идха саттаватапада̄тиккамавасена сатта па̄т̣иха̄рийа̄ни ведитабба̄ни.
ачелапа̄тхикапуттаваттхуван̣н̣ана̄
15. па̄тхикапуттоти па̄тхикасса путто. н̃а̄н̣ава̄дена̄ти н̃а̄н̣ава̄дена саддхим̣. упад̣д̣хапатханти йоджанам̣ че, но антаре бхавеййа, готамо ад̣д̣хайоджанам̣, ахам̣ ад̣д̣хайоджанам̣. еса найо ад̣д̣хайоджана̄дӣсу. екападава̄рампи атиккамма гаччхато джайо бхависсати, ана̄гаччхато пара̄джайоти. те таттха̄ти те майам̣ таттха сама̄гатат̣т̣ха̄не. таддигун̣ам̣ таддигун̣а̄ханти тато тато дигун̣ам̣ дигун̣ам̣ ахам̣ карисса̄ми, бхагавата̄ саддхим̣ па̄т̣иха̄рийам̣ ка̄тум̣ асаматтхабха̄вам̣ джа̄нантопи ‘‘уттамапурисена саддхим̣ пат̣т̣хапетва̄ асаккун̣антасса̄пи па̄сам̣со хотӣ’’ти н̃атва̄ евама̄ха. нагарава̄синопи там̣ сутва̄ ‘‘асаматтхо на̄ма евам̣ на гаджджати, аддха̄ айампи араха̄ бхависсатӣ’’ти тасса махантам̣ сакка̄рамакам̣су.
16. йена̄хам̣ тенупасан̇камӣти ‘‘сунаккхатто кира па̄тхикапутто евам̣ вадатӣ’’ти ассоси. атхасса хӣнаджджха̄сайатта̄ хӣнадассана̄йа читтам̣ удапа̄ди.
со бхагавато ваттам̣ катва̄ бхагавати гандхакут̣им̣ павит̣т̣хе па̄тхикапуттасса сантикам̣ гантва̄ пуччхи ‘‘тумхе кира еварӯпим̣ катхам̣ катхетха̄’’ти? ‘‘а̄ма, катхема̄’’ти. йади евам̣ ‘‘ма̄ бха̄йиттха виссаттха̄ пунаппунам̣ евам̣ вадатха, ахам̣ саман̣асса готамасса упат̣т̣ха̄ко, тасса висайам̣ виджа̄на̄ми, тумхехи саддхим̣ па̄т̣иха̄рийам̣ ка̄тум̣ на саккхиссати, ахам̣ саман̣асса готамасса катхетва̄ бхайам̣ уппа̄детва̄ там̣ ан̃н̃ато гахетва̄ гамисса̄ми, тумхе ма̄ бха̄йиттха̄’’ти там̣ асса̄сетва̄ бхагавато сантикам̣ гато. тена вуттам̣ ‘‘йена̄хам̣ тенупасан̇камӣ’’ти. там̣ ва̄чантиа̄дӣсу ‘‘ахам̣ абуддхова сама̄но буддхомхӣти вичарим̣, абхӯтам̣ ме катхитам̣ на̄хам̣ буддхо’’ти ваданто там̣ ва̄чам̣ паджахати на̄ма. рахо нисӣдитва̄ чинтайама̄но ‘‘ахам̣ ‘еттакам̣ ка̄лам̣ абуддхова сама̄но буддхомхӣ’ти вичарим̣, ито да̄ни пат̣т̣ха̄йа на̄хам̣ буддхо’’ти чинтайанто там̣ читтам̣ паджахати на̄ма. ‘‘ахам̣ ‘еттакам̣ ка̄лам̣ абуддхова сама̄но буддхомхӣ’ти па̄пакам̣ дит̣т̣хим̣ гахетва̄ вичарим̣, ито да̄ни пат̣т̣ха̄йа имам̣ дит̣т̣хим̣ паджаха̄мӣ’’ти паджаханто там̣ дит̣т̣хим̣ пат̣иниссаджджати на̄ма. евам̣ акаронто пана там̣ ва̄чам̣ аппаха̄йа там̣ читтам̣ аппаха̄йа там̣ дит̣т̣хим̣ аппат̣иниссаджджитва̄ти вуччати. випатеййа̄ти бандхана̄ муттата̄лапаккам̣ вийа гӣвато патеййа, саттадха̄ ва̄ пана пхалеййа.
17. раккхатетанти раккхату етам̣. екам̣сена̄ти ниппарийа̄йена. одха̄рита̄ти бха̄сита̄. ачело ча, бханте, па̄тхикапуттоти евам̣ екам̣сена бхагавато ва̄ча̄йа одха̄рита̄йа саче ачело па̄тхикапутто. вирӯпарӯпена̄ти вигатарӯпена вигаччхитасабха̄вена рӯпена аттано рӯпам̣ паха̄йа адиссама̄нена ка̄йена. сӣхабйаггха̄дивасена ва̄ вивидхарӯпена саммукхӣбха̄вам̣ а̄гаччхеййа. тадасса бхагавато муса̄ти евам̣ санте бхагавато там̣ вачанам̣ муса̄ бхавеййа̄ти муса̄ва̄дена нигган̣ха̄ти. т̣хапетва̄ кира етам̣ на ан̃н̃ена бхагава̄ муса̄ва̄дена ниггахитапубботи.
18. двайага̄минӣти сарӯпена аттхибха̄вам̣, аттхена наттхибха̄ванти евам̣ двайага̄минӣ. аликатуччханиппхалава̄ча̄йа етам̣ адхивачанам̣.
19. аджитопи на̄ма личчхавӣнам̣ сена̄патӣти со кира бхагавато упат̣т̣ха̄ко ахоси, со ка̄ламака̄си. атхасса сарӣракиччам̣ катва̄ манусса̄ па̄тхикапуттам̣ пуччхим̣су ‘‘кухим̣ ниббатто сена̄патӣ’’ти? со а̄ха – ‘‘маха̄нирайе ниббатто’’ти. идан̃ча пана ватва̄ пуна а̄ха ‘‘тумха̄кам̣ сена̄пати мама сантикам̣ а̄гамма ахам̣ тумха̄кам̣ вачанамакатва̄ саман̣асса готамасса ва̄дам̣ патит̣т̣хапетва̄ нирайе ниббаттомхӣ’’ти пародиттха̄ти. тенупасан̇ками дива̄виха̄ра̄йа̄ти еттха ‘‘па̄т̣иха̄рийакаран̣аттха̄йа̄’’ти касма̄ на вадати? абха̄ва̄. саммукхӣбха̄вопи хисса тена саддхим̣ наттхи, куто па̄т̣иха̄рийакаран̣ам̣, тасма̄ татха̄ аватва̄ ‘‘дива̄виха̄ра̄йа̄’’ти а̄ха.
иддхипа̄т̣иха̄рийакатха̄ван̣н̣ана̄
20. гахапатинечайика̄ти гахапати маха̄са̄ла̄. тесан̃хи маха̄дханадхан̃н̃аничайо, тасма̄ ‘‘нечайика̄’’ти вуччанти. анекасахасса̄ти сахассехипи апарима̄н̣аган̣ана̄. евам̣ махатим̣ кира парисам̣ т̣хапетва̄ сунаккхаттам̣ ан̃н̃о саннипа̄тетум̣ саматтхо наттхи. тенева бхагава̄ еттакам̣ ка̄лам̣ сунаккхаттам̣ гахетва̄ вичари.
21. бхайанти читтутра̄сабхайам̣. чхамбхитаттанти сакаласарӣрачаланам̣. ломахам̣соти лома̄нам̣ уддхаггабха̄во. со кира чинтеси – ‘‘ахам̣ атимахантам̣ катхам̣ катхетва̄ садеваке локе аггапуггалена саддхим̣ пат̣ивируддхо, майхам̣ кхо панаббхантаре арахаттам̣ ва̄ па̄т̣иха̄рийакаран̣ахету ва̄ наттхи, саман̣о пана готамо па̄т̣иха̄рийам̣ кариссати, атхасса па̄т̣иха̄рийам̣ дисва̄ маха̄джано ‘твам̣ да̄ни па̄т̣иха̄рийам̣ ка̄тум̣ асакконто касма̄ аттано пама̄н̣амаджа̄нитва̄ локе аггапуггалена саддхим̣ пат̣ималло хутва̄ гаджджасӣ’ти кат̣т̣халед̣д̣удан̣д̣а̄дӣхи вихет̣хессатӣ’’ти. тенасса маха̄джанасаннипа̄тан̃чева тена бхагавато ча а̄гаманам̣ сутва̄ бхайам̣ ва̄ чхамбхитаттам̣ ва̄ ломахам̣со ва̄ удапа̄ди. со тато дуккха̄ муччитука̄мо тиндукакха̄н̣укапарибба̄джака̄ра̄мам̣ агама̄си. таматтхам̣ дассетум̣ атха кхо бхагава̄тиа̄дима̄ха. таттха упасан̇камӣти на кевалам̣ упасан̇ками, упасан̇камитва̄ пана дӯрам̣ ад̣д̣хайоджанантарам̣ парибба̄джака̄ра̄мам̣ павит̣т̣хо. таттхапи читтасса̄дам̣ алабхама̄но антантена а̄виджджхитва̄ а̄ра̄мапаччанте екам̣ гаханат̣т̣ха̄нам̣ упадха̄ретва̄ па̄са̄н̣апхалаке нисӣди. атха бхагава̄ чинтеси – ‘‘саче айам̣ ба̄ло кассачидева катхам̣ гахетва̄ идха̄гаччхеййа, ма̄ нассату ба̄ло’’ти ‘‘нисиннапа̄са̄н̣апхалакам̣ тасса сарӣре аллӣнам̣ хотӯ’’ти адхит̣т̣ха̄си. саха адхит̣т̣ха̄начиттена там̣ тасса сарӣре аллӣйи. со маха̄аддубандханабаддхо вийа чхиннапа̄до вийа ча ахоси.
ассосӣти ито чито ча па̄тхикапуттам̣ парийесама̄на̄ париса̄ тасса анупадам̣ гантва̄ нисиннат̣т̣ха̄нам̣ н̃атва̄ а̄гатена ан̃н̃атарена пурисена ‘‘тумхе кам̣ парийесатха̄’’ти вутте па̄тхикапуттанти. со ‘‘тиндукакха̄н̣укапарибба̄джака̄ра̄ме нисинно’’ти вуттавачанена ассоси.
22. сам̣саппатӣти осӣдати. таттхева сан̃чарати. па̄вал̣а̄ вуччати а̄нисадат̣т̣хика̄.
23. пара̄бхӯтарӯпоти пара̄джитарӯпо, винат̣т̣харӯпо ва̄.
25. гойугехӣти гойуттехи сатаматтехи ва̄ сахассаматтехи ва̄ йугехи. а̄вин̃чхеййа̄ма̄ти а̄кад̣д̣хеййа̄ма. чхиджджеййунти чхиндеййум̣. па̄тхикапутто ва̄ бандхат̣т̣ха̄не чхиджджеййа.
26. да̄рупаттикантева̄сӣти да̄рупаттикасса антева̄сӣ. тасса кира етадахоси ‘‘тит̣т̣хату та̄ва па̄т̣иха̄рийам̣, саман̣о готамо ‘ачело па̄тхикапутто а̄сана̄пи на вут̣т̣хахиссатӣ’ти а̄ха. ханда̄хам̣ гантва̄ йена кеначи упа̄йена там̣ а̄сана̄ вут̣т̣ха̄пеми. етта̄вата̄ ча саман̣асса готамасса пара̄джайо бхависсатӣ’’ти. тасма̄ евама̄ха.
27. сӣхасса̄ти чатта̄ро сӣха̄ тин̣асӣхо ча ка̄л̣асӣхо ча пан̣д̣усӣхо ча кесарасӣхо ча. тесам̣ чатуннам̣ сӣха̄нам̣ кесарасӣхо аггатам̣ гато, со идха̄дхиппето. мигаран̃н̃оти саббачатуппада̄нам̣ ран̃н̃о. а̄сайанти нива̄сам̣. сӣхана̄данти абхӣтана̄дам̣. гочара̄йа паккамеййанти а̄ха̄раттха̄йа паккамеййам̣. варам̣ варанти уттамуттамам̣, тхӯлам̣ тхӯланти аттхо. мудумам̣са̄нӣти мудӯни мам̣са̄ни. ‘‘мадхумам̣са̄нӣ’’типи па̄т̣хо, мадхурамам̣са̄нӣти аттхо. аджджхупеййанти упагаччхеййам̣. сӣхана̄дам̣ надитва̄ти йе дуббала̄ па̄н̣а̄, те пала̄йантӯти аттано сӯрабха̄васаннисситена ка̄рун̃н̃ена надитва̄.
28. вигха̄сасам̣вад̣д̣хоти вигха̄сена сам̣вад̣д̣хо, вигха̄сам̣ бхаккхита̄ тириттамам̣сам̣ кха̄дитва̄ вад̣д̣хито. диттоти даппито тхӯласарӣро. балава̄ти баласампанно. етадахосӣти касма̄ ахоси? асмима̄надосена.
