5. сампаса̄данӣйасуттаван̣н̣ана̄
са̄рипуттасӣхана̄даван̣н̣ана̄
141. евам̣ ме сутанти сампаса̄данӣйасуттам̣. татра̄йаманутта̄нападаван̣н̣ана̄ – на̄л̣анда̄йанти на̄л̣анда̄ти евам̣на̄маке нагаре, там̣ нагарам̣ гочарага̄мам̣ катва̄. па̄ва̄рикамбаванети дуссапа̄ва̄рикасет̣т̣хино амбаване. там̣ кира тасса уййа̄нам̣ ахоси. со бхагавато дхаммадесанам̣ сутва̄ бхагавати пасанно тасмим̣ уййа̄не кут̣илен̣аман̣д̣апа̄дипат̣иман̣д̣итам̣ бхагавато виха̄рам̣ катва̄ ниййа̄теси. со виха̄ро джӣвакамбаванам̣ вийа ‘‘па̄ва̄рикамбавана’’нтвева сан̇кхйам̣ гато, тасмим̣ па̄ва̄рикамбаване вихаратӣти аттхо. бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘евам̣пасанно ахам̣, бханте, бхагаватӣ’’ти. касма̄ евам̣ авоча? аттано уппаннасоманассапаведанаттхам̣.
татра̄йаманупуббикатха̄ – тхеро кира там̣дивасам̣ ка̄лассева сарӣраппат̣иджагганам̣ катва̄ суниваттханива̄сано паттачӣварама̄да̄йа па̄са̄дикехи абхикканта̄дӣхи деваманусса̄нам̣ паса̄дам̣ а̄ваханто на̄л̣андава̄сӣнам̣ хитасукхаманубрӯхайанто пин̣д̣а̄йа пависитва̄ паччха̄бхаттам̣ пин̣д̣апа̄тапат̣икканто виха̄рам̣ гантва̄ саттху ваттам̣ дассетва̄ саттхари гандхакут̣им̣ павит̣т̣хе саттха̄рам̣ вандитва̄ аттано дива̄т̣т̣ха̄нам̣ агама̄си. таттха саддхивиха̄рикантева̄сикесу ваттам̣ дассетва̄ пат̣иккантесу дива̄т̣т̣ха̄нам̣ саммаджджитва̄ чаммаккхан̣д̣ам̣ пан̃н̃апетва̄ удакатумбато удакена хаттхапа̄де сӣтале катва̄ тисандхипаллан̇кам̣ а̄бхуджитва̄ ка̄лапариччхедам̣ катва̄ пхаласама̄паттим̣ сама̄паджджи.
со йатха̄париччхиннака̄лавасена сама̄паттито вут̣т̣ха̄йа аттано гун̣е ануссаритума̄раддхо. атхасса гун̣е ануссарато сӣлам̣ а̄па̄тхама̄гатам̣. тато пат̣ипа̄т̣ийа̄ва сама̄дхи пан̃н̃а̄ вимутти вимуттин̃а̄н̣адассанам̣ пат̣хамам̣ джха̄нам̣ дутийам̣ джха̄нам̣ татийам̣ джха̄нам̣ чатуттхам̣ джха̄нам̣ а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанасама̄патти вин̃н̃а̄нан̃ча̄йатанасама̄патти а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанасама̄патти невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанасама̄патти випассана̄н̃а̄н̣ам̣ маномайиддхин̃а̄н̣ам̣ иддхивидхан̃а̄н̣ам̣ диббасотан̃а̄н̣ам̣ четопарийан̃а̄н̣ам̣ пуббенива̄са̄нуссатин̃а̄н̣ам̣ диббачаккхун̃а̄н̣ам̣…пе… сота̄паттимагго сота̄паттипхалам̣…пе… арахаттамагго арахаттапхалам̣ аттхапат̣исамбхида̄ дхаммапат̣исамбхида̄ нируттипат̣исамбхида̄ пат̣ибха̄напат̣исамбхида̄ са̄вакапа̄рамӣн̃а̄н̣ам̣. ито пат̣т̣ха̄йа каппасатасахасса̄дхикасса асан̇кхйеййасса упари аномадассӣбуддхасса па̄дамӯле катам̣ абхинӣха̄рам̣ а̄дим̣ катва̄ аттано гун̣е ануссарато йа̄ва нисиннапаллан̇ка̄ гун̣а̄ упат̣т̣хахим̣су.
евам̣ тхеро аттано гун̣е ануссарама̄но гун̣а̄нам̣ пама̄н̣ам̣ ва̄ париччхедам̣ ва̄ дат̣т̣хум̣ на̄саккхи. со чинтеси – ‘‘майхам̣ та̄ва падесан̃а̄н̣е т̣хитасса са̄вакасса гун̣а̄нам̣ пама̄н̣ам̣ ва̄ париччхедо ва̄ наттхи. ахам̣ пана йам̣ саттха̄рам̣ уддисса паббаджито, кӣдиса̄ ну кхо тасса гун̣а̄’’ти дасабаласса гун̣е ануссаритум̣ а̄раддхо. со бхагавато сӣлам̣ нисса̄йа, сама̄дхим̣ пан̃н̃ам̣ вимуттим̣ вимуттин̃а̄н̣адассанам̣ нисса̄йа, чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄не нисса̄йа, чатта̄ро саммаппадха̄не чатта̄ро иддхипа̄де чатта̄ро магге чатта̄ри пхала̄ни чатассо пат̣исамбхида̄ чатуйонипариччхедакан̃а̄н̣ам̣ чатта̄ро арийавам̣се нисса̄йа дасабаласса гун̣е ануссаритума̄раддхо.
татха̄ пан̃ча падха̄нийан̇га̄ни, пан̃чан̇гикам̣самма̄сама̄дхим̣, пан̃чиндрийа̄ни, пан̃ча бала̄ни, пан̃ча ниссаран̣ийа̄ дха̄туйо, пан̃ча вимутта̄йатана̄ни, пан̃ча вимуттипарипа̄чанийа̄ пан̃н̃а̄, чха са̄ран̣ӣйе дхамме, чха ануссатит̣т̣ха̄на̄ни, чха га̄раве, чха ниссаран̣ийа̄ дха̄туйо, чха сататавиха̄ре, чха ануттарийа̄ни, чха ниббедхабха̄гийа̄ пан̃н̃а̄, чха абхин̃н̃а̄, чха аса̄дха̄ран̣ан̃а̄н̣а̄ни, сатта апариха̄нийе дхамме, сатта арийадхана̄ни, сатта боджджхан̇ге, сатта саппурисадхамме, сатта ниджджараваттхӯни, сатта пан̃н̃а̄, сатта даккхин̣еййапуггале, сатта кхӣн̣а̄савабала̄ни, ат̣т̣ха пан̃н̃а̄пат̣ила̄бхахетӯ, ат̣т̣ха самматта̄ни, ат̣т̣ха локадхамма̄тиккаме, ат̣т̣ха а̄рамбхаваттхӯни, ат̣т̣ха аккхан̣адесана̄, ат̣т̣ха маха̄пурисавитакке, ат̣т̣ха абхибха̄йатана̄ни, ат̣т̣ха вимоккхе, нава йонисоманасика̄рамӯлаке дхамме, нава па̄рисуддхипадха̄нийан̇га̄ни, нава сатта̄ва̄садесана̄, нава а̄гха̄таппат̣ивинайе, нава пан̃н̃а̄, нава на̄натта̄ни, нава анупуббавиха̄ре, даса на̄тхакаран̣е дхамме, даса касин̣а̄йатана̄ни, даса кусалакаммапатхе, даса татха̄гатабала̄ни, даса самматта̄ни, даса арийава̄се, даса асеккхадхамме, ека̄даса метта̄нисам̣се, два̄даса дхаммачакка̄ка̄ре, тераса дхутан̇гагун̣е, чуддаса буддхан̃а̄н̣а̄ни, пан̃чадаса вимуттипарипа̄чанийе дхамме, сол̣асавидхам̣ а̄на̄па̄нассатим̣, ат̣т̣ха̄раса буддхадхамме, екӯнавӣсати паччавеккхан̣ан̃а̄н̣а̄ни, чатучатта̄лӣса н̃а̄н̣аваттхӯни, паропан̣н̣а̄са кусаладхамме, саттасаттати н̃а̄н̣аваттхӯни, чатувӣсатикот̣исатасахассасама̄паттисан̃чарамаха̄ваджиран̃а̄н̣ам̣ нисса̄йа дасабаласса гун̣е ануссаритум̣ а̄рабхи.
тасмим̣йева ча дива̄т̣т̣ха̄не нисиннойева упари ‘‘апарам̣ пана, бханте, етада̄нуттарийа’’нти а̄гамиссанти сол̣аса апарампарийадхамма̄, тепи нисса̄йа ануссаритум̣ а̄рабхи. со ‘‘кусалапан̃н̃аттийам̣ ануттаро майхам̣ саттха̄, а̄йатанапан̃н̃аттийам̣ ануттаро, габбха̄ваккантийам̣ ануттаро, а̄десана̄видха̄су ануттаро, дассанасама̄паттийам̣ ануттаро, пуггалапан̃н̃аттийам̣ ануттаро, падха̄не ануттаро, пат̣ипада̄су ануттаро, бхассасама̄ча̄ре ануттаро, пурисасӣласама̄ча̄ре ануттаро, ануса̄санӣвидха̄су ануттаро, парапуггалавимуттин̃а̄н̣е ануттаро, сассатава̄десу ануттаро, пуббенива̄сан̃а̄н̣е ануттаро, диббачаккхун̃а̄н̣е ануттаро, иддхивидхе ануттаро, имина̄ ча имина̄ ча ануттаро’’ти евам̣ дасабаласса гун̣е ануссаранто бхагавато гун̣а̄нам̣ нева антам̣, на пама̄н̣ам̣ пасси. тхеро аттанопи та̄ва гун̣а̄нам̣ антам̣ ва̄ пама̄н̣ам̣ ва̄ на̄ддаса, бхагавато гун̣а̄нам̣ ким̣ пассиссати? йасса йасса хи пан̃н̃а̄ махатӣ н̃а̄н̣ам̣ висадам̣, со со буддхагун̣е махантато саддахати. локийамаха̄джано укка̄ситва̄пи кхипитва̄пи ‘‘намо буддха̄на’’нти аттано аттано упаниссайе т̣хатва̄ буддха̄нам̣ гун̣е ануссарати. саббалокийамаха̄джанато еко сота̄панно буддхагун̣е махантато саддахати. сота̄панна̄нам̣ сататопи сахассатопи еко сакада̄га̄мӣ. сакада̄га̄мӣнам̣ сататопи сахассатопи еко ана̄га̄мӣ. ана̄га̄мӣнам̣ сататопи сахассатопи еко араха̄ буддхагун̣е махантато саддахати. авасесаарахантехи асӣти маха̄тхера̄ буддхагун̣е махантато саддаханти. асӣтимаха̄тхерехи чатта̄ро маха̄тхера̄. чатӯхи маха̄тхерехи две аггаса̄вака̄. тесупи са̄рипуттаттхеро, са̄рипуттаттхератопи еко паччекабуддхо буддхагун̣е махантато саддахати. саче пана сакалачаккава̄л̣агаббхе сан̇гха̄т̣икан̣н̣ена сан̇гха̄т̣икан̣н̣ам̣ пахарийама̄на̄ нисинна̄ паччекабуддха̄ буддхагун̣е ануссареййум̣, техи саббехипи еко саббан̃н̃убуддхова буддхагун̣е махантато саддахати.
сеййатха̄пи на̄ма маха̄джано ‘‘маха̄самуддо гамбхӣро утта̄но’’ти джа̄нанаттхам̣ йотта̄ни ват̣т̣еййа, таттха кочи бйа̄маппама̄н̣ам̣ йоттам̣ ват̣т̣еййа, кочи две бйа̄мам̣, кочи дасабйа̄мам̣, кочи вӣсатибйа̄мам̣, кочи тим̣сабйа̄мам̣, кочи чатта̄лӣсабйа̄мам̣, кочи пан̃н̃а̄сабйа̄мам̣, кочи сатабйа̄мам̣, кочи сахассабйа̄мам̣, кочи чатура̄сӣтибйа̄масахассам̣. те на̄вам̣ а̄руйха, самуддамаджджхе уггатапаббата̄димхи ва̄ т̣хатва̄ аттано аттано йоттам̣ ота̄реййум̣, тесу йасса йоттам̣ бйа̄маматтам̣, со бйа̄маматтат̣т̣ха̄нейева удакам̣ джа̄на̄ти…пе… йасса чатура̄сӣтибйа̄масахассам̣, со чатура̄сӣтибйа̄масахассат̣т̣ха̄нейева удакам̣ джа̄на̄ти. парато удакам̣ еттаканти на джа̄на̄ти. маха̄самудде пана на таттакам̣йева удакам̣, атха кхо анантамапарима̄н̣ам̣. чатура̄сӣтийоджанасахассам̣ гамбхӣро хи маха̄самуддо, евамева екабйа̄майоттато пат̣т̣ха̄йа навабйа̄майоттена н̃а̄таудакам̣ вийа локийамаха̄джанена дит̣т̣хабуддхагун̣а̄ ведитабба̄. дасабйа̄майоттена дасабйа̄мат̣т̣ха̄не н̃а̄таудакам̣ вийа сота̄паннена дит̣т̣хабуддхагун̣а̄. вӣсатибйа̄майоттена вӣсатибйа̄мат̣т̣ха̄не н̃а̄таудакам̣ вийа сакада̄га̄мина̄ дит̣т̣хабуддхагун̣а̄. тим̣сабйа̄майоттена тим̣сабйа̄мат̣т̣ха̄не н̃а̄таудакам̣ вийа ана̄га̄мина̄ дит̣т̣хабуддхагун̣а̄. чатта̄лӣсабйа̄майоттена чатта̄лӣсабйа̄мат̣т̣ха̄не н̃а̄таудакам̣ вийа арахата̄ дит̣т̣хабуддхагун̣а̄. пан̃н̃а̄сабйа̄майоттена пан̃н̃а̄сабйа̄мат̣т̣ха̄не н̃а̄таудакам̣ вийа асӣтимаха̄тхерехи дит̣т̣хабуддхагун̣а̄. сатабйа̄майоттена сатабйа̄мат̣т̣ха̄не н̃а̄таудакам̣ вийа чатӯхи маха̄тхерехи дит̣т̣хабуддхагун̣а̄. сахассабйа̄майоттена сахассабйа̄мат̣т̣ха̄не н̃а̄таудакам̣ вийа маха̄моггалла̄наттхерена дит̣т̣хабуддхагун̣а̄. чатура̄сӣтибйа̄масахассайоттена чатура̄сӣтибйа̄масахассат̣т̣ха̄не н̃а̄таудакам̣ вийа дхаммасена̄патина̄ са̄рипуттаттхерена дит̣т̣хабуддхагун̣а̄. таттха йатха̄ со пурисо маха̄самудде удакам̣ на̄ма на еттакам̣йева, анантамапарима̄н̣анти ган̣ха̄ти, евамева а̄йасма̄ са̄рипутто дхамманвайена анвайабуддхийа̄ анума̄нена найагга̄хена са̄вакапа̄рамӣн̃а̄н̣е т̣хатва̄ дасабаласса гун̣е ануссаранто ‘‘буддхагун̣а̄ ананта̄ апарима̄н̣а̄’’ти саддахи.
