4. агган̃н̃асуттаван̣н̣ана̄
ва̄сет̣т̣хабха̄радва̄джаван̣н̣ана̄
111. евам̣ ме сутанти агган̃н̃асуттам̣. татра̄йаманутта̄нападаван̣н̣ана̄ – пубба̄ра̄ме мига̄рама̄тупа̄са̄дети еттха айам̣ анупуббикатха̄. атӣте сатасахассакаппаматтхаке ека̄ упа̄сика̄ падумуттарам̣ бхагавантам̣ нимантетва̄ буддхаппамукхасса бхиккхусатасахассасса да̄нам̣ датва̄ бхагавато па̄дамӯле нипаджджитва̄ ‘‘ана̄гате тумха̄дисасса буддхасса аггупат̣т̣ха̄йика̄ хомӣ’’ти паттханам̣ ака̄си. са̄ каппасатасахассам̣ девесу чева мануссесу ча сам̣саритва̄ амха̄кам̣ бхагавато ка̄ле бхаддийанагаре мен̣д̣акасет̣т̣хипуттасса дханан̃чайасет̣т̣хино гехе суманадевийа̄ куччхимхи пат̣исандхим̣ ган̣хи. джа̄така̄ле тасса̄ виса̄кха̄ти на̄мам̣ акам̣су. са̄ йада̄ бхагава̄ бхаддийанагарам̣ а̄гама̄си, тада̄ пан̃чада̄сисатехи саддхим̣ бхагавато паччуггаманам̣ катва̄ пат̣хамадассанамхийева сота̄панна̄ ахоси.
апарабха̄ге са̄ваттхийам̣ мига̄расет̣т̣хипуттасса пун̣н̣авад̣д̣ханакума̄расса гехам̣ гата̄. таттха нам̣ мига̄расет̣т̣хи ма̄тут̣т̣ха̄не т̣хапеси. тасма̄ мига̄рама̄та̄ти вуччати. патикулам̣ гаччхантийа̄ часса̄ пита̄ маха̄лата̄пил̣андханам̣ на̄ма ка̄ра̄песи. тасмим̣ пил̣андхане чатассо ваджирана̄л̣ийо упайогам̣ агамам̣су, мутта̄нам̣ ека̄даса на̄л̣ийо, пава̄л̣асса два̄вӣсати на̄л̣ийо, ман̣ӣнам̣ теттим̣са на̄л̣ийо. ити етехи ча ан̃н̃ехи ча саттахи ратанехи нит̣т̣ха̄нам̣ агама̄си. там̣ сӣсе пат̣имуккам̣ йа̄ва па̄дапит̣т̣хийа̄ бхассати. пан̃чаннам̣ хаттхӣнам̣ балам̣ дха̄райама̄на̄ва нам̣ иттхӣ дха̄ретум̣ саккоти. са̄ апарабха̄ге дасабаласса аггупат̣т̣ха̄йика̄ хутва̄ там̣ паса̄дханам̣ виссаджджетва̄ навахи кот̣ӣхи бхагавато виха̄рам̣ ка̄райама̄на̄ карӣсаматте бхӯмибха̄ге па̄са̄дам̣ ка̄реси. тасса упарибхӯмийам̣ пан̃ча габбхасата̄ни хонти, хет̣т̣химабхӯмийам̣ пан̃ча̄ти габбхасахассаппат̣иман̣д̣ито ахоси. са̄ ‘‘суддхапа̄са̄дова на собхатӣ’’ти там̣ парива̄ретва̄ пан̃ча дувад̣д̣хагехасата̄ни, пан̃ча чӯл̣апа̄са̄дасата̄ни, пан̃ча дӣгхаса̄ласата̄ни ча ка̄ра̄песи. виха̄рамахо чатӯхи ма̄сехи нит̣т̣ха̄нам̣ агама̄си.
ма̄туга̄маттабха̄ве т̣хита̄йа виса̄кха̄йа вийа ан̃н̃исса̄ буддхаса̄сане дханапаричча̄го на̄ма наттхи, пурисаттабха̄ве т̣хитасса ана̄тхапин̣д̣икасса вийа ан̃н̃асса̄ти. со хи чатупан̣н̣а̄сакот̣ийо виссаджджетва̄ са̄ваттхийа̄ даккхин̣абха̄ге анура̄дхапурасса маха̄виха̄расадисе т̣ха̄не джетаванамаха̄виха̄рам̣ на̄ма ка̄реси. виса̄кха̄ са̄ваттхийа̄ па̄чӣнабха̄ге уттарадевийа̄ виха̄расадисе т̣ха̄не пубба̄ра̄мам̣ на̄ма ка̄реси. бхагава̄ имесам̣ двиннам̣ кула̄нам̣ анукампа̄йа са̄ваттхим̣ нисса̄йа вихаранто имесу двӣсу виха̄ресу нибаддхава̄сам̣ васи. екам̣ антовассам̣ джетаване васати, екам̣ пубба̄ра̄ме. тасмим̣ самайе пана бхагава̄ пубба̄ра̄ме вихарати. тена вуттам̣ ‘‘пубба̄ра̄ме мига̄рама̄тупа̄са̄де’’ти.
ва̄сет̣т̣хабха̄радва̄джа̄ти ва̄сет̣т̣хо ча са̄ман̣еро бха̄радва̄джо ча. бхиккхӯсу паривасантӣти те нева титтхийапарива̄сам̣ васанти, на а̄паттипарива̄сам̣. апарипун̣н̣авассатта̄ пана бхиккхубха̄вам̣ паттхайама̄на̄ васанти. тенева̄ха ‘‘бхиккхубха̄вам̣ а̄кан̇кхама̄на̄’’ти. убхопи хете удиччабра̄хман̣амаха̄са̄лакуле ниббатта̄, чатта̄лӣса чатта̄лӣса кот̣ивибхава̄ тин̣н̣ам̣ веда̄нам̣ па̄рагӯ маджджхиманика̄йе ва̄сет̣т̣хасуттам̣ сутва̄ саран̣ам̣ гата̄, тевиджджасуттам̣ сутва̄ паббаджитва̄ имасмим̣ ка̄ле бхиккхубха̄вам̣ а̄кан̇кхама̄на̄ паривасанти. аббхока̄се чан̇каматӣти уттарадаккхин̣ена а̄йатасса па̄са̄дасса пураттхимадиса̄бха̄ге па̄са̄даччха̄йа̄йам̣ йантараджджӯхи а̄кад̣д̣хийама̄нам̣ ратанасатуббедхам̣ суван̣н̣ааггхикам̣ вийа анилапатхе видха̄вантӣхи чхаббан̣н̣а̄хи буддхарасмӣхи собхама̄но апара̄парам̣ чан̇камати.