татра̄йам̣ анупуббикатха̄ – екадивасам̣ кира со сӣхо гочарато ниваттама̄но там̣ син̇га̄лам̣ бхайена пала̄йама̄нам̣ дисва̄ ка̄рун̃н̃аджа̄то хутва̄ ‘‘вайаса, ма̄ бха̄йи, тит̣т̣ха ко на̄ма тва’’нти а̄ха. джамбуко на̄ма̄хам̣ са̄мӣти. вайаса, джамбука, ито пат̣т̣ха̄йа мам̣ упат̣т̣ха̄тум̣ саккхиссасӣти. упат̣т̣хахисса̄мӣти. со тато пат̣т̣ха̄йа упат̣т̣ха̄ти. сӣхо гочарато а̄гаччханто махантам̣ махантам̣ мам̣сакхан̣д̣ам̣ а̄харати. со там̣ кха̄дитва̄ авидӯре па̄са̄н̣апит̣т̣хе васати. со катипа̄хаччайенева тхӯласарӣро маха̄кхандхо джа̄то. атха нам̣ сӣхо авоча – ‘‘вайаса, джамбука, мама виджамбханака̄ле авидӯре т̣хатва̄ ‘вироча са̄мӣ’ти ваттум̣ саккхиссасӣ’’ти. саккоми са̄мӣти. со тасса виджамбханака̄ле татха̄ кароти. тена сӣхасса атиреко асмима̄но хоти.
атхекадивасам̣ джарасин̇га̄ло удакасон̣д̣ийам̣ па̄нӣйам̣ пиванто аттано чха̄йам̣ олокенто аддаса аттано тхӯласарӣратан̃чева маха̄кхандхатан̃ча. дисва̄ ‘джарасин̇га̄лосмӣ’ти манам̣ акатва̄ ‘‘ахампи сӣхо джа̄то’’ти ман̃н̃и. тато аттана̄ва атта̄нам̣ етадавоча – ‘‘вайаса, джамбука, йуттам̣ на̄ма тава имина̄ аттабха̄вена парасса уччхит̣т̣хамам̣сам̣ кха̄дитум̣, ким̣ твам̣ пурисо на хоси, сӣхасса̄пи чатта̄ро па̄да̄ две да̄т̣ха̄ две кан̣н̣а̄ екам̣ нан̇гут̣т̣хам̣, тавапи саббам̣ татхева, кевалам̣ тава кесарабха̄раматтамева наттхӣ’’ти. тассевам̣ чинтайато асмима̄но вад̣д̣хи. атхасса тена асмима̄надосена етам̣ ‘‘ко ча̄ха’’нтиа̄ди ман̃н̃итамахоси. таттха ко ча̄ханти ахам̣ ко, сӣхо мигара̄джа̄ ко, на ме н̃а̄ти, на са̄мико, кимахам̣ тасса нипаччака̄рам̣ каромӣти адхиппа̄йо. син̇га̄лакам̣йева̄ти син̇га̄ларавамева. бхеран̣д̣акам̣йева̄ти аппийаамана̄пасаддамева. ке ча чхаве син̇га̄лети ко ча ла̄мако син̇га̄ло. ке пана сӣхана̄дети ко пана сӣхана̄до син̇га̄ласса ча сӣхана̄дасса ча ко самбандхоти адхиппа̄йо. сугата̄пада̄несӯти сугаталаккхан̣есу. сугатасса са̄санасамбхӯта̄су тӣсу сиккха̄су. катхам̣ панеса таттха джӣвати? етасса хи чатта̄ро паччайе дадама̄на̄ сӣла̄дигун̣асампанна̄нам̣ самбуддха̄нам̣ дема̄ти денти, тена еса абуддхо сама̄но буддха̄нам̣ нийа̄митапаччайе парибхун̃джанто сугата̄пада̄несу джӣвати на̄ма. сугата̄тиритта̄нӣти тесам̣ кира бходжана̄ни дадама̄на̄ буддха̄нан̃ча буддхаса̄вака̄нан̃ча датва̄ паччха̄ авасесам̣ са̄йанхасамайе денти. евамеса сугата̄тиритта̄ни бхун̃джати на̄ма. татха̄гатети татха̄гатам̣ арахантам̣ самма̄самбуддхам̣ а̄са̄детаббам̣ гхат̣т̣айитаббам̣. атха ва̄ ‘‘татха̄гате’’тиа̄дӣни упайогабахувачана̄нева. а̄са̄детаббанти идампи бахувачанамева екавачанам̣ вийа вуттам̣. а̄са̄дана̄ти ахам̣ буддхена саддхим̣ па̄т̣иха̄рийам̣ карисса̄мӣти гхат̣т̣ана̄.
29. самеккхийа̄на̄ти самеккхитва̄, ман̃н̃итва̄ти аттхо. аман̃н̃ӣти пуна аман̃н̃иттха коттхӯти син̇га̄ло.
30. атта̄нам̣ вигха̄се самеккхийа̄ти сон̣д̣ийам̣ уччхит̣т̣ходаке тхӯлам̣ аттабха̄вам̣ дисва̄. йа̄ва атта̄нам̣ на пассатӣти йа̄ва ахам̣ сӣхавигха̄сасам̣вад̣д̣хитако джарасин̇га̄лоти евам̣ йатха̄бхӯтам̣ атта̄нам̣ на пассати. бйаггхоти ман̃н̃атӣти сӣхохамасмӣти ман̃н̃ати, сӣхена ва̄ сама̄набало бйаггхойева аханти ман̃н̃ати.
31. бхутва̄на бхекети а̄ва̄т̣аман̣д̣ӯке кха̄дитва̄. кхаламӯсика̄йоти кхалесу мӯсика̄йо ча кха̄дитва̄. кат̣асӣсу кхитта̄ни ча кон̣апа̄нӣти суса̄несу чхад̣д̣итакун̣апа̄ни ча кха̄дитва̄. маха̄ванети маханте ванасмим̣. сун̃н̃аванети туччхаване. вивад̣д̣хоти вад̣д̣хито. татхева со син̇га̄лакам̣ анадӣти евам̣ сам̣вад̣д̣хопи мигара̄джа̄хамасмӣти ман̃н̃итва̄пи йатха̄ пуббе дуббаласин̇га̄лака̄ле, татхева со син̇га̄ларавам̣йева аравӣти. има̄йапи га̄тха̄йа бхека̄дӣни бхутва̄ вад̣д̣хитасин̇га̄ло вийа ла̄бхасакка̄рагиддхо тванти па̄тхикапуттамева гхат̣т̣еси.
на̄гехӣти хаттхӣхи. маха̄бандхана̄ти махата̄ килесабандхана̄ мочетва̄. маха̄видугга̄ти маха̄видуггам̣ на̄ма чатта̄ро огха̄. тато уддхаритва̄ нибба̄натхале патит̣т̣хапетва̄.
агган̃н̃апан̃н̃аттикатха̄ван̣н̣ана̄
36. ити ‘‘бхагава̄ еттакена катха̄маггена па̄т̣иха̄рийам̣ на каротӣ’’ти падасса анусандхим̣ дассетва̄ ида̄ни ‘‘на агган̃н̃ам̣ пан̃н̃а̄петӣ’’ти имасса анусандхим̣ дассенто агган̃н̃ан̃ча̄ханти десанам̣ а̄рабхи. таттха агган̃н̃ан̃ча̄ханти ахам̣, бхаггава, агган̃н̃ан̃ча паджа̄на̄ми локуппаттичарийавам̣сан̃ча. тан̃ча паджа̄на̄мӣти на кевалам̣ агган̃н̃амева, тан̃ча агган̃н̃ам̣ паджа̄на̄ми. тато ча уттаритарам̣ сӣласама̄дхито пат̣т̣ха̄йа йа̄ва саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣а̄ паджа̄на̄ми. тан̃ча паджа̄нам̣ на пара̄маса̄мӣти тан̃ча паджа̄нантопи ахам̣ идам̣ на̄ма паджа̄на̄мӣти тан̣ха̄дит̣т̣хима̄навасена на пара̄маса̄ми. наттхи татха̄гатасса пара̄ма̄соти дӣпети. паччаттан̃н̃ева ниббути видита̄ти аттана̄йева аттани килесанибба̄нам̣ видитам̣. йадабхиджа̄нам̣ татха̄гатоти йам̣ килесанибба̄нам̣ джа̄нанто татха̄гато. но анайам̣ а̄паджджатӣти авидитанибба̄на̄ титтхийа̄ вийа анайам̣ дуккхам̣ бйасанам̣ на̄паджджати.
37. ида̄ни йам̣ там̣ титтхийа̄ агган̃н̃ам̣ пан̃н̃апенти, там̣ дассенто санти бхаггава̄тиа̄дима̄ха. таттха иссаракуттам̣ брахмакуттанти иссаракатам̣ брахмакатам̣, иссараниммитам̣ брахманиммитанти аттхо. брахма̄ ева хи еттха а̄дхипаччабха̄вена иссароти ведитаббо. а̄чарийаканти а̄чарийабха̄вам̣ а̄чарийава̄дам̣. таттха а̄чарийава̄до агган̃н̃ам̣. агган̃н̃ам̣ пана еттха деситанти катва̄ со агган̃н̃ам̣ твева вутто. катхам̣ вихитаканти кена вихитам̣ кинти вихитам̣. сесам̣ брахмаджа̄ле виттха̄ританайенева ведитаббам̣.
41. кхид̣д̣а̄падосиканти кхид̣д̣а̄падосикамӯлам̣.
47. асата̄ти авиджджама̄нена, асам̣виджджама̄нат̣т̣хена̄ти аттхо. туччха̄ти туччхена антоса̄равирахитена. муса̄ти муса̄ва̄дена. абхӯтена̄ти бхӯтаттхавирахитена. аббха̄чиккхантӣти абхиа̄чиккханти. випарӣтоти випарӣтасан̃н̃о випарӣтачитто. бхиккхаво ча̄ти на кевалам̣ саман̣о готамойева, йе ча асса анусит̣т̣хим̣ каронти, те бхиккхӯ ча випарӣта̄. атха йам̣ сандха̄йа випарӣтоти ваданти, там̣ дассетум̣ саман̣о готамотиа̄ди вуттам̣. субхам̣ вимоккханти ван̣н̣акасин̣ам̣. асубхантвева̄ти субхан̃ча асубхан̃ча саббам̣ асубханти евам̣ паджа̄на̄ти. субхантвева тасмим̣ самайети субханти ева ча тасмим̣ самайе паджа̄на̄ти, на асубхам̣. бхиккхаво ча̄ти йе те евам̣ ваданти, тесам̣ бхиккхаво ча антева̄сикасаман̣а̄ випарӣта̄. пахотӣти саматтхо пат̣ибало.
48. дуккарам̣ кхоти айам̣ парибба̄джако йадидам̣ ‘‘евам̣пасанно ахам̣, бханте’’тиа̄дима̄ха, там̣ са̄т̣хеййена кохан̃н̃ена а̄ха. евам̣ кирасса ахоси – ‘‘саман̣о готамо майхам̣ еттакам̣ дхаммакатхам̣ катхеси, тамахам̣ сутва̄пи паббаджитум̣ на саккоми, майа̄ етасса са̄санам̣ пат̣ипаннасадисена бхавитум̣ ват̣т̣атӣ’’ти. тато со са̄т̣хеййена кохан̃н̃ена евама̄ха. тенасса бхагава̄ маммам̣ гхат̣т̣енто вийа ‘‘дуккарам̣ кхо етам̣, бхаггава тайа̄ ан̃н̃адит̣т̣хикена̄’’тиа̄дима̄ха. там̣ пот̣т̣хапа̄дасутте вуттаттхамева. са̄дхукаманураккха̄ти сут̣т̣ху анураккха.
ити бхагава̄ паса̄даматта̄нураккхан̣е парибба̄джакам̣ нийоджеси. сопи евам̣ махантам̣ суттантам̣ сутва̄пи на̄саккхи килесаккхайам̣ ка̄тум̣. десана̄ панасса а̄йатим̣ ва̄сана̄йа паччайо ахоси. сесам̣ саббаттха утта̄наттхамева̄ти.