тхерена хи дит̣т̣хабуддхагун̣ехи дхамманвайена гахетаббабуддхагун̣а̄йева бахутара̄. йатха̄ катхам̣ вийа? йатха̄ ито нава ито нава̄ти ат̣т̣ха̄раса йоджана̄ни аваттхаритва̄ гаччхантийа̄ чандабха̄га̄йа маха̄надийа̄ пурисо сӯчипа̄сена удакам̣ ган̣хеййа, сӯчипа̄сена гахитаудакато аггахитамева баху хоти. йатха̄ ва̄ пана пурисо маха̄патхавито ан̇гулийа̄ пам̣сум̣ ган̣хеййа, ан̇гулийа̄ гахитапам̣суто авасесапам̣суйева баху хоти. йатха̄ ва̄ пана пурисо маха̄самудда̄бхимукхим̣ ан̇гулим̣ кареййа, ан̇гулиабхимукхаудакато авасесам̣ удакам̣йева баху хоти. йатха̄ ча пурисо а̄ка̄са̄бхимукхим̣ ан̇гулим̣ кареййа, ан̇гулиабхимукхаа̄ка̄сато сесаа̄ка̄саппадесова баху хоти. евам̣ тхерена дит̣т̣хабуддхагун̣ехи адит̣т̣ха̄ гун̣а̄ва бахӯти ведитабба̄. вуттампи четам̣ –
‘‘буддхопи буддхасса бхан̣еййа ван̣н̣ам̣,
каппампи че ан̃н̃амабха̄сама̄но;
кхӣйетха каппо чирадӣгхамантаре,
ван̣н̣о на кхӣйетха татха̄гатасса̄’’ти.
евам̣ тхерасса аттано ча саттху ча гун̣е ануссарато йамакамаха̄надӣмахогхо вийа аббхантаре пӣтисоманассам̣ аваттхарама̄нам̣ ва̄то вийа бхастам̣, уббхиджджитва̄ уггатаудакам̣ вийа маха̄рахадам̣ сакаласарӣрам̣ пӯрети. тато тхерасса ‘‘супаттхита̄ вата ме паттхана̄, суладдха̄ ме паббаджджа̄, йва̄хам̣ евам̣видхасса саттху сантике паббаджито’’ти а̄ваджджантасса балаватарам̣ пӣтисоманассам̣ уппаджджи.
атха тхеро ‘‘касса̄хам̣ имам̣ пӣтисоманассам̣ а̄рочеййа’’нти чинтенто ан̃н̃о кочи саман̣о ва̄ бра̄хман̣о ва̄ дево ва̄ ма̄ро ва̄ брахма̄ ва̄ мама имам̣ паса̄дам̣ ануччхавикам̣ катва̄ пат̣иггахетум̣ на саккхиссати, ахам̣ имам̣ соманассам̣ саттхунойева паведеййа̄ми, саттха̄ва ме пат̣игган̣хитум̣ саккхиссати, со хи тит̣т̣хату мама пӣтисоманассам̣, ма̄дисасса саман̣асатасса ва̄ саман̣асахассасса ва̄ саман̣асатасахассасса ва̄ соманассам̣ паведентасса саббесам̣ манам̣ ган̣ханто пат̣иггахетум̣ саккоти. сеййатха̄пи на̄ма ат̣т̣ха̄раса йоджана̄ни аваттхарама̄нам̣ гаччхантим̣ чандабха̄гамаха̄надим̣ кусумбха̄ ва̄ кандара̄ ва̄ сампат̣иччхитум̣ на сакконти, маха̄самуддова там̣ сампат̣иччхати. маха̄самуддо хи тит̣т̣хату чандабха̄га̄, еварӯпа̄нам̣ надӣнам̣ сатампи сахассампи сатасахассампи сампат̣иччхати, на часса тена ӯнаттам̣ ва̄ пӯраттам̣ ва̄ пан̃н̃а̄йати, евамева саттха̄ ма̄дисасса саман̣асатасса саман̣асахассасса саман̣асатасахассасса ва̄ пӣтисоманассам̣ паведентасса саббесам̣ манам̣ ган̣ханто пат̣иггахетум̣ саккоти. сеса̄ саман̣абра̄хман̣а̄дайо чандабха̄гам̣ кусумбхакандара̄ вийа мама соманассам̣ сампат̣иччхитум̣ на сакконти. ханда̄хам̣ мама пӣтисоманассам̣ саттхунова а̄рочемӣти паллан̇кам̣ виниббхуджитва̄ чаммаккхан̣д̣ам̣ паппхот̣етва̄ а̄да̄йа са̄йанхасамайе пуппха̄нам̣ ван̣т̣ато чхиджджитва̄ паггхаран̣ака̄ле саттха̄рам̣ упасан̇камитва̄ аттано соманассам̣ паведенто евам̣пасанно ахам̣, бхантетиа̄дима̄ха. таттха евам̣пасанноти евам̣ уппаннасаддхо, евам̣ саддаха̄мӣти аттхо. бхиййобхин̃н̃атароти бхиййатаро абхин̃н̃а̄то, бхиййатара̄бхин̃н̃о ва̄, уттаритаран̃а̄н̣оти аттхо. самбодхийанти саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣е арахаттамагган̃а̄н̣е ва̄, арахаттамаггенева хи буддхагун̣а̄ ниппадеса̄ гахита̄ хонти. две хи аггаса̄вака̄ арахаттамаггенева са̄вакапа̄рамӣн̃а̄н̣ам̣ пат̣илабханти. паччекабуддха̄ паччекабодхин̃а̄н̣ам̣. буддха̄ саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ан̃чева сакале ча буддхагун̣е. саббан̃хи несам̣ арахаттамаггенева иджджхати. тасма̄ арахаттамагган̃а̄н̣ам̣ самбодхи на̄ма хоти. тена уттаритаро бхагавата̄ наттхи. тена̄ха ‘‘бхагавата̄ бхиййобхин̃н̃атаро йадидам̣ самбодхийа’’нти.
142. ул̣а̄ра̄ти сет̣т̣ха̄. айан̃хи ул̣а̄расаддо ‘‘ул̣а̄ра̄ни кха̄данӣйа̄ни кха̄дантӣ’’тиа̄дӣсу (ма. ни. 1.366) мадхуре а̄гаччхати. ‘‘ул̣а̄ра̄йа кхалу бхавам̣, ваччха̄йано, саман̣ам̣ готамам̣ пасам̣са̄йа пасам̣сатӣ’’тиа̄дӣсу (ма. ни. 3.280) сет̣т̣хе. ‘‘аппама̄н̣о ул̣а̄ро обха̄со’’тиа̄дӣсу (дӣ. ни. 2.32) випуле. сва̄йамидха сет̣т̣хе а̄гато. тена вуттам̣ – ‘‘ул̣а̄ра̄ти сет̣т̣ха̄’’ти. а̄сабхӣти усабхасса ва̄ча̄садисӣ ачала̄ асампаведхӣ. екам̣со гахитоти ануссавена ва̄ а̄чарийапарампара̄йа ва̄ итикира̄йа ва̄ пит̣акасампада̄нена ва̄ а̄ка̄рапаривитаккена ва̄ дит̣т̣хиниджджха̄наккхантийа̄ ва̄ таккахету ва̄ найахету ва̄ акатхетва̄ паччаккхато н̃а̄н̣ена пат̣ивиджджхитва̄ вийа екам̣со гахито, саннит̣т̣ха̄накатха̄ва катхита̄ти аттхо.
сӣхана̄доти сет̣т̣хана̄до, нева дандха̄йантена на гаггара̄йантена сӣхена вийа уттамана̄до надитоти аттхо. ким̣ те са̄рипутта̄ти имам̣ десанам̣ касма̄ а̄рабхӣти? ануйогада̄панаттхам̣. екаччо хи сӣхана̄дам̣ надитва̄ аттано сӣхана̄де ануйогам̣ да̄тум̣ на саккоти, нигхам̣санам̣ наккхамати, лепе патитамаккат̣о вийа хоти. йатха̄ дхамама̄нам̣ апарисуддхалохам̣ джха̄йитва̄ джха̄маан̇га̄ро хоти, евам̣ джха̄ман̇га̄ро вийа хоти. еко сӣхана̄де ануйогам̣ да̄пийама̄но да̄тум̣ саккоти, нигхам̣санам̣ кхамати, дхамама̄нам̣ ниддосаджа̄тарӯпам̣ вийа адхикатарам̣ собхати, та̄дисо тхеро. тена нам̣ бхагава̄ ‘‘ануйогаккхамо айа’’нти н̃атва̄ сӣхана̄де ануйогада̄панаттхам̣ имампи десанам̣ а̄рабхи.
таттха саббе тети саббе те тайа̄. евам̣сӣла̄тиа̄дӣсу локийалокуттаравасена сӣла̄дӣни пуччхати. тесам̣ виттха̄ракатха̄ маха̄пада̄не катхита̄ва.
ким̣ пана те, са̄рипутта, йе те бхависсантӣти атӣта̄ ча та̄ва нируддха̄, апан̣н̣аттикабха̄вам̣ гата̄ дӣпасикха̄ вийа ниббута̄, евам̣ нируддхе апан̣н̣аттикабха̄вам̣ гате твам̣ катхам̣ джа̄ниссаси, ана̄гатабуддха̄нам̣ пана гун̣а̄ кинти тайа̄ аттано читтена париччхиндитва̄ видита̄ти пуччханто евама̄ха. ким̣ пана те, са̄рипутта, ахам̣ етарахӣти ана̄гата̄пи буддха̄ аджа̄та̄ аниббатта̄ ануппанна̄, тепи катхам̣ твам̣ джа̄ниссаси? тесан̃хи джа̄нанам̣ ападе а̄ка̄се пададассанам̣ вийа хоти. ида̄ни майа̄ саддхим̣ екавиха̄ре васаси, екато бхиккха̄йа чараси, дхаммадесана̄ка̄ле даккхин̣апассе нисӣдаси, ким̣ пана майхам̣ гун̣а̄ аттано четаса̄ париччхиндитва̄ видита̄ тайа̄ти ануйун̃джанто евама̄ха.
тхеро пана пуччхите пуччхите ‘‘но хетам̣, бханте’’ти пат̣иккхипати. тхерасса ча видитампи аттхи авидитампи аттхи, ким̣ со аттано видитат̣т̣ха̄не пат̣иккхепам̣ кароти, авидитат̣т̣ха̄нети? видитат̣т̣ха̄не на кароти, авидитат̣т̣ха̄нейева каротӣти. тхеро кира ануйоге а̄раддхейева ан̃н̃а̄си. на айам̣ ануйого са̄вакапа̄рамӣн̃а̄н̣е, саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣е айам̣ ануйоготи аттано са̄вакапа̄рамӣн̃а̄н̣е пат̣иккхепам̣ акатва̄ авидитат̣т̣ха̄не саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣е пат̣иккхепам̣ кароти. тена идампи дӣпети ‘‘бхагава̄ майхам̣ атӣта̄на̄гатапаччуппанна̄нам̣ буддха̄нам̣ сӣласама̄дхипан̃н̃а̄вимуттика̄ран̣аджа̄нанасаматтхам̣ саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ам̣ наттхӣ’’ти.
еттха̄ти етесу атӣта̄дибхедесу буддхесу. атха кин̃чарахӣти атха касма̄ евам̣ н̃а̄н̣е асати тайа̄ евам̣ катхитанти вадати.
143. дхамманвайоти дхаммасса паччаккхато н̃а̄н̣асса ануйогам̣ анугантва̄ уппаннам̣ анума̄нан̃а̄н̣ам̣ найагга̄хо видито. са̄вакапа̄рамӣн̃а̄н̣е т̣хатва̄ва имина̄ва а̄ка̄рена джа̄на̄ми бхагава̄ти вадати. тхерасса хи найагга̄хо аппама̄н̣о апарийанто. йатха̄ саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣асса пама̄н̣ам̣ ва̄ парийанто ва̄ наттхи, евам̣ дхаммасена̄патино найагга̄хасса. тена со ‘‘имина̄ евам̣видхо, имина̄ ануттаро саттха̄’’ти джа̄на̄ти. тхерасса хи найагга̄хо саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣агатико ева. ида̄ни там̣ найагга̄хам̣ па̄кат̣ам̣ ка̄тум̣ упама̄йа дассенто сеййатха̄пи, бхантетиа̄дима̄ха. таттха йасма̄ маджджхимападесе нагарасса уддха̄папа̄ка̄ра̄дӣни тхира̄ни ва̄ хонту, дуббала̄ни ва̄, саббасо ва̄ пана ма̄ хонту, чора̄сан̇ка̄ на хоти, тасма̄ там̣ аггахетва̄ паччантиманагаранти а̄ха. дал̣худдха̄панти тхирапа̄ка̄рапа̄дам̣. дал̣хапа̄ка̄раторан̣анти тхирапа̄ка̄ран̃чева тхирапит̣т̣хасан̇гха̄т̣ан̃ча. екадва̄ранти касма̄ а̄ха? бахудва̄ре хи нагаре бахӯхи пан̣д̣итадова̄рикехи бхавитаббам̣. екадва̄ре екова ват̣т̣ати. тхерасса ча пан̃н̃а̄йа садисо ан̃н̃о наттхи. тасма̄ аттано пан̣д̣итабха̄васса опамматтхам̣ екам̣йева дова̄рикам̣ дассетум̣ екадва̄ра’’нти а̄ха. пан̣д̣итоти пан̣д̣иччена саманна̄гато. бйаттоти веййаттийена саманна̄гато висадан̃а̄н̣о. медха̄вӣти т̣ха̄нуппаттикапан̃н̃а̄сан̇кха̄та̄йа медха̄йа саманна̄гато. анупарийа̄йапатханти анупарийа̄йана̄макам̣ па̄ка̄рамаггам̣. па̄ка̄расандхинти двиннам̣ ит̣т̣хака̄нам̣ апагатат̣т̣ха̄нам̣. па̄ка̄равиваранти па̄ка̄расса чхиннат̣т̣ха̄нам̣.