113. анучан̇камим̣сӯти ан̃джалим̣ паггайха онатасарӣра̄ хутва̄ ануваттама̄на̄ чан̇камим̣су. ва̄сет̣т̣хам̣ а̄мантесӣти со тесам̣ пан̣д̣итатаро гахетаббам̣ виссаджджетаббан̃ча джа̄на̄ти, тасма̄ там̣ а̄мантеси. тумхе кхваттха̄ти тумхе кхо аттха. бра̄хман̣аджачча̄ти, бра̄хман̣аджа̄тика̄. бра̄хман̣акулӣна̄ти бра̄хман̣есу кулӣна̄ куласампанна̄. бра̄хман̣акула̄ти бра̄хман̣акулато, бхога̄дисампаннам̣ бра̄хман̣акулам̣ паха̄йа̄ти аттхо. на аккосантӣти дасавидхена аккосаваттхуна̄ на аккосанти. на парибха̄сантӣти на̄на̄видха̄йа парибхавакатха̄йа на парибха̄сантӣти аттхо. ити бхагава̄ ‘‘бра̄хман̣а̄ име са̄ман̣ере аккосанти парибха̄сантӣ’’ти джа̄нама̄нова пуччхати. касма̄? име майа̄ апуччхита̄ пат̣хаматарам̣ на катхессанти, акатхите катха̄ на самут̣т̣ха̄тӣти катха̄самут̣т̣ха̄панаттха̄йа. таггха̄ти екам̣савачане нипа̄то, екам̣сенева но, бханте, бра̄хман̣а̄ аккосанти парибха̄сантӣти вуттам̣ хоти. аттарӯпа̄йа̄ти аттано анурӯпа̄йа. парипун̣н̣а̄йа̄ти йатха̄ручи падабйан̃джана̄ни а̄ропетва̄ а̄ропетва̄ парипӯрита̄йа. но апарипун̣н̣а̄йа̄ти антара̄ ат̣т̣хапита̄йа нирантарам̣ паватта̄йа.
касма̄ пана бра̄хман̣а̄ име са̄ман̣ере аккосантӣти? аппатит̣т̣хата̄йа. име хи са̄ман̣ера̄ аггабра̄хман̣а̄нам̣ путта̄ тин̣н̣ам̣ веда̄нам̣ па̄рагӯ джамбудӣпе бра̄хман̣а̄нам̣ антаре па̄кат̣а̄ самбха̄вита̄ тесам̣ паббаджитатта̄ ан̃н̃е бра̄хман̣апутта̄ паббаджим̣су. атха кхо бра̄хман̣а̄ ‘‘апатит̣т̣ха̄ майам̣ джа̄та̄’’ти има̄йа аппатит̣т̣хата̄йа га̄мадва̄репи антога̄мепи те дисва̄ ‘‘тумхехи бра̄хман̣асамайо бхинно, мун̣д̣асаман̣акасса паччхато паччхато расагиддха̄ хутва̄ вичаратха̄’’тиа̄дӣни чева па̄л̣ийам̣ а̄гата̄ни ‘‘бра̄хман̣ова сет̣т̣хо ван̣н̣о’’тиа̄дӣни ча ватва̄ аккосанти. са̄ман̣ера̄ тесу аккосантесупи копам̣ ва̄ а̄гха̄там̣ ва̄ акатва̄ кевалам̣ бхагавата̄ пут̣т̣ха̄ ‘‘таггха но, бханте, бра̄хман̣а̄ аккосанти парибха̄сантӣ’’ти а̄рочесум̣. атха не бхагава̄ аккосана̄ка̄рам̣ пуччханто йатха̄ катхам̣ пана воти пуччхати. те а̄чиккханта̄ бра̄хман̣а̄ бхантетиа̄дима̄хам̣су.
таттха сет̣т̣хо ван̣н̣оти джа̄тиготта̄дӣнам̣ пан̃н̃а̄панат̣т̣ха̄не бра̄хман̣ова сет̣т̣хоти дассенти. хӣна̄ ан̃н̃е ван̣н̣а̄ти итаре тайо ван̣н̣а̄ хӣна̄ ла̄мака̄ти ваданти. суккоти пан̣д̣аро. кан̣хоти ка̄л̣ако. суджджхантӣти джа̄тиготта̄дӣнам̣ пан̃н̃а̄панат̣т̣ха̄не суджджханти. брахмуно путта̄ти маха̄брахмуно путта̄. ораса̄ мукхато джа̄та̄ти уре васитва̄ мукхато никкханта̄, уре катва̄ сам̣вад̣д̣хита̄ти ва̄ ораса̄. брахмаджа̄ти брахмато ниббатта̄. брахманиммита̄ти брахмуна̄ ниммита̄. брахмада̄йа̄да̄ти брахмуно да̄йа̄да̄. хӣнаматтха ван̣н̣ам̣ аджджхупагата̄ти хӣнам̣ ван̣н̣ам̣ аджджхупагата̄ аттха. мун̣д̣аке саман̣акети нинданта̄ джигуччханта̄ ваданти, на мун̣д̣акаматтан̃чева саман̣аматтан̃ча сандха̄йа. иббхети гахапатике. кан̣хети ка̄л̣аке. бандхӯти ма̄расса бандхубхӯте ма̄рапаккхике. па̄да̄паччети маха̄брахмуно па̄да̄нам̣ апаччабхӯте па̄дато джа̄тети адхиппа̄йо.