суман̇галавила̄синийа̄ дӣгханика̄йат̣т̣хакатха̄йа
па̄тхикасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
2. удумбарикасуттаван̣н̣ана̄
нигродхапарибба̄джакаваттхуван̣н̣ана̄
49. евам̣ ме сутанти удумбарикасуттам̣. татра̄йамапуббападаван̣н̣ана̄ – парибба̄джакоти чханнапарибба̄джако. удумбарика̄йа парибба̄джака̄ра̄мети удумбарика̄йа девийа̄ сантаке парибба̄джака̄ра̄ме. сандха̄ноти тасса на̄мам̣. айам̣ пана маха̄нубха̄во парива̄ретва̄ вичаранта̄нам̣ пан̃чаннам̣ упа̄сакасата̄нам̣ аггапурисо ана̄га̄мӣ бхагавата̄ маха̄парисамаджджхе евам̣ сам̣ван̣н̣ито –
‘‘чхахи, бхиккхаве, ан̇гехи саманна̄гато сандха̄но гахапати татха̄гате нит̣т̣хан̇гато саддхамме ирийати. катамехи чхахи? буддхе авеччаппаса̄дена дхамме авеччаппаса̄дена сан̇гхе авеччаппаса̄дена арийена сӣлена арийена н̃а̄н̣ена арийа̄йа вимуттийа̄. имехи кхо, бхиккхаве, чхахи ан̇гехи саманна̄гато сандха̄но гахапати татха̄гате нит̣т̣хан̇гато саддхамме ирийатӣ’’ти (а. ни. 6.120-139).
со па̄тойева упосатхан̇га̄ни адхит̣т̣ха̄йа пуббан̣хасамайе буддхаппамукхасса сан̇гхасса да̄нам̣ датва̄ бхиккхӯсу виха̄рам̣ гатесу гхаре кхуддакамахаллака̄нам̣ да̄рака̄нам̣ саддена убба̄л̣хо саттху сантике ‘‘дхаммам̣ сосса̄мӣ’’ти никкханто. тена вуттам̣ дива̄ дивасса ра̄джагаха̄ никкхамӣти. таттха дива̄ дивасса̄ти дивасасса дива̄ на̄ма маджджханха̄тиккамо, тасмим̣ дивасасса̄пи дива̄бхӯте атиккантаматте маджджханхике никкхамӣти аттхо. пат̣исаллӣноти тато тато рӯпа̄дигочарато читтам̣ пат̣исам̣харитва̄ нилӣно джха̄наратисевана̄васена екӣбха̄вам̣ гато. манобха̄ванӣйа̄нанти манавад̣д̣хака̄нам̣. йе ча а̄ваджджато манасикарото читтам̣ винӣваран̣ам̣ хоти уннамати вад̣д̣хати.
50. унна̄динийа̄тиа̄дӣни пот̣т̣хапа̄дасутте виттха̄ританайенева ведитабба̄ни.
51. йа̄вата̄ти йаттака̄. айам̣ тесам̣ ан̃н̃атароти айам̣ тесам̣ аббхантаро еко са̄вако, бхагавато кира са̄вака̄ гихиана̄га̄минойева пан̃часата̄ ра̄джагахе пат̣ивасанти. йесам̣ екекасса пан̃ча пан̃ча упа̄сакасата̄ни парива̄ра̄, те сандха̄йа ‘‘айам̣ тесам̣ ан̃н̃атаро’’ти а̄ха. аппева на̄ма̄ти тасса упасан̇каманам̣ паттхайама̄но а̄ха. паттхана̄ка̄ран̣ам̣ пана пот̣т̣хапа̄дасутте вуттамева.
52. етадавоча̄ти а̄гаччханто антара̄маггейева тесам̣ катха̄йа сутатта̄ етам̣ ан̃н̃атха̄ кхо иметиа̄дивачанам̣ авоча. таттха ан̃н̃атиттхийа̄ти дассаненапи а̄каппенапи куттенапи а̄ча̄ренапи виха̄ренапи ирийа̄патхенапи ан̃н̃е титтхийа̄ти ан̃н̃атиттхийа̄. сан̇гамма сама̄гамма̄ти сан̇гантва̄ сама̄гантва̄ ра̄си хутва̄ нисиннат̣т̣ха̄не. аран̃н̃аванапаттха̄нӣти аран̃н̃аванапаттха̄ни га̄мӯпача̄рато мутта̄ни дӯрасена̄сана̄ни. панта̄нӣти дӯратара̄ни мануссӯпача̄равирахита̄ни. аппасадда̄нӣти виха̄рӯпача̄рена гаччхато аддхикаджанассапи саддена мандасадда̄ни. аппаниггхоса̄нӣти авибха̄витаттхена ниггхосена манданиггхоса̄ни. виджанава̄та̄нӣти антосан̃ча̄рино джанасса ва̄тена вигатава̄та̄ни. мануссара̄хассеййака̄нӣти манусса̄нам̣ рахассакаран̣асса йутта̄ни ануччхавика̄ни. пат̣исалла̄наса̄руппа̄нӣти екӣбха̄васса анурӯпа̄ни. ити сандха̄но гахапати ‘‘ахо мама саттха̄ йо еварӯпа̄ни сена̄сана̄ни пат̣исеватӣ’’ти ан̃джалим̣ паггайха уттаман̇ге сирасмим̣ патит̣т̣хапетва̄ имам̣ уда̄нам̣ уда̄ненто нисӣди.
53. евам̣ вуттети евам̣ сандха̄нена гахапатина̄ уда̄нам̣ уда̄нентена вутте. нигродхо парибба̄джако айам̣ гахапати мама сантике нисиннопи аттано саттха̄рам̣йева тхомети уккам̣сати, амхе пана аттхӣтипи на ман̃н̃ати, етасмим̣ уппаннакопам̣ саман̣асса готамасса упари па̄тесса̄мӣти сандха̄нам̣ гахапатим̣ етадавоча.
йаггхети чоданаттхе нипа̄то. джа̄неййа̄сӣти буджджхеййа̄си пассеййа̄си. кена саман̣о готамо саддхим̣ саллапатӣти кена ка̄ран̣ена кена пуггалена саддхим̣ саман̣о готамо саллапати вадати бха̄сати. ким̣ вуттам̣ хоти – ‘‘йади кин̃чи салла̄пака̄ран̣ам̣ бхавеййа, йади ва̄ кочи саман̣асса готамасса сантикам̣ салла̄паттхико гаччхеййа, саллапеййа, на пана ка̄ран̣ам̣ аттхи, на тасса сантикам̣ кочи гаччхати, сва̄йам̣ кена саман̣о готамо саддхим̣ саллапати, асаллапанто катхам̣ унна̄дӣ бхависсатӣ’’ти.
са̄каччханти сам̣санданам̣. пан̃н̃а̄веййаттийанти уттарапаччуттаранайена н̃а̄н̣абйаттабха̄вам̣. сун̃н̃а̄га̄рахата̄ти сун̃н̃а̄га̄ресу нат̣т̣ха̄, саман̣ена хи готамена бодхимӯле аппаматтика̄ пан̃н̃а̄ адхигата̄, са̄писса сун̃н̃а̄га̄ресу екакасса нисӣдато нат̣т̣ха̄. йади пана майам̣ вийа ган̣асан̇ган̣икам̣ катва̄ нисӣдеййа, на̄сса пан̃н̃а̄ нассеййа̄ти дассети. апариса̄вачароти ависа̄радатта̄ парисам̣ отаритум̣ на саккоти. на̄лам̣ салла̄па̄йа̄ти на саматтхо салла̄пам̣ ка̄тум̣. антаманта̄нева̄ти кочи мам̣ пан̃хам̣ пуччхеййа̄ти пан̃ха̄бхӣто антаманта̄нева пантасена̄сана̄ни севати. гока̄н̣а̄ти екаккхихата̄ ка̄н̣ага̄вӣ. са̄ кира парийантача̄ринӣ хоти, антаманта̄нева севати. са̄ кира ка̄н̣аккхибха̄вена вананта̄бхимукхӣпи на саккоти бхавитум̣. касма̄? йасма̄ паттена ва̄ са̄кха̄йа ва̄ кан̣т̣акена ва̄ паха̄расса бха̄йати. гуннам̣ абхимукхӣпи на саккоти бхавитум̣. касма̄? йасма̄ син̇гена ва̄ кан̣н̣ена ва̄ ва̄лена ва̄ паха̄расса бха̄йати. ин̇гха̄ти чоданаттхе нипа̄то. сам̣са̄деййа̄ма̄ти екапан̃хапуччханенева сам̣са̄данам̣ виса̄дама̄паннам̣ кареййа̄ма. туччхакумбхӣва нанти риттагхат̣ам̣ вийа нам̣. ородхеййа̄ма̄ти винандхеййа̄ма. пӯритагхат̣о хи ито чито ча париваттетва̄ на сувинандханӣйо хоти. риттако йатха̄ручи париваттетва̄ сакка̄ хоти винандхитум̣, евамева хатапан̃н̃ата̄йа риттакумбхисадисам̣ саман̣ам̣ готамам̣ ва̄давинандханена саманта̄ винандхисса̄ма̄ти вадати.
ити парибба̄джако саттху суван̣н̣аван̣н̣ам̣ нала̄т̣аман̣д̣алам̣ апассанто дасабаласса параммукха̄ аттано балам̣ дӣпенто асамбхиннам̣ кхаттийакума̄рам̣ джа̄тийа̄ гхат̣т̣айанто чан̣д̣а̄лапутто вийа асамбхиннакесарасӣхам̣ мигара̄джа̄нам̣ тха̄мена гхат̣т̣енто джарасин̇га̄ло вийа ча на̄наппака̄рам̣ туччхагаджджитам̣ гаджджи. упа̄сакопи чинтеси ‘‘айам̣ парибба̄джако ати вийа гаджджати, авӣчипхусанаттха̄йа па̄дам̣, бхаваггаггахан̣аттха̄йа хаттхам̣ паса̄райанто вийа нираттхакам̣ ва̄йамати. саче ме саттха̄ имам̣ т̣ха̄нама̄гаччхеййа, имасса парибба̄джакасса йа̄ва бхавагга̄ усситам̣ ма̄наддхаджам̣ т̣ха̄насова опа̄теййа̄’’ти.
54. бхагава̄пи тесам̣ там̣ катха̄салла̄пам̣ ассосийева. тена вуттам̣ ‘‘ассоси кхо имам̣ катха̄салла̄па’’нти.
сума̄гадха̄йа̄ти сума̄гадха̄ на̄ма поккхаран̣ӣ, йасса̄ тӣре нисинно ан̃н̃атаро пурисо падумана̄л̣антарехи асурабхаванам̣ пависантам̣ асурасенам̣ аддаса. моранива̄поти нива̄по вуччати бхаттам̣, йаттха мора̄нам̣ абхайена саддхим̣ нива̄по динно, там̣ т̣ха̄нанти аттхо. аббхока̄сети ан̇ган̣ат̣т̣ха̄не. асса̄сапатта̄ти тут̣т̣хипатта̄ соманассапатта̄. аджджха̄сайанти уттаманиссайабхӯтам̣. а̄дибрахмачарийанти пура̄н̣абрахмачарийасан̇кха̄там̣ арийамаггам̣. идам̣ вуттам̣ хоти – ‘‘ко на̄ма со, бханте, дхаммо йена бхагавата̄ са̄вака̄ винӣта̄ аджджха̄сайа̄дибрахмачарийабхӯтам̣ арийамаггам̣ пӯретва̄ арахатта̄дхигамавасена асса̄сапатта̄ пат̣иджа̄нантӣ’’ти.
таподжигуччха̄ва̄даван̣н̣ана̄
55. виппаката̄ти мама̄гаманапаччайа̄ анит̣т̣хита̄, ва хутва̄ т̣хита̄, катхехи, ахаметам̣ нит̣т̣хапетва̄ маттхакам̣ па̄петва̄ дассемӣти саббан̃н̃упава̄ран̣ам̣ пава̄реси.
56. дуджджа̄нам̣ кхоти бхагава̄ парибба̄джакасса вачанам̣ сутва̄ ‘‘айам̣ парибба̄джако майа̄ са̄вака̄нам̣ десетаббам̣ дхаммам̣ техи пӯретаббам̣ пат̣ипаттим̣ пуччхати, сачасса̄хам̣ а̄дитова там̣ катхесса̄ми, катхитампи нам̣ на джа̄ниссати, айам̣ пана вӣрийена па̄паджигуччханава̄до, ханда̄хам̣ етассева висайе пан̃хам̣ пуччха̄петва̄ путхусаман̣абра̄хман̣а̄нам̣ ладдхийа̄ нираттхакабха̄вам̣ дассеми. атха паччха̄ имам̣ пан̃хам̣ бйа̄карисса̄мӣ’’ти чинтетва̄ дуджджа̄нам̣ кхо етантиа̄дима̄ха. таттха саке а̄чарийакети аттано а̄чарийава̄де. адхиджегуччхети вӣрийена па̄паджигуччханабха̄ве. катхам̣ санта̄ти катхам̣ бхӯта̄. таподжигуччха̄ти вӣрийена па̄паджигуччха̄ па̄павиваджджана̄. парипун̣н̣а̄ти парисуддха̄. катхам̣ апарипун̣н̣а̄ти катхам̣ апарисуддха̄ хотӣти евам̣ пуччха̄ти. йатра хи на̄ма̄ти йо на̄ма.