четасо упаккилесети пан̃ча нӣваран̣а̄ни читтам̣ упаккилесенти килит̣т̣хам̣ каронти упата̄пенти виба̄дхенти, тасма̄ ‘‘четасо упаккилеса̄’’ти вуччанти. пан̃н̃а̄йа дуббалӣкаран̣ети нӣваран̣а̄ уппаджджама̄на̄ ануппанна̄йа пан̃н̃а̄йа уппаджджитум̣ на денти, уппанна̄йа пан̃н̃а̄йа вад̣д̣хитум̣ на денти, тасма̄ ‘‘пан̃н̃а̄йа дуббалӣкаран̣а̄’’ти вуччанти. суппатит̣т̣хитачитта̄ти чатӯсу сатипат̣т̣ха̄несу сут̣т̣ху т̣хапитачитта̄ хутва̄. сатта боджджхан̇ге йатха̄бхӯтанти сатта боджджхан̇ге йатха̄сабха̄вена бха̄ветва̄. ануттарам̣ самма̄самбодхинти арахаттам̣ саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ам̣ ва̄ пат̣ивиджджхим̣сӯти дассети.
апичеттха сатипат̣т̣ха̄на̄ти випассана̄. самбоджджхан̇га̄ магго. ануттара̄самма̄самбодхи арахаттам̣. сатипат̣т̣ха̄на̄ти ва̄ магга̄ти ва̄ боджджхан̇гамиссака̄. самма̄самбодхи арахаттамева. дӣгхабха̄н̣акамаха̄сӣваттхеро пана̄ха ‘‘сатипат̣т̣ха̄не випассана̄ти гахетва̄ боджджхан̇ге магго ча саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ан̃ча̄ти гахите сундаро пан̃хо бхавеййа, на паневам̣ гахита’’нти. ити тхеро саббан̃н̃убуддха̄нам̣ нӣваран̣аппаха̄не сатипат̣т̣ха̄набха̄вана̄йа самбодхийан̃ча маджджхе бхиннасуван̣н̣араджата̄нам̣ вийа на̄натта̄бха̄вам̣ дассети.
идха т̣хатва̄ упама̄ сам̣сандетабба̄ – а̄йасма̄ хи са̄рипутто паччантанагарам̣ дассеси, па̄ка̄рам̣ дассеси, парийа̄йапатхам̣ дассеси, два̄рам̣ дассеси, пан̣д̣итадова̄рикам̣ дассеси, нагарам̣ павесанаканиккхаманаке ол̣а̄рике па̄н̣е дассеси, пан̣д̣итадова̄рикасса тесам̣ па̄н̣а̄нам̣ па̄кат̣абха̄ван̃ча дассеси. таттха ким̣ кена садисанти че. нагарам̣ вийа хи нибба̄нам̣, па̄ка̄ро вийа сӣлам̣, парийа̄йапатхо вийа хирӣ, два̄рам̣ вийа арийамагго, пан̣д̣итадова̄рико вийа дхаммасена̄пати, нагараппависанаканиккхаманакаол̣а̄рикапа̄н̣а̄ вийа атӣта̄на̄гатапаччуппанна̄ буддха̄, дова̄рикасса тесам̣ па̄н̣а̄нам̣ па̄кат̣абха̄во вийа а̄йасмато са̄рипуттасса атӣта̄на̄гатапаччуппаннабуддха̄нам̣ сӣласаматха̄дӣхи па̄кат̣абха̄во. етта̄вата̄ тхерена бхагава̄ евамахам̣ са̄вакапа̄рамӣн̃а̄н̣е т̣хатва̄ дхамманвайена найагга̄хена джа̄на̄мӣти аттано сӣхана̄дасса ануйого динно хоти.
144. идха̄хам̣, бханте, йена бхагава̄ти имам̣ десанам̣ касма̄ а̄рабхи? са̄вакапа̄рамӣн̃а̄н̣асса ниппхаттидассанаттхам̣. айан̃хеттха адхиппа̄йо, бхагава̄ ахам̣ са̄вакапа̄рамӣн̃а̄н̣ам̣ пат̣илабханто пан̃чанавутипа̄сан̣д̣е на ан̃н̃ам̣ екампи саман̣ам̣ ва̄ бра̄хман̣ам̣ ва̄ упасан̇камитва̄ са̄вакапа̄рамӣн̃а̄н̣ампи пат̣илабхим̣, тумхейева упасан̇камитва̄ тумхе пайирупа̄санто пат̣илабхинти. таттха идха̄ти нипа̄таматтам̣. упасан̇камим̣ дхаммасавана̄йа̄ти тумхе упасан̇каманто пана̄хам̣ на чӣвара̄дихету упасан̇каманто, дхаммасаванаттха̄йа упасан̇каманто. евам̣ упасан̇камитва̄ са̄вакапа̄рамӣн̃а̄н̣ам̣ пат̣илабхим̣. када̄ пана тхеро дхаммасаванаттха̄йа упасан̇камантоти. сӯкаракхатален̣е бха̄гинеййадӣгханакхапарибба̄джакасса ведана̄париггахасуттантакатханадивасе (ма. ни. 2.205) упасан̇каманто, тада̄йева са̄вакапа̄рамӣн̃а̄н̣ам̣ пат̣илабхӣти. там̣дивасан̃хи тхеро та̄лаван̣т̣ам̣ гахетва̄ бхагавантам̣ бӣджама̄но т̣хито там̣ десанам̣ сутва̄ таттхева са̄вакапа̄рамӣн̃а̄н̣ам̣ хаттхагатам̣ ака̄си. уттаруттарам̣ пан̣ӣтапан̣ӣтанти уттаруттаран̃чева пан̣ӣтапан̣ӣтан̃ча катва̄ десеси. кан̣хасуккасаппат̣ибха̄ганти кан̣хан̃чева суккан̃ча. тан̃ча кхо саппат̣ибха̄гам̣ савипаккхам̣ катва̄. кан̣хам̣ пат̣иба̄хитва̄ суккам̣, суккам̣ пат̣иба̄хитва̄ кан̣ханти евам̣ саппат̣ибха̄гам̣ катва̄ кан̣хасуккам̣ десеси, кан̣хам̣ десентопи ча саусса̄хам̣ савипа̄кам̣ десеси, суккам̣ десентопи саусса̄хам̣ савипа̄кам̣ десеси.
тасмим̣ дхамме абхин̃н̃а̄ идхекаччам̣ дхаммам̣ дхаммесу нит̣т̣хамагаманти тасмим̣ десите дхамме екаччам̣ дхаммам̣ на̄ма са̄вакапа̄рамӣн̃а̄н̣ам̣ сан̃джа̄нитва̄ дхаммесу нит̣т̣хамагамам̣. катамесу дхаммесӯти? чатусаччадхаммесу. еттха̄йам̣ тхерасалла̄по, ка̄л̣аваллава̄сӣ суматтхеро та̄ва вадати ‘‘чатусаччадхаммесу ида̄ни нит̣т̣хагаманака̄ран̣ам̣ наттхи. ассаджимаха̄са̄вакасса хи дит̣т̣хадивасейева со пат̣хамамаггена чатусаччадхаммесу нит̣т̣хам̣ гато, апарабха̄ге сӯкаракхатален̣адва̄ре упари тӣхи маггехи чатусаччадхаммесу нит̣т̣хам̣ гато, имасмим̣ пана т̣ха̄не ‘дхаммесӯ’ти буддхагун̣есу нит̣т̣хам̣ гато’’ти. локантарава̄сӣ чӯл̣асӣваттхеро пана ‘‘саббам̣ татхева ватва̄ имасмим̣ пана т̣ха̄не ‘дхаммесӯ’ти арахатте нит̣т̣хам̣ гато’’ти а̄ха. дӣгхабха̄н̣акатипит̣акамаха̄сӣваттхеро пана ‘‘татхева пуримава̄дам̣ ватва̄ имасмим̣ пана т̣ха̄не ‘дхаммесӯ’ти са̄вакапа̄рамӣн̃а̄н̣е нит̣т̣хам̣ гато’’ти ватва̄ ‘‘буддхагун̣а̄ пана найато а̄гата̄’’ти а̄ха.
саттхари пасӣдинти евам̣ са̄вакапа̄рамӣн̃а̄н̣адхаммесу нит̣т̣хам̣ гантва̄ бхиййосоматта̄йа ‘‘самма̄самбуддхо вата со бхагава̄’’ти саттхари пасӣдим̣. сва̄ккха̄то бхагавата̄ дхаммоти сут̣т̣ху аккха̄то сукатхито ниййа̄нико магго пхалаттха̄йа ниййа̄ти ра̄гадосамоханиммаданасаматтхо.
суппат̣ипанно сан̇гхоти буддхасса бхагавато са̄вакасан̇гхопи ван̇ка̄дидосавирахитам̣ самма̄пат̣ипадам̣ пат̣ипаннатта̄ суппат̣ипанноти пасанномхи бхагаватӣти дассети.
кусаладхаммадесана̄ван̣н̣ана̄
145. ида̄ни дива̄т̣т̣ха̄не нисӣдитва̄ сама̄паджджите сол̣аса апара̄парийадхамме дассетум̣ апарам̣ пана бханте етада̄нуттарийанти десанам̣ а̄рабхи. таттха ануттарийанти ануттарабха̄во. йатха̄ бхагава̄ дхаммам̣ десетӣти йатха̄ йена̄ка̄рена йа̄йа десана̄йа бхагава̄ дхаммам̣ десети, са̄ тумха̄кам̣ десана̄ ануттара̄ти вадати. кусалесу дхаммесӯти та̄йа десана̄йа деситесу кусалесу дхаммесупи бхагава̄ва ануттароти дӣпети. йа̄ ва̄ са̄ десана̄, тасса̄ бхӯмим̣ дассентопи ‘‘кусалесу дхаммесӯ’’ти а̄ха. татриме кусала̄ дхамма̄ти татра кусалесу дхаммесӯти вуттападе име кусала̄ дхамма̄ на̄ма̄ти ведитабба̄. таттха а̄рогйат̣т̣хена, анаваджджат̣т̣хена, косалласамбхӯтат̣т̣хена, ниддаратхат̣т̣хена, сукхавипа̄кат̣т̣хена̄ти пан̃чадха̄ кусалам̣ ведитаббам̣. тесу джа̄такапарийа̄йам̣ патва̄ а̄рогйат̣т̣хена кусалам̣ ват̣т̣ати. суттантапарийа̄йам̣ патва̄ анаваджджат̣т̣хена. абхидхаммапарийа̄йам̣ патва̄ косалласамбхӯтаниддаратхасукхавипа̄кат̣т̣хена. имасмим̣ пана т̣ха̄не ба̄хитикасуттантапарийа̄йена (ма. ни. 2.358) анаваджджат̣т̣хена кусалам̣ дат̣т̣хаббам̣.
чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄на̄ти чуддасавидхена ка̄йа̄нупассана̄сатипат̣т̣ха̄нам̣, нававидхена ведана̄нупассана̄сатипат̣т̣ха̄нам̣, сол̣асавидхена читта̄нупассана̄сатипат̣т̣ха̄нам̣, пан̃чавидхена дхамма̄нупассана̄сатипат̣т̣ха̄нанти евам̣ на̄на̄найехи вибхаджитва̄ саматхавипассана̄маггавасена локийалокуттарамиссака̄ чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄на̄ десита̄. пхаласатипат̣т̣ха̄нам̣ пана идха анадхиппетам̣. чатта̄ро саммаппадха̄на̄ти паггахат̣т̣хена екалаккхан̣а̄, киччавасена на̄на̄кичча̄. ‘‘идха бхиккху ануппанна̄нам̣ па̄пака̄нам̣ акусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ ануппа̄да̄йа̄’’тиа̄дина̄ найена саматхавипассана̄маггавасена локийалокуттарамиссака̄ва чатта̄ро саммаппадха̄на̄ десита̄. чатта̄ро иддхипа̄да̄ти иджджханат̣т̣хена екасан̇гаха̄, чханда̄дивасена на̄на̄сабха̄ва̄. ‘‘идха бхиккху чхандасама̄дхипадха̄насан̇кха̄расаманна̄гатам̣ иддхипа̄дам̣ бха̄ветӣ’’тиа̄дина̄ найена саматхавипассана̄маггавасена локийалокуттарамиссака̄ва чатта̄ро иддхипа̄да̄ десита̄.
пан̃чиндрийа̄нӣти а̄дхипатеййат̣т̣хена екалаккхан̣а̄ни, адхимоккха̄дисабха̄вавасена на̄на̄сабха̄ва̄ни. саматхавипассана̄маггавасенева ча локийалокуттарамиссака̄ни саддха̄дӣни пан̃чиндрийа̄ни десита̄ни. пан̃ча бала̄нӣти упаттхамбханат̣т̣хена акампийат̣т̣хена ва̄ екасан̇гаха̄ни, салаккхан̣ена на̄на̄сабха̄ва̄ни. саматхавипассана̄маггавасенева локийалокуттарамиссака̄ни саддха̄дӣни пан̃ча бала̄ни десита̄ни. сатта боджджхан̇га̄ти ниййа̄нат̣т̣хена екасан̇гаха̄, упат̣т̣ха̄на̄дина̄ салаккхан̣ена на̄на̄сабха̄ва̄. саматхавипассана̄ маггавасенева локийалокуттарамиссака̄ сатта боджджхан̇га̄ десита̄.
арийо ат̣т̣хан̇гико магготи хетут̣т̣хена екасан̇гахо, дассана̄дина̄ салаккхан̣ена на̄на̄сабха̄во. саматхавипассана̄маггавасенева локийалокуттарамиссако арийо ат̣т̣хан̇гико магго деситоти аттхо.