114. ‘‘таггха во, ва̄сет̣т̣ха, бра̄хман̣а̄ пора̄н̣ам̣ ассаранта̄ евама̄хам̣сӯ’’ти еттха воти нипа̄таматтам̣, са̄мивачанам̣ ва̄, тумха̄кам̣ бра̄хман̣а̄ти аттхо. пора̄н̣анти пора̄н̣акам̣ агган̃н̃ам̣ локуппаттичарийавам̣сам̣. ассаранта̄ти ассарама̄на̄. идам̣ вуттам̣ хоти, екам̣сена во, ва̄сет̣т̣ха, бра̄хман̣а̄ пора̄н̣ам̣ локуппаттим̣ анануссаранта̄ аджа̄нанта̄ евам̣ вадантӣти. ‘‘диссанти кхо пана̄’’ти евама̄ди тесам̣ ладдхибхинданаттха̄йа вуттам̣. таттха бра̄хман̣ийоти бра̄хман̣а̄нам̣ путтаппат̣ила̄бхаттха̄йа а̄ва̄хавива̄хавасена кулам̣ а̄нӣта̄ бра̄хман̣ийо диссанти. та̄ кхо панета̄ апарена самайена утунийопи хонти, сан̃джа̄тапуппха̄ти аттхо. габбхинийоти сан̃джа̄тагаббха̄. виджа̄йама̄на̄ти путтадхӣтаро джанайама̄на̄. па̄йама̄на̄ти да̄раке тхан̃н̃ам̣ па̄йантийо. йониджа̄ва сама̄на̄ти бра̄хман̣ӣнам̣ пасса̄вамаггена джа̄та̄ сама̄на̄. евама̄хам̣сӯти евам̣ ваданти. катхам̣? ‘‘бра̄хман̣ова сет̣т̣хо ван̣н̣о…пе… брахмада̄йа̄да̄’’ти. йади пана несам̣ там̣ саччавачанам̣ сийа̄, бра̄хман̣ӣнам̣ куччхи маха̄брахмасса уро бхавеййа, бра̄хман̣ӣнам̣ пасса̄вамагго маха̄брахмуно мукхам̣ бхавеййа, на кхо панетам̣ евам̣ дат̣т̣хаббам̣. тена̄ха ‘‘те ча брахмӯнан̃чева аббха̄чиккхантӣ’’тиа̄ди.
чатуван̣н̣асуддхиван̣н̣ана̄
етта̄вата̄ ‘‘майам̣ маха̄брахмуно уре васитва̄ мукхато никкханта̄ти ваттум̣ ма̄ лабхантӯ’’ти имам̣ мукхаччхедакава̄дам̣ ватва̄ пуна чатта̄ропи ван̣н̣а̄ кусале дхамме сама̄да̄йа ваттанта̄ва суджджхантӣти дассанаттхам̣ чатта̄роме, ва̄сет̣т̣ха, ван̣н̣а̄тиа̄дима̄ха. акусаласан̇кха̄та̄ти акусала̄ти сан̇кха̄та̄ акусалакот̣т̣ха̄сабхӯта̄ ва̄. еса найо саббаттха. на аламарийа̄ти арийабха̄ве асаматтха̄. кан̣ха̄ти пакатика̄л̣ака̄. кан̣хавипа̄ка̄ти випа̄копи несам̣ кан̣хо дуккхоти аттхо. кхаттийепи тети кхаттийамхипи те. екаччети екасмим̣. еса найо саббаттха.
сукка̄ти никкилесабха̄вена пан̣д̣ара̄. суккавипа̄ка̄ти випа̄копи несам̣ сукко сукхоти аттхо.
116. убхайавокин̣н̣есу ваттама̄несӯти убхайесу вокин̣н̣есу миссӣбхӯтесу хутва̄ ваттама̄несу. катамесу убхайесӯти? кан̣хасуккесу дхаммесу вин̃н̃угарахитесу чева вин̃н̃уппасаттхесу ча. йадеттха бра̄хман̣а̄ евама̄хам̣сӯти еттха етесу кан̣хасуккадхаммесу ваттама̄на̄пи бра̄хман̣а̄ йадетам̣ евам̣ ваданти ‘‘бра̄хман̣ова сет̣т̣хо ван̣н̣о’’тиа̄ди. там̣ несам̣ вин̃н̃ӯ на̄нуджа̄нантӣти йе локе пан̣д̣ита̄, те на̄нумоданти, на пасам̣сантӣти аттхо. там̣ кисса хету? имесан̃хи ва̄сет̣т̣ха̄тиа̄димхи айам̣ сан̇кхепаттхо. йам̣ вуттам̣ на̄нуджа̄нантӣти, там̣ касма̄ти че? йасма̄ имесам̣ чатуннам̣ ван̣н̣а̄нам̣ йо бхиккху арахам̣…пе… саммадан̃н̃а̄ вимутто, со тесам̣ аггамаккха̄йати, те ча на еварӯпа̄. тасма̄ несам̣ вин̃н̃ӯ на̄нуджа̄нанти.
арахантиа̄дипадесу четтха килеса̄нам̣ а̄ракатта̄дӣхи ка̄ран̣ехи арахам̣. а̄сава̄нам̣ кхӣн̣атта̄ кхӣн̣а̄саво. сатта секкха̄ путхуджджанакалйа̄н̣ака̄ ча брахмачарийава̄сам̣ васанти на̄ма. айам̣ пана вуттхава̄соти вуситава̄. чатӯхи маггехи чатӯсу саччесу париджа̄нана̄дикаран̣ӣйам̣ катам̣ асса̄ти катакаран̣ӣйо. килесабха̄ро ча кхандхабха̄ро ча охито асса̄ти охитабха̄ро. охитоти оха̄рито. сундаро аттхо, сако ва̄ аттхо садаттхо, ануппатто садаттхо етена̄ти ануппаттасадаттхо. бхавасам̣йоджанам̣ вуччати тан̣ха̄, са̄ париккхӣн̣а̄ асса̄ти париккхӣн̣абхавасам̣йоджано. саммадан̃н̃а̄ вимуттоти самма̄ хетуна̄ ка̄ран̣ена джа̄нитва̄ вимутто. джанетасминти джане етасмим̣, имасмим̣ локети аттхо. дит̣т̣хе чева дхамме абхисампара̄йан̃ча̄ти идхаттабха̄ве ча параттабха̄ве.