57. аппасадде катва̄ти нираве аппасадде катва̄. со кира чинтеси – ‘‘саман̣о готамо екам̣ пан̃хампи на катхети, салла̄пакатха̄писса атибахука̄ наттхи, име пана а̄дито пат̣т̣ха̄йа саман̣ам̣ готамам̣ ануваттанти чева пасам̣санти ча, ханда̄хам̣ име ниссадде катва̄ сайам̣ катхемӣ’’ти. со татха̄ ака̄си. тена вуттам̣ ‘‘аппасадде катва̄’’ти. ‘‘таподжигуччхава̄да̄’’тиа̄дӣсу таподжигуччхам̣ вада̄ма, манаса̄пи тамева са̄рато гахетва̄ вичара̄ма, ка̄йенапимха̄ тамева аллӣна̄, на̄наппака̄ракам̣ аттакиламатха̄нуйогамануйутта̄ вихара̄ма̄ти аттхо.
упаккилесаван̣н̣ана̄
58. тапассӣти тапанисситако. ‘‘ачелако’’тиа̄дӣни сӣхана̄де (дӣ. ни. ат̣т̣ха. 1.393) виттха̄ританайенева ведитабба̄ни. тапам̣ сама̄дийатӣти ачелакабха̄ва̄дикам̣ тапам̣ самма̄ а̄дийати, дал̣хам̣ ган̣ха̄ти. аттамано хотӣти ко ан̃н̃о майа̄ садисо имасмим̣ тапе аттхӣти тут̣т̣хамано хоти. парипун̣н̣асан̇каппоти аламетта̄вата̄ти евам̣ парийоситасан̇каппо, идан̃ча титтхийа̄нам̣ васена а̄гатам̣. са̄сана̄вачарена̄пи пана дӣпетаббам̣. екаччо хи дхутан̇гам̣ сама̄дийати, со тенева дхутан̇гена ко ан̃н̃о майа̄ садисо дхутан̇гадхароти аттамано хоти парипун̣н̣асан̇каппо. тапассино упаккилесо хотӣти дувидхасса̄петасса тапассино айам̣ упаккилесо хоти. етта̄вата̄йам̣ тапо упаккилесо хотӣти вада̄ми.
атта̄нуккам̣сетӣти ‘‘ко майа̄ садисо аттхӣ’’ти атта̄нам̣ уккам̣сати уккхипати. парам̣ вамбхетӣти ‘‘айам̣ на ма̄дисо’’ти парам̣ сам̣ха̄рети аваккхипати.
маджджатӣти ма̄намадакаран̣ена маджджати. муччхатӣти муччхито хоти гадхито аджджха̄панно. пама̄дама̄паджджатӣти етадева са̄ранти пама̄дама̄паджджати. са̄сане паббаджитопи дхутан̇гасуддхико хоти, на каммат̣т̣ха̄насуддхико. дхутан̇гамева арахаттам̣ вийа са̄рато паччети.
59. ла̄бхасакка̄расилоканти еттха чатта̄ро паччайа̄ лаббхантӣти ла̄бха̄, тейева сут̣т̣ху катва̄ пат̣исан̇кхаритва̄ ладдха̄ сакка̄ро, ван̣н̣абхан̣анам̣ силоко. абхиниббаттетӣти ачелака̄дибха̄вам̣ терасадхутан̇гасама̄да̄нам̣ ва̄ нисса̄йа маха̄ла̄бхо уппаджджати, тасма̄ ‘‘абхиниббаттетӣ’’ти вутто. сесаметтха пуримава̄ранайенева дувидхасса̄пи тапассино васена ведитаббам̣.
60. вода̄сам̣ а̄паджджатӣти двебха̄гам̣ а̄паджджати, две бха̄ге кароти. кхаматӣти руччати. наккхаматӣти на руччати. са̄пеккхо паджахатӣти сатан̣хо паджахати. катхам̣? па̄това кхӣрабхаттам̣ бхутто хоти. атхасса мам̣сабходжанам̣ упанети. тасса евам̣ хоти ‘‘ида̄ни еварӯпам̣ када̄ лабхисса̄ма, саче джа̄неййа̄ма, па̄това кхӣрабхаттам̣ на бхун̃джеййа̄ма, ким̣ майа̄ сакка̄ ка̄тум̣, гаччха бхо, твамева бхун̃джа̄’’ти джӣвитам̣ париччаджанто вийа са̄пеккхо паджахати. гадхитоти гедхаджа̄то. муччхитоти балаватан̣ха̄йа муччхито сам̣мут̣т̣хассатӣ хутва̄. аджджха̄панноти а̄мисе атилагго, ‘‘бхун̃джиссатха, а̄вусо’’ти дхамманимантанаматтампи акатва̄ маханте маханте кабал̣е кароти. ана̄дӣнавадасса̄вӣтиа̄дӣнаваматтампи на пассати. аниссаран̣апан̃н̃оти идха маттан̃н̃ута̄ниссаран̣апаччавеккхан̣апарибхогаматтампи на кароти. ла̄бхасакка̄расилоканикантихетӯти ла̄бха̄дӣсу тан̣ха̄хету.
61. сам̣бхаккхетӣти сам̣кха̄дати. асанивичакканти вичаккасан̣т̣ха̄на̄ асанийева. идам̣ вуттам̣ хоти ‘‘асанивичаккам̣ имасса дантакӯт̣ам̣ мӯлабӣджа̄дӣсу на кин̃чи на сам̣бхун̃джати. атха ча пана нам̣ саман̣аппава̄дена саман̣оти сан̃джа̄нантӣ’’ти. евам̣ апаса̄дети аваккхипати. идам̣ титтхийавасена а̄гатам̣. бхиккхувасена панеттха айам̣ йоджана̄, аттана̄ дхутан̇гадхаро хоти, со ан̃н̃ам̣ евам̣ апаса̄дети ‘‘ким̣ саман̣а̄ на̄ма име саман̣амха̄ти ваданти, дхутан̇гаматтампи наттхи, уддесабхатта̄дӣни парийесанта̄ паччайаба̄хуллика̄ вичарантӣ’’ти. лӯкха̄джӣвинти ачелака̄дивасена ва̄ дхутан̇гавасена ва̄ лӯкха̄джӣвим̣. исса̄маччхарийанти парасса сакка̄ра̄дисампаттикхӣйаналаккхан̣ам̣ иссам̣, сакка̄ра̄дикаран̣ааккхаманалаккхан̣ам̣ маччхарийан̃ча.
62. а̄па̄тхаканиса̄дӣ хотӣти манусса̄нам̣ а̄па̄тхе дассанат̣т̣ха̄не нисӣдати. йаттха те пассанти, таттха т̣хито ваггуливатам̣ чарати, пан̃ча̄тапам̣ таппати, екапа̄дена тит̣т̣хати, сӯрийам̣ намассати. са̄сане паббаджитопи сама̄диннадхутан̇го саббараттим̣ сайитва̄ манусса̄нам̣ чаккхупатхе тапам̣ кароти, маха̄са̄йанхейева чӣваракут̣им̣ кароти, сӯрийе уггате пат̣исам̣харати, манусса̄нам̣ а̄гатабха̄вам̣ н̃атва̄ гхан̣д̣им̣ пахаритва̄ чӣварам̣ маттхаке т̣хапетва̄ чан̇камам̣ отарати, саммун̃джаним̣ гахетва̄ виха̄ран̇ган̣ам̣ саммаджджати.
атта̄нанти аттано гун̣ам̣ адассайама̄ноти еттха а-ка̄ро нипа̄таматтам̣, дассайама̄ноти аттхо. идампи ме тапасминти идампи каммам̣ мамева тапасмим̣, паччатте ва̄ бхуммам̣, идампи мама тапоти аттхо. со хи асукасмим̣ т̣ха̄не ачелако аттхи мутта̄ча̄ротиа̄дӣни сутва̄ амха̄кам̣ еса тапо, амха̄кам̣ со антева̄сикотиа̄дӣни бхан̣ати. асукасмим̣ ва̄ пана т̣ха̄не пам̣сукӯлико бхиккху аттхӣтиа̄дӣни сутва̄ амха̄кам̣ еса тапо, амха̄кам̣ со антева̄сикотиа̄дӣни бхан̣ати.
кин̃чидева̄ти кин̃чи ваджджам̣ дит̣т̣хигатам̣ ва̄. пат̣иччханнам̣ севатӣти йатха̄ ан̃н̃е на джа̄нанти, евам̣ севати. аккхамама̄нам̣ а̄ха кхаматӣти аруччама̄нам̣йева руччати мети вадати. аттана̄ катам̣ атимахантампи ваджджам̣ аппаматтакам̣ катва̄ пан̃н̃апети, парена катам̣ дуккат̣аматтам̣ вӣтиккамампи па̄ра̄джикасадисам̣ катва̄ дассети. анун̃н̃еййанти ануджа̄нитаббам̣ анумодитаббам̣.
63. кодхано хоти упана̄хӣти куджджханалаккхан̣ена кодхена, верааппат̣иниссаггалаккхан̣ена упана̄хена ча саманна̄гато. маккхӣ хоти пал̣а̄сӣти парагун̣амаккханалаккхан̣ена маккхена, йугагга̄халаккхан̣ена пал̣а̄сена ча саманна̄гато.
иссукӣ хоти маччхарӣти парасакка̄ра̄дӣсу усӯйаналаккхан̣а̄йа исса̄йа, а̄ва̄сакулала̄бхаван̣н̣адхаммесу маччхара̄йаналаккхан̣ена пан̃чавидхамаччхерена ча саманна̄гато хоти. сат̣хо хоти ма̄йа̄вӣти кера̄т̣икалаккхан̣ена са̄т̣хеййена, катаппат̣иччха̄даналаккхан̣а̄йа ма̄йа̄йа ча саманна̄гато хоти. тхаддхо хоти атима̄нӣти ниссинеханиккарун̣атхаддхалаккхан̣ена тхамбхена, атиккамитва̄ ман̃н̃аналаккхан̣ена атима̄нена ча саманна̄гато хоти. па̄пиччхо хотӣти асантасамбха̄ванапаттханалаккхан̣а̄йа па̄пиччхата̄йа саманна̄гато хоти. па̄пика̄нанти та̄сам̣йева ла̄мака̄нам̣ иччха̄нам̣ васам̣ гато. миччха̄дит̣т̣хикоти наттхи диннантиа̄динайаппаватта̄йа айа̄тха̄вадит̣т̣хийа̄ упето. антагга̄хика̄йа̄ти са̄йева дит̣т̣хи уччхедантасса гахитатта̄ ‘‘антагга̄хика̄’’ти вуччати, та̄йа саманна̄гатоти аттхо. сандит̣т̣хипара̄ма̄сӣтиа̄дӣсу сайам̣ дит̣т̣хи сандит̣т̣хи, сандит̣т̣химева пара̄масати гахетва̄ вадатӣти сандит̣т̣хипара̄ма̄сӣ. а̄дха̄нам̣ вуччати дал̣хам̣ сут̣т̣ху т̣хапитам̣, татха̄ катва̄ ган̣ха̄тӣти а̄дха̄нагга̄хӣ. арит̣т̣хо вийа на сакка̄ хоти пат̣иниссаджджа̄петунти дуппат̣иниссаггӣ. йадимети йади име.
парисуддхапапат̣икаппаттакатха̄ван̣н̣ана̄
64. идха, нигродха, тапассӣти евам̣ бхагава̄ ан̃н̃атиттхийехи гахиталаддхим̣ тесам̣ раккхитам̣ тапам̣ саббамева сам̣килит̣т̣ханти упаккилесапа̄л̣им̣ дассетва̄ ида̄ни парисуддхапа̄л̣идассанаттхам̣ десанама̄рабханто идха, нигродха̄тиа̄дима̄ха. таттха ‘‘на аттамано’’тиа̄дӣни вуттавипаккхавасенева ведитабба̄ни. саббава̄ресу ча лӯкхатапассино чева дхутан̇гадхарасса ча васена йоджана̄ ведитабба̄. евам̣ со тасмим̣ т̣ха̄не парисуддхо хотӣти евам̣ со тена на аттаманата̄ на парипун̣н̣асан̇каппабха̄васан̇кха̄тена ка̄ран̣ена парисуддхо нирупаккилесо хоти, уттари ва̄йамама̄но каммат̣т̣ха̄насуддхико хутва̄ арахаттам̣ па̄пун̣а̄ти. имина̄ найена саббава̄ресу аттхо ведитаббо.
69. аддха̄ кхо, бхантети бханте евам̣ санте екам̣сенева вӣрийена па̄паджигуччханава̄до парисуддхо хотӣти ануджа̄на̄ти. ито паран̃ча аггабха̄вам̣ ва̄ са̄рабха̄вам̣ ва̄ аджа̄нанто аггаппатта̄ са̄раппатта̄ ча̄ти а̄ха. атхасса бхагава̄ са̄раппаттабха̄вам̣ пат̣иседхенто на кхо нигродха̄тиа̄дима̄ха. папат̣икаппатта̄ хотӣти са̄равато руккхасса са̄рам̣ пхеггум̣ тачан̃ча атиккамма бахипапат̣икасадиса̄ хотӣти дассети.