идха, бханте, бхиккху а̄сава̄нам̣ кхайа̄ти идам̣ киматтхам̣ а̄раддхам̣? са̄санасса парийоса̄надассанаттхам̣. са̄санасса хи на кевалам̣ маггенева парийоса̄нам̣ хоти, арахаттапхалена пана хоти. тасма̄ там̣ дассетум̣ идама̄раддханти ведитаббам̣. етада̄нуттарийам̣, бханте, кусалесу дхаммесӯти бханте йа̄ айам̣ кусалесу дхаммесу евам̣десана̄, етада̄нуттарийам̣. там̣ бхагава̄ти там̣ десанам̣ бхагава̄ асесам̣ сакалам̣ абхиджа̄на̄ти. там̣ бхагаватоти там̣ десанам̣ бхагавато асесам̣ абхиджа̄нато. уттари абхин̃н̃еййам̣ наттхӣти тадуттари абхиджа̄нитаббам̣ наттхи, айам̣ на̄ма ито ан̃н̃о дхаммо ва̄ пуггало ва̄ йам̣ бхагава̄ на джа̄на̄тӣти идам̣ наттхи. йадабхиджа̄нам̣ ан̃н̃о саман̣о ва̄ти йам̣ тумхехи анабхин̃н̃а̄там̣, там̣ ан̃н̃о саман̣о ва̄ бра̄хман̣о ва̄ абхиджа̄нанто бхагавата̄ бхиййобхин̃н̃атаро асса, адхикатарапан̃н̃о бхавеййа. йадидам̣ кусалесу дхаммесӯти еттха йадиданти нипа̄таматтам̣, кусалесу дхаммесу бхагавата̄ уттаритаро наттхӣти айаметтхаттхо. ити бхагава̄ва кусалесу дхаммесу ануттароти дассенто ‘‘имина̄пи ка̄ран̣ена евам̣пасанно ахам̣, бханте, бхагаватӣ’’ти дӣпети. ито паресу апарам̣ пана̄тиа̄дӣсу висесаматтамева ван̣н̣айисса̄ма. пуримава̄расадисам̣ пана вуттанайенева ведитаббам̣.
а̄йатанапан̣н̣аттидесана̄ван̣н̣ана̄
146. а̄йатанапан̣н̣аттӣсӯти а̄йатанапан̃н̃а̄пана̄су. ида̄ни та̄ а̄йатанапан̃н̃аттийо дассенто чхайима̄ни, бхантетиа̄дима̄ха. а̄йатанакатха̄ панеса̄ висуддхимагге виттха̄рена катхита̄, тена на там̣ виттха̄райисса̄ма, тасма̄ таттха вуттанайенева са̄ виттха̄рато ведитабба̄.
етада̄нуттарийам̣, бханте, а̄йатанапан̣н̣аттӣсӯти йа̄йам̣ а̄йатанапан̣н̣аттӣсу аджджхаттикаба̄хирававаттха̄на̄дивасена евам̣ десана̄, етада̄нуттарийам̣. сесам̣ вуттанайамева.
габбха̄ваккантидесана̄ван̣н̣ана̄
147. габбха̄ваккантӣсӯти габбхоккаманесу. та̄ габбха̄ваккантийо дассенто чатассо има̄, бхантетиа̄дима̄ха. таттха асампаджа̄ноти аджа̄нанто саммӯл̣хо хутва̄. ма̄тукуччхим̣ оккаматӣти пат̣исандхивасена пависати. т̣ха̄тӣти васати. никкхаматӣти никкхамантопи асампаджа̄но саммӯл̣хова никкхамати. айам̣ пат̣хама̄ти айам̣ пакатилокийаманусса̄нам̣ пат̣хама̄ габбха̄вакканти.
сампаджа̄но ма̄тукуччхим̣ оккаматӣти оккаманто сампаджа̄но асаммӯл̣хо хутва̄ оккамати.
айам̣ дутийа̄ти айам̣ асӣтимаха̄тхера̄нам̣ са̄вака̄нам̣ дутийа̄ габбха̄вакканти. те хи пависанта̄ва джа̄нанти, васанта̄ ча никкхаманта̄ ча на джа̄нанти.
айам̣ татийа̄ти айам̣ двиннан̃ча аггаса̄вака̄нам̣ паччекабодхисатта̄нан̃ча татийа̄ габбха̄вакканти. те кира каммаджехи ва̄техи адхосира̄ уддхам̣па̄да̄ анекасатапорисе папа̄те вийа йонимукхе кхитта̄ та̄л̣аччхиггал̣ена хаттхӣ вийа самба̄дхена йонимукхена никкхамама̄на̄ анантам̣ дуккхам̣ па̄пун̣анти. тена несам̣ ‘‘майам̣ никкхамамха̄’’ти сампаджа̄ната̄ на хоти. евам̣ пӯритапа̄рамӣнампи ча сатта̄нам̣ еварӯпе т̣ха̄не махантам̣ дуккхам̣ уппаджджатӣти аламева габбха̄ва̄се ниббиндитум̣ алам̣ вираджджитум̣.
айам̣ чатуттха̄ти айам̣ саббан̃н̃убодхисатта̄нам̣ васена чатуттха̄ габбха̄вакканти. саббан̃н̃убодхисатта̄ хи ма̄тукуччхисмим̣ пат̣исандхим̣ ган̣ханта̄пи джа̄нанти, таттха васанта̄пи джа̄нанти, никкхаманта̄пи джа̄нанти, никкхаманака̄лепи ча те каммаджава̄та̄ уддхам̣па̄де адхосире катва̄ кхипитум̣ на сакконти, две хаттхе паса̄ретва̄ аккхӣни уммӣлетва̄ т̣хитака̄ва никкхаманти. бхаваггам̣ упа̄да̄йа авӣчиантаре ан̃н̃о тӣсу ка̄лесу сампаджа̄но на̄ма наттхи т̣хапетва̄ саббан̃н̃убодхисатте. тенева несам̣ ма̄тукуччхим̣ оккаманака̄ле ча никкхаманака̄ле ча дасасахассилокадха̄ту кампатӣти. сесаметтха вуттанайенева ведитаббам̣.
а̄десанавидха̄десана̄ван̣н̣ана̄
148. а̄десанавидха̄сӯти а̄десанакот̣т̣ха̄сесу. ида̄ни та̄ а̄десанавидха̄ дассенто чатассо има̄тиа̄дима̄ха. нимиттена а̄дисатӣти а̄гатанимиттена гатанимиттена т̣хитанимиттена ва̄ идам̣ на̄ма бхависсатӣти катхети.
татридам̣ ваттху – еко ра̄джа̄ тиссо мутта̄ гахетва̄ пурохитам̣ пуччхи ‘‘ким̣ ме, а̄чарийа, хаттхе’’ти? со ито чито ча олокеси. тена ча самайена ека̄ сарабӯ ‘‘маккхикам̣ гахесса̄мӣ’’ти паккханди, гахан̣ака̄ле маккхика̄ пала̄та̄, со маккхика̄йа муттатта̄ ‘‘мутта̄ маха̄ра̄джа̄’’ти а̄ха. мутта̄ та̄ва хоту, кати мутта̄ти? со пуна нимиттам̣ олокеси. атха авидӯре куккут̣о тиккхаттум̣ саддам̣ ниччха̄реси. бра̄хман̣о ‘‘тиссо маха̄ра̄джа̄’’ти а̄ха. евам̣ екаччо а̄гатанимиттена катхети. етенупа̄йена гатат̣хитани миттехипи катханам̣ ведитаббам̣.
аманусса̄нанти йаккхаписа̄ча̄дӣнам̣. девата̄нанти ча̄тумаха̄ра̄джика̄дӣнам̣. саддам̣ сутва̄ти ан̃н̃асса читтам̣ н̃атва̄ катхента̄нам̣ саддам̣ сутва̄. витаккавиппха̄расадданти витаккавиппха̄равасена уппаннам̣ виппалапанта̄нам̣ суттапаматта̄дӣнам̣ саддам̣. сутва̄ти там̣ саддам̣ сутва̄. йам̣ витаккайато тасса со саддо уппанно, тасса васена ‘‘евампи те мано’’ти а̄дисати. маносан̇кха̄ра̄ пан̣ихита̄ти читтасан̇кха̄ра̄ сут̣т̣хапита̄. витаккессатӣти витаккайиссати паваттессатӣти паджа̄на̄ти. джа̄нанто ча а̄гаманена джа̄на̄ти, пуббабха̄гена джа̄на̄ти, антосама̄паттийам̣ читтам̣ олокетва̄ джа̄на̄ти. а̄гаманена джа̄на̄ти на̄ма касин̣апарикаммака̄лейева йена̄ка̄рена еса касин̣абха̄ванам̣ а̄раддхо пат̣хамаджджха̄нам̣ ва̄…пе… чатуттхаджджха̄нам̣ ва̄ ат̣т̣хасама̄паттийо ва̄ ниббаттессатӣти джа̄на̄ти. пуббабха̄гена джа̄на̄ти на̄ма саматхавипассана̄йа а̄раддха̄йева джа̄на̄ти, йена̄ка̄рена еса випассанам̣ а̄раддхо сота̄паттимаггам̣ ва̄ ниббаттессати, сакада̄га̄мимаггам̣ ва̄ ниббаттессати, ана̄га̄мимаггам̣ ва̄ ниббаттессати, арахаттамаггам̣ ва̄ ниббаттессатӣти джа̄на̄ти. антосама̄паттийам̣ читтам̣ олокетва̄ джа̄на̄ти на̄ма йена̄ка̄рена имасса маносан̇кха̄ра̄ сут̣т̣хапита̄, имасса на̄ма читтасса анантара̄ имам̣ на̄ма витаккам̣ витаккессати. ито вут̣т̣хитасса етасса ха̄набха̄гийо ва̄ сама̄дхи бхависсати, т̣хитибха̄гийо ва̄ висесабха̄гийо ва̄ ниббедхабха̄гийо ва̄ абхин̃н̃а̄йо ва̄ ниббаттессатӣти джа̄на̄ти.
таттха путхуджджано четопарийан̃а̄н̣ала̄бхӣ путхуджджана̄нам̣йева читтам̣ джа̄на̄ти, на арийа̄нам̣. арийесупи хет̣т̣химо хет̣т̣химо упаримасса упаримасса читтам̣ на джа̄на̄ти, упаримо пана хет̣т̣химасса джа̄на̄ти. етесу ча сота̄панно сота̄паттипхаласама̄паттим̣ сама̄паджджати. сакада̄га̄мӣ, ана̄га̄мӣ, араха̄, арахаттапхаласама̄паттим̣ сама̄паджджати. упаримо хет̣т̣химам̣ на сама̄паджджати. тесан̃хи хет̣т̣хима̄ хет̣т̣хима̄ сама̄патти татрупапаттийева хоти. татхева там̣ хотӣти идам̣ екам̣сена татхева хоти. четопарийан̃а̄н̣авасена н̃а̄тан̃хи ан̃н̃атха̄бха̄вӣ на̄ма наттхи. сесам̣ пуриманайенева йоджетаббам̣.
дассанасама̄паттидесана̄ван̣н̣ана̄
149. а̄таппаманва̄йа̄тиа̄ди брахмаджа̄ле виттха̄ритамева. айам̣ панеттха сан̇кхепо, а̄таппанти вӣрийам̣. тадева падахитаббато падха̄нам̣. ануйун̃джитаббато ануйого.аппама̄данти сатиавиппава̄сам̣. самма̄манасика̄ранти аничче аниччантиа̄дивасена паваттам̣ упа̄йаманасика̄рам̣. четосама̄дхинти пат̣хамаджджха̄насама̄дхим̣. айам̣ пат̣хама̄ дассанасама̄паттӣти айам̣ дваттим̣ са̄ка̄рам̣ пат̣икӯлато манасикатва̄ пат̣икӯладассанавасена уппа̄дита̄ пат̣хамаджджха̄насама̄патти пат̣хама̄ дассанасама̄патти на̄ма, саче пана там̣ джха̄нам̣ па̄дакам̣ катва̄ сота̄панно хоти, айам̣ ниппарийа̄йенева пат̣хама̄ дассанасама̄патти.
атиккамма ча̄ти атиккамитва̄ ча. чхавимам̣салохитанти чхавин̃ча мам̣сан̃ча лохитан̃ча. ат̣т̣хим̣ паччавеккхатӣти ат̣т̣хи ат̣т̣хӣти паччавеккхати. ат̣т̣хи ат̣т̣хӣти паччавеккхитва̄ уппа̄дита̄ ат̣т̣хиа̄рамман̣а̄ диббачаккхупа̄дакаджджха̄насама̄патти дутийа̄ дассанасама̄патти на̄ма. саче пана там̣ джха̄нам̣ па̄дакам̣ катва̄ сакада̄га̄мимаггам̣ ниббаттети. айам̣ ниппарийа̄йена дутийа̄ дассанасама̄патти. ка̄л̣аваллава̄сӣ суматтхеро пана ‘‘йа̄ва татийамагга̄ ват̣т̣атӣ’’ти а̄ха.
вин̃н̃а̄н̣асотанти вин̃н̃а̄н̣амева. убхайато аббоччхиннанти двӣхипи бха̄гехи аччхиннам̣. идха локе патит̣т̣хитан̃ча̄ти чхандара̄гавасена имасмин̃ча локе патит̣т̣хитам̣. дутийападепи есева найо. каммам̣ ва̄ каммато упагаччхантам̣ идха локе патит̣т̣хитам̣ на̄ма. каммабхавам̣ а̄кад̣д̣хантам̣ паралоке патит̣т̣хитам̣ на̄ма. имина̄ ким̣ катхитам̣? секкхапутхуджджана̄нам̣ четопарийан̃а̄н̣ам̣ катхитам̣. секкхапутхуджджана̄нан̃хи четопарийан̃а̄н̣ам̣ татийа̄ дассанасама̄патти на̄ма.