117. анантара̄ти антаравирахита̄, аттано кулена садиса̄ти аттхо. ануйутта̄ти васаваттино. нипаччака̄ранти махаллакатара̄ нипаччака̄рам̣ дассенти. дахаратара̄ абхива̄дана̄дӣни каронти. таттха са̄мӣчикамманти там̣там̣ваттакаран̣а̄ди ануччхавикакаммам̣.
118. нивит̣т̣ха̄ти абхинивит̣т̣ха̄ ачалат̣т̣хита̄. касса пана еварӯпа̄ саддха̄ хотӣти? сота̄паннасса. со хи нивит̣т̣хасаддхо асина̄ сӣсе чхеджджама̄непи буддхо абуддхоти ва̄, дхаммо адхаммоти ва̄, сан̇гхо асан̇гхоти ва̄ на вадати. патит̣т̣хитасаддхо хоти сӯрамбат̣т̣хо вийа.
со кира саттху дхаммадесанам̣ сутва̄ сота̄панно хутва̄ гехам̣ агама̄си. атха ма̄ро дваттим̣саваралаккхан̣аппат̣иман̣д̣итам̣ буддхарӯпам̣ ма̄петва̄ тасса гхарадва̄ре т̣хатва̄ ‘‘саттха̄ а̄гато’’ти са̄санам̣ пахин̣и. сӯрамбат̣т̣хо чинтеси ‘‘ахам̣ ида̄нева саттху сантике дхаммам̣ сутва̄ а̄гато, ким̣ ну кхо бхависсатӣ’’ти упасан̇камитва̄ саттхусан̃н̃а̄йа вандитва̄ ат̣т̣ха̄си. ма̄ро а̄ха – ‘‘амбат̣т̣ха, йам̣ те майа̄ ‘рӯпам̣ аниччам̣…пе… вин̃н̃а̄н̣ам̣ аниччанти катхитам̣, там̣ дуккатхитам̣. анупадха̄ретва̄ва хи майа̄ евам̣ вуттам̣. тасма̄ твам̣ ‘рӯпам̣ ниччам̣…пе… вин̃н̃а̄н̣ам̣ ничча’нти ган̣ха̄хӣ’’ти. со чинтеси – ‘‘ат̣т̣ха̄наметам̣ йам̣ буддха̄ анупадха̄ретва̄ апаччаккхам̣ катва̄ кин̃чи катхеййум̣, аддха̄ айам̣ майхам̣ виччхиндаджананаттхам̣ ма̄ро а̄гато’’ти. тато нам̣ ‘‘твам̣ ма̄росӣ’’ти а̄ха. со муса̄ва̄дам̣ ка̄тум̣ на̄саккхи. ‘‘а̄ма ма̄росмӣ’’ти пат̣иджа̄на̄ти. ‘‘касма̄ а̄гатосӣ’’ти? тава саддха̄ча̄ланаттханти а̄ха. ‘‘кан̣ха па̄пима, твам̣ та̄ва еко тит̣т̣ха, та̄диса̄нам̣ ма̄ра̄нам̣ сатампи сахассампи сатасахассампи мама саддхам̣ ча̄летум̣ асаматтхам̣, маггена а̄гатасаддха̄ на̄ма тхира̄ сила̄патхавийам̣ патит̣т̣хитасинеру вийа ачала̄ хоти, ким̣ твам̣ еттха̄’’ти аччхарам̣ пахари. со т̣ха̄тум̣ асакконто таттхева антарадха̄йи. еварӯпам̣ саддхам̣ сандха̄йетам̣ вуттам̣ ‘‘нивит̣т̣ха̄’’ти.
мӯладжа̄та̄ патит̣т̣хита̄ти маггамӯласса сан̃джа̄татта̄ тена маггамӯлена патит̣т̣хита̄. дал̣ха̄ти тхира̄. асам̣ха̄рийа̄ти суникха̄таиндакхӣло вийа кеначи ча̄летум̣ асаккун̣еййа̄. тассетам̣ каллам̣ вачана̄йа̄ти тасса арийаса̄вакасса йуттаметам̣ ваттум̣. кинти? ‘‘бхагаватомхи путто орасо’’ти евама̄ди. со хи бхагавантам̣ нисса̄йа арийабхӯмийам̣ джа̄тоти бхагавато путто. уре васитва̄ мукхато никкхантадхаммагхосавасена маггапхалесу патит̣т̣хитатта̄ орасо мукхато джа̄то. арийадхаммато джа̄татта̄ арийадхаммена ча ниммитатта̄ дхаммаджо дхамманиммито. навалокуттарадхаммада̄йаджджам̣ арахатӣти дхаммада̄йа̄до. там̣ кисса хетӯти йадетам̣ ‘‘бхагаватомхи путто’’ти ватва̄ ‘‘дхаммаджо дхамманиммито’’ти вуттам̣, там̣ касма̄ти че? ида̄нисса аттхам̣ дассенто татха̄гатасса хетантиа̄дима̄ха. таттха ‘‘дхаммака̄йо итипӣ’’ти касма̄ татха̄гато ‘‘дхаммака̄йо’’ти вутто? татха̄гато хи тепит̣акам̣ буддхавачанам̣ хадайена чинтетва̄ ва̄ча̄йа абхинӣхари. тенасса ка̄йо дхаммамайатта̄ дхаммова. ити дхаммо ка̄йо асса̄ти дхаммака̄йо. дхаммака̄йатта̄ ева брахмака̄йо. дхаммо хи сет̣т̣хаттхена брахма̄ти вуччати. дхаммабхӯтоти дхаммасабха̄во. дхаммабхӯтатта̄ ева брахмабхӯто.