парисуддхатачаппатта̄дикатха̄ван̣н̣ана̄
70. аггам̣ па̄петӯти десана̄васена аггам̣ па̄петва̄ десету, са̄рам̣ па̄петва̄ десетӯти дасабалам̣ йа̄чати. ча̄туйа̄масам̣варасам̣вутоти чатуббидхена сам̣варена пихито. на па̄н̣ам̣ атипа̄тетӣти па̄н̣ам̣ на ханати. на бха̄витама̄сӣсатӣти бха̄витам̣ на̄ма тесам̣ сан̃н̃а̄йа пан̃ча ка̄магун̣а̄, те на а̄сӣсати на севатӣти аттхо.
адум̣ часса хотӣти етан̃часса ида̄ни вуччама̄нам̣ ‘‘со абхихаратӣ’’тиа̄дилаккхан̣ам̣. тапассита̄йа̄ти тапассибха̄вена хоти. таттха со абхихаратӣти со там̣ сӣлам̣ абхихарати, упарӯпари вад̣д̣хети. сӣлам̣ ме парипун̣н̣ам̣, тапо а̄раддхо, аламетта̄вата̄ти на вӣрийам̣ виссаджджети. но хӣна̄йа̄ваттатӣти хӣна̄йа гихибха̄ваттха̄йа на а̄ваттати. сӣлато уттари висеса̄дхигаматтха̄йа вӣрийам̣ каротийева, евам̣ каронто со вивиттам̣ сена̄санам̣ бхаджати. ‘‘аран̃н̃а’’нтиа̄дӣни са̄ман̃н̃апхале (дӣ. ни. ат̣т̣ха. 1.216) виттха̄рита̄нева. ‘‘метта̄сахагатена̄’’тиа̄дӣни висуддхимагге ван̣н̣ита̄ни. тачаппатта̄ти папат̣икато аббхантарам̣ тачам̣ патта̄. пхеггуппатта̄ти тачато аббхантарам̣ пхеггум̣ патта̄, пхеггусадиса̄ хотӣти аттхо.
74. ‘‘етта̄вата̄, кхо нигродха, таподжигуччха̄ аггаппатта̄ ча хоти са̄раппатта̄ ча̄’’ти идам̣ бхагава̄ титтхийа̄нам̣ васена̄ха. титтхийа̄нан̃хи ла̄бхасакка̄ро руккхасса са̄кха̄пала̄сасадисо. пан̃часӣламаттакам̣ папат̣икасадисам̣. ат̣т̣хасама̄паттиматтам̣ тачасадисам̣. пуббенива̄сан̃а̄н̣а̄васа̄на̄ абхин̃н̃а̄ пхеггусадиса̄. диббачаккхум̣ панете арахаттанти гахетва̄ вичаранти. тена несам̣ там̣ руккхасса са̄расадисам̣. са̄сане пана ла̄бхасакка̄ро са̄кха̄пала̄сасадисо. сӣласампада̄ папат̣икасадиса̄. джха̄насама̄паттийо тачасадиса̄. локийа̄бхин̃н̃а̄ пхеггусадиса̄. маггапхалам̣ са̄ро. ити бхагавата̄ аттано са̄санам̣ онатавинатапхалабха̄рабхаритаруккхӯпама̄йа упамитам̣. со десана̄кусалата̄йа тато тачаса̄расампаттито мама са̄санам̣ уттаритаран̃чева пан̣ӣтатаран̃ча, там̣ тувам̣ када̄ джа̄ниссасӣти аттанодесана̄йа висесабха̄вам̣ дассетум̣ ‘‘ити кхо нигродха̄’’ти десанам̣ а̄рабхи. те парибба̄джака̄ти те тасса парива̄ра̄ тим̣сасатасан̇кхйа̄ парибба̄джака̄. еттха майам̣ анасса̄ма̄ти еттха ачелакапа̄л̣иа̄дӣсу, идам̣ вуттам̣ хоти ‘‘амха̄кам̣ ачелакапа̄л̣иматтампи наттхи, куто парисуддхапа̄л̣и. амха̄кам̣ парисуддхапа̄л̣иматтампи наттхи, куто ча̄туйа̄масам̣вара̄дӣни. ча̄туйа̄масам̣варопи наттхи, куто аран̃н̃ава̄са̄дӣни. аран̃н̃ава̄сопи наттхи, куто нӣваран̣аппаха̄на̄дӣни. нӣваран̣аппаха̄нампи наттхи, куто брахмавиха̄ра̄дӣни. брахмавиха̄раматтампи наттхи, куто пуббенива̄са̄дӣни. пуббенива̄сан̃а̄н̣аматтампи наттхи, куто амха̄кам̣ диббачаккху. еттха майам̣ саа̄чарийака̄ нат̣т̣ха̄’’ти. ито бхиййо уттаритаранти ито диббачаккхун̃а̄н̣а̄дхигамато бхиййо ан̃н̃ам̣ уттаритарам̣ висеса̄дхигамам̣ майам̣ сутивасена̄пи на джа̄на̄ма̄ти ваданти.
нигродхассападжджха̄йанаван̣н̣ана̄
75. атха нигродхам̣ парибба̄джаканти евам̣ кирасса ахоси ‘‘име парибба̄джака̄ ида̄ни бхагавато бха̄ситам̣ суссӯсанти, имина̄ ча нигродхена бхагавато параммукха̄ каккхал̣ам̣ дура̄садавачанам̣ вуттам̣, ида̄ни айампи сотука̄мо джа̄то, ка̄ло да̄ни ме имасса ма̄наддхаджам̣ нипа̄тетва̄ бхагавато са̄санам̣ уккхипиту’’нти. атха нигродхам̣ парибба̄джакам̣ етадавоча. апарамписса ахоси ‘‘айам̣ майи акатхенте саттха̄рам̣ на кхама̄пессати, тадасса ана̄гате ахита̄йа дуккха̄йа сам̣ваттиссати, майа̄ пана катхите кхама̄пессати, тадасса бхависсати дӣгхараттам̣ хита̄йа сукха̄йа̄’’ти. атха нигродхам̣ парибба̄джакам̣ етадавоча. апариса̄вачарам̣ пана нам̣ каротха̄ти еттха пана̄ти нипа̄то, атха нам̣ апариса̄вачарам̣ каротха̄ти аттхо. ‘‘апариса̄вачарета’’нтипи па̄т̣хо, апариса̄вачарам̣ ва̄ етам̣ каротха, гока̄н̣а̄дӣнам̣ ва̄ ан̃н̃атаранти аттхо.
гока̄н̣анти еттха̄пи гока̄н̣ам̣ парийантача̄риним̣ вийа каротха̄ти аттхо. тун̣хӣбхӯтоти тун̣хӣбха̄вам̣ упагато. ман̇кубхӯтоти ниттеджатам̣ а̄панно. паттаккхандхоти онатагӣво. адхомукхоти хет̣т̣ха̄мукхо.
76. буддхо со бхагава̄ бодха̄йа̄ти сайам̣ буддхо сатта̄нампи чатусаччабодхаттха̄йа дхаммам̣ десети. дантоти чаккхутопи данто…пе… манатопи данто. даматха̄йа̄ти ан̃н̃есампи даманаттха̄йа ева, на ва̄даттха̄йа. сантоти ра̄гасантата̄йа санто, досамохасантата̄йа сабба акусаласабба̄бхисан̇кха̄расантата̄йа санто. саматха̄йа̄ти маха̄джанасса ра̄га̄дисаманаттха̄йа дхаммам̣ десети. тин̣н̣оти чатта̄ро огхе тин̣н̣о. таран̣а̄йа̄ти маха̄джанасса огханиттхаран̣аттха̄йа. париниббутоти килесапаринибба̄нена париниббуто. паринибба̄на̄йа̄ти маха̄джанасса̄пи саббакилесапаринибба̄наттха̄йа дхаммам̣ десети.
брахмачарийапарийоса̄на̄диван̣н̣ана̄
77. аччайотиа̄дӣни са̄ман̃н̃апхале (дӣ. ни. ат̣т̣ха. 1.250) вутта̄ни. уджуджа̄тикоти ка̄йаван̇ка̄дивирахито уджусабха̄во. ахамануса̄са̄мӣти ахам̣ та̄дисам̣ пуггалам̣ ануса̄са̄ми, дхаммам̣ асса десеми. сатта̄ханти саттадиваса̄ни, идам̣ саббампи бхагава̄ дандхапан̃н̃ам̣ пуггалам̣ сандха̄йа̄ха асат̣хо пана ама̄йа̄вӣ уджуджа̄тико там̣мухуттенева арахаттам̣ паттум̣ саккхиссати. ити бхагава̄ ‘‘асат̣ха’’нтиа̄дивачанена сат̣хо хи ван̇каван̇ко, майа̄пи на сакка̄ ануса̄ситунти дӣпенто парибба̄джакам̣ па̄десу гахетва̄ маха̄мерупа̄датале вийа кхипиттха. касма̄? айан̃хи атисат̣хо, кут̣илачитто саттхари евам̣ катхентепи буддхадхаммасан̇гхесу на̄дхимуччати, адхимуччанаттха̄йа сотам̣ на одахати, кохан̃н̃е т̣хито саттха̄рам̣ кхама̄пети. тасма̄ бхагава̄ тассаджджха̄сайам̣ видитва̄ ‘‘ету вин̃н̃ӯ пурисо асат̣хо’’тиа̄дима̄ха. сат̣хам̣ пана̄хам̣ ануса̄ситум̣ на саккомӣти.
78. антева̄сикамйата̄ти антева̄сикамйата̄йа, амхе антева̄сике иччханто. евама̄ха̄ти ‘‘ету вин̃н̃упурисо’’тиа̄дима̄ха. йо ева во а̄чарийоти йо ева тумха̄кам̣ пакатийа̄ а̄чарийо. уддеса̄ но ча̄ветука̄моти аттано ануса̄саним̣ га̄ха̄петва̄ амхе амха̄кам̣ уддесато ча̄ветука̄мо. со ева во уддесо хотӯти йо тумха̄кам̣ пакатийа̄ уддесо, со тумха̄кам̣йева хоту, на майам̣ тумха̄кам̣ уддесена аттхика̄. а̄джӣва̄ти а̄джӣвато. акусаласан̇кха̄та̄ти акусала̄ти кот̣т̣ха̄сам̣ патта̄. акусала̄ дхамма̄ти два̄даса акусалачиттуппа̄дадхамма̄ тан̣ха̄йева ва̄ висесена. са̄ хи пунаббхавакаран̣ато ‘‘поноббхавика̄’’ти вутта̄. садаратха̄ти килесадаратхасампайутта̄. джа̄тиджара̄маран̣ийа̄ти джа̄тиджара̄маран̣а̄нам̣ паччайабхӯта̄. сам̣килесика̄ дхамма̄ти два̄даса акусалачиттуппа̄да̄. вода̄нийа̄ти, саматхавипассана̄ дхамма̄. те хи сатте вода̄пенти, тасма̄ ‘‘вода̄нийа̄’’ти вуччанти. пан̃н̃а̄па̄рипӯринти маггапан̃н̃а̄па̄рипӯрим̣. вепуллаттан̃ча̄ти пхалапан̃н̃а̄вепуллатам̣, убхопи ва̄ ета̄ни ан̃н̃аман̃н̃авевачана̄нева. идам̣ вуттам̣ хоти ‘‘тато тумхе маггапан̃н̃ан̃чева пхалапан̃н̃ан̃ча дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихариссатха̄’’ти. евам̣ бхагава̄ парибба̄джаке а̄раббха аттано ова̄да̄нуса̄санийа̄ пхалам̣ дассенто арахаттаникӯт̣ена десанам̣ нит̣т̣хапеси.
79. йатха̄ там̣ ма̄рена̄ти йатха̄ ма̄рена парийут̣т̣хитачитта̄ нисӣданти евамева тун̣хӣбхӯта̄…пе… аппат̣ибха̄на̄ нисинна̄.
ма̄ро кира саттха̄ ативийа гаджджанто буддхабалам̣ дӣпетва̄ имесам̣ парибба̄джака̄нам̣ дхаммам̣ десети, када̄чи дхамма̄бхисамайо бхавеййа, ханда̄хам̣ парийут̣т̣ха̄мӣти со тесам̣ читта̄ни парийут̣т̣ха̄си. аппахӣнавипалла̄са̄нан̃хи читтам̣ ма̄расса йатха̄ка̄макаран̣ӣйам̣ хоти. тепи ма̄рена парийут̣т̣хитачитта̄ тхаддхан̇гапаччан̇га̄ вийа тун̣хӣ аппат̣ибха̄на̄ нисӣдим̣су. атха саттха̄ име парибба̄джака̄ ативийа нирава̄ хутва̄ нисинна̄, ким̣ ну кхоти а̄ваджджанто ма̄рена парийут̣т̣хитабха̄вам̣ ан̃н̃а̄си. саче пана тесам̣ маггапхалуппаттихету бхавеййа, ма̄рам̣ пат̣иба̄хитва̄пи бхагава̄ дхаммам̣ десеййа, со пана тесам̣ наттхи. ‘‘саббепи ме туччхапуриса̄’’ти ан̃н̃а̄си. тена вуттам̣ ‘‘атха кхо бхагавато етадахоси саббепи ме могхапуриса̄’’тиа̄ди.