идха локе аппатит̣т̣хитан̃ча̄ти ниччхандара̄гатта̄ идхалоке ча аппатит̣т̣хитам̣. дутийападепи есева найо. каммам̣ ва̄ каммато на упагаччхантам̣ идха локе аппатит̣т̣хитам̣ на̄ма. каммабхавам̣ ана̄кад̣д̣хантам̣ паралоке аппатит̣т̣хитам̣ на̄ма. имина̄ ким̣ катхитам̣? кхӣн̣а̄савасса четопарийан̃а̄н̣ам̣ катхитам̣. кхӣн̣а̄савасса хи четопарийан̃а̄н̣ам̣ чатуттха̄ дассанасама̄патти на̄ма.
апича дваттим̣са̄ка̄ре а̄раддхавипассана̄пи пат̣хама̄ дассанасама̄патти. ат̣т̣хиа̄рамман̣е а̄раддхавипассана̄ дутийа̄ дассанасама̄патти. секкхапутхуджджана̄нам̣ четопарийан̃а̄н̣ам̣ кхӣн̣а̄савасса четопарийан̃а̄н̣анти идам̣ пададвайам̣ ниччаламева. апаро найо пат̣хамаджджха̄нам̣ пат̣хама̄ дассанасама̄патти. дутийаджджха̄нам̣ дутийа̄. татийаджджха̄нам̣ татийа̄. чатуттхаджджха̄нам̣ чатуттха̄ дассанасама̄патти. татха̄ пат̣хамамагго пат̣хама̄ дассанасама̄патти. дутийамагго дутийа̄. татийамагго татийа̄. чатуттхамагго чатуттха̄ дассанасама̄паттӣти. сесаметтха пуриманайенева йоджетаббам̣.
пуггалапан̣н̣аттидесана̄ван̣н̣ана̄
150. пуггалапан̣н̣аттӣсӯти локавоха̄равасена ‘‘сатто пуггало наро посо’’ти евам̣ пан̃н̃а̄петабба̄су локапан̃н̃аттӣсу. буддха̄нан̃хи две катха̄ саммутикатха̄, параматтхакатха̄ти пот̣т̣хапа̄дасутте (дӣ. ни. ат̣т̣ха. 1.439-443) виттха̄рита̄.
таттха пуггалапан̣н̣аттӣсӯти айам̣ саммутикатха̄. ида̄ни йе пуггале пан̃н̃апенто пуггалапан̣н̣аттӣсу бхагава̄ ануттаро хоти, те дассенто саттиме бханте пуггала̄. убхатобха̄гавимуттотиа̄дима̄ха. таттха убхатобха̄гавимуттоти двӣхи бха̄гехи вимутто, арӯпасама̄паттийа̄ рӯпака̄йато вимутто, маггена на̄мака̄йато. со чатуннам̣ арӯпасама̄паттӣнам̣ екекато вут̣т̣ха̄йа сан̇кха̄ре саммаситва̄ арахаттаппатта̄нам̣, чатуннам̣, ниродха̄ вут̣т̣ха̄йа арахаттаппаттаана̄га̄мино ча васена пан̃чавидхо хоти.
па̄л̣и панеттха ‘‘катамо ча пуггало убхатобха̄гавимутто? идхекаччо пуггало ат̣т̣хавимоккхе ка̄йена пхуситва̄ вихарати, пан̃н̃а̄йа часса дисва̄ а̄сава̄ париккхӣн̣а̄ хонтӣ’’ти (дха̄ту. 24) евам̣ ат̣т̣хавимоккхала̄бхино васена а̄гата̄. пан̃н̃а̄йа вимуттоти пан̃н̃а̄вимутто. со суккхавипассако ча, чатӯхи джха̄нехи вут̣т̣ха̄йа арахаттам̣ патта̄ чатта̄ро ча̄ти имесам̣ васена пан̃чавидхова хоти.
па̄л̣и панеттха ат̣т̣хавимоккхапат̣иккхепавасенева а̄гата̄. йатха̄ха ‘‘на хева кхо ат̣т̣ха вимоккхе ка̄йена пхуситва̄ вихарати. пан̃н̃а̄йа часса дисва̄ а̄сава̄ париккхӣн̣а̄ хонти. айам̣ вуччати пуггало пан̃н̃а̄вимутто’’ти (дха̄ту. 25).
пхут̣т̣хантам̣ саччхи каротӣти ка̄йасаккхи. со джха̄напхассам̣ пат̣хамам̣ пхусати, паччха̄ ниродхам̣ нибба̄нам̣ саччхикароти, со сота̄паттипхалат̣т̣хам̣ а̄дим̣ катва̄ йа̄ва арахаттамаггат̣т̣ха̄ чхаббидхо хотӣти ведитаббо. тенева̄ха ‘‘идхекаччо пуггало ат̣т̣ха вимоккхе ка̄йена пхуситва̄ вихарати, пан̃н̃а̄йа часса дисва̄ екачче а̄сава̄ париккхӣн̣а̄ хонти. айам̣ вуччати пуггало ка̄йасаккхӣ’’ти (дха̄ту. 26).
дит̣т̣хантам̣ паттоти дит̣т̣хиппатто. татридам̣ сан̇кхепалаккхан̣ам̣, дуккха̄ сан̇кха̄ра̄ сукхо ниродхоти н̃а̄там̣ хоти дит̣т̣хам̣ видитам̣ саччхикатам̣ пасситам̣ пан̃н̃а̄йа̄ти дит̣т̣хиппатто. виттха̄рато панесопи ка̄йасаккхи вийа чхаббидхо хоти. тенева̄ха – ‘‘идхекаччо пуггало идам̣ дуккханти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти…пе… айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти, татха̄гатаппаведита̄ часса дхамма̄ пан̃н̃а̄йа водит̣т̣ха̄ хонти вочарита̄, пан̃н̃а̄йа часса дисва̄ екачче а̄сава̄ париккхӣн̣а̄ хонти. айам̣ вуччати пуггало дит̣т̣хиппатто’’ти (дха̄ту. 27).
саддха̄йа вимуттоти саддха̄вимутто. сопи вуттанайенева чхаббидхо хоти. тенева̄ха – ‘‘идхекаччо пуггало идам̣ дуккханти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти, айам̣ дуккхасамудайоти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти, айам̣ дуккханиродхоти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти, айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти, татха̄гатаппаведита̄ часса дхамма̄ пан̃н̃а̄йа водит̣т̣ха̄ хонти вочарита̄, пан̃н̃а̄йа часса дисва̄ екачче а̄сава̄ париккхӣн̣а̄ хонти но ча кхо йатха̄ дит̣т̣хиппаттасса. айам̣ вуччати пуггало саддха̄вимутто’’ти (дха̄ту. 28). етесу хи саддха̄вимуттасса пуббабха̄гамаггаккхан̣е саддахантасса вийа, окаппентасса вийа, адхимуччантасса вийа ча килесаккхайо хоти. дит̣т̣хиппаттасса пуббабха̄гамаггаккхан̣е килесаччхедакам̣ н̃а̄н̣ам̣ адандхам̣ тикхин̣ам̣ сӯрам̣ хутва̄ вахати. тасма̄ йатха̄ на̄ма на̄титикхин̣ена асина̄ кадалим̣ чхиндантасса чхиннат̣т̣ха̄нам̣ на мат̣т̣хам̣ хоти, аси на сӣгхам̣ вахати, саддо суййати, балаватаро ва̄йа̄мо ка̄таббо хоти, еварӯпа̄ саддха̄вимуттасса пуббабха̄гамаггабха̄вана̄. йатха̄ пана атиниситена асина̄ кадалим̣ чхиндантасса чхиннат̣т̣ха̄нам̣ мат̣т̣хам̣ хоти, аси сӣгхам̣ вахати, саддо на суййати, балаватарам̣ ва̄йа̄макиччам̣ на хоти, еварӯпа̄ пан̃н̃а̄вимуттасса пуббабха̄гамаггабха̄вана̄ ведитабба̄.
дхаммам̣ ануссаратӣти дхамма̄нуса̄рӣ. дхаммоти пан̃н̃а̄, пан̃н̃а̄пуббан̇гамам̣ маггам̣ бха̄ветӣти аттхо. саддха̄нуса̄римхипи есева найо, убхопете сота̄паттимаггат̣т̣ха̄йева. вуттампи четам̣ ‘‘йасса пуггаласса сота̄паттипхаласаччхикирийа̄йа пат̣ипаннасса пан̃н̃индрийам̣ адхиматтам̣ хоти, пан̃н̃а̄ва̄хим̣ пан̃н̃а̄пуббан̇гамам̣ арийамаггам̣ бха̄вети. айам̣ вуччати пуггало дхамма̄нуса̄рӣ’’ти.
татха̄ ‘‘йасса пуггаласса сота̄паттипхаласаччхикирийа̄йа пат̣ипаннасса саддхиндрийам̣ адхиматтам̣ хоти, саддха̄ва̄хим̣ саддха̄пуббан̇гамам̣ арийамаггам̣ бха̄вети. айам̣ вуччати пуггало саддха̄нуса̄рӣ’’ти. айаметтха сан̇кхепо, виттха̄рато панеса̄ убхатобха̄гавимутта̄дикатха̄ висуддхимагге пан̃н̃а̄бха̄вана̄дхика̄ре вутта̄. тасма̄ таттха вуттанайенева ведитабба̄. сесамидха̄пи пуриманайенева йоджетаббам̣.
падха̄надесана̄ван̣н̣ана̄
151. падха̄несӯти идха падаханавасена ‘‘сатта боджджхан̇га̄ падха̄на̄’’ти вутта̄. тесам̣ виттха̄ракатха̄ маха̄сатипат̣т̣ха̄не вуттанайенева ведитабба̄. сесамидха̄пи пуриманайенева йоджетаббам̣.
пат̣ипада̄десана̄ван̣н̣ана̄
152. дуккхапат̣ипада̄дӣсу айам̣ виттха̄ранайо – ‘‘таттха катама̄ дуккхапат̣ипада̄ дандха̄бхин̃н̃а̄ пан̃н̃а̄? дуккхена касирена сама̄дхим̣ уппа̄дентасса дандхам̣ там̣ т̣ха̄нам̣ абхиджа̄нантасса йа̄ пан̃н̃а̄ паджа̄нана̄…пе… амохо дхаммавичайо самма̄дит̣т̣хи, айам̣ вуччати дуккхапат̣ипада̄ дандха̄бхин̃н̃а̄ пан̃н̃а̄. таттха катама̄ дуккхапат̣ипада̄ кхиппа̄бхин̃н̃а̄ пан̃н̃а̄? дуккхена касирена сама̄дхим̣ уппа̄дентасса кхиппам̣ там̣ т̣ха̄нам̣ абхиджа̄нантасса йа̄ пан̃н̃а̄ паджа̄нана̄…пе… самма̄дит̣т̣хи, айам̣ вуччати дуккхапат̣ипада̄ кхиппа̄бхин̃н̃а̄ пан̃н̃а̄. таттха катама̄ сукхапат̣ипада̄ дандха̄бхин̃н̃а̄ пан̃н̃а̄? акиччхена акасирена сама̄дхим̣ уппа̄дентасса дандхам̣ там̣ т̣ха̄нам̣ абхиджа̄нантасса йа̄ пан̃н̃а̄ паджа̄нана̄…пе… самма̄дит̣т̣хи, айам̣ вуччати сукхапат̣ипада̄ дандха̄бхин̃н̃а̄ пан̃н̃а̄. таттха катама̄ сукхапат̣ипада̄ кхиппа̄бхин̃н̃а̄ пан̃н̃а̄? акиччхена акасирена сама̄дхим̣ уппа̄дентасса кхиппам̣ там̣ т̣ха̄нам̣ абхиджа̄нантасса йа̄ пан̃н̃а̄ паджа̄нана̄…пе… самма̄дит̣т̣хи, айам̣ вуччати сукхапат̣ипада̄ кхиппа̄бхин̃н̃а̄ пан̃н̃а̄’’ти (вибха. 801). айаметтха сан̇кхепо, виттха̄ро пана висуддхимагге вутто. сесамидха̄пи пуриманайенева йоджетаббам̣.
бхассасама̄ча̄ра̄диван̣н̣ана̄
153. на чева муса̄ва̄дӯпасан̃хитанти бхассасама̄ча̄ре т̣хитопи катха̄маггам̣ анупаччхиндитва̄ катхентопи идхекаччо бхиккху на чева муса̄ва̄дӯпасан̃хитам̣ бха̄сати. ат̣т̣ха анарийавоха̄ре ваджджетва̄ ат̣т̣ха арийавоха̄райуттамева бха̄сати. на ча вебхӯтийанти бхассасама̄ча̄ре т̣хитопи бхедакарава̄чам̣ на бха̄сати. на ча песун̣ийанти тасса̄йеветам̣ вевачанам̣. вебхӯтийава̄ча̄ хи пийабха̄васса сун̃н̃акаран̣ато ‘‘песун̣ийа’’нти вуччати. на̄мамевасса̄ етанти маха̄сӣваттхеро авоча. на ча са̄рамбхаджанти са̄рамбхаджа̄ ча йа̄ ва̄ча̄, тан̃ча на бха̄сати. ‘‘твам̣ дуссӣло’’ти вутте, ‘‘твам̣ дуссӣло тава̄чарийо дуссӣло’’ти ва̄, ‘‘туйхам̣ а̄паттӣ’’ти вутте, ‘‘ахам̣ пин̣д̣а̄йа чаритва̄ па̄т̣алипуттам̣ гато’’тиа̄дина̄ найена бахиддха̄ виккхепакатха̄паваттам̣ ва̄ каран̣уттарийава̄чам̣ на бха̄сати. джайа̄пеккхоти джайапуреккха̄ро хутва̄, йатха̄ хаттхако сакйапутто титтхийа̄ на̄ма дхамменапи адхамменапи джетабба̄ти сачча̄ликам̣ йам̣кин̃чи бха̄сати, евам̣ джайа̄пеккхо джайапуреккха̄ро хутва̄ на бха̄сатӣти аттхо. манта̄ манта̄ ча ва̄чам̣ бха̄сатӣти еттха манта̄ти вуччати пан̃н̃а̄, манта̄йа пан̃н̃а̄йа. пуна манта̄ти упапариккхитва̄. идам̣ вуттам̣ хоти, бхассасама̄ча̄ре т̣хито дивасабха̄гампи катхенто пан̃н̃а̄йа упапариккхитва̄ йуттакатхамева катхетӣти. нидха̄наватинти хадайепи нидахитаббайуттам̣. ка̄лена̄ти йуттапаттака̄лена.