119. етта̄вата̄ бхагава̄ сет̣т̣хаччхедакава̄дам̣ дассетва̄ ида̄ни апаренапи найена сет̣т̣хаччхедакава̄дамева дассетум̣ хоти кхо со, ва̄сет̣т̣ха, самайотиа̄дима̄ха. таттха сам̣ват̣т̣авиват̣т̣акатха̄ брахмаджа̄ле виттха̄рита̄ва. иттхаттам̣ а̄гаччхантӣти иттхабха̄вам̣ мануссаттам̣ а̄гаччханти. тедха хонти маномайа̄ти те идха мануссалоке ниббаттама̄на̄пи опапа̄тика̄ хутва̄ маненева ниббатта̄ти маномайа̄. брахмалоке вийа идха̄пи несам̣ пӣтийева а̄ха̄ракиччам̣ са̄дхетӣти пӣтибхаккха̄. етенева найена сайам̣пабха̄дӣнипи ведитабба̄нӣти.
расапатхавипа̄тубха̄ваван̣н̣ана̄
120. екодакӣбхӯтанти саббам̣ чаккава̄л̣ам̣ екодакамева бхӯтам̣. андхака̄роти тамо. андхака̄ратимиса̄ти чаккхувин̃н̃а̄н̣уппаттинива̄ран̣ена андхабха̄вакаран̣ам̣ бахалатамам̣. саматанӣти патит̣т̣хахи самантато паттхари. пайасо таттасса̄ти таттасса кхӣрасса. ван̣н̣асампанна̄ти ван̣н̣ена сампанна̄. кан̣ика̄рапуппхасадисо хисса̄ ван̣н̣о ахоси. гандхасампанна̄ти гандхена сампанна̄ диббагандхам̣ ва̄йати. расасампанна̄ти расена сампанна̄ паккхиттадиббоджа̄ вийа хоти. кхуддамадхунти кхуддакамаккхика̄хи катамадхум̣. анел̣аканти ниддосам̣ маккхикан̣д̣акавирахитам̣. лоладжа̄тикоти лоласабха̄во. атӣта̄нантарепи каппе лолойева. амбхоти аччхарийаджа̄то а̄ха. кимевидам̣ бхависсатӣти ван̣н̣описса̄ мана̄по гандхопи, расо панасса̄ кӣдисо бхависсатӣти аттхо. йо таттха уппанналобхо, со расапатхавим̣ ан̇гулийа̄ са̄йи, ан̇гулийа̄ гахетва̄ дживхагге т̣хапеси.
аччха̄десӣти дживхагге т̣хапитаматта̄ сатта расахаран̣ӣсахасса̄ни пхаритва̄ мана̄па̄ хутва̄ тит̣т̣хати. тан̣ха̄ часса оккамӣти таттха часса тан̣ха̄ уппаджджи.
чандимасӯрийа̄дипа̄тубха̄ваван̣н̣ана̄
121. а̄луппака̄ракам̣ упаккамим̣су парибхун̃джитунти а̄лопам̣ катва̄ пин̣д̣е пин̣д̣е чхиндитва̄ парибхун̃джитум̣ а̄рабхим̣су. чандимасӯрийа̄ти чандима̄ ча сӯрийо ча. па̄турахесунти па̄тубхавим̣су.
ко пана тесам̣ пат̣хамам̣ па̄тубхави, ко касмим̣ васати, касса ким̣ пама̄н̣ам̣, ко упари, ко сӣгхам̣ гаччхати, кати несам̣ вӣтхийо, катхам̣ чаранти, киттаке т̣ха̄не а̄локам̣ каронтӣти? убхо екато па̄тубхаванти. сӯрийо пат̣хаматарам̣ пан̃н̃а̄йати. тесан̃хи сатта̄нам̣ сайам̣пабха̄йа антарахита̄йа андхака̄ро ахоси. те бхӣтатасита̄ ‘‘бхаддакам̣ ватасса саче а̄локо па̄тубхавеййа̄’’ти чинтайим̣су. тато маха̄джанасса сӯрабха̄вам̣ джанайама̄нам̣ сӯрийаман̣д̣алам̣ ут̣т̣хахи. теневасса сӯрийоти на̄мам̣ ахоси. тасмим̣ дивасам̣ а̄локам̣ катва̄ аттхан̇гате пуна андхака̄ро ахоси. те ‘‘бхаддакам̣ ватасса саче ан̃н̃о а̄локо уппаджджеййа̄’’ти чинтайим̣су. атха несам̣ чхандам̣ н̃атва̄ва чандаман̣д̣алам̣ ут̣т̣хахи. теневасса чандоти на̄мам̣ ахоси.
тесу чандо антоман̣ивима̄не васати. там̣ бахи раджатена париккхиттам̣. убхайампи сӣталамева ахоси. сӯрийо антоканакавима̄не васати. там̣ ба̄хирам̣ пхаликапариккхиттам̣ хоти. убхайампи ун̣хамева.
пама̄н̣ато чандо уджукам̣ екӯнапан̃н̃а̄сайоджано. париман̣д̣алато тӣхи йоджанехи ӯнадийад̣д̣хасатайоджано. сӯрийо уджукам̣ пан̃н̃а̄сайоджано, париман̣д̣алато дийад̣д̣хасатайоджано.
чандо хет̣т̣ха̄, сӯрийо упари, антара̄ несам̣ йоджанам̣ хоти. чандасса хет̣т̣химантато сӯрийасса упаримантато йоджанасатам̣ хоти.