таттха пхут̣т̣ха̄ па̄пимата̄ти па̄пимата̄ ма̄рена пхут̣т̣ха̄. йатра хи на̄ма̄ти йесу на̄ма. ан̃н̃а̄н̣аттхампӣти джа̄нанаттхампи. ким̣ кариссати сатта̄хоти саман̣ена готамена париччхиннасатта̄хо амха̄кам̣ ким̣ кариссати. идам̣ вуттам̣ хоти ‘‘саман̣ена готамена ‘сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихариссати сатта̄ха’нти вуттам̣, со сатта̄хо амха̄кам̣ ким̣ аппха̄сукам̣ кариссати. ханда майам̣ сатта̄хаббхантаре етам̣ дхаммам̣ саччхика̄тум̣ сакка̄, на сакка̄ти ан̃н̃а̄н̣аттхампи брахмачарийам̣ чарисса̄ма̄’’ти. атха ва̄ джа̄на̄ма та̄васса дхамманти екадивасе екава̄рам̣ ан̃н̃а̄н̣аттхампи етесам̣ читтам̣ нуппаннам̣, сатта̄хо пана етесам̣ кусӣта̄нам̣ ким̣ кариссати, ким̣ саккхиссанти те сатта̄хам̣ пӯретунти айаметтха адхиппа̄йо. сӣхана̄данти парава̄дабхинданам̣ сакава̄дасамусса̄панан̃ча абхӣтана̄дам̣ надитва̄. паччупат̣т̣ха̄сӣти патит̣т̣хито. та̄вадева̄ти тасмин̃н̃ева кхан̣е. ра̄джагахам̣ па̄висӣти ра̄джагахамева павит̣т̣хо. тесам̣ пана парибба̄джака̄нам̣ кин̃ча̄пи идам̣ суттантам̣ сутва̄ висесо на ниббатто, а̄йатим̣ пана несам̣ ва̄сана̄йа паччайо бхависсатӣти. сесам̣ саббаттха утта̄намева̄ти.
суман̇галавила̄синийа̄ дӣгханика̄йат̣т̣хакатха̄йа
удумбарикасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
3. чаккаваттисуттаван̣н̣ана̄
аттадӣпасаран̣ата̄ван̣н̣ана̄
80. евам̣ ме сутанти чаккаваттисуттам̣. татра̄йаманутта̄нападаван̣н̣ана̄ – ма̄тула̄йанти евам̣на̄маке нагаре. там̣ нагарам̣ гочарага̄мам̣ катва̄ авидӯре ванасан̣д̣е вихарати. ‘‘татра кхо бхагава̄ бхиккхӯ а̄мантесӣ’’ти еттха айаманупуббикатха̄ –
бхагава̄ кира имасса суттасса самут̣т̣ха̄насамайе паччӯсака̄ле маха̄карун̣а̄сама̄паттито вут̣т̣ха̄йа локам̣ волокенто има̄йа ана̄гатавам̣садӣпика̄йа суттантакатха̄йа ма̄туланагарава̄сӣнам̣ чатура̄сӣтийа̄ па̄н̣асахасса̄нам̣ дхамма̄бхисамайам̣ дисва̄ па̄това вӣсатибхиккхусахассапарива̄ро ма̄туланагарам̣ сампатто. ма̄туланагарава̄сино кхаттийа̄ ‘‘бхагава̄ а̄гато’’ти сутва̄ паччуггамма дасабалам̣ нимантетва̄ маха̄сакка̄рена нагарам̣ павесетва̄ нисаджджат̣т̣ха̄нам̣ сам̣видха̄йа бхагавантам̣ маха̄рахе паллан̇ке нисӣда̄петва̄ буддхаппамукхасса бхиккхусан̇гхасса маха̄да̄нам̣ адам̣су. бхагава̄ бхаттакиччам̣ нит̣т̣ха̄петва̄ чинтеси – ‘‘сача̄хам̣ имасмим̣ т̣ха̄не имесам̣ манусса̄нам̣ дхаммам̣ десесса̄ми, айам̣ падесо самба̄дхо, манусса̄нам̣ т̣ха̄тум̣ ва̄ нисӣдитум̣ ва̄ ока̄со на бхависсати, махата̄ кхо пана сама̄гамена бхавитабба’’нти.
атха ра̄джакула̄нам̣ бхатта̄нумоданам̣ акатва̄ва паттам̣ гахетва̄ нагарато никкхами. манусса̄ чинтайим̣су – ‘‘саттха̄ амха̄кам̣ анумоданампи акатва̄ гаччхати, аддха̄ бхаттаггам̣ амана̄пам̣ ахоси, буддха̄нам̣ на̄ма на сакка̄ читтам̣ гахетум̣, буддхехи саддхим̣ висса̄сакаран̣ам̣ на̄ма самусситапхан̣ам̣ а̄сӣвисам̣ гӣва̄йа гахан̣асадисам̣ хоти; етха бхо, татха̄гатам̣ кхама̄песса̄ма̄’’ти. сакаланагарава̄сино бхагавата̄ сахева никкханта̄. бхагава̄ гаччхантова магадхаккхетте т̣хитам̣ са̄кха̄вит̣апасампаннам̣ сандаччха̄йам̣ карӣсаматтабхӯмипаттхат̣ам̣ екам̣ ма̄туларуккхам̣ дисва̄ имасмим̣ руккхамӯле нисӣдитва̄ дхамме десийама̄не ‘‘маха̄джанасса т̣ха̄нанисаджджанока̄со бхависсатӣ’’ти. ниваттитва̄ магга̄ оккамма руккхамӯлам̣ упасан̇камитва̄ дхаммабхан̣д̣а̄га̄рикам̣ а̄нандаттхерам̣ олокеси. тхеро олокитасан̃н̃а̄йа ева ‘‘саттха̄ нисӣдитука̄мо’’ти н̃атва̄ сугатамаха̄чӣварам̣ пан̃н̃апетва̄ ада̄си. нисӣди бхагава̄ пан̃н̃атте а̄сане. атхасса пурато манусса̄ нисӣдим̣су. убхосу пассесу паччхато ча бхиккхусан̇гхо, а̄ка̄се девата̄ ат̣т̣хам̣су, евам̣ маха̄парисамаджджхагато татра кхо бхагава̄ бхиккхӯ а̄мантеси.
те бхиккхӯти татра упавит̣т̣ха̄ дхаммаппат̣игга̄хака̄ бхиккхӯ. аттадӣпа̄ти атта̄нам̣ дӣпам̣ та̄н̣ам̣ лен̣ам̣ гатим̣ пара̄йан̣ам̣ патит̣т̣хам̣ катва̄ вихаратха̄ти аттхо. аттасаран̣а̄ти идам̣ тассева вевачанам̣. анан̃н̃асаран̣а̄ти идам̣ ан̃н̃асаран̣апат̣иккхепавачанам̣. на хи ан̃н̃о ан̃н̃асса саран̣ам̣ хоти, ан̃н̃асса ва̄йа̄мена ан̃н̃асса асуджджханато. вуттампи четам̣ ‘‘атта̄ хи аттано на̄тхо, ко хи на̄тхо паро сийа̄’’ти (дха. па. 160). тена̄ха ‘‘анан̃н̃асаран̣а̄’’ти. ко панеттха атта̄ на̄ма, локийалокуттаро дхаммо. тена̄ха – ‘‘дхаммадӣпа̄ дхаммасаран̣а̄ анан̃н̃асаран̣а̄’’ти. ‘‘ка̄йе ка̄йа̄нупассӣ’’тиа̄дӣни маха̄сатипат̣т̣ха̄не виттха̄рита̄ни.
гочарети чаритум̣ йуттат̣т̣ха̄не. сакети аттано сантаке. петтике висайети питито а̄гатависайе. чаратанти чаранта̄нам̣. ‘‘чаранта’’нтипи па̄т̣хо, айамеваттхо. на лаччхатӣти на лабхиссати на пассиссати. ма̄роти девапуттама̄ропи, маччума̄ропи, килесама̄ропи. ота̄ранти рандхам̣ чхиддам̣ виварам̣. айам̣ панаттхо лед̣д̣ут̣т̣ха̄нато никкхамма торан̣е нисӣдитва̄ ба̄ла̄тапам̣ тапантам̣ ла̄пам̣ сакун̣ам̣ гахетва̄. паккхандасенасакун̣аваттхуна̄ дӣпетаббо. вуттан̃хетам̣ –
‘‘бхӯтапуббам̣, бхиккхаве, сакун̣аггхи ла̄пам̣ сакун̣ам̣ сахаса̄ аджджхаппатта̄ аггахеси. атха кхо, бхиккхаве, ла̄по сакун̣о сакун̣аггхийа̄ харийама̄но евам̣ паридеваси ‘майамевамха алаккхика̄, майам̣ аппапун̃н̃а̄, йе майам̣ агочаре чаримха парависайе, сачеджджа майам̣ гочаре чареййа̄ма саке петтике висайе, на мйа̄йам̣ сакун̣аггхи алам̣ абхависса йадидам̣ йуддха̄йа̄’ти. ко пана те ла̄па гочаро сако петтико висайоти? йадидам̣ нан̇галакат̣т̣хакаран̣ам̣ лед̣д̣ут̣т̣ха̄нанти. атха кхо, бхиккхаве, сакун̣аггхи саке бале апаттхаддха̄ саке бале асам̣вадама̄на̄ ла̄пам̣ сакун̣ам̣ памун̃чи гаччха кхо твам̣ ла̄па, татрапи гантва̄ на моккхасӣти.
атха кхо, бхиккхаве, ла̄по сакун̣о нан̇галакат̣т̣хакаран̣ам̣ лед̣д̣ут̣т̣ха̄нам̣ гантва̄ махантам̣ лед̣д̣ум̣ абхирухитва̄ сакун̣аггхим̣ вадама̄но ат̣т̣ха̄си ‘‘ехи кхо да̄ни ме сакун̣аггхи, ехи кхо да̄ни ме сакун̣аггхӣ’’ти. атха кхо са̄, бхиккхаве, сакун̣аггхи саке бале апаттхаддха̄ саке бале асам̣вадама̄на̄ убхо паккхе саннайха ла̄пам̣ сакун̣ам̣ сахаса̄ аджджхаппатта̄. йада̄ кхо, бхиккхаве, ан̃н̃а̄си ла̄по сакун̣о бахуа̄гата̄ кхо мйа̄йам̣ сакун̣аггхӣти, атха кхо тассева лед̣д̣усса антарам̣ паччупа̄ди. атха кхо, бхиккхаве, сакун̣аггхи таттхева урам̣ паччата̄л̣еси. еван̃хи там̣, бхиккхаве, хоти йо агочаре чарати парависайе.
тасма̄тиха, бхиккхаве, ма̄ агочаре чариттха парависайе, агочаре, бхиккхаве, чаратам̣ парависайе лаччхати ма̄ро ота̄рам̣, лаччхати ма̄ро а̄рамман̣ам̣. ко ча, бхиккхаве, бхиккхуно агочаро парависайо, йадидам̣ пан̃ча ка̄магун̣а̄. катаме пан̃ча? чаккхувин̃н̃еййа̄ рӯпа̄ ит̣т̣ха̄ канта̄ мана̄па̄ пийарӯпа̄ ка̄мӯпасам̣хита̄ раджанӣйа̄, сотавин̃н̃еййа̄ садда̄ ит̣т̣ха̄ канта̄ мана̄па̄ пийарӯпа̄ ка̄мӯпасам̣хита̄ раджанӣйа̄, гха̄навин̃н̃еййа̄ гандха̄ ит̣т̣ха̄ канта̄ мана̄па̄ пийарӯпа̄ ка̄мӯпасам̣хита̄ раджанӣйа̄, дживха̄вин̃н̃еййа̄ раса̄ ит̣т̣ха̄ канта̄ мана̄па̄ пийарӯпа̄ ка̄мӯпасам̣хита̄ раджанӣйа̄, ка̄йавин̃н̃еййа̄ пхот̣т̣хабба̄ ит̣т̣ха̄ канта̄ мана̄па̄ пийарӯпа̄ ка̄мӯпасам̣хита̄ раджанӣйа̄. айам̣, бхиккхаве, бхиккхуно агочаро парависайо.