евам̣ бха̄сита̄ хи ва̄ча̄ амуса̄ чева хоти аписун̣а̄ ча апхаруса̄ ча асат̣ха̄ ча асампхаппала̄па̄ ча. еварӯпа̄ ча айам̣ ва̄ча̄ чатусаччаниссита̄типи сиккхаттайаниссита̄типи дасакатха̄ваттхуниссита̄типи терасадхутан̇ганиссита̄типи саттаттим̣сабодхипаккхийадхамманиссита̄типи магганиссита̄типи вуччати. тена̄ха етада̄нуттарийам̣, бханте, бхассасама̄ча̄рети там̣ пуриманайенева йоджетаббам̣.
саччо часса саддхо ча̄ти сӣла̄ча̄ре т̣хито бхиккху саччо ча бхавеййа саччакатхо саддхо ча саддха̄сампанно. нану хет̣т̣ха̄ саччам̣ катхитамева, идха касма̄ пуна вуттанти? хет̣т̣ха̄ ва̄ча̄саччам̣ катхитам̣. сӣла̄ча̄ре т̣хито пана бхиккху антамасо хасанакатха̄йапи муса̄ва̄дам̣ на каротӣти дассетум̣ идха вуттам̣. ида̄ни со дхаммена самена джӣвитам̣ каппетӣти дассанаттхам̣ на ча кухакотиа̄ди вуттам̣. таттха ‘‘кухако’’тиа̄дӣни брахмаджа̄ле виттха̄рита̄ни.
индрийесу гуттадва̄ро, бходжане маттан̃н̃ӯти чхасу индрийесу гуттадва̄ро бходжанепи пама̄н̣ан̃н̃ӯ. самака̄рӣти самача̄рӣ, ка̄йена ва̄ча̄йа манаса̄ ча ка̄йаван̇ка̄дӣни паха̄йа самам̣ чаратӣти аттхо. джа̄гарийа̄нуйогамануйуттоти раттиндивам̣ чха кот̣т̣ха̄се катва̄ ‘‘дивасам̣ чан̇камена нисаджджа̄йа̄’’ти вуттанайенева джа̄гарийа̄нуйогам̣ йуттаппайутто вихарати. атандитоти ниттандӣ ка̄йа̄ласийавирахито. а̄раддхавӣрийоти ка̄йикавӣрийена̄пи а̄раддхавӣрийо хоти, ган̣асан̇ган̣икам̣ винодетва̄ чатӯсу ирийа̄патхесу ат̣т̣хаа̄раббхаваттхувасена екавиха̄рӣ. четасикавӣрийена̄пи а̄раддхавӣрийо хоти, килесасан̇ган̣икам̣ паха̄йа винодетва̄ ат̣т̣хасама̄паттивасена екавиха̄рӣ. апи ча йатха̄ татха̄ килесуппаттим̣ нива̄ренто четасикавӣрийена а̄раддхавӣрийо хоти. джха̄йӣти а̄рамман̣алаккхан̣ӯпаниджджха̄навасена джха̄йӣ. сатима̄ти чираката̄диануссаран̣асаматтха̄йа сатийа̄ саманна̄гато.
калйа̄н̣апат̣ибха̄ноти ва̄ккаран̣асампанно чева хоти пат̣ибха̄насампанно ча. йуттапат̣ибха̄но кхо пана хоти но муттапат̣ибха̄но. сӣласама̄ча̄расмин̃хи т̣хитабхиккху муттапат̣ибха̄но на хоти, йуттапат̣ибха̄но пана хоти ван̇гӣсаттхеро вийа. гатима̄ти гаманасаматтха̄йа пан̃н̃а̄йа саманна̄гато. дхитима̄ти дха̄ран̣асаматтха̄йа пан̃н̃а̄йа саманна̄гато. матима̄ти еттха пана матӣти пан̃н̃а̄йа на̄мамева, тасма̄ пан̃н̃ава̄ти аттхо. ити тӣхипи имехи падехи пан̃н̃а̄ва катхита̄. таттха хет̣т̣ха̄ саман̣адхаммакаран̣авӣрийам̣ катхитам̣, идха буддхавачанаган̣ханавӣрийам̣. татха̄ хет̣т̣ха̄ випассана̄пан̃н̃а̄ катхита̄, идха буддхавачанаган̣ханапан̃н̃а̄. на ча ка̄месу гиддхоти ваттхука̄макилесака̄месу агиддхо. сато ча нипако ча̄ти абхиккантапат̣икканта̄дӣсу саттасу т̣ха̄несу сатийа̄ чева н̃а̄н̣ена ча саманна̄гато чаратӣти аттхо. непакканти пан̃н̃а̄, та̄йа саманна̄гататта̄ нипакоти вутто. сесамидха̄пи пуриманайенева йоджетаббам̣.
ануса̄санавидха̄диван̣н̣ана̄
154. паччаттам̣ йонисо манасика̄ра̄ти аттано упа̄йаманасика̄рена. йатха̄нусит̣т̣хам̣ татха̄ пат̣ипаджджама̄ноти йатха̄ майа̄ анусит̣т̣хам̣ ануса̄санӣ динна̄, татха̄ пат̣ипаджджама̄но. тин̣н̣ам̣ сам̣йоджана̄нам̣ париккхайа̄тиа̄ди вуттаттхамева. сесамидха̄пи пуриманайенева йоджетаббам̣.
155. парапуггалавимуттин̃а̄н̣ети сота̄панна̄дӣнам̣ парапуггала̄нам̣ тена тена маггена килесавимуттин̃а̄н̣е. сесамидха̄пи пуриманайенева йоджетаббам̣.
156. амутра̄сим̣ евам̣на̄моти еко пуббенива̄сам̣ ануссаранто на̄маготтам̣ парийа̄дийама̄но гаччхати. еко суддхакхандхейева ануссарати, еко хи саккоти, еко на саккоти. таттха йо саккоти, тасса васена аггахетва̄ асакконтасса васена гахитам̣. асакконто пана ким̣ кароти? суддхакхандхейева ануссаранто гантва̄ анекаджа̄тисатасахассаматтхаке т̣хатва̄ на̄маготтам̣ парийа̄дийама̄но отарати. там̣ дассенто евам̣на̄мотиа̄дима̄ха. со евама̄ха̄ти со дит̣т̣хигатико евама̄ха. таттха кин̃ча̄пи сассатоти ватва̄ ‘‘те ча сатта̄ сам̣сарантӣ’’ти вадантасса вачанам̣ пубба̄паравируддхам̣ хоти. дит̣т̣хигатикатта̄ панеса етам̣ на саллаккхеси. дит̣т̣хигатикасса хи т̣ха̄нам̣ ва̄ нийамо ва̄ наттхи. имам̣ гахетва̄ имам̣ виссаджджети, имам̣ виссаджджетва̄ имам̣ ган̣ха̄тӣти брахмаджа̄ле виттха̄ритамеветам̣. айам̣ татийо сассатава̄доти тхеро ла̄бхиссева васена тайо сассатава̄де а̄ха. бхагавата̄ пана таккӣва̄дампи гахетва̄ брахмаджа̄ле чатта̄ро вутта̄. етесам̣ пана тин̣н̣ам̣ ва̄да̄нам̣ виттха̄ракатха̄ брахмаджа̄ле (дӣ. ни. ат̣т̣ха. 1.30) вуттанайенева ведитабба̄. сесамидха̄пи пуриманайенева виттха̄ретаббам̣.
157. ган̣ана̄йа ва̄ти пин̣д̣аган̣ана̄йа. сан̇кха̄нена̄ти аччхиддакавасена маноган̣ана̄йа. убхайатха̄пи пин̣д̣аган̣анамева дассети. идам̣ вуттам̣ хоти, васса̄нам̣ сатавасена сахассавасена сатасахассавасена кот̣ивасена пин̣д̣ам̣ катва̄пи еттака̄ни вассасата̄нӣти ва̄ еттака̄ вассакот̣ийоти ва̄ евам̣ сан̇кха̄тум̣ на сакка̄. тумхе пана аттано дасаннам̣ па̄рамӣнам̣ пӯритатта̄ саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣асса суппат̣ивиддхатта̄ йасма̄ во ана̄варан̣ан̃а̄н̣ам̣ сӯрам̣ вахати. тасма̄ десана̄н̃а̄н̣акусалатам̣ пураккхатва̄ вассаган̣ана̄йапи парийантикам̣ катва̄ каппаган̣ана̄йапи париччхиндитва̄ еттаканти дассетха̄ти дӣпети. па̄л̣ийаттхо панеттха вуттанайойева. сесамидха̄пи пуриманайенева йоджетаббам̣.
158. етада̄нуттарийам̣, бханте, сатта̄нам̣ чутӯпапа̄тан̃а̄н̣ети бханте йа̄пи айам̣ сатта̄нам̣ чутипат̣исандхивасена н̃а̄н̣адесана̄, са̄пи тумха̄кам̣йева ануттара̄. атӣтабуддха̄пи евамева десесум̣. ана̄гата̄пи евамева десессанти. тумхе тесам̣ атӣта̄на̄гатабуддха̄нам̣ н̃а̄н̣ена сам̣сандитва̄ва десайиттха. ‘‘имина̄пи ка̄ран̣ена евам̣пасанно ахам̣ бханте бхагаватӣ’’ти дӣпети. па̄л̣ийаттхо панеттха виттха̄ритойева.
159. са̄сава̄ саупадхика̄ти садоса̄ саупа̄рамбха̄. но арийа̄ти вуччатӣти арийиддхӣти на вуччати. ана̄сава̄ анупадхика̄ти ниддоса̄ анупа̄рамбха̄. арийа̄ти вуччатӣти арийиддхӣти вуччати. аппат̣икӯласан̃н̃ӣ таттха вихаратӣти катхам̣ аппат̣икӯласан̃н̃ӣ таттха вихаратӣти? пат̣икӯле сатте меттам̣ пхарати, сан̇кха̄ре дха̄тусан̃н̃ам̣ упасам̣харати. йатха̄ха ‘‘катхам̣ пат̣икӯле аппат̣икӯласан̃н̃ӣ вихарати (пат̣и. ма. 3.97)? анит̣т̣хасмим̣ ваттхусмим̣ метта̄йа ва̄ пхарати, дха̄туто ва̄ упасам̣харатӣ’’ти. пат̣икӯласан̃н̃ӣ таттха вихаратӣти аппат̣икӯле сатте асубхасан̃н̃ам̣ пхарати, сан̇кха̄ре аниччасан̃н̃ам̣ упасам̣харати. йатха̄ха ‘‘катхам̣ аппат̣икӯле пат̣икӯласан̃н̃ӣ вихарати? ит̣т̣хасмим̣ ваттхусмим̣ асубха̄йа ва̄ пхарати, аниччато ва̄ упасам̣харатӣ’’ти. евам̣ сесападесупи аттхо ведитаббо.
упеккхако таттха вихаратӣти ит̣т̣хе араджджанто анит̣т̣хе адуссанто йатха̄ ан̃н̃е асамапеккханена мохам̣ уппа̄денти, евам̣ ануппа̄денто чхасу а̄рамман̣есу чхал̣ан̇гупеккха̄йа упеккхако вихарати. етада̄нуттарийам̣, бханте, иддхивидха̄сӯти, бханте, йа̄ айам̣ двӣсу иддхӣсу евам̣десана̄, етада̄нуттарийам̣. там̣ бхагава̄ти там̣ десанам̣ бхагава̄ асесам̣ сакалам̣ абхиджа̄на̄ти. там̣ бхагаватоти там̣ десанам̣ бхагавато асесам̣ абхиджа̄нато. уттари абхин̃н̃еййам̣ наттхӣти уттари абхиджа̄нитаббам̣ наттхи. айам̣ на̄ма ито ан̃н̃о дхаммо ва̄ пуггало ва̄ йам̣ бхагава̄ на джа̄на̄ти идам̣ наттхи. йадабхиджа̄нам̣ ан̃н̃о саман̣о ва̄ бра̄хман̣о ва̄ти йам̣ тумхехи анабхин̃н̃а̄там̣ ан̃н̃о саман̣о ва̄ бра̄хман̣о ва̄ абхиджа̄нанто бхагавата̄ бхиййобхин̃н̃атаро асса, адхикатарапан̃н̃о бхавеййа. йадидам̣ иддхивидха̄сӯти еттха йадиданти нипа̄таматтам̣. иддхивидха̄су бхагавата̄ уттаритаро наттхи. атӣтабуддха̄пи хи има̄ две иддхийо десесум̣, ана̄гата̄пи има̄ва десессанти. тумхепи тесам̣ н̃а̄н̣ена сам̣сандитва̄ има̄ва десайиттха. ити бхагава̄ иддхивидха̄су ануттароти дассенто ‘‘имина̄пи ка̄ран̣ена евам̣пасанно ахам̣, бханте, бхагаватӣ’’ти дӣпети. етта̄вата̄ йе дхаммасена̄пати дива̄т̣т̣ха̄не нисӣдитва̄ сол̣аса апарампарийадхамме саммаси, тева дассита̄ хонти.
ан̃н̃атха̄саттхугун̣адассана̄диван̣н̣ана̄
160. ида̄ни апаренапи а̄ка̄рена бхагавато гун̣е дассенто йам̣ там̣ бхантетиа̄дима̄ха. таттха саддхена кулапуттена̄ти саддха̄ кулапутта̄ на̄ма атӣта̄на̄гатапаччуппанна̄ бодхисатта̄. тасма̄ йам̣ саббан̃н̃убодхисаттена паттаббанти вуттам̣ хоти. ким̣ пана тена паттаббам̣? нава локуттарадхамма̄. а̄раддхавӣрийена̄тиа̄дӣсу ‘‘вӣрийам̣ тха̄мо’’тиа̄дӣни сабба̄нева вӣрийавевачана̄ни. таттха а̄раддхавӣрийена̄ти паггахитавӣрийена. тха̄мавата̄ти тха̄масампаннена тхиравӣрийена. пурисатха̄мена̄ти тена тха̄мавата̄ йам̣ пурисатха̄мена паттаббанти вуттам̣ хоти. анантарапададвайепи есева найо. пурисадхорайхена̄ти йа̄ асамадхурехи буддхехи вахитабба̄ дхура̄, там̣ дхурам̣ ваханасаматтхена маха̄пурисена. ануппаттам̣ там̣ бхагавата̄ти там̣ саббам̣ атӣта̄на̄гатабуддхехи паттаббам̣, саббамева ануппаттам̣, бхагавато екагун̣опи ӯно наттхӣти дассети. ка̄месу ка̄масукхаллика̄нуйоганти ваттхука̄месу ка̄масукхаллика̄нуйогам̣. йатха̄ ан̃н̃е кен̣ийаджат̣ила̄дайо саман̣абра̄хман̣а̄ ‘‘ко джа̄на̄ти паралокам̣. сукхо имисса̄ парибба̄джика̄йа мудука̄йа ломаса̄йа ба̄ха̄йа сампхассо’’ти мол̣ибандха̄хи парибба̄джика̄хи парича̄ренти сампаттам̣ сампаттам̣ рӯпа̄диа̄рамман̣ам̣ анубхавама̄на̄ ка̄масукхамануйутта̄, на евамануйуттоти дассети.