чандо уджукам̣ сан̣икам̣ гаччхати, тирийам̣ сӣгхам̣. двӣсу пассесу наккхаттата̄рака̄ гаччханти. чандо дхену вийа ваччхам̣ там̣ там̣ наккхаттам̣ упасан̇камати. наккхатта̄ни пана аттано т̣ха̄нам̣ на виджаханти. сӯрийасса уджукам̣ гаманам̣ сӣгхам̣, тирийам̣ гаманам̣ дандхам̣. со ка̄л̣апаккхаупосатхато па̄т̣ипададивасе йоджана̄нам̣ сатасахассам̣ чандаман̣д̣алам̣ оха̄йа гаччхати. атха чандо лекха̄ вийа пан̃н̃а̄йати. паккхасса дутийа̄йа сатасахассанти евам̣ йа̄ва упосатхадиваса̄ сатасахассам̣ сатасахассам̣ оха̄йа гаччхати. атха чандо ануккамена вад̣д̣хитва̄ упосатхадивасе парипун̣н̣о хоти. пуна па̄т̣ипададивасе йоджана̄нам̣ сатасахассам̣ дха̄витва̄ ган̣ха̄ти. дутийа̄йа сатасахассанти евам̣ йа̄ва упосатхадиваса̄ сатасахассам̣ сатасахассам̣ дха̄витва̄ ган̣ха̄ти. атха чандо ануккамена ха̄йитва̄ упосатхадивасе саббасо на пан̃н̃а̄йати. чандам̣ хет̣т̣ха̄ катва̄ сӯрийо упари хоти. махатийа̄ па̄тийа̄ кхуддакабха̄джанам̣ вийа чандаман̣д̣алам̣ пидхӣйати. маджджханхике гехаччха̄йа̄ вийа чандасса чха̄йа̄ на пан̃н̃а̄йати. со чха̄йа̄йа апан̃н̃а̄йама̄на̄йа дӯре т̣хита̄нам̣ дива̄ падӣпо вийа сайампи на пан̃н̃а̄йати.
кати несам̣ вӣтхийоти еттха пана аджавӣтхи, на̄гавӣтхи, говӣтхӣти тиссо вӣтхийо хонти. таттха аджа̄нам̣ удакам̣ пат̣икӯлам̣ хоти, хаттхина̄га̄нам̣ мана̄пам̣. гуннам̣ сӣтун̣хасамата̄йа пха̄су хоти. тасма̄ йам̣ ка̄лам̣ чандимасӯрийа̄ аджавӣтхим̣ а̄руханти, тада̄ дево екабиндумпи на вассати. йада̄ на̄гавӣтхим̣ а̄роханти, тада̄ бхиннам̣ вийа набхам̣ паггхарати. йада̄ говӣтхим̣ а̄роханти, тада̄ утусамата̄ сампаджджати. чандимасӯрийа̄ чхама̄се синеруто бахи никкхаманти, чхама̄се анто вичаранти. те хи а̄са̄л̣хама̄се синерусамӣпена вичаранти. тато паре две ма̄се никкхамитва̄ бахи вичаранта̄ пат̣хамакаттикама̄се маджджхена гаччханти. тато чаккава̄л̣а̄бхимукха̄ гантва̄ тайо ма̄се чаккава̄л̣асамӣпена чаритва̄ пуна никкхамитва̄ читрама̄се маджджхена гантва̄ тато две ма̄се синерубхимукха̄ паккхандитва̄ пуна а̄са̄л̣хе синерусамӣпена чаранти.
киттаке т̣ха̄не а̄локам̣ каронтӣти? екаппаха̄рена тӣсу дӣпесу а̄локам̣ каронти. катхам̣? имасмин̃хи дӣпе сӯрийуггаманака̄ло пуббавидехе маджджханхико хоти, уттаракурӯсу аттхан̇гаманака̄ло, апарагойа̄не маджджхимайа̄мо. пуббавидехамхи уггаманака̄ло уттаракурӯсу маджджханхико, апарагойа̄не аттхан̇гаманака̄ло, идха маджджхимайа̄мо. уттаракурӯсу уггаманака̄ло апарагойа̄не маджджханхико, идха аттхан̇гаманака̄ло, пуббавидехе маджджхимайа̄мо. апарагойа̄надӣпе уггаманака̄ло идха маджджханхико, пуббавидехе аттхан̇гаманака̄ло, уттаракурӯсу маджджхимайа̄моти.
наккхатта̄ни та̄ракарӯпа̄нӣти каттика̄динаккхатта̄ни чева сесата̄ракарӯпа̄ни ча чандимасӯрийехи саддхим̣йева па̄турахесум̣. раттиндива̄ти тато сӯрийаттхан̇гаманато йа̄ва арун̣уггамана̄ ратти, арун̣уггаманато йа̄ва сӯрийаттхан̇гамана̄ дива̄ти евам̣ раттиндива̄ пан̃н̃а̄йим̣су. атха пан̃чадаса раттийо ад̣д̣хама̄со, две ад̣д̣хама̄са̄ ма̄соти евам̣ ма̄сад̣д̣хама̄са̄ пан̃н̃а̄йим̣су. атха чатта̄ро ма̄са̄ уту, тайо утӯ сам̣ваччхароти евам̣ утусам̣ваччхара̄ пан̃н̃а̄йим̣су.
122. ван̣н̣авеван̣н̣ата̄ ча̄ти ван̣н̣асса виван̣н̣абха̄во. тесам̣ ван̣н̣а̄тима̄напаччайа̄ти тесам̣ ван̣н̣ам̣ а̄раббха уппаннаатима̄напаччайа̄. ма̄на̄тима̄наджа̄тика̄нанти пунаппунам̣ уппаджджама̄на̄тима̄насабха̄ва̄нам̣. раса̄йа патхавийа̄ти сампаннарасатта̄ раса̄ти ладдхана̄ма̄йа патхавийа̄. ануттхуним̣сӯти анубха̄сим̣су. ахо расанти ахо амха̄кам̣ мадхурарасам̣ антарахитам̣. агган̃н̃ам̣ аккхаранти локуппаттивам̣сакатхам̣. анусарантӣти анугаччханти.
бхӯмипаппат̣акапа̄тубха̄ва̄диван̣н̣ана̄
123. евамева па̄турахосӣти едисо хутва̄ ут̣т̣хахи, антова̄пийам̣ удаке чхинне суккхакалалапат̣алам̣ вийа ча ут̣т̣хахи.
124. пада̄лата̄ти ека̄ мадхурараса̄ бхадда̄лата̄. каламбука̄ти на̄л̣ика̄. аху вата ноти мадхурараса̄ вата но пада̄лата̄ ахоси. аха̄йи вата ноти са̄ но етарахи антарахита̄ти.