гочаре, бхиккхаве, чаратха…пе… на лаччхати ма̄ро а̄рамман̣ам̣. ко ча, бхиккхаве, бхиккхуно гочаро сако петтико висайо, йадидам̣ чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄на̄. катаме чатта̄ро? идха бхиккхаве, бхиккху ка̄йе ка̄йа̄нупассӣ вихарати а̄та̄пӣ сампаджа̄но сатима̄, винеййа локе абхиджджха̄доманассам̣; ведана̄су ведана̄нупассӣ вихарати а̄та̄пӣ сампаджа̄но сатима̄, винеййа локе абхиджджха̄доманассам̣; читте читта̄нупассӣ вихарати а̄та̄пӣ сампаджа̄но сатима̄, винеййа локе абхиджджха̄доманассам̣; дхаммесу дхамма̄нупассӣ вихарати а̄та̄пӣ сампаджа̄но сатима̄, винеййа локе абхиджджха̄доманассам̣ – айам̣, бхиккхаве, бхиккхуно гочаро сако петтико висайоти (сам̣. ни. 5.371).
кусала̄нанти анаваджджалаккхан̣а̄нам̣. сама̄да̄нахетӯти сама̄да̄йа ваттанахету. евамидам̣ пун̃н̃ам̣ павад̣д̣хатӣти евам̣ идам̣ локийалокуттарам̣ пун̃н̃апхалам̣ вад̣д̣хати, пун̃н̃апхаланти ча упарӯпари пун̃н̃ампи пун̃н̃авипа̄копи ведитаббо.
дал̣ханемичаккаваттира̄джакатха̄ван̣н̣ана̄
81. таттха дувидхам̣ кусалам̣ ват̣т̣ага̄мӣ ча виват̣т̣ага̄мӣ ча. таттха ват̣т̣ага̄микусалам̣ на̄ма ма̄та̄питӯнам̣ путтадхӣта̄су путтадхӣта̄нан̃ча ма̄та̄питӯсу синехавасена мудумаддавачиттам̣. виват̣т̣ага̄микусалам̣ на̄ма ‘‘чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄на̄’’тиа̄дибхеда̄ саттатим̣са бодхипаккхийадхамма̄. тесу ват̣т̣ага̄мипун̃н̃асса парийоса̄нам̣ мануссалоке чаккаваттисирӣвибхаво. виват̣т̣ага̄микусаласса маггапхаланибба̄насампатти. таттха виват̣т̣ага̄микусаласса випа̄кам̣ суттапарийоса̄не дассессати.
идха пана ват̣т̣ага̄микусаласса випа̄кадассанаттхам̣, бхиккхаве, йада̄ путтадхӣтаро ма̄та̄питӯнам̣ ова̄де на ат̣т̣хам̣су, тада̄ а̄йуна̄пи ван̣н̣ена̄пи иссарийена̄пи париха̄йим̣су. йада̄ пана ат̣т̣хам̣су, тада̄ вад̣д̣хим̣сӯти ватва̄ ват̣т̣ага̄микусала̄нусандхивасена ‘‘бхӯтапуббам̣, бхиккхаве’’ти десанам̣ а̄рабхи. таттха чаккаваттӣтиа̄дӣни маха̄пада̄не (дӣ. ни. ат̣т̣ха. 2.33) виттха̄рита̄нева.
82. осаккитанти ӣсакампи авасаккитам̣. т̣ха̄на̄ чутанти саббасо т̣ха̄на̄ апагатам̣. там̣ кира чаккаратанам̣ антепурадва̄ре аккха̄хатам̣ вийа веха̄сам̣ ат̣т̣ха̄си. атхасса убхосу пассесу две кхадираттхамбхе никхан̣итва̄ чаккаратанаматтхаке немиабхимукхам̣ екам̣ суттакам̣ бандхим̣су. адхобха̄гепи немиабхимукхам̣ екам̣ бандхим̣су. тесу упаримасуттато аппаматтакампи огатам̣ чаккаратанам̣ осаккитам̣ на̄ма хоти, хет̣т̣ха̄ суттасса т̣ха̄нам̣ упаримакот̣ийа̄ атиккантагатам̣ т̣ха̄на̄ чутам̣ на̄ма хоти, тадетам̣ атибалавадосе сати евам̣ хоти. суттаматтампи екан̇гуладван̇гуламаттам̣ ва̄ бхат̣т̣хам̣ т̣ха̄на̄ чутамева хоти. там̣ сандха̄йетам̣ вуттам̣ ‘‘осаккитам̣ т̣ха̄на̄ чута’’нти.
атха ме а̄рочеййа̄сӣти та̄та, твам̣ аджджа а̄дим̣ катва̄ дивасасса тиккхаттум̣ чаккаратанасса упат̣т̣ха̄нам̣ гаччха, евам̣ гаччханто йада̄ чаккаратанам̣ ӣсакампи осаккитам̣ т̣ха̄на̄ чутам̣ пассаси, атха майхам̣ а̄чиккхеййа̄си. джӣвитан̃хи ме тава хаттхе никкхиттанти. аддаса̄ти аппаматто дивасасса тиккхаттум̣ гантва̄ олокенто екадивасам̣ аддаса.
83. атха кхо, бхиккхавети бхиккхаве, атха ра̄джа̄ дал̣ханеми ‘‘чаккаратанам̣ осаккита’’нти сутва̄ уппаннабалавадоманассо ‘‘на да̄ни майа̄ чирам̣ джӣвитаббам̣ бхависсати, аппа̄васесам̣ ме а̄йу, на ме да̄ни ка̄ме парибхун̃джанака̄ло, паббаджджа̄ка̄ло ме ида̄нӣ’’ти родитва̄ паридевитва̄ джет̣т̣хапуттам̣ кума̄рам̣ а̄манта̄петва̄ етадавоча. самуддапарийантанти париккхиттаекасамуддапарийантамева. идам̣ хисса куласантакам̣. чаккава̄л̣апарийантам̣ пана пун̃н̃иддхивасена ниббаттам̣, на там̣ сакка̄ да̄тум̣. куласантакам̣ пана ниййа̄тенто ‘‘самуддапарийанта’’нти а̄ха. кесамассунти та̄пасапаббаджджам̣ паббаджанта̄пи хи пат̣хамам̣ кесамассум̣ оха̄ренти. тато пат̣т̣ха̄йа парӯл̣хакесе бандхитва̄ вичаранти. тена вуттам̣ – ‘‘кесамассум̣ оха̄ретва̄’’ти.
ка̄са̄йа̄нӣти каса̄йарасапӣта̄ни. а̄дито евам̣ катва̄ паччха̄ ваккала̄нипи дха̄ренти. паббаджӣти паббаджито. паббаджитва̄ ча аттано ман̇галавануййа̄нейева васи. ра̄джисимхӣти ра̄джаӣсимхи. бра̄хман̣апаббаджита̄ хи ‘‘бра̄хман̣исайо’’ти вуччанти. сетаччхаттам̣ пана паха̄йа ра̄джапаббаджита̄ ра̄джисайоти. антарадха̄йӣти антарахитам̣ ниббутадӣпасикха̄ вийа абха̄вам̣ упагатам̣. пат̣исам̣ведесӣти канданто паридеванто джа̄на̄песи. петтиканти питито а̄гатам̣ да̄йаджджам̣ на хоти, на сакка̄ кусӣтена хӣнавӣрийена даса акусалакаммапатхе сама̄да̄йа ваттантена па̄пун̣итум̣. аттано пана сукатам̣ каммам̣ нисса̄йа дасавидхам̣ два̄дасавидхам̣ ва̄ чаккаваттиваттам̣ пӯрентеневетам̣ паттаббанти дӣпети. атха нам̣ ваттапат̣ипаттийам̣ чоденто ‘‘ин̇гха тва’’нтиа̄дима̄ха. таттха арийети ниддосе. чаккаваттиваттети чаккаваттӣнам̣ ватте.
чаккаваттиарийаваттаван̣н̣ана̄
84. дхамманти дасакусалакаммапатхадхаммам̣. нисса̄йа̄ти тададхит̣т̣ха̄нена четаса̄ тамева ниссайам̣ катва̄. дхаммам̣ саккаронтоти йатха̄ като со дхаммо сут̣т̣ху като хоти, еваметам̣ каронто. дхаммам̣ гарум̣ каронтоти тасмим̣ га̄равуппаттийа̄ там̣ гарум̣ каронто. дхаммам̣ ма̄нентоти тамева дхаммам̣ пийан̃ча бха̄ванӣйан̃ча катва̄ вихаранто. дхаммам̣ пӯджентоти там̣ ападиситва̄ гандхама̄ла̄дипӯджаненасса пӯджам̣ каронто. дхаммам̣ апачайама̄ноти тассева дхаммасса ан̃джаликаран̣а̄дӣхи нӣчавуттитам̣ каронто. дхаммаддхаджо дхаммакетӯти там̣ дхаммам̣ дхаджамива пураккхатва̄ кетумива ча уккхипитва̄ паваттийа̄ дхаммаддхаджо дхаммакету ча хутва̄ти аттхо. дхамма̄дхипатеййоти дхамма̄дхипатибхӯто а̄гатабха̄вена дхаммавасенева саббакирийа̄нам̣ каран̣ена дхамма̄дхипатеййо хутва̄. дхаммикам̣ раккха̄варан̣агуттим̣ сам̣видахассӯти дхаммо асса̄ аттхӣти дхаммика̄, раккха̄ ча а̄варан̣ан̃ча гутти ча раккха̄варан̣агутти. таттха ‘‘парам̣ раккханто атта̄нам̣ раккхатӣ’’ти (сам̣. ни. 5.385) вачанато кхантиа̄дайо раккха̄. вуттан̃хетам̣ ‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, парам̣ раккханто атта̄нам̣ раккхати. кхантийа̄ авихим̣са̄йа меттачиттата̄ ануддайата̄’’ти (сам̣. ни. 5.385). нива̄санапа̄рупанагеха̄дӣнам̣ нива̄ран̣а̄ а̄варан̣ам̣, чора̄диупаддаванива̄ран̣аттхам̣ гопа̄йана̄ гутти, там̣ саббампи сут̣т̣ху сам̣видахассу паваттайа т̣хапехӣти аттхо. ида̄ни йаттха са̄ сам̣видахитабба̄, там̣ дассенто антоджанасминтиа̄дима̄ха.
татра̄йам̣ сан̇кхепаттхо – антоджанасан̇кха̄там̣ тава путтада̄рам̣ сӣласам̣варе патит̣т̣хапехи, ваттхагандхама̄ла̄дӣни часса дехи, саббопаддаве часса нива̄рехи. балака̄йа̄дӣсупи есева найо. айам̣ пана висесо – балака̄йо ка̄лам̣ анатиккамитва̄ бхаттаветанасампада̄ненапи ануггахетаббо. абхиситтакхаттийа̄ бхадрасса̄джа̄неййа̄диратанасампада̄ненапи упасан̇ган̣хитабба̄. ануйантакхаттийа̄ тесам̣ анурӯпайа̄нава̄ханасампада̄ненапи паритосетабба̄. бра̄хман̣а̄ аннапа̄наваттха̄дина̄ деййадхаммена. гахапатика̄ бхаттабӣджанан̇галапха̄лабалибадда̄дисампада̄нена. татха̄ нигамава̄сино негама̄, джанападава̄сино ча джа̄напада̄. самитапа̄паба̄хитапа̄па̄ саман̣абра̄хман̣а̄ саман̣апариккха̄расампада̄нена сакка̄табба̄. мигапаккхино абхайада̄нена самасса̄сетабба̄.
виджитети аттано а̄н̣а̄паваттит̣т̣ха̄не. адхаммака̄роти адхаммакирийа̄. ма̄ паваттиттха̄ти йатха̄ наппаваттати, татха̄ нам̣ пат̣ипа̄дехӣти аттхо. саман̣абра̄хман̣а̄ти самитапа̄паба̄хитапа̄па̄. мадаппама̄да̄ пат̣ивирата̄ти нававидха̄ ма̄намада̄, пан̃часу ка̄магун̣есу читтавоссаджджанасан̇кха̄та̄ пама̄да̄ ча пат̣ивирата̄. кхантисорачче нивит̣т̣ха̄ти адхива̄санакхантийан̃ча суратабха̄ве ча патит̣т̣хита̄. екаматта̄нанти аттано ра̄га̄дӣнам̣ дамана̄дӣхи екаматта̄нам̣ даменти саменти паринибба̄пентӣти вуччанти. ка̄лена ка̄ланти ка̄ле ка̄ле. абхиниваджджеййа̄сӣти гӯтхам̣ вийа висам̣ вийа аггим̣ вийа ча сут̣т̣ху ваджджеййа̄си. сама̄да̄йа̄ти сурабхикусумада̄мам̣ вийа аматам̣ вийа ча самма̄ а̄да̄йа паваттеййа̄си.