хӣнанти ла̄макам̣. гамманти га̄мава̄сӣнам̣ дхаммам̣. потхуджджаниканти путхуджджанехи севитаббам̣. анарийанти на ниддосам̣. на ва̄ арийехи севитаббам̣. анаттхасан̃хитанти анаттхасам̣йуттам̣. аттакиламатха̄нуйоганти аттано а̄та̄панапарита̄пана̄нуйогам̣. дуккханти дуккхайуттам̣, дуккхамам̣ ва̄. йатха̄ еке саман̣абра̄хман̣а̄ ка̄масукхаллика̄нуйогам̣ париваджджесса̄ма̄ти ка̄йакиламатхам̣ анудха̄ванти, тато мун̃чисса̄ма̄ти ка̄масукхам̣ анудха̄ванти, на евам̣ бхагава̄. бхагава̄ пана убхо ете анте ваджджетва̄ йа̄ са̄ ‘‘аттхи, бхиккхаве, маджджхима̄ пат̣ипада̄ татха̄гатена абхисамбуддха̄ чаккхукаран̣ӣ’’ти евам̣ вутта̄ самма̄пат̣ипатти, тамева пат̣ипанно. тасма̄ ‘‘на ча аттакиламатха̄нуйога’’нтиа̄дима̄ха.
а̄бхичетасика̄нанти абхичетасика̄нам̣, ка̄ма̄вачарачитта̄ни атиккамитва̄ т̣хита̄нанти аттхо. дит̣т̣хадхаммасукхавиха̄ра̄нанти имасмим̣йева аттабха̄ве сукхавиха̄ра̄нам̣. пот̣т̣хапа̄дасуттантасмин̃хи саппӣтикадутийаджджха̄напхаласама̄патти катхита̄ (дӣ. ни. 1.432). па̄са̄дикасуттанте саха маггена випассана̄па̄дакаджджха̄нам̣. дасуттарасуттанте чатуттхаджджха̄никапхаласама̄патти. имасмим̣ сампаса̄данӣйе дит̣т̣хадхаммасукхавиха̄раджджха̄на̄ни катхита̄ни. ника̄мала̄бхӣти йатха̄ка̄мала̄бхӣ. акиччхала̄бхӣти адуккхала̄бхӣ. акасирала̄бхӣти випулала̄бхӣ.
ануйогада̄наппака̄раван̣н̣ана̄
161. екисса̄ локадха̄туйа̄ти дасасахассилокадха̄туйа̄. тӣн̣и хи кхетта̄ни – джа̄тикхеттам̣ а̄н̣а̄кхеттам̣ висайакхеттам̣. таттха джа̄тикхеттам̣ на̄ма дасасахассӣ локадха̄ту. са̄ хи татха̄гатасса ма̄тукуччхим̣ оккаманака̄ле никкхаманака̄ле самбодхика̄ле дхаммачаккаппаваттане а̄йусан̇кха̄россаджджане паринибба̄не ча кампати. кот̣исатасахассачаккава̄л̣ам̣ пана а̄н̣а̄кхеттам̣ на̄ма. а̄т̣а̄на̄т̣ийаморапариттадхаджаггапариттаратанапаритта̄дӣнан̃хи еттха а̄н̣а̄ ваттати. висайакхеттасса пана парима̄н̣ам̣ наттхи, буддха̄нан̃хи ‘‘йа̄ватакам̣ н̃а̄н̣ам̣, та̄ватакам̣ н̃еййам̣, йа̄ватакам̣ н̃еййам̣ та̄ватакам̣ н̃а̄н̣ам̣, н̃а̄н̣апарийантикам̣ н̃еййам̣, н̃еййапарийантикам̣ н̃а̄н̣а’’нти (маха̄ни. 55) вачанато ависайо на̄ма наттхи.
имесу пана тӣсу кхеттесу т̣хапетва̄ имам̣ чаккава̄л̣ам̣ ан̃н̃асмим̣ чаккава̄л̣е буддха̄ уппаджджантӣти суттам̣ наттхи, нуппан̃джантӣти пана аттхи. тӣн̣и пит̣ака̄ни винайапит̣акам̣, суттантапит̣акам̣ абхидхаммапит̣акам̣. тиссо сан̇гӣтийо маха̄кассапаттхерасса сан̇гӣти, йасаттхерасса сан̇гӣти, моггалипуттатиссаттхерасса сан̇гӣтӣти. има̄ тиссо сан̇гӣтийо а̄рул̣хе тепит̣аке буддхавачане ‘‘имам̣ чаккава̄л̣ам̣ мун̃читва̄ ан̃н̃аттха буддха̄ уппаджджантӣ’’ти суттам̣ наттхи, нуппаджджантӣти пана аттхи.
апуббам̣ ачариманти апуре апаччха̄ екато нуппаджджанти, пуре ва̄ паччха̄ ва̄ уппаджджантӣти вуттам̣ хоти. таттха бодхипаллан̇ке ‘‘бодхим̣ апатва̄ на ут̣т̣хахисса̄мӣ’’ти нисиннака̄лато пат̣т̣ха̄йа йа̄ва ма̄тукуччхисмим̣ пат̣исандхиггахан̣ам̣, та̄ва пуббети на ведитаббам̣. бодхисаттасса хи пат̣исандхиггахан̣е дасасахассачаккава̄л̣акампаненева кхеттапариггахо като. ан̃н̃асса буддхасса уппаттипи нива̄рита̄ хоти. паринибба̄нато пат̣т̣ха̄йа ча йа̄ва са̄сапаматта̄пи дха̄туйо тит̣т̣ханти, та̄ва паччха̄ти на ведитаббам̣. дха̄тӯсу хи т̣хита̄су буддха̄пи т̣хита̄ва хонти. тасма̄ еттхантаре ан̃н̃асса буддхасса уппатти нива̄рита̄ва хоти. дха̄тупаринибба̄не пана джа̄те ан̃н̃асса буддхасса уппатти на нива̄рита̄.
типит̣акаантарадха̄накатха̄
тӣн̣и антарадха̄на̄ни на̄ма парийаттиантарадха̄нам̣, пат̣иведхаантарадха̄нам̣, пат̣ипаттиантарадха̄нанти. таттха парийаттӣти тӣн̣и пит̣ака̄ни. пат̣иведхоти саччаппат̣иведхо. пат̣ипаттӣти пат̣ипада̄. таттха пат̣иведхо ча пат̣ипатти ча хотипи на хотипи. екасмин̃хи ка̄ле пат̣иведхакара̄ бхиккхӯ бахӯ хонти, еса бхиккху путхуджджаноти ан̇гулим̣ паса̄ретва̄ дассетаббо хоти. имасмим̣йева дӣпе екава̄рам̣ путхуджджанабхиккху на̄ма на̄хоси. пат̣ипаттипӯрака̄пи када̄чи бахӯ хонти, када̄чи аппа̄. ити пат̣иведхо ча пат̣ипатти ча хотипи на хотипи. са̄санат̣т̣хитийа̄ пана парийатти пама̄н̣ам̣. пан̣д̣ито хи тепит̣акам̣ сутва̄ двепи пӯрети.
йатха̄ амха̄кам̣ бодхисатто а̄л̣а̄расса сантике пан̃ча̄бхин̃н̃а̄ сатта ча сама̄паттийо ниббаттетва̄ невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанасама̄паттийа̄ парикаммам̣ пуччхи, со на джа̄на̄мӣти а̄ха. тато удакасса сантикам̣ гантва̄ адхигатависесам̣ сам̣сандитва̄ невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанасса парикаммам̣ пуччхи, со а̄чиккхи, тасса вачанасаманантарамева маха̄сатто там̣ джха̄нам̣ сампа̄деси, евамева пан̃н̃ава̄ бхиккху парийаттим̣ сутва̄ двепи пӯрети. тасма̄ парийаттийа̄ т̣хита̄йа са̄санам̣ т̣хитам̣ хоти. йада̄ пана са̄ антарадха̄йати, тада̄ пат̣хамам̣ абхидхаммапит̣акам̣ нассати. таттха пат̣т̣ха̄нам̣ саббапат̣хамам̣ антарадха̄йати. ануккамена паччха̄ дхаммасан̇гахо, тасмим̣ антарахите итаресу двӣсу пит̣акесу т̣хитесупи са̄санам̣ т̣хитамева хоти.
таттха суттантапит̣аке антарадха̄йама̄не пат̣хамам̣ ан̇гуттараника̄йо ека̄дасакато пат̣т̣ха̄йа йа̄ва екака̄ антарадха̄йати, таданантарам̣ сам̣йуттаника̄йо чаккапеййа̄лато пат̣т̣ха̄йа йа̄ва огхатаран̣а̄ антарадха̄йати. таданантарам̣ маджджхиманика̄йо индрийабха̄ванато пат̣т̣ха̄йа йа̄ва мӯлапарийа̄йа̄ антарадха̄йати. таданантарам̣ дӣгханика̄йо дасуттарато пат̣т̣ха̄йа йа̄ва брахмаджа̄ла̄ антарадха̄йати. екисса̄пи двиннампи га̄тха̄нам̣ пуччха̄ аддха̄нам̣ гаччхати, са̄санам̣ дха̄ретум̣ на саккоти, сабхийапуччха̄ а̄л̣авакапуччха̄ вийа ча. ета̄ кира кассапабуддхака̄лика̄ антара̄ са̄санам̣ дха̄ретум̣ на̄саккхим̣су.
двӣсу пана пит̣акесу антарахитесупи винайапит̣аке т̣хите са̄санам̣ тит̣т̣хати. парива̄раккхандхакесу антарахитесу убхатовибхан̇ге т̣хите т̣хитамева хоти. убхатовибхан̇ге антарахите ма̄тика̄йапи т̣хита̄йа т̣хитамева хоти. ма̄тика̄йа антарахита̄йа па̄тимоккхапаббаджджа̄упасампада̄су т̣хита̄су са̄санам̣ тит̣т̣хати. лин̇гам̣ аддха̄нам̣ гаччхати. сетаваттхасаман̣авам̣со пана кассапабуддхака̄лато пат̣т̣ха̄йа са̄санам̣ дха̄ретум̣ на̄саккхи. пат̣исамбхида̄паттехи вассасахассам̣ ат̣т̣ха̄си. чхал̣абхин̃н̃ехи вассасахассам̣. тевиджджехи вассасахассам̣. суккхавипассакехи вассасахассам̣. па̄тимоккхехи вассасахассам̣ ат̣т̣ха̄си. паччхимакасса пана саччаппат̣иведхато паччхимакасса сӣлабхедато пат̣т̣ха̄йа са̄санам̣ осаккитам̣ на̄ма хоти. тато пат̣т̣ха̄йа ан̃н̃асса буддхасса уппатти на нива̄рита̄.
са̄санаантарахитаван̣н̣ана̄
тӣн̣и паринибба̄на̄ни на̄ма килесапаринибба̄нам̣ кхандхапаринибба̄нам̣ дха̄тупаринибба̄нанти. таттха килесапаринибба̄нам̣ бодхипаллан̇ке ахоси. кхандхапаринибба̄нам̣ кусина̄ра̄йам̣. дха̄тупаринибба̄нам̣ ана̄гате бхависсати. са̄санасса кира осакканака̄ле имасмим̣ тамбапан̣н̣идӣпе дха̄туйо саннипатитва̄ маха̄четийам̣ гамиссанти. маха̄четийато на̄гадӣпе ра̄джа̄йатаначетийам̣. тато маха̄бодхипаллан̇кам̣ гамиссанти. на̄габхаванатопи девалокатопи брахмалокатопи дха̄туйо маха̄бодхипаллан̇камева гамиссанти. са̄сапаматта̄пи дха̄туйо на антара̄ нассиссанти. саббадха̄туйо маха̄бодхипаллан̇ке ра̄сибхӯта̄ суван̣н̣аккхандхо вийа екаггхана̄ хутва̄ чхаббан̣н̣арасмийо виссаджджессанти.
та̄ дасасахассилокадха̄тум̣ пхариссанти, тато дасасахассачаккава̄л̣адевата̄ саннипатитва̄ ‘‘аджджа саттха̄ паринибба̄ти, аджджа са̄санам̣ осаккати, паччхимадассанам̣ да̄ни идам̣ амха̄ка’’нти дасабаласса париниббутадивасато махантатарам̣ ка̄рун̃н̃ам̣ кариссанти. т̣хапетва̄ ана̄га̄микхӣн̣а̄саве авасеса̄ сакабха̄вена сандха̄ретум̣ на саккхиссанти. дха̄тӯсу теджодха̄ту ут̣т̣хахитва̄ йа̄ва брахмалока̄ уггаччхиссати. са̄сапаматта̄йапи дха̄туйа̄ сати екаджа̄ла̄ бхависсати. дха̄тӯсу парийа̄да̄нам̣ гата̄су упаччхиджджиссати. евам̣ махантам̣ а̄нубха̄вам̣ дассетва̄ дха̄тӯсу антарахита̄су са̄санам̣ антарахитам̣ на̄ма хоти.