125. акат̣т̣хапа̄коти акат̣т̣хейева бхӯмибха̄ге уппанно. акан̣оти никкун̣д̣ако. атхусоти ниттхусо. сугандхоти диббагандхам̣ ва̄йати. тан̣д̣улаппхалоти супарисуддхам̣ пан̣д̣арам̣ тан̣д̣уламева пхалати. паккам̣ пат̣ивирӯл̣ханти са̄йам̣ гахитат̣т̣ха̄нам̣ па̄то паккам̣ хоти, пуна вирӯл̣хам̣ пат̣ипа̄катикамева гахитат̣т̣ха̄нам̣ на пан̃н̃а̄йати. на̄пада̄нам̣ пан̃н̃а̄йатӣти ала̄йитам̣ хутва̄ анӯнамева пан̃н̃а̄йати.
иттхипурисалин̇га̄дипа̄тубха̄ваван̣н̣ана̄
126. иттхийа̄ ча̄ти йа̄ пуббе мануссака̄ле иттхӣ, тасса иттхилин̇гам̣ па̄тубхавати, пуббе пурисасса пурисалин̇гам̣. ма̄туга̄мо на̄ма хи пурисаттабха̄вам̣ лабханто анупуббена пурисаттапаччайе дхамме пӯретва̄ лабхати. пурисо иттхаттабха̄вам̣ лабханто ка̄месумиччха̄ча̄рам̣ нисса̄йа лабхати. тада̄ пана пакатийа̄ ма̄туга̄масса иттхилин̇гам̣, пурисасса пурисалин̇гам̣ па̄турахоси. упаниджджха̄йатанти упаниджджха̄йанта̄нам̣ олокента̄нам̣. парил̣а̄хоти ра̄гапарил̣а̄хо. сет̣т̣хинти чха̄рикам̣. ниббуйхама̄на̄йа̄ти ниййама̄на̄йа.
127. адхаммасамматанти там̣ пам̣сукхипана̄ди адхаммоти самматам̣. тадетарахи дхаммасамматанти там̣ ида̄ни дхаммоти самматам̣, дхаммоти там̣ гахетва̄ вичаранти. татха̄ хи екаччесу джа̄нападесу калахам̣ курума̄на̄ иттхийо ‘‘твам̣ касма̄ катхеси? йа̄ гомайапин̣д̣аматтампи на̄латтха̄’’ти ваданти. па̄табйатанти севитаббатам̣. саннидхика̄раканти саннидхим̣ катва̄. апада̄нам̣ пан̃н̃а̄йиттха̄ти чхиннат̣т̣ха̄нам̣ ӯнамева хутва̄ пан̃н̃а̄йиттха. сан̣д̣асан̣д̣а̄ти екекасмим̣ т̣ха̄не кала̄пабандха̄ вийа гумбагумба̄ хутва̄.
128. марийа̄дам̣ т̣хапеййа̄ма̄ти сӣмам̣ т̣хапеййа̄ма. йатра хи на̄ма̄ти йо хи на̄ма. па̄н̣ина̄ пахарим̣сӯти тайо ва̄ре вачанам̣ аган̣хантам̣ па̄н̣ина̄ пахарим̣су. тадагге кхоти там̣ аггам̣ катва̄.
маха̄самматара̄джаван̣н̣ана̄
130. кхӣйитаббам̣ кхӣйеййа̄ти пака̄сетаббам̣ пака̄сеййа кхипитаббам̣ кхипеййа, ха̄ретаббам̣ ха̄реййа̄ти вуттам̣ хоти. йо несам̣ саттоти йо тесам̣ сатто. ко пана соти? амха̄кам̣ бодхисатто. са̄лӣнам̣ бха̄гам̣ анупадасса̄ма̄ти майам̣ екекасса кхеттато амбан̣амбан̣ам̣ а̄харитва̄ туйхам̣ са̄либха̄гам̣ дасса̄ма, тайа̄ кин̃чи каммам̣ на ка̄таббам̣, твам̣ амха̄кам̣ джет̣т̣хакат̣т̣ха̄не тит̣т̣ха̄ти.
131. аккхарам̣ упаниббаттанти сан̇кха̄ саман̃н̃а̄ пан̃н̃атти воха̄ро уппанно. кхаттийо кхаттийотвева дутийам̣ аккхаранти на кевалам̣ аккхарамева, те панасса кхеттаса̄мино тӣхи сан̇кхехи абхисекампи акам̣су. ран̃джетӣти сукхети пинети. агган̃н̃ена̄ти агганти н̃а̄тена, агге ва̄ н̃а̄тена локуппаттисамайе уппаннена абхиниббатти ахосӣти.
бра̄хман̣аман̣д̣ала̄диван̣н̣ана̄
132. вӣтан̇га̄ра̄ вӣтадхӯма̄ти пачитва̄ кха̄дитабба̄бха̄вато вигатадхӯман̇га̄ра̄. паннамусала̄ти кот̣т̣етва̄ пачитабба̄бха̄вато патитамусала̄. гха̄самесама̄на̄ти бхиккха̄чарийавасена йа̄губхаттам̣ парийесанта̄. таменам̣ манусса̄ дисва̄ти те ете манусса̄ пасситва̄. анабхисамбхун̣ама̄на̄ти асахама̄на̄ асакконта̄. гантхе каронта̄ти тайо веде абхисан̇кхаронта̄ чева ва̄чента̄ ча. аччхантӣти васанти, ‘‘аччхентӣ’’типи па̄т̣хо. есеваттхо. хӣнасамматанти ‘‘манте дха̄ренти манте ва̄чентӣ’’ти кхо, ва̄сет̣т̣ха, идам̣ тена самайена хӣнасамматам̣. тадетарахи сет̣т̣хасамматанти там̣ ида̄ни ‘‘еттаке манте дха̄ренти еттаке манте ва̄чентӣ’’ти сет̣т̣хасамматам̣ джа̄там̣. бра̄хман̣аман̣д̣аласса̄ти бра̄хман̣аган̣асса.