идха т̣хатва̄ ваттам̣ сама̄нетаббам̣. антоджанасмим̣ балака̄йепи екам̣, кхаттийесу екам̣, ануйантесу екам̣, бра̄хман̣агахапатикесу екам̣, негамаджа̄нападесу екам̣, саман̣абра̄хман̣есу екам̣, мигапаккхӣсу екам̣, адхаммака̄раппат̣иккхепо екам̣, адхана̄нам̣ дхана̄нуппада̄нам̣ екам̣ саман̣абра̄хман̣е упасан̇камитва̄ пан̃хапуччханам̣ еканти еваметам̣ дасавидхам̣ хоти. гахапатике пана паккхиджа̄те ча висум̣ катва̄ ган̣ентасса два̄дасавидхам̣ хоти. пуббе авуттам̣ ва̄ ган̣ентена адхаммара̄гасса ча висамалобхасса ча паха̄навасена два̄дасавидхам̣ ведитаббам̣. идам̣ кхо та̄та танти идам̣ дасавидхам̣ два̄дасавидхан̃ча арийачаккаваттиваттам̣ на̄ма. ваттама̄насса̄ти пӯретва̄ ваттама̄насса. тадахупосатхетиа̄ди маха̄судассане вуттам̣.
90. саматена̄ти аттано матийа̄. суданти нипа̄таматтам̣. паса̄сатӣти ануса̄сати. идам̣ вуттам̣ хоти – пора̄н̣акам̣ ра̄джавам̣сам̣ ра̄джапавен̣им̣ ра̄джадхаммам̣ паха̄йа аттано матиматте т̣хатва̄ джанападам̣ ануса̄сатӣти. евамайам̣ магхадевавам̣сасса кал̣а̄раджанако вийа дал̣ханемивам̣сасса упаччхедако антимапурисо хутва̄ уппанно. пуббена̄паранти пуббака̄лена садиса̄ хутва̄ апарака̄лам̣. джанапада̄ на паббантӣти на вад̣д̣ханти. йатха̄ там̣ пуббака̄нанти йатха̄ пуббака̄нам̣ ра̄джӯнам̣ пуббе ча паччха̄ ча садиса̄йева хутва̄ паббим̣су, татха̄ на паббанти. каттхачи сун̃н̃а̄ хонти хатавилутта̄, теламадхупха̄н̣ита̄дӣсу чева йа̄губхатта̄дӣсу ча оджа̄пи париха̄йиттха̄ти аттхо.
амачча̄ па̄рисаджджа̄ти амачча̄ чева париса̄вачара̄ ча. ган̣акамаха̄матта̄ти аччхиддака̄дипа̄т̣хаган̣ака̄ чева маха̄амачча̄ ча. анӣкат̣т̣ха̄ти хаттхиа̄чарийа̄дайо. дова̄рика̄ти два̄рараккхино. мантасса̄джӣвиноти манта̄ вуччати пан̃н̃а̄, там̣ ниссайам̣ катва̄ йе джӣванти пан̣д̣ита̄ маха̄матта̄, тесам̣ етам̣ на̄мам̣.
а̄йуван̣н̣а̄дипариха̄никатха̄ван̣н̣ана̄
91. но ча кхо адхана̄нанти балавалобхатта̄ пана адхана̄нам̣ далиддаманусса̄нам̣ дханам̣ на̄нуппада̄си. на̄нуппадийама̄нети анануппадийама̄не, айамева ва̄ па̄т̣хо. да̄лиддийанти далиддабха̄во. аттана̄ ча джӣва̄хӣти сайан̃ча джӣвам̣ йа̄пехӣти аттхо. уддхаггикантиа̄дӣсу упарӯпарибхӯмӣсу пхалада̄навасена уддхамаггамасса̄ти уддхаггика̄. саггасса хита̄ татрупапаттиджананатоти соваггика̄. ниббаттат̣т̣ха̄не сукхо випа̄ко асса̄ти сукхавипа̄ка̄. сут̣т̣ху агга̄нам̣ диббаван̣н̣а̄дӣнам̣ дасаннам̣ висеса̄нам̣ ниббаттанато саггасам̣ваттаника̄. еварӯпам̣ даккхин̣ам̣ да̄нам̣ патит̣т̣хапетӣти аттхо.
92. павад̣д̣хиссатӣти вад̣д̣хиссати бахум̣ бхависсати. суниседхам̣ ниседхеййанти сут̣т̣ху нисиддхам̣ ниседхеййам̣. мӯлагхаччанти мӯлахатам̣. кхарассарена̄ти пхарусасаддена. пан̣авена̄ти ваджджхабхерийа̄.
93. сӣса̄ни несам̣ чхиндисса̄ма̄ти йесам̣ антамасо мӯлакамут̣т̣химпи харисса̄ма, тесам̣ татхева сӣса̄ни чхиндисса̄ма, йатха̄ кочи хат̣абха̄вампи на джа̄ниссати, амха̄кам̣ да̄ни киметтха ра̄джа̄пи евам̣ ут̣т̣ха̄йа парам̣ ма̄ретӣти айам̣ несам̣ адхиппа̄йо. упаккамим̣сӯти а̄рабхим̣су. пантхадухананти пантхагха̄там̣, пантхе т̣хатва̄ чоракаммам̣.
94. на хи, дева̄ти со кира чинтеси – ‘‘айам̣ ра̄джа̄ саччам̣ дева̄ти мукхапат̣ин̃н̃а̄йа динна̄йа ма̄ра̄пети, ханда̄хам̣ муса̄ва̄дам̣ каромӣ’’ти, маран̣абхайа̄ ‘‘на хи дева̄’’ти авоча.
96. екиданти еттха иданти нипа̄таматтам̣, еке сатта̄ти аттхо. ча̄риттанти миччха̄ча̄рам̣. абхиджджха̄бйа̄па̄да̄ти абхиджджха̄ ча бйа̄па̄до ча. миччха̄дит̣т̣хӣти наттхи диннантиа̄дика̄ антагга̄хика̄ паччанӣкадит̣т̣хи.
101. адхаммара̄готи ма̄та̄ ма̄туччха̄ питуччха̄ ма̄тула̄нӣтиа̄дике айуттат̣т̣ха̄не ра̄го. висамалобхоти парибхогайуттесупи т̣ха̄несу атибалавалобхо. миччха̄дхаммоти пуриса̄нам̣ пурисесу иттхӣнан̃ча иттхӣсу чхандара̄го.
аматтеййата̄тиа̄дӣсу ма̄ту хито маттеййо, тасса бха̄во маттеййата̄, ма̄тари самма̄ пат̣ипаттийа̄ етам̣ на̄мам̣. тасса̄ абха̄во чева таппат̣ипаккхата̄ ча аматтеййата̄. апеттеййата̄дӣсупи есева найо. на куле джет̣т̣ха̄пача̄йита̄ти куле джет̣т̣ха̄нам̣ апачитийа̄ нӣчавуттийа̄ акаран̣абха̄во.
дасавасса̄йукасамайаван̣н̣ана̄
103. йам̣ имесанти йасмим̣ самайе имесам̣. алам̣патеййа̄ти патино да̄тум̣ йутта̄. има̄ни раса̄нӣти има̄ни локе аггараса̄ни. атибйа̄дипписсантӣти ативийа дипписсанти, айамева ва̄ па̄т̣хо. кусалантипи на бхависсатӣти кусаланти на̄мампи на бхависсати, пан̃н̃аттиматтампи на пан̃н̃а̄йиссатӣти аттхо. пуджджа̄ ча бхависсанти па̄сам̣са̄ ча̄ти пӯджа̄раха̄ ча бхависсанти пасам̣са̄раха̄ ча. тада̄ кира манусса̄ ‘‘асукена на̄ма ма̄та̄ пахата̄, пита̄ пахато, саман̣абра̄хман̣а̄ джӣвита̄ воропита̄, куле джет̣т̣ха̄нам̣ аттхибха̄вампи на джа̄на̄ти, ахо пурисо’’ти тамева пӯджессанти чева пасам̣сиссанти ча.
на бхависсати ма̄та̄ти ва̄ти айам̣ майхам̣ ма̄та̄ти гаручиттам̣ на бхависсати. гехе ма̄туга̄мам̣ вийа на̄на̄видхам̣ асаббхикатхам̣ катхайама̄на̄ ага̄равупача̄рена упасан̇камиссанти. ма̄туччха̄дӣсупи есева найо. еттха ча ма̄туччха̄ти ма̄тубхагинӣ. ма̄тула̄нӣти ма̄тулабхарийа̄. а̄чарийабхарийа̄ти сиппа̄йатана̄ни сиккха̄пакасса а̄чарийасса бхарийа̄. гарӯнам̣ да̄ра̄ти чӯл̣апитумаха̄питуа̄дӣнам̣ бхарийа̄. самбхеданти миссӣбха̄вам̣, марийа̄дабхедам̣ ва̄.
тиббо а̄гха̄то паччупат̣т̣хито бхависсатӣти балавакопо пунаппунам̣ уппаттивасена паччупат̣т̣хито бхависсати. апара̄ни две етассева вевачана̄ни. копо хи читтам̣ а̄гха̄тетӣти а̄гха̄то. аттано ча парасса ча хитасукхам̣ бйа̄па̄детӣти бйа̄па̄до. манопадӯсанато манопадосоти вуччати. тиббам̣ вадхакачиттанти пийама̄насса̄пи парам̣ ма̄ран̣аттха̄йа вадхакачиттам̣. тасса ваттхум̣ дассетум̣ ма̄тупи путтамхӣтиа̄ди вуттам̣. ма̄гавикасса̄ти мигалуддакасса.
104. саттхантаракаппоти саттхена антаракаппо. сам̣ват̣т̣акаппам̣ аппатва̄ антара̄ва локавина̄со. антаракаппо ча на̄меса дуббхиккхантаракаппо рогантаракаппо саттхантаракаппоти тивидхо. таттха лобхуссада̄йа паджа̄йа дуббхиккхантаракаппо хоти. мохуссада̄йа рогантаракаппо. досуссада̄йа саттхантаракаппо. таттха дуббхиккхантаракаппена нат̣т̣ха̄ йебхуййена петтивисайе упападжджанти. касма̄? а̄ха̄раникантийа̄ балаватта̄. рогантаракаппена нат̣т̣ха̄ йебхуййена сагге ниббаттанти касма̄? тесан̃хи ‘‘ахо ватан̃н̃есам̣ сатта̄нам̣ еварӯпо рого на бхавеййа̄’’ти меттачиттам̣ уппаджджатӣти. саттхантаракаппена нат̣т̣ха̄ йебхуййена нирайе упападжджанти. касма̄? ан̃н̃аман̃н̃ам̣ балава̄гха̄тата̄йа.
мигасан̃н̃анти ‘‘айам̣ миго, айам̣ миго’’ти сан̃н̃ам̣. тин̣ха̄ни саттха̄ни хаттхесу па̄тубхависсантӣти тесам̣ кира хаттхена пхут̣т̣хаматтам̣ йам̣кин̃чи антамасо тин̣апан̣н̣ам̣ упа̄да̄йа а̄вудхамева бхависсати. ма̄ ча майам̣ кан̃чӣти майам̣ кан̃чи екапурисампи джӣвита̄ ма̄ воропайимха. ма̄ ча амхе кочӣти амхепи кочи екапурисо джӣвита̄ ма̄ воропайиттха. йам̣нӯна майанти айам̣ локавина̄со паччупат̣т̣хито, на сакка̄ двӣхи екат̣т̣ха̄не т̣хитехи джӣвитам̣ ладдхунти ман̃н̃ама̄на̄ евам̣ чинтайим̣су. ванагахананти ванасан̇кха̄техи тин̣агумбалата̄дӣхи гаханам̣ дуппавесат̣т̣ха̄нам̣. руккхагахананти руккхехи гаханам̣ дуппавесат̣т̣ха̄нам̣. надӣвидугганти надӣнам̣ антарадӣпа̄дӣсу дуггаманат̣т̣ха̄нам̣. паббатависаманти паббатехи висамам̣, паббатесупи ва̄ висамат̣т̣ха̄нам̣. сабха̄га̄йиссантӣти йатха̄ ахам̣ джӣва̄ми дит̣т̣ха̄ бхо сатта̄, твампи татха̄ джӣвасӣти евам̣ саммоданакатха̄йа аттана̄ сабха̄ге кариссанти.
а̄йуван̣н̣а̄дивад̣д̣ханакатха̄ван̣н̣ана̄
105. а̄йатанти махантам̣. па̄н̣а̄типа̄та̄ вирамеййа̄ма̄ти па̄н̣а̄типа̄тато осаккеййа̄ма. па̄н̣а̄типа̄там̣ вирамеййа̄ма̄типи саджджха̄йанти, таттха па̄н̣а̄типа̄там̣ паджахеййа̄ма̄ти аттхо. вӣсативасса̄йука̄ти ма̄та̄питаро па̄н̣а̄типа̄та̄ пат̣ивирата̄, путта̄ касма̄ вӣсативасса̄йука̄ ахесунти кхеттависуддхийа̄. тесан̃хи ма̄та̄питаро сӣлаванто джа̄та̄. ити сӣлагаббхе вад̣д̣хитатта̄ има̄йа кхеттависуддхийа̄ дӣгха̄йука̄ ахесум̣. йе панеттха ка̄лам̣ катва̄ таттхева ниббатта̄, те аттанова сӣласампаттийа̄ дӣгха̄йука̄ ахесум̣.