йа̄ва на евам̣ антарадха̄йати, та̄ва ачаримам̣ на̄ма хоти. евам̣ апуббам̣ ачаримам̣ уппаджджеййум̣, нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати. касма̄ пана апуббам̣ ачаримам̣ нуппаджджантӣти? аначчхарийатта̄. буддха̄ хи аччхарийаманусса̄. йатха̄ха – ‘‘екапуггало, бхиккхаве, локе уппаджджама̄но уппаджджати аччхарийамануссо. катамо екапуггало? татха̄гато арахам̣ самма̄самбуддхо’’ти (а. ни. 1.172). йади ча две ва̄ чатта̄ро ва̄ ат̣т̣ха ва̄ сол̣аса ва̄ екато уппаджджеййум̣, аначчхарийа̄ бхавеййум̣. екасмин̃хи виха̄ре двиннам̣ четийа̄нампи ла̄бхасакка̄ро ул̣а̄ро на хоти. бхиккхӯпи бахута̄йа на аччхарийа̄ джа̄та̄, евам̣ буддха̄пи бхавеййум̣, тасма̄ нуппаджджанти. десана̄йа ча висеса̄бха̄вато. йан̃хи сатипат̣т̣ха̄на̄дибхедам̣ дхаммам̣ еко десети. ан̃н̃ена уппаджджитва̄пи сова десетаббо сийа̄, тато аначчхарийо сийа̄. екасмим̣ пана дхаммам̣ десенте десана̄пи аччхарийа̄ хоти, вива̄дабха̄вато ча. бахӯсу хи буддхесу уппаннесу бахӯнам̣ а̄чарийа̄нам̣ антева̄сика̄ вийа амха̄кам̣ буддхо па̄са̄дико, амха̄кам̣ буддхо мадхурассаро ла̄бхӣ пун̃н̃ава̄ти вивадеййум̣. тасма̄пи евам̣ нуппаджджанти. апи четам̣ ка̄ран̣ам̣ милиндаран̃н̃а̄пи пут̣т̣хена на̄гасенаттхерена виттха̄ритамева. вуттан̃хи таттха –
бханте, на̄гасена, бха̄ситампи хетам̣ бхагавата̄ ‘‘ат̣т̣ха̄наметам̣, бхиккхаве, анавака̄со, йам̣ екисса̄ локадха̄туйа̄ две араханто самма̄самбуддха̄ апуббам̣ ачаримам̣ уппаджджеййум̣, нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджатӣ’’ти. десайанта̄ ча, бханте на̄гасена, саббепи татха̄гата̄ саттатим̣са бодхипаккхийе дхамме десенти, катхайама̄на̄ ча чатта̄ри арийасачча̄ни катхенти, сиккха̄пента̄ ча тӣсу сиккха̄су сиккха̄пенти, ануса̄сама̄на̄ ча аппама̄даппат̣ипаттийам̣ ануса̄санти. йади, бханте на̄гасена, саббесампи татха̄гата̄нам̣ ека̄ десана̄ ека̄ катха̄ екасиккха̄ ека̄нуса̄санӣ, кена ка̄ран̣ена две татха̄гата̄ екаккхан̣е нуппаджджанти. екенапи та̄ва буддхуппа̄дена айам̣ локо обха̄саджа̄то, йади дутийо буддхо бхавеййа, двиннам̣ пабха̄йа айам̣ локо бхиййосоматта̄йа обха̄саджа̄то бхавеййа, овадама̄на̄ ча две татха̄гата̄ сукхам̣ овадеййум̣, ануса̄сама̄на̄ ча сукхам̣ ануса̄сеййум̣, таттха ме ка̄ран̣ам̣ десехи, йатха̄хам̣ ниссам̣сайо бхавеййа’’нти.
айам̣, маха̄ра̄джа, дасасахассӣ локадха̄ту екабуддхадха̄ран̣ӣ, екассева татха̄гатасса гун̣ам̣ дха̄рети, йади дутийо буддхо уппаджджеййа, на̄йам̣ дасасахассӣ локадха̄ту дха̄реййа, чалеййа, кампеййа, намеййа, он̣амеййа, винамеййа, викиреййа, видхамеййа, виддхам̣сеййа, на т̣ха̄намупагаччхеййа.
йатха̄, маха̄ра̄джа, на̄ва̄ екапурисасандха̄ран̣ӣ бхавеййа, екапурисе абхирӯл̣хе са̄ на̄ва̄ самупа̄дика̄ бхавеййа, атха дутийо пурисо а̄гаччхеййа та̄дисо а̄йуна̄ ван̣н̣ена вайена пама̄н̣ена кисатхӯлена саббан̇гапаччан̇гена, со там̣ на̄вам̣ абхирӯхеййа, апи ну са̄, маха̄ра̄джа, на̄ва̄ двиннампи дха̄реййа̄ти? на хи, бханте, чалеййа, кампеййа, намеййа, он̣амеййа, винамеййа, викиреййа, видхамеййа, виддхам̣сеййа, на т̣ха̄намупагаччхеййа осӣдеййа удакети. евамева кхо, маха̄ра̄джа, айам̣ дасасахассӣ локадха̄ту екабуддхадха̄ран̣ӣ, екассева татха̄гатасса гун̣ам̣ дха̄рети, йади дутийо буддхо уппаджджеййа, на̄йам̣ дасасахассӣ локадха̄ту дха̄реййа…пе… на т̣ха̄намупагаччхеййа.
йатха̄ ва̄ пана, маха̄ра̄джа, пурисо йа̄вадаттхам̣ бходжанам̣ бхун̃джеййа чха̄дентам̣ йа̄ва кан̣т̣хамабхипӯрайитва̄, со дха̄то пӣн̣ито парипун̣н̣о нирантаро тандӣкато анон̣амитадан̣д̣аджа̄то пунадева та̄ватакам̣ бходжанам̣ бхун̃джеййа, апи ну кхо со, маха̄ра̄джа, пурисо сукхито бхавеййа̄ти? на хи, бханте, саким̣ бхуттова мареййа̄ти; евамева кхо, маха̄ра̄джа, айам̣ дасасахассӣ локадха̄ту екабуддхадха̄ран̣ӣ …пе… на т̣ха̄намупагаччхеййа̄ти.
ким̣ ну кхо, бханте на̄гасена, атидхаммабха̄рена патхавӣ чалатӣти? идха, маха̄ра̄джа, две сакат̣а̄ ратанапӯрита̄ бхавеййум̣ йа̄ва мукхасама̄, екасма̄ сакат̣ато ратанам̣ гахетва̄ екасмим̣ сакат̣е а̄киреййум̣, апи ну кхо там̣, маха̄ра̄джа, сакат̣ам̣ двиннампи сакат̣а̄нам̣ ратанам̣ дха̄реййа̄ти? на хи, бханте, на̄бхипи тасса пхалеййа, ара̄пи тасса бхиджджеййум̣, немипи тасса опатеййа, аккхопи тасса бхиджджеййа̄ти. ким̣ ну кхо, маха̄ра̄джа, атиратанабха̄рена сакат̣ам̣ бхиджджатӣти? а̄ма, бханте,ти. евамева кхо, маха̄ра̄джа, атидхаммабха̄рена патхавӣ чалати.
апича, маха̄ра̄джа, имам̣ ка̄ран̣ам̣ буддхабалапаридӣпана̄йа оса̄ритам̣ ан̃н̃ампи таттха атирӯпам̣ ка̄ран̣ам̣ сун̣охи, йена ка̄ран̣ена две самма̄самбуддха̄ екаккхан̣е нуппаджджанти. йади, маха̄ра̄джа, две самма̄самбуддха̄ екаккхан̣е уппаджджеййум̣, тесам̣ париса̄йа вива̄до уппаджджеййа ‘‘тумха̄кам̣ буддхо амха̄кам̣ буддхо’’ти, убхато паккхаджа̄та̄ бхавеййум̣. йатха̄, маха̄ра̄джа, двиннам̣ балава̄мачча̄нам̣ париса̄йа вива̄до уппаджджеййа ‘‘тумха̄кам̣ амаччо амха̄кам̣ амаччо’’ти, убхато паккхаджа̄та̄ хонти; евамева кхо, маха̄ра̄джа, йади две самма̄самбуддха̄ екаккхан̣е уппаджджеййум̣, тесам̣ париса̄йа вива̄до уппаджджеййа ‘‘тумха̄кам̣ буддхо, амха̄кам̣ буддхо’’ти, убхато паккхаджа̄та̄ бхавеййум̣, идам̣ та̄ва, маха̄ра̄джа, екам̣ ка̄ран̣ам̣, йена ка̄ран̣ена две самма̄самбуддха̄ екаккхан̣е нуппаджджанти.
апарампи, маха̄ра̄джа, уттарим̣ ка̄ран̣ам̣ сун̣охи, йена ка̄ран̣ена две самма̄самбуддха̄ екаккхан̣е нуппаджджанти. йади, маха̄ра̄джа, две самма̄самбуддха̄ екаккхан̣е уппаджджеййум̣, ‘‘агго буддхо’’ти йам̣ вачанам̣, там̣ миччха̄ бхавеййа, ‘‘джет̣т̣хо буддхо’’ти, сет̣т̣хо буддхоти, висит̣т̣хо буддхоти, уттамо буддхоти, паваро буддхоти, асамо буддхоти, асамасамо буддхоти, аппат̣имо буддхоти, аппат̣ибха̄го буддхоти, аппат̣ипуггало буддхоти йам̣ вачанам̣, там̣ миччха̄ бхавеййа. имампи кхо твам̣, маха̄ра̄джа, ка̄ран̣ам̣ аттхато сампат̣иччха, йена ка̄ран̣ена две самма̄самбуддха̄ екаккхан̣е нуппаджджанти.
апича кхо, маха̄ра̄джа, буддха̄нам̣ бхагаванта̄нам̣ сабха̄вапакати еса̄, йам̣ екойева буддхо локе уппаджджати. касма̄ ка̄ран̣а̄? махантата̄йа саббан̃н̃убуддхагун̣а̄нам̣, йам̣ ан̃н̃ампи, маха̄ра̄джа, махантам̣ хоти, там̣ екам̣йева хоти. патхавӣ, маха̄ра̄джа, махантӣ, са̄ ека̄йева. са̄гаро маханто, со екойева. синеру гирира̄джа̄ маханто, со екойева. а̄ка̄со маханто, со екойева. сакко маханто, со екойева. ма̄ро маханто, со екойева. маха̄брахма̄ маханто, со екойева. татха̄гато арахам̣ самма̄самбуддхо маханто, со екойева локасмим̣. йаттха те уппаджджанти, таттха ан̃н̃есам̣ ока̄со на хоти. тасма̄, маха̄ра̄джа, татха̄гато арахам̣ самма̄самбуддхо екойева локе уппаджджатӣти. сукатхито, бханте на̄гасена, пан̃хо опаммехи ка̄ран̣ехӣти (ми. па. 5.1.1).
дхаммасса ча̄нудхамманти нававидхасса локуттарадхаммасса анудхаммам̣ пуббабха̄гаппат̣ипадам̣. сахадхаммикоти сака̄ран̣о. ва̄да̄нува̄доти ва̄дойева.
аччхарийааббхутаван̣н̣ана̄
162. а̄йасма̄ уда̄йӣти тайо тхера̄ уда̄йӣ на̄ма – ла̄л̣уда̄йӣ, ка̄л̣уда̄йӣ, маха̄уда̄йӣти. идха маха̄уда̄йӣ адхиппето. тасса кира имам̣ суттам̣ а̄дито пат̣т̣ха̄йа йа̄ва парийоса̄на̄ сун̣антасса аббхантаре пан̃чаван̣н̣а̄ пӣти уппаджджитва̄ па̄дапит̣т̣хито сӣсаматтхакам̣ гаччхати, сӣсаматтхакато па̄дапит̣т̣хим̣ а̄гаччхати, убхато пат̣т̣ха̄йа маджджхам̣ отарати, маджджхато пат̣т̣ха̄йа убхато гаччхати. со нирантарам̣ пӣтийа̄ пхут̣асарӣро балавасоманассена дасабаласса гун̣ам̣ катхенто аччхарийам̣ бхантетиа̄дима̄ха. аппиччхата̄ти ниттан̣хата̄. сантут̣т̣хита̄ти чатӯсу паччайесу тӣха̄ка̄рехи сантосо. саллекхата̄ти саббакилеса̄нам̣ салликхитабха̄во. йатра хи на̄ма̄ти йо на̄ма. на атта̄нам̣ па̄тукариссатӣти аттано гун̣е на а̄ви кариссати. пат̣а̄кам̣ парихареййунти ‘‘ко амхехи садисо аттхӣ’’ти ваданта̄ пат̣а̄кам̣ уккхипитва̄ на̄л̣андам̣ вичареййум̣.
пасса кхо твам̣, уда̄йи, татха̄гатасса аппиччхата̄ти пасса уда̄йи йа̄дисӣ татха̄гатасса аппиччхата̄ти тхерасса вачанам̣ сампат̣иччханто а̄ха. ким̣ пана бхагава̄ нева атта̄нам̣ па̄тукароти, на аттано гун̣ам̣ катхетӣти че? на, на катхети. аппиччхата̄дӣхи катхетаббам̣, чӣвара̄дихетум̣ на катхети. тенева̄ха – ‘‘пасса кхо твам̣, уда̄йи, татха̄гатасса аппиччхата̄’’тиа̄ди. буджджханакасаттам̣ пана а̄гамма венеййавасена катхети. йатха̄ха –
‘‘на ме а̄чарийо аттхи, садисо ме на виджджати;
садевакасмим̣ локасмим̣, наттхи ме пат̣ипуггало’’ти. (маха̄ва. 11);
евам̣ татха̄гатасса гун̣адӣпика̄ бахӯ га̄тха̄пи суттанта̄пи виттха̄ретабба̄.
163. абхиккхан̣ам̣ бха̄сеййа̄сӣти пунаппунам̣ бха̄сеййа̄си. пуббан̣хасамайе ме катхитанти ма̄ маджджханхика̄дӣсу на катхайиттха. аджджа ва̄ ме катхитанти ма̄ парадиваса̄дӣсу на катхайиттха̄ти аттхо. паведесӣти катхеси. имасса веййа̄каран̣асса̄ти нигга̄тхакатта̄ идам̣ суттам̣ ‘‘веййа̄каран̣а’’нти вуттам̣. адхивачананти на̄мам̣. идам̣ пана ‘‘ити хида’’нти пат̣т̣ха̄йа падам̣ сан̇гӣтика̄рехи т̣хапитам̣. сесам̣ саббаттха утта̄наттхамева̄ти.
суман̇галавила̄синийа̄ дӣгханика̄йат̣т̣хакатха̄йа
сампаса̄данӣйасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.