133. метхунам̣ дхаммам̣ сама̄да̄йа̄ти метхунадхаммам̣ сама̄дийитва̄. висукамманте пайоджесунти гораккха ва̄н̣иджакамма̄дике виссуте уггате камманте пайоджесум̣.
134. судда̄ судда̄ти тена лудда̄ча̄ракаммакхудда̄ча̄ракаммуна̄ суддам̣ суддам̣ лахум̣ лахум̣ куччхитам̣ гаччханти, винассантӣти аттхо. аху кхоти хоти кхо.
135. сакам̣ дхаммам̣ гарахама̄ноти на сетаччхаттам̣ усса̄панаматтена суджджхитум̣ сакка̄ти евам̣ аттано кхаттийадхаммам̣ ниндама̄но. еса найо саббаттха. ‘‘имехи кхо, ва̄сет̣т̣ха, чатӯхи ман̣д̣алехӣ’’ти имина̄ имам̣ дассети ‘‘саман̣аман̣д̣алам̣ на̄ма висум̣ наттхи, йасма̄ пана на сакка̄ джа̄тийа̄ суджджхитум̣, аттано аттано самма̄пат̣ипаттийа̄ висуддхи хоти. тасма̄ имехи чатӯхи ман̣д̣алехи саман̣аман̣д̣аласса абхиниббатти хоти. има̄ни ман̣д̣ала̄ни саман̣аман̣д̣алам̣ ануваттанти, ануваттанта̄ни ча дхамменева ануваттанти, но адхаммена. саман̣аман̣д̣алан̃хи а̄гамма самма̄пат̣ипаттим̣ пӯретва̄ суддхим̣ па̄пун̣антӣ’’ти.
дуччарита̄дикатха̄ван̣н̣ана̄
136. ида̄ни йатха̄джа̄тийа̄ на сакка̄ суджджхитум̣, самма̄пат̣ипаттийа̄ва суджджханти, таматтхам̣ па̄кат̣ам̣ каронто кхаттийопи кхо, ва̄сет̣т̣ха̄ти десанам̣ а̄рабхи. таттха миччха̄дит̣т̣хикаммасама̄да̄нахетӯти миччха̄дит̣т̣хивасена сама̄диннакаммахету, миччха̄дит̣т̣хикаммасса ва̄ сама̄да̄нахету.
137. двайака̄рӣти ка̄лена кусалам̣ кароти, ка̄лена акусаланти евам̣ убхайака̄рӣ. сукхадуккхаппат̣исам̣ведӣ хотӣти екаккхан̣е убхайавипа̄када̄нат̣т̣ха̄нам̣ на̄ма наттхи. йена пана акусалам̣ бахум̣ катам̣ хоти, кусалам̣ мандам̣, со там̣ кусалам̣ нисса̄йа кхаттийакуле ва̄ бра̄хман̣акуле ва̄ ниббаттати. атха нам̣ акусалакаммам̣ ка̄н̣ампи кароти кхуджджампи пӣт̣хасаппимпи. со раджджасса ва̄ анарахо хоти, абхиситтака̄ле ва̄ евам̣бхӯто бхоге парибхун̃джитум̣ на саккоти. апарасса маран̣ака̄ле две балавамалла̄ вийа те двепи кусала̄кусалакамма̄ни упат̣т̣хаханти. тесу акусалам̣ балаватарам̣ хоти, там̣ кусалам̣ пат̣иба̄хитва̄ тираччха̄найонийам̣ ниббатта̄пети. кусалакаммампи паваттиведанӣйам̣ хоти. таменам̣ ман̇галахаттхим̣ ва̄ каронти ман̇галаассам̣ ва̄ ман̇галаусабхам̣ ва̄. со сампаттим̣ анубхавати. идам̣ сандха̄йа вуттам̣ ‘‘сукхадуккхаппат̣исам̣ведӣ хотӣ’’ти.
бодхипаккхийабха̄вана̄ван̣н̣ана̄
138. саттаннам̣ бодхипаккхийа̄нанти ‘‘чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄на̄’’ти а̄дикот̣т̣ха̄савасена саттаннам̣, пат̣ипа̄т̣ийа̄ пана саттатим̣са̄йа бодхипаккхийа̄нам̣ дхамма̄нам̣. бха̄ванаманва̄йа̄ти бха̄ванам̣ анугантва̄, пат̣ипаджджитва̄ти аттхо. паринибба̄йатӣти килесапаринибба̄нена паринибба̄йати. ити бхагава̄ чатта̄ро ван̣н̣е дассетва̄ виниваттетва̄ пат̣ивиддхачатусаччам̣ кхӣн̣а̄савамева девамануссесу сет̣т̣хам̣ катва̄ дассеси.
140. ида̄ни тамеваттхам̣ локасамматасса брахмунопи вачанадассана̄нуса̄рена дал̣хам̣ катва̄ дассенто имесан̃хи ва̄сет̣т̣ха чатуннам̣ ван̣н̣а̄нантиа̄дима̄ха. ‘‘брахмуна̄песа̄’’тиа̄ди амбат̣т̣хасутте виттха̄ритам̣. ити бхагава̄ еттакена имина̄ катха̄маггена сет̣т̣хаччхедакава̄дамева дассетва̄ суттантам̣ виниваттетва̄ арахаттаникӯт̣ена десанам̣ нит̣т̣ха̄песи. аттамана̄ ва̄сет̣т̣хабха̄радва̄джа̄ти ва̄сет̣т̣хабха̄радва̄джа са̄ман̣ера̄пи хи сакамана̄ тут̣т̣хамана̄ ‘‘са̄дху, са̄дхӯ’’ти бхагавато бха̄ситам̣ абхинандим̣су. идамева суттантам̣ а̄ваджджанта̄ анумаджджанта̄ саха пат̣исамбхида̄хи арахаттам̣ па̄пун̣им̣сӯти.
суман̇галавила̄синийа̄ дӣгханика̄йат̣т̣хакатха̄йа
агган̃н̃асуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.